(ዘ-ሐበሻ ዜና) የአሜሪካው ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ፣ የሀገሪቱን የትውልድ ዜግነት መብት ለመገደብ ያለመ አዲስ ነገር ግን ጠበብ ያለ ማዕቀፍ ያላቸውን ሁለት አስፈጻሚ ትዕዛዞች ሐሙስ ዕለት ፈርመዋል። ይህ አዲስ እርምጃ፣ ፕሬዝዳንቱ ቀደም ሲል ያወጡት ተመሳሳይ ትዕዛዝ በጠቅላይ ፍርድ ቤት ውድቅ መደረጉን ተከትሎ፣ የአሜሪካን ህገ-መንግስት ድንጋጌ ዳግም ለመሞገት የተደረገ ሙከራ ነው።

በትራምፕ የሪፐብሊካን አስተዳደር የጸረ-ስደተኞች ፖሊሲ ውስጥ የትውልድ ዜግነትን መገደብ ቀዳሚው አጀንዳ ሆኖ ቆይቷል። በተለይም ነፍሰጡር የውጭ ዜጎች ልጆቻቸውን በአሜሪካ ምድር በመውለድ ዜግነት ለማግኘት የሚያደርጉትን ጉዞ ወይም ዋይት ሀውስ "የወሊድ ቱሪዝም" በማለት የሚጠራውን አሰራር ዋነኛ ኢላማው አድርጓል።

ባለፈው ሰኔ 30 ጠቅላይ ፍርድ ቤቱ የትራምፕን የመጀመሪያ ትዕዛዝ "ከህገ-መንግስቱ ጋር የሚጻረር ነው" በማለት ውድቅ ማድረጉን ተከትሎ፣ ፕሬዝዳንቱ ኮንግረሱ ህግ እንዲያወጣ ጥሪ አቅርበው ነበር። ሆኖም ሐሙስ ዕለት ፖሊሲን የሚያወጡ ነገር ግን የህግ አስገዳጅነት የሌላቸውን አስፈጻሚ ትዕዛዞችን መፈረምን መርጠዋል። የትራምፕ አስተዳደር እንደሚለው፣ እነዚህ አዳዲስ መመሪያዎች ጠቅላይ ፍርድ ቤቱ ካስቀመጣቸው ገደቦች ውጪ የሆኑ ናቸው። ይህም የወሊድ ቱሪዝምን ጨምሮ የትውልድ ዜግነት መብት የማይገባቸውን ሰዎች ምድብ ለማስፋት ያስችለዋል ብሏል። በትራምፕ ትዕዛዝ መሰረት፣ እነዚህ ምድቦች "ጠቅላይ ፍርድ ቤቱ ካወጀው የትውልድ ዜግነት ደንብ ስር አይወድቁም።"

በዋይት ሀውስ የፕሬዝዳንቱ ረዳት የሆኑት ስቴፈን ሚለር በትዕዛዙ የፊርማ ስነ-ስርዓት ላይ፣ "ይህ ትዕዛዝ ከተፈረመበት ጊዜ ጀምሮ የወሊድ ቱሪዝም ልምምድ ሙሉ በሙሉ ታግዷል። ይህ ማለት ማንም ሰው ለዚህ አታላይ ዓላማ ቪዛ ማግኘት አይፈቀድለትም" ሲሉ ተናግረዋል።

አዳዲሶቹ ትዕዛዞች ከወሊድ ቱሪዝም ባሻገር፣ በአሜሪካ ለሚገኙ የውጭ መንግስታት ሰራተኞች እና እንደ 'ጠላት' (Alien Enemies) ለተፈረጁ የውጭ ዜጎች የሚወለዱ ልጆችን የዜግነት መብት ይገድባሉ። ከዚህም በተጨማሪ ኮንግረሱ አዲስ ህግ ካጸደቀ፣ በአሜሪካ ግዛቶች (Territories) ውስጥ የሚወለዱ ሰዎች አውቶማቲክ ዜግነት እንዳያገኙ ሊያደርግ እንደሚችል ተጠቁሟል።

ፕሬዝዳንት ትራምፕ በጠቅላይ ፍርድ ቤቱ የተሰጠውን የ6 ለ 3 የድምጽ ውሳኔ አጥብቀው ተችተዋል። "በትውልድ ዜግነት ላይ ከጠቅላይ ፍርድ ቤቱ እጅግ አሳዛኝ ውሳኔ አጋጥሞናል... በጣም ተቀራራቢ ድምጽ ቢሆንም፣ እጅግ አሳዛኝ ውሳኔ ነው" ብለዋል። አክለውም፣ "ሰዎች ዜግነትን ማግኛ መንገድ አድርገው ንግድ እየገነቡበት ነው። አሰራሩ እንደዚህ መሆን አልነበረበትም፤ ይህ አሳፋሪ ነው። ዜግነትን በገንዘብ እየገዙ ነው፣ እኛ ደግሞ ይህ እንዲሆን አንፈቅድም" ሲሉ ቅሬታቸውን ገልጸዋል።

የአሜሪካ ህገ-መንግስት 14ኛው ማሻሻያ ከውጭ ዲፕሎማቶች ወይም ወራሪ የጠላት ኃይል አባላት ልጆች ውጪ፣ በአሜሪካ ምድር ለሚወለዱ ህጻናት በሙሉ የዜግነት መብትን እንደሚያረጋግጥ በህግ ሲተረጎም ቆይቷል። ትራምፕ ግን ይህ ህግ የወጣው ከእርስ በርስ ጦርነቱ በኋላ ለባሮች ልጆች ዜግነት ለመስጠት መሆኑን በመጥቀስ፣ የአሁኑ አሰራር የህጉን መንፈስ የሳተ ነው ብለዋል።

በሌላ በኩል የጠቅላይ ፍርድ ቤቱ ዋና ዳኛ ጆን ሮበርትስ በውሳኔያቸው ላይ፣ የ14ኛው ማሻሻያ አርቃቂዎች ይህንን ቃል ኪዳን በሀገሪቱ ውስጥ ለተወለደ እያንዳንዱ ነጻ ሰው እንዳሰፉት አስታውሰው፣ "ዜግነት በዚያን ጊዜም ሆነ አሁን መብቶችን የማግኘት እና በፖለቲካዊ ማህበረሰባችን ውስጥ በነጻነት የመሳተፍ መብት ነው። ይህንን ቃል ኪዳን ዛሬም እንጠብቃለን" በማለት የህገ-መንግስቱን ሰፊ ትርጉም አጽንኦት ሰጥተውበታል።

በ2020 የትራምፕ የመጀመሪያ የስልጣን ዘመን አዲስ የተወለደ ልጅ የአሜሪካ ዜግነት እንዲያገኝ በሚል ዓላማ የቱሪስት እና የንግድ ቪዛዎችን መጠቀምን የሚከለክል የፌዴራል ደንብ ወጥቶ የነበረ ቢሆንም፣ የወሊድ ቱሪዝምን ሙሉ በሙሉ የሚከለክል ግልጽ ህግ በአሜሪካ የለም። ይህን መሰል ማጭበርበር ላይ የሚሳተፉ ሰዎች በህግ ሊጠየቁ ቢችሉም፣ የትራምፕ አዳዲስ አስፈጻሚ ትዕዛዞች በፍርድ ቤቶች በኩል ጠንካራ የህግ ተግዳሮት እንደሚገጥማቸው በሰፊው ይጠበቃል።

(ዘ-ሐበሻ ዜና) የኢትዮጵያ ፌዴራል ፖሊስ የጉምሩክ ኮሚሽን ምክትል ኮሚሽነር የሆኑትን አቶ አዘዘው ጫኔን በቁጥጥር ስር ማዋሉን አስታወቀ። ዜናው የሀገሪቱን የፋይናንስ እና የጸጥታ ተቋማት በእጅጉ ያስገረመ ሲሆን፣ ምክትል ኮሚሽነሩ በቁጥጥር ስር የዋሉት "ህገ-ወጥ ንግድን እና የኮንትሮባንድ ዝውውርን ይቆጣጠራሉ" ተብሎ በተሰጣቸው ከፍተኛ የኃላፊነት ወንበር ላይ ተቀምጠው፣ በተቃራኒው መንግስትን ለከፍተኛ ኪሳራ የዳረገ የተደራጀ ወንጀል ፈጽመዋል በሚል ነው።

አቶ አዘዘው ጫኔ የጉምሩክ ኮሚሽን የህግ ተገዥነት ዘርፍ ምክትል ኮሚሽነር ሆነው ሲያገለግሉ የቆዩ ቢሆንም፣ አሁን ላይ ግን ሀገርን ከኢኮኖሚ አሻጥር ከመጠበቅ ይልቅ አሻጥሩን በዋናነት ሲመሩት እንደነበር ፖሊስ አስታውቋል። ዘ-ሐበሻ የተመለከተው በምክትል ኮሚሽነሩ ላይ ከቀረቡት ዋና ዋና የጥርጣሬ ክሶች መካከል በገቢዎች እና ጉምሩክ አስተዳደር ውስጥ የዘረጉትን ሰፊ መረብ በመጠቀም፣ ትክክለኛ የግብር ምዘናዎችን በማዛባት እና መንግስት ማግኘት የነበረበትን ከፍተኛ ገቢ በማሳጣት የግብር ምዘና ማጭበርበር ወንጀል መፈጸማቸው በዋናነት ይጠቀሳል። ከዚህም በተጨማሪ የሐሰት የክፍያ ደረሰኞችን እና ህገ-ወጥ ሰነዶችን ወደ ተቋሙ ስርዓት በማስገባት እና በማስተናገድ የሰነድ ማጭበርበር እንደፈጸሙ ተገልጿል።

በተያያዘም የመንግሥትን ገቢ ለመቀነስ፣ የፈጸሙትን ወንጀል ዱካ ለማጥፋት እና ምርመራን ለማደናቀፍ ሲባል የተቋሙን ቁልፍ የኮምፒውተር መረጃዎች ሆን ብሎ በመደምሰስ የኤሌክትሮኒክስ መረጃዎችን በማጥፋት ክስ ቀርቦባቸዋል። ከዚህ ሁሉ ባለፈ፣ አሁን ላይ ሀገሪቱ ተግባራዊ እያደረገች ያለውን የማክሮ-ኢኮኖሚ ማሻሻያ ፕሮግራም ለማስተጓጎል በማሰብ፣ ከኮንትሮባንድ አዘዋዋሪዎች እና ከሌሎች ህገ-ወጥ የጥቅም መረቦች ጋር በቀጥታ በመመሳጠር የተደራጀ የኢኮኖሚ አሻጥር መፈጸማቸው በምርመራ መመላከቱን ፖሊስ አብራርቷል።

ይህ ክስተት የህግ የበላይነትን እና የተቋማት ታማኝነትን በተመለከተ ትልቅ ጥያቄ የሚያስነሳ ነው። የህግ ተገዥነትን እንዲያስከብሩ የተሾሙ ከፍተኛ ባለስልጣን፣ የመንግስትን የኤሌክትሮኒክስ መረጃዎች እስከማጥፋት እና ከኮንትሮባንዲስቶች ጋር እስከመመሳጠር መድረሳቸው በጉምሩክ ኮሚሽኑ የውስጥ ቁጥጥር ስርዓት ላይ ትልቅ የደህንነት ክፍተት መኖሩን ፍንትው አድርጎ ያሳያል።

በተለይም መንግስት የማክሮ-ኢኮኖሚ ማሻሻያውን ተከትሎ የውጭ ምንዛሬ እና የገበያ መረጋጋትን ለማምጣት በሚጥርበት በዚህ ወሳኝ ወቅት፣ ቁልፍ የተቋሙ አመራሮች ራሳቸው ስርዓቱን ለማፍረስ በሚደረግ አሻጥር ውስጥ መገኘታቸው፣ የጸረ-ሙስና ዘመቻው ከመቼውም ጊዜ በላይ ከራሱ ከመንግስት መዋቅር መጀመር እንዳለበት የሚያመላክት ነው። ፌዴራል ፖሊስ በጉዳዩ ላይ የጀመረውን ጥልቅ ምርመራ አጠናክሮ መቀጠሉን ገልጿል።

(ዘ-ሐበሻ ዜና) የኢትዮጵያ ሀገራዊ የምክክር ኮሚሽን ባለፉት 22 ቀናት በስልታዊ ቡድን ደረጃ ሲያካሂድ የቆየውን የምክክር ሂደት ቢያጠናቅቅም፣ ሂደቱ ግን በከባድ የገለልተኝነት ጥያቄዎች፣ በፖለቲካ ጣልቃ ገብነት እና በተሳታፊዎች አድማ የታጀበ እንደነበር በዋዜማ ራድዮ ተጋልጧል። ለተጨማሪ ሦስት ቀናት በተራዘመው በዚህ የምክክር ምዕራፍ፣ የኮሚሽኑን ተአማኒነት እና የሂደቱን ነጻነት ፈተና ውስጥ የጣሉ በርካታ ክስተቶች ተስተውለዋል።

የምክክር ሂደቱን ነጻነት ጥያቄ ምልክት ውስጥ ከከተቱት ዋነኛ ጉዳዮች አንዱ በአወያዮች እና ቃለ-ጉባኤ ያዦች ላይ የቀረበው "ለአንድ ወገን የማድላት" ከባድ ቅሬታ ነው። ዋና ኮሚሽነር ፕሮፌሰር መስፍን አርዓያ ይህንኑ ቅሬታ ማመናቸው የችግሩን ስፋት ያሳያል። ከዚህም ባሻገር፣ የምክክር መድረኩ የሃሳብ መንሸራሸሪያ ከመሆን ይልቅ፣ ተሳታፊዎች በብሔር፣ በሃይማኖት እና በፓርቲ ማንነት ተደራጅተው የቡድን ፍላጎታቸውን በኃይል የሚያንጸባርቁበት የትግል አውድማ እየመሰለ መምጣቱ ታዝቧል። ኮሚሽኑ ይህንን አደገኛ የቡድን (Factional) እንቅስቃሴ ለማስቆም እስካሁን የወሰደው እርምጃ አለመኖሩ ሂደቱ የተሳሳተ አቅጣጫ እንዳይዝ ስጋት ፈጥሯል።

በተለይም "የሀገር ግንባታ" እና "የአዲስ አበባ ከተማ ሕጋዊ ቁመና" በሚሉት አጀንዳዎች ላይ የተደረጉት ውይይቶች የምክክር መድረኩን ጫፍ ያረገገጡ ነበሩ። የኮሚሽኑ አባል ዶ/ር አምባዬ ኦጋቶ እንዳረጋገጡት፣ በብሔራዊ ቋንቋ እና በአዲስ አበባ ጉዳይ ላይ በተነሳው ከባድ የሃሳብ ልዩነት የተነሳ ተመካካሪዎች ለሁለት ጊዜያት ያህል "አድማ" እስከመምታት እና ሂደቱን እስከማቋረጥ ደርሰዋል። ይህ ሁኔታ በዋና ዋና ሀገራዊ አጀንዳዎች ላይ ያለውን ጥልቅ ስምጥ የሚያሳይ ነው።

የምክክር ኮሚሽኑን ነጻነት እጅግ አደጋ ላይ ከጣሉት ጉዳዮች መካከል የገዢው ብልጽግና ፓርቲ በሂደቱ ላይ እያደረገ ያለው ቀጥተኛ ጣልቃ ገብነት ይጠቀሳል። ፓርቲው በምክክሩ ላይ የሚሳተፉ አባላቱን ከዋናው መድረክ ውጭ በተለያዩ አዳራሾች (በለሚ ኩራ እና ሲቪል ሰርቪስ) በመሰብሰብ የጋራ አቋም እንዲይዙ አቅጣጫ መስጠቱ፣ ምክክሩን የፓርቲው አጀንዳ ማስፈጸሚያ እያደረገው ነው የሚል ጠንካራ ትችት አስነስቷል። በተለይም "አዲስ አበባ የኦሮሚያ አካል ትሁን" የሚል የተለየ ሀሳብ ያንጸባረቁ የኦሮሚያ ክልል አመራሮችን "አቋማችሁን አስተካክሉ" በማለት ፓርቲው ማስጠንቀቁ፣ መድረኩ የነጻ ሀሳብ መፍለቂያ መሆኑን ጥያቄ ውስጥ ከቶታል።

በሌላ በኩል የምክክር ሂደቱ ግልጽነት በጎደለው አሰራር መተብተቡ ተጋልጧል። የመጀመሪያዎቹን የጥቃቅን እና ንዑስ ቡድን ምክክሮች ያላለፉ አዳዲስ ግለሰቦች፣ በኮሚሽነሮች ግላዊ ፍቃድ ብቻ ወደ ስልታዊ ቡድኑ "በፓራሹት" እየገቡ መሆኑ ተሰምቷል። በተጨማሪም፣ በመጀመሪያ ካልተወያዩበት አጀንዳ በመነሳት፣ መታወቂያቸውን እያስቀየሩ ወደ ሌላ አጀንዳ የተዛወሩ ተሳታፊዎች መኖራቸው፣ የምክረ-ሀሳብ አሰባሰቡን እና የድምጽ አሰጣጡን ታማኝነት በእጅጉ ያጎድፈዋል።

ከሐምሌ 30 ቀን ጀምሮ ለሦስት ቀናት ይካሄዳል የተባለው የርዕሰ ጉዳይ ተመካካሪ ቡድኖች የውሳኔ አሰጣጥ ምዕራፍ፣ ከላይ በተዘረዘሩት የፖለቲካ ጫናዎች፣ የአሰራር ግድፈቶች እና የሃሳብ መከፋፈሎች ምክንያት ከተቀመጠለት ጊዜ በላይ ሊወስድ እንደሚችልና ከባድ ውዝግብ ሊገጥመው እንደሚችል ከወዲሁ ተገምቷል።

በሀገር ውስጥ አቅም ውስብስብ የልብ ቀዶ ጥገናን በተሳካ ሁኔታ ማካሄድ መቻሉ ተገለፀ
****************

በኢትዮጵያ የልብ ሕሙማን ሕፃናት መርጃ ለሁለት ሕፃናት ህይወታቸውን የሚታደግ ውስብስብ የልብ ቀዶ ጥገና በተሳካ ሁኔታ ማካሄዱን ገለፀ።

ቀዶ ጥገናው የተደረገው ለ6 ዓመት እና ለ8 ወር ሕፃናት ሲሆን፣ ከቀዶ ጥገና ህክምናው በኋላ የህጻናቱ ጤንነት በመልካም ሁኔታ ላይ እንደሚገኝ ተገልጿል።

ህክምናውን በዶክተር ፍፁም አርጋው የሚመራ የሀገር ውስጥ የልብ ቀዶ ጥገና ቡድን የመራው ሲሆን፣ በዶክተር ሜሮን ተስፋዬ የሚመራው የፅኑ ህክምና ቡድንም ለህፃናቱ ማገገሚያ የሚሆን ልዩ ክትትል እያደረገ መሆኑን ከማዕከሉ ያገኘነው መረጃ አመልክቷል።

እንዲህ ያሉ ውስብስብ የልብ ቀዶ ጥገናዎች በሀገር ውስጥ መከናወናቸው የህፃናትን ሕይወት ከመታደግ ባለፈ የሀገሪቱን የልብ ሕክምና አቅም እየጎለበተ ስለመሆኑ የሚያሳይ ነው ተብሏል።

በኢትዮጵያ በአሁኑ ወቅት ከ7,000 በላይ ታካሚ ሕፃናት የልብ ቀዶ ጥገና ለማግኘት በረጅም የተጠባባቂነት ሰልፍ ላይ ይገኛሉ።

እንደዚህ ያሉ ውስብስብ ቀዶ ጥገናዎች በውጭ ሀገራት ለማካሄድ እስከ ሺዎች ዶላር የሚጠይቁ በመሆናቸው፣ ማዕከሉ በነጻ የሚሰጠው ይህ አገልግሎት ለታካሚ ቤተሰቦች ከፍተኛ የፋይናንስ እፎይታን ሰጥቷል።

ከዚህም በላይ የውጭ ሀገር የበጎ አድራጎት ቡድኖችን ሳይጠብቁ በሀገር ውስጥ የልብ ስፔሻሊስቶች አቅም ብቻ መከናወኑ ኢትዮጵያ በዘርፉ ያላትን የሕክምናና የቴክኖሎጂ አቅም ወደ አዲስ ደረጃ ማሸጋገሯን ማሳያ መሆኑ ተጠቅሷል።

በኢንቲሀድ አብራር

(ዘ-ሐበሻ ዜና) የኢትዮጵያ ፌደራል ፖሊስ የኢትዮጵያ ህዝባዊ አብዮታዊ ፓርቲ (ኢህአፓ) የህዝብ ግንኙነት ኃላፊን ጨምሮ ከፓርቲው ጋር ግንኙነት ያላቸውን ሶስት ግለሰቦች ህገ-መንግስታዊ ስርአቱን በኃይል ለመናድ አሴረዋል በሚል ወንጀል ከሷቸዋል። ፖሊስ በነዚህ ግለሰቦች ላይ ተጨማሪ ምርመራ ለማድረግ የ14 ቀናት የጊዜ ቀጠሮ ጠይቋል።

ክሱ የቀረበው የፌደራል ፖሊስ ወንጀል ምርመራ ቢሮ ለፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ አንደኛ ደረጃ የጊዜ ቀጠሮ ችሎት ባቀረበው የቅድመ ምርመራ ጥያቄ ላይ ነው። ይህ የሆነው ኢህአፓ የሶስቱን ግለሰቦች መታሰር ካረጋገጠ ከአንድ ቀን በኋላ ነው። የታሰሩት ግለሰቦች የፓርቲው የህዝብ ግንኙነት ኃላፊ ይስሃቅ ወልዳይ፣ ከፓርቲው ጋር ግንኙነት ያላቸውን ግለሰቦች በህግ ሲወክሉ የነበሩት ጠበቃ አበራ ንጉስ አየነው፣ እና መምህር እንዲሁም የኢህአፓ አባል የሆነው አበበ አካሉ ክብረት ናቸው።

የኢህአፓ ዋና ፀሀፊ ሚስጥረ-ስላሴ ታምራት እስሩ መጀመሩን አረጋግጠው፣ ጠበቃ አበራ ንጉስ እና ይስሃቅ ወልዳይ መጀመሪያ በቁጥጥር ስር ሲውሉ፣ አበበ አካሉ ደግሞ በማግስቱ መታሰሩን ገልፀዋል። ፓርቲው ባወጣው አጭር መግለጫ፣ ግለሰቦቹ በሰላማዊ መንገድ ሀሳብን በነፃነት በመግለፃቸው ብቻ መታሰራቸውን አውግዞ፣ ሰላማዊ የፖለቲካ ትግል ወንጀል ስላልሆነ በአስቸኳይ እንዲፈቱ ጠይቋል።

በሌላ በኩል የፌደራል ፖሊስ የክስ መዝገብ እንደሚያትተው፣ ግለሰቦቹ የታሰሩት በፖለቲካዊ እንቅስቃሴ ሳይሆን በኃይል ስልጣን ለመያዝ በተቀናጀ ሴራ ውስጥ በመሳተፋቸው ነው። የፖሊስ የምርመራ ቢሮ እንዳለው፣ ተጠርጣሪዎቹ ህጋዊውን የፖለቲካ ፓርቲ እንደ ሽፋን በመጠቀም ከፓርቲው ህገ-ደንብ እና አላማ ውጪ መንግስትን በኃይል ለመገልበጥ ተንቀሳቅሰዋል። ፖሊስ አክሎም ግለሰቦቹ "የሀገር ውስጥ እና የውጭ ታሪካዊ ጠላቶች" ከተባሉት ህወሓት፣ ፅምዶ ከተባለ ቡድን እና ሌሎች ፀረ-ሰላም ኃይሎች ጋር በቅንጅት ሲሰሩ እንደነበር ወንጅሏል። በአዲስ አበባ አባላትን በመመልመል፣ የፀጥታ ኃይሎችን እንቅስቃሴ በመከታተል እና መረጃዎችን ለታጠቁ ኃይሎች በማስተላለፍ ተሳትፈዋል ተብለዋል።

ፖሊስ በክሱ ላይ እንዳሰፈረው ተጠርጣሪዎቹ የፖለቲካ፣ የወታደራዊ ስልጠና፣ የሚዲያ ፕሮፓጋንዳ እና የድርጊት መርሃ-ግብር አስፈፃሚ ክንፎችን በማዋቀር ህገ-ወጥ አደረጃጀት ፈጥረዋል። አንከር ሚዲያ፣ ኢትዮ-ፎረም እና ኢትዮ 360 ሚዲያን ጨምሮ በውጭ ከሚገኙ መገናኛ ብዙሃን ጋር በመተባበር ህዝቡን በመንግስት ላይ ለማነሳሳት የሀሰት መረጃዎችን ሲያሰራጩ እንደነበርም ተጠቅሷል።

ከዚህም ባሻገር ከከፍተኛ የህወሓት አመራሮች ጋር በሚስጥር በመገናኘት በአዲስ አበባ በሚገኙ የመንግስት የፀጥታ ተቋማት እና ከፍተኛ ባለስልጣናት ላይ የሽብር ጥቃት ለማድረስ ዝግጅት ሲያደርጉ በፀጥታ ኃይሎች ጥብቅ ክትትል በቁጥጥር ስር መዋላቸው ተገልጿል። ጉዳዩ እጅግ ውስብስብ እና ሀገራዊ አንድነትን የሚያፈርስ መሆኑን የገለፀው ፖሊስ፣ ተጠርጣሪዎቹ በዋስ ቢለቀቁ ምስክሮችን ሊያባብሉ ወይም ሊያስፈራሩ ይችላሉ በሚል ተጨማሪ የ14 ቀን የምርመራ ጊዜ እንዲሰጠው ፍርድ ቤቱን ጠይቋል።

በመሰልቸትም ይሁን እንዲሁ ተስፋ ቆርጬ ለአመታት የለፋውበትን ፊልም ለማውጣት ሰንፌ ነበር ። በተለይ ባለፉት ሁለትና ሶስት ወራቶች በገጠመኝ ሀዘን ምክኒያት ሁሉም ነገር ድብርብር ብሎኝ ነበር ። በሆነችዋ ምርጥዬ ቀን ግን የሰራነውን ፊልም ለማየት ከሸዊት ጋር ቀጠሮ ያዝን... ፊልሙን አይተን ከጨረስን በኃላ ሸዊት ያወራችኝ ነገር... ሁሉ ነገሬን ቀየረው ! ጥቂት ለማይባሉ ወራቶች አጥቼ የነበረውን ሞራል በአንዴ መለሰችው ..! እንደዛ ቀን ፊልሜን ጨርሶ ለማውጣት ሞራል ያገኘውበት ቀን የለም ።

ሸዊት ሚዲያ ላይ እንደምታወራው በጣም ቅን ሰው ናት ። የምታወራውን የምትኖር ፀዴ ሰው ናት ። ቅንነቷን ደግነቷን ደግሞ በነበረን የስራ ግኑኝነት ሁሉ አይቼዋለው ። ከልቧ ሰው ናት ። ሰዎች ሰርተው አጊንተው እንዲሳካላቸው የምትፈልግ ሰው ናት ። በፍፁም ክፋት የሚባል ነገር አታይባትም ። ለዛም ነው እኔ ሳላውቅ በራሷ ፍቃድ ሞራልም ማስታወቂያም እንዲሆነኝ በዛሬው በሰይፉ ሾ ላይ ፊልሜን ያስተዋወቀችልኝ ።

እንዲሁ ሸዊት ስለሆነች ብቻና በቅርቡ ብር አምባር ቲያትርን ከሀገር ውጪ ለማሳየት እንደምትሄድ ስለማውቅ ፕሮግራሙን መከታተል ጀመርኩ መጨረሻ ላይ ግን በቅርቡ አዲሱ ፊልሜ ይወጣል ብላ ፊልማችንን ስታስተዋውቅ ወላሂ ገረመችኝ ፤ ምን አይነት ቅን ልብ ቢኖራት ነው በዚህ ልክ ይኼን ያህል ርቀት የምትሄደው አልኩ ። ሰይፉ ሾ ላይ የሄደችው ቲያትሩን ለማስተዋወቅ ቢሆንም በመልካምነቷና ቅን በማሰቧ ፊልማችን እንዲተዋወቅ አድርጋለች ።

ከሸዊት ጋር በነበረን ቆይታ ያሳየችኝ መልካምነት እንዳለ ሆኖ ይኼን ግን አልጠበኩም ነበር ። ሸዋዬ ሲበዛ አክባሪሽና ወዳጅ ነሽ ። ስለምትሰጪኝ ምክር ፤ ስለምትሰጪኝ ብርታት ሁሉ ከልብ አመሰግናለሁ ። በስራ ላይ ሌላ ስራ ያስደጋግመን ። ከዚህም በላይ ካንቺ ጋር ለመስራት ያብቃን 👐

"ወንዶቹ አልተወለዱም " በቅርቡ ለእናተም የሚደርስ ይሆናል ..!

(ዘ-ሐበሻ ዜና) በሰሜን ኢትዮጵያ ትግራይ ክልል ኦገስት 1 ቀን በትግራይ ኃይሎች እና በኢትዮጵያ ብሔራዊ መከላከያ ሠራዊት (ENDF) መካከል ዳግም ያመረቀዘውን ግጭት ተከትሎ፣ የክልሉ ነዋሪዎች ለአዲስ የሰብዓዊ መብት ጥሰት አደጋ መጋለጣቸውን አምነስቲ ኢንተርናሽናል አስታወቀ። የምስራቅ እና ደቡባዊ አፍሪካ የአምነስቲ ኢንተርናሽናል ቀጠናዊ ዳይሬክተር ቲጌሬ ቻጉታህ ባወጡት መግለጫ፣ ማህበረሰቡ ከዚህ ቀደም የተፈጸሙበትን አሰቃቂ በደሎች ያለ ምንም ፍትህ እና ተጠያቂነት እያስተናገደ ባለበት በአሁኑ ወቅት፣ አዲሱ የትጥቅ ግጭት ነዋሪዎቹን ወደ ከፋ አደጋ ውስጥ ጥሏቸዋል ብለዋል።

ቀጠናዊ ዳይሬክተሩ አክለውም ይህ በትግራይ ዳግም ያገረሸው ጦርነት በአማራ እና በኦሮሚያ ክልሎች ቀጥሎ ከሚገኘው እና ተቋማቸው ከባድ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶችን እየመዘገበበት ካለው የትጥቅ ግጭት ጋር ሲደመር፣ ሀገሪቱ አፋጣኝ የሆነ ቀጠናዊ እና ዓለም አቀፋዊ የሰብዓዊ መብት ምርመራ ዘዴዎችን ወደ ነበረበት መመለስ እንዳለባት አመላካች ነው ሲሉ አሳስበዋል። ከህዳር 2013 እስከ ህዳር 2015 ዓ.ም. በተካሄደው ጦርነት የጦር ወንጀል እና በሰብዓዊነት ላይ የሚፈጸሙ ወንጀሎች ሊባሉ የሚችሉ ከባድ ጥሰቶች መመዝገባቸውን ያስታወሰው ተቋሙ፣ የኢትዮጵያ መንግስት ታማኝ ምርመራ አለማድረግን እና የጥፋተኞችን የህግ ተጠያቂነት ማስፈን አለመቻልን እንደ መደበኛ አሰራር ሊቆጥረው አይገባም ሲል አስጠንቅቋል።

በመሆኑም አምነስቲ ኢንተርናሽናል የፌደራል እና የትግራይ ባለስልጣናት የሲቪሎችን ጥበቃ ጨምሮ ዓለም አቀፍ የሰብዓዊ መብት መስፈርቶችን እንዲያከብሩ ጥሪ አቅርቧል። ከዚህም ባሻገር ገለልተኛ የሰብዓዊ መብት ታዛቢዎች እና የሰብዓዊ እርዳታ አቅራቢዎች ያለምንም እንቅፋት በቦታው ተገኝተው ስራቸውን እንዲያከናውኑ ሊፈቀድላቸው እንደሚገባ ተማጽኗል። ዓለም አቀፉ ማህበረሰብም በአዲስ አበባ እና በመቀሌ ከሚገኙ ባለስልጣናት ጋር በአስቸኳይ በመነጋገር በግጭቱ ለተጎዱ የትግራይ አካባቢዎች የነጻ ሚዲያዎች እና የሰብዓዊ መብት ታዛቢዎች ተደራሽነት እንዲረጋገጥ ተቋሙ ወትውቷል።

በኢትዮጵያ ውስጥ ይደረግ የነበረው ቀጠናዊ እና ዓለም አቀፋዊ የሰብዓዊ መብት ክትትል የተቋረጠው፣ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የሰብዓዊ መብት ባለሙያዎች ኮሚሽን (ICHREE) እና የአፍሪካ የሰብዓዊ እና ህዝቦች መብት ኮሚሽን አጣሪ ቡድን የስራ ጊዜ ማብቃቱን ተከትሎ መሆኑን መግለጫው አስታውሷል። ይህንንም ተከትሎ የኢትዮጵያ መንግስት ዓለም አቀፍ የተጠያቂነት ጥረቶችን ለመከላከል ሲጠቀምበት የነበረውን የሽግግር ፍትህ ሂደት እርግፍ አድርጎ ትቶታል ሲል መግለጫው ወቅሷል። በሌላ በኩል ባለፉት ሁለት ወራት ውስጥ የትግራይ ባለስልጣናት ነጻ ሚዲያዎችን ከማፈን፣ በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎችን በግዳጅ ወደ ጦርነት ከመመልመል እና የዜጎችን ከቦታ ቦታ የመንቀሳቀስ መብት ከመገደብ ጋር የተያያዙ አፋኝ እርምጃዎችን እየወሰዱ መሆኑን የሰብዓዊ መብት ተሟጋች ድርጅቶች መመዝገባቸውን አምነስቲ አጋልጧል።

(ዘ-ሐበሻ ስፖርት) የ'ሪያል ማድሪድ ፋውንዴሽን' በተጠናቀቀው የውድድር ዘመን በመላው አፍሪካ ካከናወናቸው ስኬታማ ተግባራት መካከል በኢትዮጵያ አዲስ የማህበራዊ ስፖርት አካዳሚ መክፈቱ በዋና ማሳያነት ተጠቅሷል። ፋውንዴሽኑ ኢትዮጵያን ጨምሮ በ23 የአፍሪካ ሀገራት ውስጥ 52 የማህበራዊ ስፖርት ፕሮጀክቶችን ያካሄደ ሲሆን፣ በዚህም 10,628 የሚሆኑ ህጻናትን፣ ታዳጊዎችን እና ወጣቶችን የዕድሉ ተጠቃሚ ማድረግ ችሏል።

በዘመኑ ከተመዘገቡት ትልልቅ ስኬቶች አንዱ በሀገራችን ኢትዮጵያ አዲስ የማህበራዊ ስፖርት አካዳሚ መከፈቱ ነው። ከኢትዮጵያ በተጨማሪም አንጎላ፣ ኬንያ፣ ዩጋንዳ፣ ታንዛኒያ፣ ሴኔጋል እና ግብጽን ጨምሮ በ23 የአፍሪካ ሀገራት ፕሮጀክቱ ተደራሽ ሆኗል።

በአካታችነት በኩል ፋውንዴሽኑ ሴት ታዳጊዎች በስፖርቱ ያላቸውን ተሳትፎ በማሳደግ እና ሴት አሰልጣኞችን በማበረታታት ላይ ልዩ ትኩረት ሰጥቷል። ከዚህም በተጨማሪ አካል ጉዳተኛ ህጻናት፣ ወጣት ስደተኞች እንዲሁም በከባድ ድህነት እና በግጭት የተጎዱ ማህበረሰቦችን የዕድሉ ተጠቃሚ አድርጓል። ከስፖርታዊ እንቅስቃሴዎች ባሻገር ትምህርታዊ ድጋፍን፣ ጤናማ የአኗኗር ዘይቤን፣ የህጻናት ጥበቃን፣ የጾታ እኩልነትን እና ማህበረሰባዊ ትስስርን ማጠናከር የትምህርት ቤቶቹ ዋነኛ የትኩረት አቅጣጫዎች ናቸው።

የአካባቢውን አሰልጣኞች አቅም በስልጠና፣ በክትትል እና በተሞክሮ ልውውጥ ማሳደግ የፕሮጀክቱ ሌላኛው ስኬት ነው። ይህ አካሄድ ከዚህ ቀደም የፕሮጀክቱ ተጠቃሚ የነበሩ ወጣቶች አሁን ላይ ለተተኪው ትውልድ አሰልጣኝ እና አርአያ የሚሆኑበትን ቀጣይነት ያለው ሞዴል ለመፍጠር አስችሏል።

ፋውንዴሽኑ ይህንን ዘላቂ እና አዎንታዊ ተጽዕኖ ለማምጣት ከተለያዩ ማህበራዊ ተቋማት፣ የኃይማኖት ተቋማት፣ ሌሎች ፋውንዴሽኖች፣ ኩባንያዎች እና የአካባቢው መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች ጋር በቅንጅት ሲሰራ መቆየቱን አስታውቋል።

“ታሪክ በትዝታ ላይ የተጫነ ሸክም አይደለም-የነፍስ መገለጥ እንጂ”

ጋዜጠኛ ዮናስ አየለ እንደጻፈው

ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር ዐቢይ አሕመድ ከአሚኮ ጋር ያደረጉትን ቃለምልልስ አዳምጬ እንደጨረስኩ በቃለ ምልልሱ በርዕሰ ጉዳይ ደረጃ ጎልተው ከወጡ ዋና ዋና ጭብጦች መካከል አንዱ ነገረ ታሪክ እንደሆነ ተሰምቶኛል፡፡ ታሪክ-የሀገር ውስጥና የውጭ፤ የሩቅና የቅርብ ዘመን! ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቃለ ምልልሳቸው ያንጸባረቁትን ሚዛናዊና አምክኖአዊ የታሪክ እይታና ድምዳሜያቸውን አለማድነቅ ንፉግነት ነው፡፡ የአሥራ ዘጠነኛው ክፍለ ዘመን እንግሊዛዊ የታሪክ ጸሐፊና ፖለቲከኛ ሎርድ አክተን “History is not a burden on the memory but an illumination of the soul” ብሎ ሲጽፍ “ታሪክ የነፍስ መገለጥ እንጂ በትዝታ ላይ የተጫነ ሸክም አይደለም” ማለቱ ነበር፡፡

ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቃለ ምልልሳቸው ያነሷቸው የታሪክ አንኳር ጉዳዮች እስከዛሬ ድረስ በሀገራችን የታሪክ አጻጻፍ(Historiography) እና በሕዝባዊ ትርክቶቻችን(በሚዲያዎችን ጭምር) በሚገባቸው ልክ ያልተወሱ፤ ቢወሱም ፈራ ተባ እየተባሉ የሚጠቀሱ፤ አለፍሲልም ባልተገባ የፖለቲካ እይታ ደንቃራ ተደርገው የተወሰዱ የታሪክ ግርዶሽ(eclipse of the history) ሆነው የኖሩ ስብራቶቻችን ነበሩ፡፡ ከነዚህ ቁልፍ ጉዳዮች መካከል ዋነኛዎቹ አንዱ የሕዝቦች ትስስር እና መስተጋብር ታሪክ ሲሆን ሌላኛው በአገረ መንግስት ምሥረታ ውስጥ የሸዋ ጂኦ-ስትራቴጂካዊ ሚናን የተመለከቱት ናቸው፡፡

በመጀመሪያ የአማራና የኦሮሞ ሕዝቦች በኩታ ገጠም ቀዬዎቻቸው እና የታሪክ እድል በፈጠረላቸው የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚና የባህል አጋጣሚዎች እንደሌሎች ማህበረሰቦች ሁሉ መጋባት መዋለዳቸው፤መተሳሰር መዋሀዳቸው ሀቅ የመሆኑን ያህል የታሪክ ጥናት እና የትርክቶቻችን ማጠንጠኛ አለመሆናቸው ይታወቃል፡፡ ከዚህ በባሰ ሁኔታ ደግሞ በነገሥታቱ መካከል የነበረው የፖለቲካ ጋብቻና የመሪዎቻችን ማህበራዊ መሠረት ጉዳይ ነውር እስኪመስል በእውነታው ልክ ሳይጠናና፣ሳይነገርለት ዘመናት አልፈዋል ፡፡ በሌላ በኩል በሸዋና አካባቢው ለረዥም ዘመን የኖሩ ሕዝቦች በአገረ መንግሥት ግንባታ ሂደት የተጫወቱት ሚናና የሚጋሩት ቀደምት የሥልጣኔ ባለቤትነት (ታሪክ ሰሪነት-Agency) ግጥምጥሞሽ በሀገር መሪ ደረጃ መወሳታቸው እጅግ ጉልህ ፋይዳ ያለው ጉዳይ ነው ፡፡

ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቃለ ምልልሳቸው ያነሷቸው የታሪክ እውነታዎች ያለጥርጥር ታሪካችንንና የታሪክ ምልከታችንን ደጋግመን መመርምር እንዳለብን የሚያስገነዝቡና የወገንተኝነት ጥያቄ በሚነሳባቸው ሃይማኖታዊ የታሪክ ምንጮች እንኳን የተቀመጡ ገሃድ እውነታዎች ናቸው፡፡ መመርመር ለሚፈልግ አጥኚ እነዚህ የታሪክ እውነታዎች በየነገሥታቱ ዜና መዋዕሎች (የዐጼ አምደ ጽዮን፣ ዐጼ ሱስንዮስ፣የዐጼ ገላውዲዮስ፣ የዐጼ ሠርጸ ድንግል ወዘተ)፤ የሃይማኖት ሰነዶች፣ የታሪከ ነገሥት ቅጂዎች፣ ወደ ኢትዮጵያ መጥተው የነበሩ አውሮፓውያን ተጓዦችና ጸሐፊያን (ፍራንስስኮ አልቫሬዝ፣ ፔድሮ ፔዝ፣ ማኑኤል አልሜዳ፣ ጄሮኒሞ ሎቦ፣ ጀምስ ብሩስ፣ ኮንቲ ሮሲኒ ወዘተ ) መዝግበው በተውልን ሰነዶች ሰፍረው የምናገኛቸው፤ ከትውልድ ወደ ትውልድ ሲተላለፉ የኖሩ ቱባ መረጃዎች ናቸው፡፡

ፍራንሲስኮ አልቫሬዝ የተወልን የጽሑፍ ሰነድና ሌሎች ሀገርኛ የቃል መረጃ ምንጮች ዐፄ ልብነድንግል(1498-1532 ዓ.ም.) እንደ መሪ የአማራና የኦሮሞ ብቻ ሳይሆን ምናልባትም የሌሎች ሕዝቦችም ማህበራዊ ዳራ የነበራቸው ንጉሠ ነገሥት እንደሆኑ የሚያስረዱ ሲሆን አልቫሬዝ የንጉሱ የእናት ወንድም የነበሩት አጎታቸው ዶሪ ባህረ ነጋሽ ኦሮሞ እንደነበሩና ባህረ ነጋሽ ዶሪ ሲሞቱ ሥልጣኑ በቀጥታ ወደልጃቸው ቡሎ መሸጋገሩን ጭምር በአይኑ ያየውን ጽፏል፡፡ ከዚህም በተጨማሪ በትኩረት መታየት የሚገባው ጉዳይ ስለዐጼ ልብነ ድንግል የጦር አዛዦች የተነገሩ የቃል መረጃዎች ናቸወ፡፡ ከእነዚህ መካከል የንጉሠ ነገሥቱ ሠራዊት የቦረንትቻ ባሕል ያውቅ እንደነበር በተክለጻዲቅ መኩሪያ መጻፉና ከዐጼ ልብነድንግል የጦር አዛዦች አንዱ የነበረው ቱሉ ደገልሀን በመራው ከኢማም አሕመድ ጋር የተካሄደ ጦርነት የዐጼው ጦር ሲያፈገፍግ ንጉሠ ነገሥቱ “ሁሉም ቢፈራ ቱሉ እንዴት ፈራ? ” ማለታቸው ስለሠራዊታቸው ሥብጥር የሚነግረን ነገር አለ፡፡

ኦቶማን ቱርኮችን እና የዘመኑ ተላላኪዎቻቸውን ለመዋጋት የንጉሠ ነገሥቱ ሠራዊት አንድ አካል ሆነው እስከ ኤርትራ ድረስ ዘምተው ስለነበሩ የኦሮሞ ተዋጊዎች ተጋድሎ የዐጼ ሠርጸድንግል(1542-1590 ዓ.ም.) ዜና መዋእል በግልጽ አስፍሯል፡፡ እነዚህ የኦሮሞና የሌሎች ሕዝቦች ተወላጅ ወታደሮች ትግራይ እንጢጮ አካባቢ ያካሄዱትን አውደ ውጊያ ዜና መዋዕሉ ይተርካል፡፡ ለመንግሥታቸውና ለሀገራቸው እስከባሕር ጠረፍ ድረስ ዘምተው ዋጋ መክፈላቸውም ተመዝግቧል፡፡ የዐጼ ሱስንዮስ(1607-1632 ዓ.ም.) ዜና መዋእል እና በዘመኑ ኢትዮጵያ መጥተው የነበሩ የአውሮፓ(የፖርቱጋል) ተጓዦች የጻፏቸው የመረጃ ምንጮች ንጉሠ ነገሥቱ ግንደበረት፣ሐምቦና አካባቢው ቤታቸው እንደነበር፤ አጎታቸው ለማሞ እንደሚባል፣ ወላጅ እናታቸው(ሐመልማል ወርቅ) የአዛዥ ኩሎ ልጅ የነበረች፤ የዚሁ የሐመልማል ወርቅ ጎሳ ተወላጅ የሆነ ቡኮ የተባለ ኦሮሞና ሠራዊቱ ለአባይ ቅርብ የሆነች ምዕራብ ሸዋ ላይ ዐጼ ሱስንዮስ ሲያገኙት የነበረውን ደስታና የፍቅሩን ጽናት ዜና መዋዕሉ ሳይሰስት ጽፎታል፡፡ ዐጼ ፋሲል(ከ1632 እስከ 1667 ዓ.ም.) አባቱ ሱስንዮስ እናቱ የወሎ ቃሉ ሰው(እቴጌ ሥልጣን ሞገሳ የሚል ስም የተሰጣት) እንደሆነች የታሪክ ምንጮች ያስረዱናል፡፡ በ1620ዎቹ ዓመታት ጀምሮ በኢትዮጵያ ይኖር የነበረው ፖርቱጋላዊ ቄስ ጄሮኒሞ ሎቦ ስለዐጼ ፋሲል እናትና ኦሮሞ ዘመዶቻቸው በአይን ምስክርነት የሚያውቀውን ጽፏል፡፡ የእቴጌ ሥልጣን ሞገሳ አያት ስለብዝሀ ሃይማኖት አስፈላጊነት የነበራቸውን ግልጽ ፖሊሲ ጭምር ሎቦ ዘግቦታል፡፡ የዐጼ በካፋ(1721-1730 ዓ.ም.) እና የዐጼ ኢዮአስ(1747-1761 ዓ.ም.) ጎንደር መቼም ለሕዝቦች ውህደትና ትስስር ጥሩ ማሳያ ነበረች፡፡ የየጁ ኦሮሞ ገዢ የነበረው የአሚቶ ሴት ልጅ ዝነኛዋ ውቢት ልጇ ዐጼ አዮአስ ነበር፡፡ ኢዮአስ ከኦሮሞ አጎቱ ከደጃች ሉቦ ጋር ሥልጣኑን በጎንደር እንዴት እንዳጸና፤ የቤተ መንግሥቱም የሥራ ቋንቋ አፋን ኦሮሞ እንደነበረ የንጉሠ ነገሥቱ ዜና መዋዕልና በጀምስ ብሩስ ቅጽ ሁለት መጽሀፍ የተመዘገቡ የታሪክ መረጃዎች ያስረዱናል፡፡

መነሻውን ወሎ በማድረግ ጎንደር ጸንቶ የኖረው የየጁ ሥርወ መንግሥት(ወረ ሼኮች) መሥራቾች የመርሳው አባ ጌትዬ፣ የልጃቸው ጓንጉል አባ ሴሩ እንዲሁም የልጅ ልጃቸው የራስ አሊ ጓንጉል(አሊ ትልቁ) ታሪክ በኢዮአስ ዜና መዋዕል፣ በጀምስ ብሩስ መጽሐፍና በሌሎች በርካታ ሰነዶች ታሪካቸው ተዘግቧል፡፡ በኋላ ላይ በሽፈራው በቀለ(ፕሮፌሰር) እና ሞላ ትኩዬ የቀረቡ ጥልቅ ጥናቶች ይህን እውነት በዝርዝር ያስረዱናል፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቃለ ምልልሳቸው እንደጠቀሱት የእነዚህ መሪዎች የፖለቲካ ጋብቻ ታሪክ የሚያሳየን በሄዱበት አገር ሁሉ የሕዝቦች ትሥሥር እና የፖለቲካ ጋብቻ የኖረ ታሪካችን እና የጉልበታችን ምንጭ እንደነበረ ነው፡፡ በዳግማዊ ዐጼ ቴዎድሮስ ዘመን የተጻፉ የታሪክ ሰነዶች የወሎዋ ገዢ ወርቂቱ ወዳጆ(የማመዶች ሥርወ መንግሥት መሪ የኢማም አሊ አባ ቡላ ባለቤት) ንጉሥ ምኒልክ ከመቅደላ እስር ቤት እንዲያመልጡ ያደረጉ፤ አጃቢ ሠራዊት አሰማርተው ምኒልክን እስከሸዋ የሸኙ እንደነበሩ በዋናነት ከጸሓፌ ትእዛዝ ገብረ ሥላሴ ታሪከ ዘመን ዘ ዳግማዊ ምኒልክ ዜና መዋዕል እና በመቅደላ አምባ እስር ላይ የነበሩ አውሮፓውያን ከጻፏቸው መረጃዎች እንረዳለን፡፡

ሥልጣኔዎቻችን ሁሉ ተደምረን ያሳካናቸው እንደሆነ ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቃለ ምልልሳቸው አንስተዋል፡፡ የዐድዋ ዘመቻና ድሉ ለዚህ አንዱ ማሳያ እንደሆነ ተጨባጭ የታሪክ ምንጮች ያስረዱናል፡፡ በ1888 ዓ.ም. ለዓድዋ ዘመቻ ከመላው ኢትዮጵያ የተመመው ሠረዊት ወፍላ ላይ የነበረው ሠልፍ የንጉሠ ነገሥቱ ዜና መዋዕል እንኳን እንዲህ ይገልጸዋል፡፡ “የመኳንንቱ የጦር መሣሪያ፣ወርቁ፣ ጣፋ፣ ብሩ፣ ሙጣው፣ ጫሜው፣ ሎሚታውና ኩፊታው፣ ከሌቻው፣ ወርቅ ለምዱ እንደጸሐይ ሲያበራ ዋለ፡፡” እንደጸሐይ የበራውን ሕብረ ባሕልና ሕብረ ማንነት ትርክቶቻችን በልኩ አጉልተው ያውቃሉ?

ሸዋና አካባቢው(ወሎን ጨምሮ) እንደ አንድ ጂዞ ስትራቴጂ ሥፍራ የሕዝቦች ውህደትና ትስስር መሠረት ሆኖት የመልክዓ ምድር መገኛው ለግብርና እና ለውጭ ንግድ የተመቸ በመሆኑ በኢትዮጵያ አገረ መንግሥት ግንባታ ታሪክ ውስጥ ቁልፍ ቦታ ይዞ መኖሩን ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቃለ ምልልሳቸው መግቢያ አስታውሰውናል፡፡ ሸዋና አካባቢው ከመንግሥታት ምስረታ ጋር በተገናኘ ከዘጠነኛው አንስቶ እስካሁን ያለው ረዥም የታሪክ ጉዞ በርግጥም ሊነገር፣ ሊተነተን የአደባባይ ትርክት አካል ሊደረግ የሚገባው እውነት ነው፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ከሸዋ ሡልጣኔት ምስረታ( እ.አ..አ.896 ዓ.ም.) እስከ ዓድዋ ድል(1888 ዓ.ም.) ሥላወሷቸው የአርጎባ(የወላስማ/ወሊ አስማ ሥርወ መንግሥት)፣ የአማራ(ሰለሞናዊ ሥርወ መንግሥት)፣ ኦሮሞ(ቱለማው በተለይ)፣ወርጂ፣ ጉራጌ፣ ጋፋት፣ ወዘተ ሕዝቦች ትስስርም ይሁን የፖለቲካ ጋብቻ የተመለከተ ታሪክ ከበቂ በላይ የታሪክ ማስረጃ ምንጮች ቢኖሩንም በታሪክ ግርዶሹ ምክንያት የወል ትርክት አካል መሆን አልቻለም፡፡

ኤንሪኮ ቼሩሊ ከሐረር አግኝቶ ያሳተመው በአረብኛ የተጻፈው የሸዋ ሡልጣኔት ዜና መዋዕል እንደሚያመለክተው ሡልጣኔቱን እ.አ.አ. በ896/7 የመሰረቱት የማህዙሚ ጎሳ አባላት ናቸው፡፡ መንግሥታቸውም ከ9ኛው እስከ 13ኛው ክፍለ ዘመን ድረስ በተከታታይ በገዙ አሥራ አራት ሱልጣኖች እንደጸና የታሪክ መረጃ ምንጮች ያመለክታሉ፡፡ የሸዋ ሙስሊም ሡልጣኔቱ መቀመጫ ከተማ ከአዲስ አበባ በስተሰሜን ምሥራቅ 70 ኪሎ ሜትር ላይ የምትገኝ ወለላ የተባለች ሥፍራ እንደነበረች የጆርጅ ደብሊው ቢ ሀንቲንግፎርድ(1989) ጥናት ያመለክታል፡፡ የማህዙሚ ሥርወ መንግሥት ከመጨረሻዎቹ መሪዎች አንዱ የነበረው ሡልጣን ድልመራህ ወርጂዎች የይኖሩበት በነበረው አካባቢ በ1270ዎቹ በነበረ የርስ በርስ ጦርነት ድል ሳይቀናው ሲቀር ሕይወቱን ለማትረፍ ዐጼ(የአማራ ገዥ?) እንደሄደ ይህው የአረብኛ ዜና መዋእል ያስረዳል፡፡ የማህዙሚዎች የሸዋ ሡልጣኔት የተተካው በዋናነት የአርጎባዎች አገር በሆነው ይፋት(ዊፋት) ላይ በወላስማዎች ነበር፡፡ ወላስማዎች ከአጎራባቾቻው ጋር እየተጋቡ፣ እየተስማሙም እየተጋጩም የይፋት ሡልጣኔትን ከ13ኛው እስከ 15ኛው ክፍለ ዘመን ከሸዋ እስከ ምሥራቃዊ የኢትዮጵያ ጠረፍ እንዳስተዳደሩ ስፍር ቁጥር የሌለው የሰነድ( የኢብን ካልዱን ተማሪ የነበረው አል ማቅሪዚ ጽሑፍ- ኪታብ አል ኢልማም)፣ የአርኪዮሎጂና የቃል መረጃ ምንጮች አሉ፡፡

መነሻውን ሰሜን ሸዋ እና ደቡብ ወሎ ያደረገው የክርስቲያኑ ሰሎሞናዊ ሥርወ መንግሥት በአካባቢው ያሉ ሕዝቦች ተዋህደው ከ13ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ በጋራ የመሠረቱት እንደሆነ አያጠያይቅም፡፡ አማራዎች፤ አርጎባዎች፣ ወርጂዎች፣ ጋፋቶች፣ ጉራጌዎች እና ኦሮሞዎች፣ አፋሮች፣ ሐረሪዎች ወዘተ በዚህ የሸዋ መንግሥታት የተጽዕኖ ምህዳር(Orbit) ውስጥ እንደሚገኙ ዜና መዋእሎች፣ የሃይማኖት ሰነዶች፣ የአርኪዮሎጂ ማስረጃዎች ከትውልድ ወደ ትውልድ ሲተላለፉ የኖሩ የቃል መረጃ ምንጮች ያመለክታሉ፡፡ ለምሳሌ ታደሠ ታምራት(ፕሮፌሠር) ከ13ኛው እስከ 16ኛው ክፍለ ዘመን የቤተ ክርስቲያንና መንግሥትን ግንኙነት ታሪክ ባጠኑበት መጽሐፋቸው የገላንና ያያ ሰዎች ሸዋ ውስጥ በ13ኛው ክፍለ ዘመን በኦዳ ዛፍ (ኮቢል የሚባል ዋርካ) ሥር ሃይማኖታዊ ሥርዓት ይፈጽሙ እንደነበር ገድለ አቡነ ቀውስጦስን ጠቅሰው ጽፈዋል(ገጽ 184)፡፡ ሸዋ የባለ ብዙ ማንነት ሕዝቦች ሀገር ከመሆኗ ባሻገር በ16ኛው ክፍለ ዘመን የተከናወኑ ዐበይት ጉዳዮች ላይ መረጃ የተወልን መነኩሴው አባ ባህሪይ እንደገለጸው “ሸዋ የመንግሥት ሀገር ነች” (ገጽ 130)፡፡ በየዘመናቱ ከሸዋ የተነሱ የፖለቲካ ኃይሎች፣ ፈረሰኛ ሠራዊታቸውን ይዘው በሰሜን እስከ ኤርትራ(በዐጼ ሠርጸ ድንግል ዘመን- የኤርትራዋ ባሬንቱ የዚህ የታሪክ ሂደት ውርስ አይደለችም ማለት አይቻልም፡፡) በምሥራቅ እስከ ዘይላ(ከዐጼ አምደጽዮን እስከ ገላውዲዮስ ዘመን)፣ በምዕራብ እስከ ሱዳን ፋዞግሊ(ዐጼ ሱስንዮስ ዘመን) በደቡብ እስከ ሞያሌ ተንቀሳቅሰው በአገረ መንግሥት ግንባታ ሂደት ውስጥ ቁልፍ ሚና ተጫተዋል፡፡

እነዚህ የሸዋ እና አካባቢው ሕዝቦችና ገዢዎች ትልቁን ንቅናቄያቸውን ያደረጉት ግን በ19ኛው ክፍለ ዘመን እንደሆነ ይታወቃል፡፡ ዐጼ ምኒልክና ራስ ጎበና ዳጬ የቱለማ ኦሮሞ፤ የሸዋ አማራ እና የሌሎችም ውህድ የሆነ ጦራቸውን አዝምተው ወሎ ወግተው ወረኢሉን የመንሥታቸው መቀመጫ ያደረጉት አርሲ፣ወለጋ፣ከሐረር ከመዝመታቸው በፊት ነበር፡፡ የመጫ ኦሮሞ ተወላጁን የጎጃሙን ንጉስ ተክለሃይማኖት(አዳል ተሰማ) በቱለማው መሪ ራስ ጎበና ዳጪ እምባቦ ላይ ያስገበሩት የጂኦ ፖለቲካዊ እና የሕዝቦች ትስስር እድሎች ጉልበት ፈጥሮላቸው፤ ኃይል አጎናጽፏቸው እንጂ በአጋጣሚ አይደለም፡፡ በርግጥ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ የፖለቲካችን ደንቃራነት የፈጠረውን የታሪክ ግርዶሽ ያሸነፉ ፋና ወጊ ጥናቾች መውጣት ጀምረዋል፡፡ አንዱ “Invisible Actors: The Oromo and the Creation of Modern Ethiopia(1855-1913)” በሚል ርዕስ በብሪያን ጀምስ ዬትስ(2002) በኤሊኖይስ ዩኒቨርሲቲ ከተጠናው እጅግ ጠቃሚ የዶክትሬት ዲግሪ ማሟያ ጥናት ሲሆን ሌላው የደቻሳ አበበ(ዶ/ር) ጎበና ወታደራዊና ፖለቲካዊ ሕይወት ነው፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቃለ ምልልሳቸው የዘመናዊት ኢትዮጵያን እውን መሆን ያለ ምኒልክና ያለ ጎበና እንደማይታሰብ ሲጠቅሱ ይህንን እውነታ ማጉላታቸው ይመስለኛል፡፡

የሕዝቦች ትስስርና የፖለቲካ ጋብቻ በአማራና በኦሮሞ ሕዝብ መስተጋብር ብቻ የታጠረ አልነበረም-ሊሆንም አይችልም፡፡ የኢትዮጵያ ሕዝብ ባህልና ሥልጣኔ መጋመዱ ረቂቅ ነው፡፡ ከጥንታዊ አክሱም ዘመን ጀምሮ በዝነኞቹ የአክሱም መቃብር ሀውልቶች እና በላሊበላ ውቅር አብያተ ክርስቲያናት ላይ ከምናገኛቸው የኪነ ሕንጻ ትእምርቶች(Symbols) መካከል የውሸት በሮች (False Doors) እና የውሸት መስኮቶች(False windows) የሙታን መንፈስ(ኤከራ) መመላለሻ እንደሆኑ በጥናት የተረጋገጠ ነው (ቢትራይስ ፕሌይን Annales d'Éthiopie 1965) ፡፡ ይህ የኤከራዎች መመላለስና የመነጋገር ባህል እና እምነት ከደቡባዊ ግብጽ አንስቶ እስከ ሰሜን ኬንያ ድረስ በሚኖሩ የኩሽ ሕዝቦች በሰፊው የሚታወቅ ረዥም ዘመን ያስቆጠረ ልምምድ ነው፡፡

ሌላው በልኩ ያልተጠና እና በትርክቶቻችን ውስጥ ትኩረት ያልተሰጠው በሕዝቦች መካከል ያለ ሥልጣኔ ትስስር ታሪክ የእያንዳዱን የዛግዌ ነገሥታት የሥልጣን ዘመናትን የተመለከተ ነው፡፡ ከታሪክ ነገሥት፣ ከልዩ ልዩ ዜና መዋዕሎች፣ ከፖርቱጋል ተጓዦች(ፓኤዝና አልሜዳ) ከብሪቲሽ ሙዝየም እንዲሁም ከኮንቲ ሮሲኒ የተገኙት ምንጮች የሚረጋግጡት የሁሉም የዛግዌ ዐጼዎች( ከአንድ ሁለቱ በስተቀር) የሥልጣን ዘመን 40፤40 ዓመታት ነበር፡፡ ይህ ጉዳይ በኦሮሞ የገዳ ሥርዓት የአንድ ትውልድ የሥልጣን ዑደት ጋር አንድ አይነት የሆነው በአጋጣሚ ነው ወይስ ዛግዌዎች እና ኦሮሞዎች የኩሽ ሕዝቦች በመሆናቸው ቀዳሚ ከሆነው የጋራ ሥልጣኔያቸው የሚቀዳ የአስተዳደር ሥርዓት ነው? እነዚህስ ሀቆች የወል ትርክቶቻችን መመሆን አለመቻላቸው በፖለቲካ ደንቃራነት የተፈጠረ የታሪክ ግርዶሽ(eclipse of history) እንጂ ሌላ ምን ሊባል ይችላል? በላሊበላ አብያተ ክርስቲያናትና እና በሸዋ በሚገኘው የአዳዲ ማርያም ቤተ ክርስቲያን ኪነሕንጻ መካከል ያለው ፍጹም ተመሳሳይነት ምንጩ ምንድነው? ሊጠና፣ ሊነገር ልንማርበት ይገባል፡፡

በርግጥም ታሪካችን ትዝታችን ላይ የተጫነ ሸክም ሳይሆን የነፍስ መገለጥ ነው የሚያሰኘው የሕዝቦች ትሥሥር፣ ውህደት የሥልጣኔ መጋራትና መወራረስ ታሪክ መታወቁ መንፈስን ሃርነት ማውጣቱ ይመስለኛል፡፡

የውኃ ሉዓላዊነታችን በተግባር፡ ከ18 ዓመታት የእንቅልፍ ዘመን የነቃው የመገጭ ግድብ
****************

ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ከአማራ ሚዲያ ኮርፖሬሽን ጋር ባደረጉት ቆይታ በአማራ ክልል እየተከናወኑ ያሉ ታላላቅ የልማት ፕሮጀክቶችን በተመለከተ ሰፊ ማብራሪያ ሰጥተዋል፡፡

ከእነዚህ ሀገራዊ ፕሮጀክቶች መካከል የጎንደር ከተማ ነዋሪዎችን የረዥም ዘመን የመጠጥ ውኃ ጥያቄ የሚመልሰው እና ሰፊ የመስኖ ልማት አቅም ያለው የመገጭ ግድብ በግንባር ቀደምትነት ይጠቀሳል፡፡

ግንባታው በ2001 ዓ.ም. የተጀመረው ይህ ግድብ፣ ላለፉት 18 ዓመታት የመልካም አስተዳደር እና የፕሮጀክት አመራር ድክመት ተጓትቶ ቆይቷል፡፡ ይሁን እንጂ በ2017 በጀት ዓመት በጠቅላይ ሚኒስትሩ ቀጥተኛ አመራር፣ አፈጻጸሙ ዝቅተኛ የነበረው ተቋራጭ ከፕሮጀክቱ እንዲወጣ ተደርጎ ሥራው ለሀገር በቀል ተቋራጭ ተሰጥቷል፡፡

የውጭ ከፍተኛ ባለሙያዎች ተጋብዘው የመሬት መንሸራተት ችግሩ በጥናት እንዲፈታ መደረጉ፣ እንዲሁም ሥራው በቀን እና በሌሊት ፈረቃ እንዲከናወን መወሰኑ ፕሮጀክቱን ከእንቅልፉ ቀስቅሶ ወደ ጤናማ እና ፈጣን የአፈጻጸም ምዕራፍ አሸጋግሮታል፡፡

በዚህም የግንባታው ወሳኝ ምዕራፍ የሆነው የወንዝ ቅልበሳ ሙሉ በሙሉ የተጠናቀቀ ሲሆን፣ ፕሮጀክቱ በቅርቡ ለፍሬ እንደሚበቃ ይጠበቃል፡፡

የመገጭ ግድብ ከግንባታ ባለፈ የኢትዮጵያውያን የልማት ፅናት ማሳያ ነው፡፡ አጠቃላይ የውኃ መያዝ አቅሙ 185 ሚሊዮን ኪዩቢክ ሜትር ሲሆን፣ ከዚህ ውስጥ 116 ሚሊዮን ኪዩቢክ ሜትር የሚሆነው ለመስኖ ልማት የሚውል ነው፡፡

ይህም 17 ሺህ ሔክታር መሬትን በመስኖ በማልማት የጎንደር ከተማን እንዲሁም የምሥራቅ እና የምዕራብ ደምቢያ አካባቢ አርሶ አደሮችን ተጠቃሚ ያደርጋል፡፡

ክልሉ ያለውን ሰፊ የውኃ እና የመሬት ሀብት አቀናጅቶ ለመጠቀም እየተገነቡ ካሉ ሰፋፊ የመስኖ አውታሮች አንዱ የሆነው ይህ ፕሮጀክት፣ የሀገራችን የግብርና ትራንስፎርሜሽን እና የምግብ ዋስትና ራዕይ በጉልህ የሚያሳካ የዘመን ትሩፋት ነው፡፡

ይህ የኢትዮጵያ የማይቆም የልማት እርምጃ እንደተለመደው የግብፅ ሚዲያዎችን ሰላም ነስቷል፡፡

የመገጭ ግድብ በጣና ሐይቅ ገባር ወንዝ ላይ የሚገነባ መካከለኛ ፕሮጀክት ቢሆንም፣ የግብፅ ሚዲያዎች ፕሮጀክቱን በተመለከተ ሰሞኑን እያስተጋቡት ያለው ጩኸት ሀገሪቱ ከያዘችው የቆየ እና ራስ ወዳድ የውኃ ፖሊሲ የሚመነጭ ነው፡፡

ግብፅ ኢትዮጵያ የውኃ ሀብቷን እንዳትጠቀም የማስፈራራት ፖሊሲን ብትከተልም፣ ኢትዮጵያ ግን ታላቁን የሕዳሴ ግድብ አጠናቅቃ ልማቷን የሚያፋጥኑ እንደ መገጭ ያሉ ግድቦችን መቀጠ "ኢትዮጵያ አትጨበጥም" የሚል ድንጋጤ ፈጥሮባቸዋል፡፡

ግብፅ አሁንም ጊዜ ያለፈባቸውን የቅኝ ግዛት ውሎች እያነሳች የትኛውም የኢትዮጵያ ልማት ግብርናዋን እንደሚጎዳ በማስመሰል ከእውነት የራቀ ኢ-ፍትሐዊ ትርክት ታራምዳለች፡፡

ኢትዮጵያ ግን ፍትሐዊና ምክንያታዊ የውኃ አጠቃቀም መርህን (CFA) በመከተል ሕዝቧን ለመመገብ የገዛ ሀብቷን የማልማት ተፈጥሯዊና ሕጋዊ መብቷን እያስከበረች ትገኛለች፡፡

ከዚህም ባሻገር እንደ መገጭ ባሉ የኢትዮጵያ ደጋማ ቦታዎች ግድብ መሥራት የውኃ ትነትን እጅግ የሚቀንስ መሆኑ የኢትዮጵያ ልማት ማንንም የማይጎዳ ለመሆኑ ሳይንሳዊ ማረጋገጫ ነው፡፡

እውነታው ኢትዮጵያ አሁን ያለችበት ምዕራፍ ከትላንቱ በእጅጉ የተለየ መሆኑ ነው፡፡ ሀገራችን የዜጎቿን ሕይወት ለመለወጥ እና ከድህነት ለመውጣት የምታደርገውን የልማት ጉዞ በማንኛውም የውጭ ኃይል እጅ ጥምዘዛ የማታቆምበት ታሪካዊ ከፍታ ላይ ትገኛለች፡፡

የመገጭ ግድብም ሆነ ሌሎች በሀገራችን እየተከናወኑ ያሉ የልማት ፕሮጀክቶች የዚሁ ሉዓላዊ መብት አካል ናቸው፡፡

ማንም ይጩህ ማን፣ ኢትዮጵያ በራሷ ሀብት፣ በራሷ አቅም እና በራሷ ጊዜ የጀመረቻቸውን የልማት ሥራዎች ከዳር በማድረስ ታሪኳን በአዲስ መልክ መጻፏን አጠናክራ ትቀጥላለች፡፡

መንግሥትም በቀጣይ የመገጭ ግድብ ቀሪ ሥራዎችን በተያዘላቸው ጊዜ በማጠናቀቅ፣ የተፈጥሮ ሀብት ጥበቃ ሥራዎችን በማጠናከር እና በዓለም አቀፍ ደረጃ የዲፕሎማሲ ሥራውን በማስፋት የኢትዮጵያን ብልጽግና ያረጋግጣል፡፡

በለሚ ታደሰ
#ethiopia #ebc #megechdam #nile #development #amhararegion

ከታላቁ የለሚ ስሚንቶ እስከ ጎርጎራ በአማራ ክልል የተመዘገቡት ግዙፍ የኢንዱስትሪና የቱሪዝም እመርታዎች
**************************

ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) እንዳብራሩት በለውጡ ዓመታት በአማራ ክልል ከፍተኛ የኢኮኖሚ መነቃቃትን የፈጠሩ ግዙፍ ፕሮጀክቶች ተገንብተዋል።

ከእነዚህም መካከል በኢትዮጵያ ትልቁ የሆነው የለሚ ስሚንቶ ፋብሪካ በከፍተኛ የመንግሥት ድጋፍ ተገንብቶ ለአገልግሎት በቅቷል።

ከዚህም ባሻገር በባሕር ዳር፣ ደብረ ብርሃን እና አረርቲ አዳዲስ የኢንዱስትሪ ፓርኮች የተገነቡ ሲሆን፣ የጣና በለስ ስኳር ፋብሪካም በተሳካ ሁኔታ ተጠናቋል።

በተለይም በምስራቅ አፍሪካ ቀዳሚ የሆነው ግዙፉ የሴራሚክ ፋብሪካ በደብረ ብርሃን መገንባቱ እንዲሁም በርካታ የዘይትና ሌሎች የግል ኢንዱስትሪዎች በስፋት መሠራታቸው ክልሉን ወደ አዲስ የኢንዱስትሪ ማዕከልነት እያሸጋገረው ይገኛል።

በቱሪዝሙ ዘርፍም ቢሆን ከዚህ ቀደም የነበረውን የመዳረሻ እና የማረፊያ ችግር በመፍታት ታሪካዊ ዐሻራዎች እየተቀመጡ መሆናቸውን ጠቅላይ ሚኒስትሩ አብራርተዋል።

ለትውልድ የሚሻገረው የጎርጎራ ፕሮጀክት፣ በመፍረስ ላይ የነበረው የፋሲለደስ ቤተመንግሥት አስደናቂ ዕድሳት እና ከኤርፖርት እስከ ፒያሳ የተሠሩት የመሠረተ ልማት ሥራዎች የጎንደርን ውበት ይበልጥ አጉልተውታል።

ከፈረንሳይ መንግሥት ጋር በመተባበር የላሊበላ ውቅር አብያተ ክርስቲያናትን የማደስ ሰፊ ሥራ የተከናወነ ሲሆን፣ እጅግ ማራኪ የሆነው የሎጎ ሀይቅ ሪዞርትም የውጭ ዜጎችን ጭምር ለዓለም አቀፍ ስብሰባዎች እየሳበ ይገኛል።

ወደ ደባርቅ የሚወስዱ መንገዶችን ጨምሮ በቱሪዝም መሠረተ ልማት ላይ የተሠሩት እነዚህ የማይናቁ ሥራዎች የክልሉን ገጽታ በብዙ እጥፍ የቀየሩ ታላላቅ ስኬቶች ናቸው።

በአድማሱ አራጋው
#ethiopia #amhararegion #lemicement #tourismethiopia #industrialdevelopment

የአርሰናል ደጋፊዎችን የሚያገናኝ "ገነርስ" የተሰኘ ማህበር ተመሠረተ
‎
‎#ethiopia | ​የእግር ኳስ ፍቅርን ከአባላት ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ዕድገት ጋር የሚያስተሳስረው አዲሱ ዓለም አቀፍ ተቋም "ገነርስ"የሚል ስያሜ የተሰጠው ማህበር በኢትዮጵያ፣ በጀርመን እና በተባበሩት አረብ ኤምሬቶች መሠረቱን ጥሎ በይፋ ሥራ መጀመሩን አሳወቀ።
‎
‎​ተቋሙ በአለም ዙሪያ የሚገኙ የአርሰናል ክለብ ደጋፊዎችን በአንድ ጠንካራ ማህበረሰብ ስር በማሰባሰብ፣ አባላቱ በህይወታቸው እርስ በርስ እንዲደጋገፉ እና አዲስ የዕድል በሮች እንዲከፈቱላቸው የሚያስችል ዘላቂ ስርዓት ዘርግቷል።
‎
‎ከደጋፊነት ማዕቀፍ ባለፈም ከመንግስታዊ እና ከግል ተቋማት ጋር ስትራቴጂካዊ አጋርነት በመመስረት ለአባላቱ ተጨባጭ ጥቅሞችን፣ የሥራ ዕድሎችን እና የንግድ አማራጮችን ለማስፋፋት ትኩረት ሰጥቶ እየሰራ ይገኛል።
‎
‎​አባላቱ በዕለት ተዕለት ኑሯቸው ተጠቃሚ እንዲሆኑ ሰፊ አገልግሎቶችን የሚዘረጋው ገርነስ ማህበር ፤ ከግብርና እና የኢንዱስትሪ ምርቶች ግብይት ጀምሮ እስከ ጤና፣ ሆቴል፣ ቱሪዝም እና የጉዞ አገልግሎቶች ድረስ በተመረጡ አጋር ተቋማት ልዩ ቅናሾችንና መስተንግዶዎችን እያቀረበ ይገኛል።
‎
‎ከዚህም በተጨማሪ አባላትን የሚያዝናኑ፣ ጠቃሚ መረጃዎችን የሚያጋሩ ሳቢ የዲጂታል ሚዲያ ይዘቶችን በማዘጋጀት የማህበረሰብ ትስስሩን ይበልጥ አጠናክሮ እንደሚቀጥል በመድረኩ ላይ ተገልጿል።
‎
‎ጌትነት ተመስገን
‎📷 ከበደ መክብብ
‎
‎Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
‎
‎#getutemesgen #getu #ጌጡ
‎#gunners #arsenal #arsenalethiopia #gunners #ethiopiangunners
‎

(ዘ-ሐበሻ ዜና) የሼክ አልአሙዲ ሀብት ከ10 ቢሊዮን ዶላር አለፈ፡፡ የሼክ መሀመድ አልአሙዲ የሀብት መጠን 10.1 ቢሊዮን ዶላር መግባቱን ተከትሎ የአለም ሀብታሞች ዝርዝር ውስጥ ተመልሰው ለመግባት ቻሉ፡፡ ዛሬ ኦገስት 1 ቀን 2026 ይፋ የሆነው የብሉምበርግ የአለም ቢሊየነሮች ዝርዝር ውስጥ አልአሙዲ በ375ተኛ ደረጃ ላይ ተቀምጠዋል፡፡

ትውልደ ኢትዮጵያዊው ባለሀብት ይህንን ደረጃ ለማግኘት የቻሉት በዚህ አመት የሀብታቸው መጠን በ1.67 ቢሊዮን ዶላር ወይንም 19.7 ፐርሰንት ጭማሪ በማሳየቱ ነው፡፡ አልአሙዲ ከጥቂት አመታት በፊት ከነበሩበት የሀብት ማሽቆልቆል አሁን ተመልሰው ወደላይ እየወጡ መሆኑን የሚገልፀው ይህ ሪፖርት በቅርቡ በወጣ መረጃ በአንድ ቀን ሀብታቸው በ33.7 ሚሊዮን ማደጉን አስረድቷል፡፡

እንደሪፖርቱ ለአልአሙዲ ሀብት መጨመር ትልቁን ሚና እየተጫወተ ያለው በስዊድን የሚገኘው ፕሪም የተሰኘው ነዳጅ ማጣሪያቸው ነው፡፡ ይህ በእንዲህ እንዳለ በብሉምበርግ የአልአሙዲ ሀብት ከ10 ቢሊዮን ዶላር ማለፉ የተገለፀ ቢሆንም በፎርብስ አመታዊ የሀብታሞች ዝርዝር ውስጥ ግን ስማቸው አልሰፈረም፡፡ ይህ የሆነው ደግሞ ሁለቱ ተቋማት የቢሊየነሮችን ሀብት የሚገምቱበት የአሰራር መንገድ ስለሚለያይ ነው፡፡ ብሉምበርግ የቢሊየነሮችን መረጃ የሚያሰላው በአለም አቀፍ ደረጃ በየእለቱ በሚከናወኑ የንግድ እንቅስቃሴዎች ላይ ተመስርቶ ነው፡፡ ፎርብስ ግን ከዚህም በላይ የራሱን ግምገማ የሚያደርግ ከመሆኑም በላይ አንዳንዴ ከባለሀብቶቹም ትክክለኛውን መረጃ ያረጋግጣል፡፡

ዋናው ሰው ከወደ ኢትዮጵያ ሆነዋል

በደቡብ አፍሪካ እና በስዋቲኒ አስተናጋጅነት በተካሄደው የ2026 የሼፎች ፌስቲቫል ላይ ኢትዮጵያ የጎላ አህጉራዊ ስኬት ማስመዝገቧ ተገለጸ።

በመድረኩ ሀገራችንን ወክለው የተሳተፉት የኢትዮጵያ ሼፎች ማህበር ፕሬዝዳንት ሼፍ ሄኖክ ዘርይሁን የምስራቅ አፍሪካ ሼፎች
ማህበር ፕሬዝዳንት በመሆን ተመርጠዋል።

የመላው አፍሪካ የምግብ አዘገጃጀት የአመጋገብ ባህልና ታሪክ በሰፊው በተዳሰሰበት እንዲሁም ዘመናዊ የሙያ ስልጠናዎች በተሰጡበት በዚህ መድረክ ላይ የተገኘው ይህ ድል ኢትዮጵያ በምግብ ቱሪዝም ዘርፍ በምስራቅ አፍሪካ ያላትን የመሪነት ሚና በጉልህ ያረጋገጠ አጋጣሚ ሆኗል።

​ይህ ታሪካዊ ስኬት ሀገራችን የታደለችበትን ልዩ እና በጣዕም የበለፀገ የምግብ ባህል፣ ሀገር በቀል ግብአቶች እንዲሁም ጥልቅ የምግብ አሰራር ጥበብ ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ይበልጥ ለማስተዋወቅ ሰፊ በር የከፈተ ነው።

ከዚህም ባለፈ ኢትዮጵያ ከዘርፉ ማግኘት የሚገባትን የኢኮኖሚና የቱሪዝም ተጠቃሚነትእንደሚያሳድገው ይጠበቃል።

እንደ ቱሪዝም ሚኒስቴር ዘገባ ይህንን አንጸባራቂ ስኬት ተከትሎ ሀገራችን ቀጣዩን የ2027 የአፍሪካ ሼፎች ፌስቲቫል በክብር እንድታዘጋጅ የተመረጠች ሲሆን ዝግጅቱም በርካታ ዓለም አቀፍ የሙያው ባለሙያዎችን እና ጎብኚዎችን ወደ ሀገር ውስጥ በመሳብ የቱሪዝም እንቅስቃሴውን ለዓለም ለማሳየትና ወደ ላቀ ደረጃ ለማሸጋገር ከፍተኛ አቅም እንደሚፈጥር ታምኖበታል።

ከ40 ሀገራት ጥያቄ ጀርባ ያለው የብሪክስ+ ሚስጥር እና የኢትዮጵያ አዲሱ የስትራቴጂ ማዕከልነት
******************

ባለፉት ሃያ ዓመታት ውስጥ የብሪክስ ስብስብ ከተመሰረተበት የመጀመሪያ ደረጃ የኢኮኖሚ ትስስር ዓላማ አልፎ፣ የዓለም አቀፉን የጂኦ-ፖለቲካ እና የአህጉራዊ ትብብር መዋቅር በከፍተኛ ሁኔታ ወደቀየረ ታላቅ የባለብዙ ወገን እንቅስቃሴነት ተሸጋግሯል።

በአሁኑ ወቅት ወደ 40 የሚጠጉ ሀገራት ስብስቡን ለመቀላቀል ፍላጎት ማሳየታቸው፣ የደቡቡ ዓለም የበለጠ አካታች፣ ፍትሃዊ እና ሚዛናዊ የሆነ የዓለም አቀፍ አስተዳደር ስርዓት ለመገንባት ያለውን ጽኑ ፍላጎት በግልጽ የሚያንፀባርቅ ነው።

ባለፉት ሁለት አስርት ዓመታት የታየው የዓለም አቀፍ ጂኦ-ፖለቲካ ለውጥ ዋና ማሳያ፣ ሀገራት በጋራ ተሳትፎ እና በሉዓላዊ እኩልነት ላይ የተመሰረተ አዲስ የትብብር መንገድ መከተላቸው ነው።

ብሪክስ ስብስቡን እያሰፋና አዳዲስ አጋርነቶችን እየፈጠረ የመጣበት አካሄድ፣ በንግድ መስመሮች፣ በኃይል ኮሪደሮች፣ በታዳሽ ኃይል እና በዲጂታል ትራንስፎርሜሽን ዙሪያ ዘላቂ ትብብርን የሚያጎለብት ስትራቴጂካዊ መድረክ እንዲሆን አድርጎታል።

ኢትዮጵያ በዓለም አቀፍ ደረጃ ከፍተኛ ፍላጎት የሚታይበት የዚህ ታሪካዊ ለውጥ አካል መሆኗ በዲፕሎማሲያዊ፣ በሎጂስቲክስ እና በኢንዱስትሪ ዘርፎች ዘላቂ ስትራቴጂካዊ ጥቅሞችን ያስገኝላታል።

የአፍሪካ ህብረት መቀመጫ እና የሰፊ ህዝብ ባለቤት እንደመሆኗ መጠን፣ አህጉሪቱን ከብሪክስ የንግድ እና የሎጂስቲክስ መዋቅር ጋር የምታገናኝ ዋና ድልድይ ሆና ታገለግላለች።

ይህም የአፍሪካን የልማት አጀንዳዎች በዓለም አቀፍ ደረጃ በትልቁ ለማስደመጥ እና አህጉራዊ የዲፕሎማሲ መሪነቷን የበለጠ ለማጠናከር ታላቅ ዕድል ይፈጥርላታል።

ከዚሁ ጎን ለጎን የሀገራችን የላቀ የአቪዬሽን አቅም እና የመሰረተ ልማት ዝርጋታ አህጉራዊ ትስስርን በፍጥነት የሚያፋጥን በመሆኑ፣ ስብስቡ በምስራቅ አፍሪካ ለሚያደርጋቸው የንግድና የኢንቨስትመንት እንቅስቃሴዎች ኢትዮጵያን ዋና የሎጂስቲክስና የንግድ መግቢያ ያደርጋታል።

ከዚህም ባሻገር የኢትዮጵያ ታዳሽ የኃይል አቅርቦት እና የሎጂስቲክስ አቅም ከብሪክስ አባል ሀገራት የቴክኖሎጂ እና የፋብሪካዎች ሽግግር ጋር ሲጣመር፣ ኢትዮጵያ ከጥሬ እቃ ላኪነት ወጥታ ወደ ቀጠናዊ የአምራችነትና የኢንዱስትሪ ማዕከልነት እንድትሸጋገር ትልቅ መዋቅራዊ መሰረት ይጥላል።

በሰለሞን ገዳ
#ethiopia #brics #globaleconomy #diplomacy #investment

ዋናው ሰው ከወደ ኢትዮጵያ ሆነዋል
#ethiopia | ​በደቡብ አፍሪካ እና በስዋቲኒ አስተናጋጅነት በተካሄደው የ2026 የሼፎች ፌስቲቫል ላይ ኢትዮጵያ የጎላ አህጉራዊ ስኬት ማስመዝገቧ ተገለጸ።

በመድረኩ ሀገራችንን ወክለው የተሳተፉት የኢትዮጵያ ሼፎች ማህበር ፕሬዝዳንት ሼፍ ሄኖክ ዘርይሁን የምስራቅ አፍሪካ ሼፎች
ማህበር ፕሬዝዳንት በመሆን ተመርጠዋል።

የመላው አፍሪካ የምግብ አዘገጃጀት የአመጋገብ ባህልና ታሪክ በሰፊው በተዳሰሰበት እንዲሁም ዘመናዊ የሙያ ስልጠናዎች በተሰጡበት በዚህ መድረክ ላይ የተገኘው ይህ ድል ኢትዮጵያ በምግብ ቱሪዝም ዘርፍ በምስራቅ አፍሪካ ያላትን የመሪነት ሚና በጉልህ ያረጋገጠ አጋጣሚ ሆኗል።

​ይህ ታሪካዊ ስኬት ሀገራችን የታደለችበትን ልዩ እና በጣዕም የበለፀገ የምግብ ባህል፣ ሀገር በቀል ግብአቶች እንዲሁም ጥልቅ የምግብ አሰራር ጥበብ ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ይበልጥ ለማስተዋወቅ ሰፊ በር የከፈተ ነው።

ከዚህም ባለፈ ኢትዮጵያ ከዘርፉ ማግኘት የሚገባትን የኢኮኖሚና የቱሪዝም ተጠቃሚነትእንደሚያሳድገው ይጠበቃል።

እንደ ቱሪዝም ሚኒስቴር ዘገባ ይህንን አንጸባራቂ ስኬት ተከትሎ ሀገራችን ቀጣዩን የ2027 የአፍሪካ ሼፎች ፌስቲቫል በክብር እንድታዘጋጅ የተመረጠች ሲሆን ዝግጅቱም በርካታ ዓለም አቀፍ የሙያው ባለሙያዎችን እና ጎብኚዎችን ወደ ሀገር ውስጥ በመሳብ የቱሪዝም እንቅስቃሴውን ለዓለም ለማሳየትና ወደ ላቀ ደረጃ ለማሸጋገር ከፍተኛ አቅም እንደሚፈጥር ታምኖበታል።

በያፌት ገ/ህይወት

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu

(ዘ-ሐበሻ ዜና) የኢራን የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አባስ አራግቺ ከእንግሊዙ የውጭ ጉዳይ ጸሃፊ ኤድ ሚሊባንድ ጋር ባደረጉት የስልክ ውይይት፣ እንግሊዝ የኢራንን ኢስላማዊ አብዮታዊ ዘብ እንደ ሀገር አቀፍ ስጋት በመፈረጅ የወሰደችውን ውሳኔ እና አሜሪካና እስራኤል በኢራን ላይ በሚያደርሱት ጥቃት ውስጥ ያላትን ተሳትፎ አጥብቀው አውግዘዋል።

የኢራኑ ታስኒም የዜና ወኪል እንዳዘገበው፣ አራግቺ በቀጠናው ለተፈጠረው አለመረጋጋት ዋነኛ ተጠያቂ ያደረጉት የአሜሪካን እና የእስራኤልን ትንኮሳ ነው። ኢራን በቅን ልቦና ወደ ዲፕሎማሲያዊ መንገድ መግባቷን እና ሰኔ 10 ቀን ጦርነቱን ለማቆም የሚያስችል መግባባት ላይ ደርሳ እንደነበር ያስታወሱት ሚኒስትሩ፣ ሆኖም አሜሪካ ቃሏን በማጠፍ ስምምነቱ እንዳይተገበር ማድረጓን ከሰዋል። በዚህ ሂደት ውስጥ በሶስተኛ ወገኖች የሚፈጠሩ መሰናክሎችም አሁን ያለውን ውስብስብ ሁኔታ ይበልጥ ከማባባስ የዘለለ ፋይዳ እንደሌላቸው አስጠንቅቀዋል።

በተጨማሪም አጥቂ ኃይሎች በሌላ ሀገር ላይ ህገ-ወጥ ጥቃት ለመሰንዘር የአንድን ሀገር ግዛት እና ቁሳቁስ እንዲጠቀሙ መፍቀድ በዓለም አቀፍ ህግ መሰረት እንደ ትንኮሳ የሚቆጠር መሆኑን ሚኒስትሩ አስገንዝበዋል። ይህ ድርጊት ጥቃት የተሰነዘረባት ሀገር (ቴህራን) እራሷን የመከላከል ህጋዊ መብት እንድትጠቀም የሚያስችላት መሆኑንም አራግቺ አጽንኦት ሰጥተዋል።

ሚኒስትሩ ከዚህም ባሻገር ኢራን በሆርሙዝ የባህር ሰርጥ ላይ ያለውን የትራፊክ እንቅስቃሴ ለማስተዳደር ከኦማን ጋር በመተባበር አዲስ አሰራር ለመዘርጋት ያላትን ጽኑ አቋም ገልጸው፣ ሶስተኛ ወገኖች ይህንን ሂደት ከማስተጓጎል እንዲቆጠቡ አሳስበዋል።

ለእነዚህ ክሶች ምላሽ የሰጡት የእንግሊዙ የውጭ ጉዳይ ጸሃፊ ኤድ ሚሊባንድ በበኩላቸው፣ ሀገራቸው በኢራን ላይ እየተካሄደ ባለው ጦርነት ውስጥ ምንም አይነት ተሳትፎ እንደሌላት አብራርተዋል። ሎንዶን በቀጠናው ያለውን ውጥረት በማርገብ ረገድ ለሚደረገው ዲፕሎማሲያዊ መፍትሄ ቁርጠኛ መሆኗንም ጸሃፊው አረጋግጠዋል።

"ይህች በእርግጥ ምድር ነች?"፦ ከምድር ውጪ ሌላ ፕላኔት የሚመስለው አስደናቂው የተፈጥሮ ጥበብ 'ዳሎል'
********************

ኢትዮጵያ በተፈጥሮና በታሪክ ሀብቷ ከሚጠቀሱ የዓለማችን እምቅ የቱሪዝም መዳረሻዎች አንዷ ስትሆን፣ የዚህ ዘርፍ ትልቅ አምባሳደር ከሆኑት ድንቅ ስፍራዎች መካከል ደግሞ ዳሎል በግንባር ቀደምትነት ይጠቀሳል።

በኢትዮጵያ አፋር ክልል የሚገኘው ይህ የዳሎል ሃይድሮተርማል ሥርዓት፣ ሀገራችን በቱሪዝም ዘርፉ ያላትን ልዩ ሀብት ለዓለም የሚያሳይና ማንኛውንም ተመልካች በእውነት ይህ በምድር ላይ ያለ ስፍራ ነው? የሚያስብል ድንቅ የተፈጥሮ ጸጋ ነው።

ከእይታ ውበቱ ባሻገር ዳሎል በሳይንሳዊ እና መልክዓ ምድራዊ አቀማመጡ እጅግ አስገራሚ እውነታዎችን የያዘ ነው።

ይህ ስፍራ የሚገኘው በዳናኪል ዝቅታ ቦታ ውስጥ ሲሆን፣ ከባሕር ጠለል በታች 130 ሜትር ያህል ዝቅ ብሎ በመገኘቱ በዓለማችን ላይ ካሉ እጅግ ዝቅተኛ ቦታዎች አንዱ ያደርገዋል።

ከዚህም በተጨማሪ ዳሎል በምድር ላይ ካሉ እጅግ ሞቃታማ ስፍራዎች ተርታ የሚመደብ ሲሆን፣ የሙቀት መጠኑም በቀን ውስጥ በአማካይ ከ34 እስከ 45 ዲግሪ ሴንቲግሬድ እና ከዚያም በላይ ይደርሳል።

በስፍራው ጎልተው የሚታዩትና የጎበኙትን ሁሉ የሚያስመሙት ደማቅ የቢጫ፣ የአረንጓዴ፣ የብርቱካናማ እና የነጭ ህያው ቀለሞች እንዲሁ በዘፈቀደ የተፈጠሩ አይደሉም።

እነዚህ ማራኪ ቀለማት የሰልፈር፣ የብረት ኦክሳይድ፣ የጨው እና እጅግ አሲዳማ የሆኑ የሙቀት ምንጮች ኬሚካላዊ ውህደት ውጤቶች ናቸው። በሚፍለቀለቁት የሙቀት ምንጮች እና በሚደንቁት የማዕድን ክርስታሎች የተሸፈነው ይህ ቦታ የኢትዮጵያን የቱሪዝም ሳቢነት ወደ አዲስ ከፍታ ያሸጋግራል።

ይህ ልዩ አካባቢ ባለው እጅግ ከፍተኛ ሙቀት፣ አሲዳማነት እና የጨው ክምችት የተነሳ ምንም ዓይነት የሕይወት ዘር የማይኖርበት አካባቢ በመሆኑ፣ ስፍራው በእርግጥም ከምድር ውጪ ያለች ሌላ ፕላኔትን ምስል በአዕምሯችን ይስላል።

ለዚህም ነው ይህን ልዩ የተፈጥሮ ጥበብ በዓይናቸው ለማየትና በካሜራቸው ለማስቀረት ከመላው ዓለም የተውጣጡ ተጓዦች እና ፎቶግራፍ አንሺዎች በየዓመቱ ወደ ስፍራው የሚጎርፉት። የዳሎልን አስደናቂ ገጽታ በአካል የተመለከተ ማንኛውም ሰው የተፈጥሮን ድንቅ የፈጠራ ጥበብ እያደነቀ ማለፉ አይቀሬ ነው።

በስምረት ገዛኸኝ
#dallol #ethiopia #danakildepression #travelethiopia #naturephotography

(ዘ-ሐበሻ ዜና) አሜሪካ አዳዲስ የቻይና ሮቦቶች እና የኃይል መቀየሪያዎች ላይ የጣለችውን የገቢ ንግድ እገዳ ተከትሎ፣ ቻይና ብሔራዊ ጥቅሟን ለማስጠበቅ "ቆራጥ የአጸፋ እርምጃ" እንደምትወስድ ጠንካራ ማስጠንቀቂያ ሰጠች። የቻይና ንግድ ሚኒስቴር ይህንን የአሜሪካን ውሳኔ ቻይናውያን ኩባንያዎችን የማግለል እና የማፈን "የተሳሳተ እርምጃ" ሲል የኮነነው ሲሆን፣ እርምጃው በአስቸኳይ እንዲነሳ ጥሪ አቅርቧል።

የአሜሪካው የፌደራል ኮሙኒኬሽን ኮሚሽን (FCC) ይህንን እገዳ ያወጣው፣ የአሜሪካን የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ (AI) እና የቴክኖሎጂ መሰረተ ልማት ከብሔራዊ የደህንነት ስጋቶች ለመጠበቅ መሆኑን አስታውቋል። የኮሚሽኑ ሰብሳቢ ብሬንዳን ካር፣ እርምጃው የአሜሪካን ወሳኝ የአቅርቦት ሰንሰለቶች ደህንነት ለማረጋገጥ ያለመ መሆኑን ገልጸዋል። በተለይም በከፍተኛ ደረጃ እያደገ የመጣው የባለ አራት እግር ሮቦት ውሾችን ጨምሮ የላቁ የሮቦት ቴክኖሎጂዎች፣ ለሳይበር ጥቃት እና ለሌሎች የደህንነት ስጋቶች ተጋላጭ ያደርጉናል የሚል ሰፊ ስጋት በአሜሪካ መንግስት ዘንድ ተፈጥሯል። የፔንታጎንም እንደ ዩኒትሪ (Unitree) ያሉ የቻይና ቴክኖሎጂ ኩባንያዎች ከቻይና ጦር ጋር ግንኙነት አላቸው የሚል ውንጀላ ማቅረቡ ለውሳኔው ተጨማሪ ግፊት ሆኗል።

ቤጂንግ በበኩሏ አሜሪካ የብሔራዊ ደህንነትን ጽንሰ-ሀሳብ ከልክ በላይ በማስፋት ጤናማ ያልሆነ የገበያ መዛባት እና የጉልበተኝነት ባህሪ እያሳየች ነው ስትል ትከሳለች። የቻይና ውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ቃል አቀባይ ማኦ ኒንግ፣ ይህ ዓይነቱ የገበያ ጥበቃ አሜሪካን ይበልጥ ተወዳዳሪ እንደማያደርጋት እና ይልቁንም የአሜሪካን ኩባንያዎች እና ሸማቾች ጥቅም የሚጎዳ መሆኑን አብራርተዋል። ቻይና ህጋዊ መብቷን ለማስጠበቅ አስፈላጊውን ሁሉ እርምጃ እንደምትወስድም አሳውቃለች።

ተንታኞች እንደሚሉት ይህ የአሜሪካ እገዳ የሀገሪቱን አምራቾች ከዋጋ ውድድር የሚጠብቅ ቢሆንም፣ የቤጂንግን የሮቦት ቴክኖሎጂ እድገት በከፍተኛ ሁኔታ አይገታውም። መረጃዎች እንደሚያሳዩት ቻይና በሮቦት ማምረት ዘርፍ አስፈሪ የበላይነት አላት። በ2025 በዓለም አቀፍ ደረጃ ከተሰራጩት 15 ሺህ ሂውማኖይድ (የሰው ቅርጽ ያላቸው) ሮቦቶች ውስጥ፣ ሁለት የቻይና ኩባንያዎች ብቻ እያንዳንዳቸው ከ5 ሺህ በላይ በማምረት ገበያውን ተቆጣጥረውታል። በአንጻሩ እንደ ቴስላ እና ፊገር ኤአይ ያሉ የአሜሪካ ኩባንያዎች ያመረቱት በመቶዎች የሚቆጠሩ ብቻ ነው። ቻይና ያላትን ሰፊ የሀገር ውስጥ እና የሌሎች ሀገራት የገበያ አማራጭ ግምት ውስጥ ሲገባ፣ የአሜሪካ ገበያ መዘጋት እድገቷን ሙሉ በሙሉ አይገታውም።

በታዳሽ ኃይል ሥርዓቶች፣ በዳታ ማዕከላት እና በቤት ውስጥ መገልገያዎች ላይ በስፋት ጥቅም ላይ የሚውሉት የኃይል መቀየሪያዎች እገዳም ቢሆን፣ የሚያተኩረው በአዳዲስ ሞዴሎች ላይ ብቻ በመሆኑ አሁን ባለው የገበያ ፍሰት ላይ የሚያመጣው ጫና ውሱን እንደሆነ የዘርፉ ባለሙያዎች ይገምታሉ።

ይህ የቴክኖሎጂ እገዳ እና ፍጥጫ በመጪው መስከረም ወር ይካሄዳል ተብሎ ለሚጠበቀው የዶናልድ ትራምፕ እና የሺ ጂንፒንግ ጉባኤ ቀዳሚ የውጥረት መንስኤ እየሆነ መጥቷል። ከዚህም ባሻገር እገዳው እንደ ኤንቪዲያ ባሉ የአሜሪካ ኩባንያዎች እና በቻይና የቴክኖሎጂ አምራቾች መካከል ያለውን የትብብር ስራ አደጋ ላይ የሚጥል በመሆኑ፣ ጉዳዩ ከሁለቱ ሀገራት አልፎ በዓለም አቀፉ የቴክኖሎጂ አቅርቦት ሰንሰለት እና የኤአይ (AI) ልማት ላይ ሰፊ መዘዝ ሊያስከትል ይችላል።

(ዘ-ሐበሻ ዜና) የካናዳው የማዕድን ኩባንያ አላይድ ጎልድ ኮርፖሬሽን ከቻይናው ዚጂን ጎልድ ጋር አድርጎት የነበረውን አጠቃላይ የአደረጃጀት እና የግዥ ስምምነት ማቋረጡን ዛሬ ጁላይ 29 ቀን 2026 ይፋ አድርጓል። ሆኖም ኩባንያው በምትኩ ዚጂን ጎልድ 295 ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር ስትራቴጂካዊ ኢንቨስትመንት በኩባንያው ላይ ለማፍሰስ መስማማቱን አስታውቋል።

ይህ ወሳኝ የፋይናንስ ውሳኔ፣ በኢትዮጵያ፣ ማሊ እና ኮትዲቯር ለሚገኙት የኩባንያው የማዕድን ማውጣት ፕሮጀክቶች ትልቅ አቅም እንደሚፈጥር ይጠበቃል።

ሁለቱም ኩባንያዎች ቀደም ሲል የገቡት ስምምነት በተቀመጠለት የጊዜ ገደብ (እስከ ዛሬ ጁላይ 29፣ 2026) ሊጠናቀቅ እንደማይችል በመገንዘባቸው ስምምነቱን በጋራ ስምምነት ሰርዘውታል። ለዚህም እንደ ዋና ምክንያት የተነሳው፣ እንደዚህ ዓይነት ግዙፍ የድንበር ዘለል የንግድ ዝውውሮች የሚያጋጥማቸው የውጭ ተጽዕኖ እና የሂደት ውስብስብነት መሆኑ ተገልጿል።

ከቀድሞው ስምምነት መቋረጥ ጋር በተጓዳኝ፣ ዚጂን ጎልድ በአላይድ ጎልድ ውስጥ 12.8 ሚሊዮን የተለመዱ አክሲዮኖችን ለመግዛት ተስማምቷል። በዚህም መሰረት እያንዳንዱ አክሲዮን አሁን ካለው የገበያ ዋጋ ብልጫ ባለው 32.55 የካናዳ ዶላር የሚሸጥ ይሆናል። ይህ ኢንቨስትመንት ሲጠናቀቅ ዚጂን ጎልድ የአላይድ ጎልድን 9.2 በመቶ አጠቃላይ ድርሻ የሚይዝ ሲሆን፣ ስምምነቱም በቶሮንቶ TSX እና በኒውዮርክ NYSE የአክሲዮን ገበያዎች ይሁንታን ካገኘ በኋላ በነሐሴ 10፣ 2026 አካባቢ ይጠናቀቃል ተብሎ ይጠበቃል።

አላይድ ጎልድ ከዚህ ስትራቴጂካዊ ኢንቨስትመንት የሚያገኘውን የተጣራ ገቢ የኩባንያውን የእድገት እቅዶች ለማፋጠን ይጠቀምበታል። ከተዘረዘሩት ዋና ዋና የትኩረት አቅጣጫዎች ውስጥ በኢትዮጵያ የሚገኘው ፕሮጀክት ዋነኛውን ስፍራ ይዟል። ኩባንያው በነሐሴ ወር ስራ ይጀምራል ተብሎ የሚጠበቀውን እና ከጥቂት ሳምንታት በኋላ የመጀመሪያውን ወርቅ ያመርታል ተብሎ የታቀደውን የኩርሙክ ወርቅ ማዕድን ፕሮጀክት ግንባታ ለማጠናቀቅ እና ምርት ለማሳደግ ይሰራል ብሏል።

ከዚህም በተጨማሪ በማሊ የሚገኘውን የሳዲዮላ ማዕድን ማውጫ በደረጃ ለማስፋፋት፣ እንዲሁም በኮትዲቯር ያለውን የምርት መጠን ለማሳደግ እና በአጠቃላይ በኩባንያው ስር ባሉ ቦታዎች አዳዲስ የማዕድን ፍለጋዎችን ለማካሄድ ይህ ገንዘብ ይውላል። ይህ እርምጃ አላይድ ጎልድ ኩባንያ ሙሉ በሙሉ በዚጂን ጎልድ ከመዋጥ አደጋ አምልጦ፣ ራሱን ችሎ በአፍሪካ ውስጥ ግንባር ቀደም የወርቅ አምራች ለመሆን የሚያደርገውን ጉዞ የሚያጠናክር ነው። የዘርፉ ባለሙያዎች ለዘ-ሐበሻ በሰጡት አስተያየት… በተለይም በኢትዮጵያ ቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ለሚገኘው የኩርሙክ ፕሮጀክት፣ ይህ የፋይናንስ ፍሰት ስራውን በተያዘለት እቅድ መሰረት ለማስጀመር ወሳኝ ሚና ይጫወታል ተብሎ ተስፋ ተጥሎበታል።

የህዝቡን ሰቆቃ በማብዛትና በሞት አዋጅ የሚቀጥል ሕልውና የለም
******************

በትግራይ ሰማይ ስር፣ ተስፋው በጠመንጃ አፈሙዝ የተጠለፈበት፣ ህልሙ በግዴታ ጦርነት የተቀጨበት ወጣት ሰቆቃ ዛሬም ማብቂያ አላገኘም። እናት ልጇን ለትምህርት እና ለስራ ሳይሆን፣ ለማታውቀው እና ላላመነችበት የጥፋት ጦርነት እየተነጠቀች ባለችበት በዚህ አሳዛኝ ወቅት፣ የትግራይን ህዝብ ብሶት እና የወጣቱን ጩኸት ሊሰማ ያልፈለገው ህገወጥ ቡድን ዛሬም በወጣቱ እድል ላይ መቆመሩንና ነጋዴነቱን ቀጥሏል።

ዛሬ ላይ የትግራይ ወጣት ተስፋው ሲጨልምና ከስራ ፈጠራ ይልቅ ጠመንጃ ተሸከም ሲባል የቡድኑ መሪዎች ወርቅ በኮንትሮባንድ በማውጣት እና በህገወጥ ንግድ ላይ በስፋት ተጠምደዋል።

ከዚህም አልፎ ተራ ዜጎችን በማፈን፣ እንዲሁም እጅግ አሳዛኝ እና ዘግናኝ በሆነ ሁኔታ የትግራይን ህጻናት ለሱዳን ወታደራዊ ግዳጅ በመሸጥ የሰው ልጅ የንግድ ልውውጥ ወንጀል እየፈጸሙ ይገኛሉ። ይህ ድርጊት የቡድኑን ዝቅታና ያለበትን ሞራል ዝቅጠት ብሎም ለህዝቡ ያለውን ንቀት በግልጽ የሚያሳይ ነው።

በወጣቱ ላይ የተቃጣው የጭካኔ አዋጅ

የወጣቱን ጩኸት ማዳመጥ የተሳነው ይህ አፋኝ ቡድን፣ ህዝቡን ከራሱ ጋር ማሰለፍ ሲያቅተው ሰሞኑን ያወጣው የሞት አዋጅ የፋሺዝም እና የጭካኔው ማሳያ ነው።

ወደ ጦርነት ካልገቡ ወጣቶችን እና ዜጎችን እስከመግደል የሚያደርሰው ይህ አዋጅ፣ እጅግ ጸረ-ህዝብ እና ህገ-መንግስታዊነትን የጣሰ ነው። በዚህ በሰለጠነ ዘመን በየትኛውም የዓለም ክፍል ሊታሰብ የማይችል ይህ ጭካኔ የተሞላበት ህግ፣ ቡድኑ በህዝብ ላይ የተጫነ መቅሰፍት እንጂ የህዝብ ወገን አለመሆኑን ያረጋግጣል። የትግራይ ወጣት ህይወት ለቡድኑ መሪዎች የስልጣን እድሜ ማራዘሚያ ርካሽ ማገዶ ሆኖ ቀጥሏል።

ወጣቱ በግድያ እና በእስራት እየማቀቀ ባለበት በዚህ ሰዓት፣ የቡድኑ መሪዎች በሚስጥራዊ ስብሰባዎቻቸው ላይ የውጭ ኃይሎች ተሸክመው አዲስ አበባ እንደሚያስገቧቸው እና ስልጣን ላይ እንደሚያወጧቸው ሲያልሙ ይሰማሉ።

ይህ ከህዝብ የተነጠለ፣ የራሱ አቅም የሌለው እና የኢትዮጵያን ሉዓላዊነት ለውጭ ኃይሎች አሳልፎ ለመስጠት የተዘጋጀ ርካሽ ስብስብ፣ የትግራይን ወጣት ሰቆቃ ሊሰማ ቀርቶ ሊረዳውም የሚችል የሞራል ልዕልና የለውም።

የቡድኑን ጸረ-ህዝብ አዋጅ እና የግድያ ዛቻ በመሸሽ፣ በርካታ የትግራይ ወጣቶች ስርዓቱን እያወገዙ ወደተለያዩ አካባቢዎች ለማምለጥ እየሞከሩ ነው። ይህ እርምጃ የወጣቱ እውነተኛ ጩኸት እና የተቃውሞ ድምጽ ነው። ከስርዓቱ ያመለጡ ወጣቶች የሚያስተላልፉት የእውነት ቃል፣ የትግራይ ህዝብ በቡድኑ ላይ ያለውን ምሬት እና የለውጥ ፍላጎት የሚያንጸባርቅ ነው።

በአጠቃላይ፣ የትግራይ ወጣት ከዚህ አቅመ-ቢስ፣ ተላላኪ እና ጨካኝ የሽፍታ ስብስብ ነጻ ወጥቶ ከታላቋ ኢትዮጵያ የልማት እና የሰላም ጉዞ ጋር መቆራኘት ይፈልጋል።

ዛሬም ኢትዮጵያ እንደትናንቱ የውስጥ ባንዳዎችን እና የውጭ ሴረኞችን እኩይ ምኞት እያከሸፈች፣ በልማት ሉዓላዊነቷን ታረጋግጣለች።

የትግራይም ወጣት የዚህ ትልቅ ሀገራዊ ጉዞ ማዕቀፍ አካል በመሆን የሰላም እና የብልጽግናው ተጠቃሚ የሚሆንበት ጊዜ ሩቅ አይሆንም። የደም ነጋዴው እና ጩኸት አላዳምጥ ያለው ህገወጥ ቡድንም ይህ በህዝብ የመነገድ መንገዱ ማብቂያው ጊዜ ሩቅ አይደለም።

በመሀመድ ፊጣሞ

የኢትዮጵያ እና የአሜሪካ የኃይል ዘርፍ ትብብር
******************

የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ አገልግሎት የሀገሪቱን የኢነርጂ ዘርፍ ወደ ላቀ የዲጂታል እና የዘመናዊነት ምዕራፍ ለማሸጋገር ያለመ ወሳኝ ውይይት ከአሜሪካ መንግሥት ከፍተኛ ልዑካን ጋር አካሂዷል።

ውይይቱ የተካሄደው የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ አገልግሎት ዋና ሥራ አስፈፃሚ ኢንጂነር ጌቱ ገረመው፣ በአሜሪካ መንግስት ምክትል ረዳት ፀሐፊ ሚስተር ማርክ ትራውንተር ሚቼል የተመራውን ልዑክ በጽህፈት ቤታቸው ተቀብለው ባነጋገሩበት ወቅት ነው።

በምክክሩ ላይ የኤሌክትሪክ ስርጭት አውታር መረብን (Grid) ማዘመን፣ የዲጂታል ሽግግርን ማፋጠን፣ ስማርት ቆጣሪዎችን ማስፋፋት፣ ንጹህ ኢነርጂን ማልማት እና የኤሌክትሪክ ተሽከርካሪዎችን (EVs) ማበረታታት ዋነኛ አጀንዳዎች ነበሩ። ከዚህም በተጨማሪ ያልተነኩ የኢንቨስትመንት አማራጮች እና የአቅም ግንባታ ጉዳዮች ላይ ሰፊ ትኩረት ተሰጥቶባቸዋል።

ኢንጂነር ጌቱ ገረመው በውይይቱ ወቅት፣ ተቋማቸው ለደንበኞች ምቹ፣ ጠንካራ እና ዘመናዊ አገልግሎት ለመስጠት ፈጠራንና ቴክኖሎጂን አቅፎ በቁርጠኝነት እየሰራ ይገኛል ብለዋል።

አክለውም በኢትዮጵያ እና በአሜሪካ መካከል ያለው የረጅም ዓመታት ታሪካዊ ግንኙነት ወደ ተጨባጭ የልማት ፕሮጀክቶች እንደሚሸጋገር ያላቸውን ጽኑ እምነት መግለጻቸውን ከአገልግሎቱ የተገኘው መረጃ አመልክቷል።

ሚስተር ማርክ ትራውንተር ሚቼል እና ልዑካን ቡድናቸው በበኩላቸው፤ በኢትዮጵያ የኢነርጂ ዘርፍ እየተከናወኑ ያሉ የዘመናዊነት እርምጃዎችን አድንቀው፣ የሀገሪቱን የኃይል ዘርፍ አስተማማኝነት ይበልጥ ለማጠናከር በጋራ ለመስራት ያላቸውን ዝግጁነት አረጋግጠዋል።

ይህ የሁለቱ ሀገራት ስትራቴጂያዊ አጋርነት የኤሌክትሪክ ተደራሽነትን በማስፋፋት የሀገሪቱን ኢኮኖሚያዊ እድገትና የኢንዱስትሪ ሽግግር በከፍተኛ ሁኔታ እንደሚደግፍ ተጠቁሟል።
#ethiopia #ethiopianelectricutility #energysector #cleanenergy #usethiopia

አንጋፋው ደራሲ አዲስ መጽሐፍ ይዞ መጣ
#ethiopia | የተወዳጁ ደራሲ ፍቅረማርቆስ ደስታ አዲስ መጽሐፍ «የአምባው ላይ ልዑላን ዩንቨርሲቲ» ለንባብ መብቃቱ ተገለጸ።

በአሁኑ ወቅት አዲሱ መጽሐፍ በሁሉም የመጽሐፍ መደብሮች ውስጥ እንደሚገኝ ለማወቅ ተችሏል፡፡

አንጋፋው ደራሲ ይህንን አዲስ ሥራውን ለአንባቢያን ሲያደርስ፣ በኪነ-ጥበብ ጉዞው በርካታ አጓጊ እና ተወዳጅ መጻሕፍትን ለአገር ውስጥም ሆነ ለውጭ ገበያ አበርክቷል።

ደራሲ ፍቅረማርቆስ ደስታ ከዚህ ቀደም በሐመር ሕዝብ ባህልና አኗኗር ላይ ያተኮሩትን እንደ «ከቡስካ በስተጀርባ» (የበኩር ድርሰቱ)፣ «ኢቫንጋዲ» እና «የዘርሲዎች ፍቅር» የመሳሰሉ እጅግ ተወዳጅ ኤትኖግራፊክ ልብወለዶችን ለአንባቢያን አድርሷል።

ከዚህም በተጨማሪ «አቻሜ»፣ «የንሥር ዐይን»፣ እንዲሁም የጀግናውን የአርበኛ ጃገማ ኬሎን ታሪክ የሚያወሳው «ጃገማ ኬሎ – የበጋው መብረቅ» እና «የሚሳም ተራራ» የተሰኙ ድንቅ መጻሕፍቱ ይታወሳሉ።

አሁን ደግሞ ይህንን አዲስ «የአምባው ላይ ልዑላን ዩንቨርሲቲ» የተሰኘ መጽሐፉን በመጨመር የንባብ ማዕዶቱን አስፍቷል።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#newbook #amharicbook #fikremarkosdesta

🚨በየ5 ደቂቃው ምስል የሚያነሳውና ሰላይ የሆነው የስማርት ፎን ምስጢር ይፋ ሆነ‼️ከሰሜን ኮሪያ በምስጢር ተሰርቆ የወጣ አንድ የስማርት ፎን ስልክ፣ የመንግስቱ አገዛዝ የዜጎቹን እያንዳንዱን እንቅስቃሴ ምን ያህል በአስፈሪ ሁኔታ እንደሚቆጣጠር ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ይፋ አድርጓል።

ቢቢሲ (BBC) በሴኡል ካለው ዴይሊ ኤንኬ (Daily NK) ከተሰኘው የመገናኛ ብዙሃን ተቀብሎ ባደረገው የቴክኒክ ምርመራ፣ ስልኩ ከተራ መገናኛ መሳሪያነት ይልቅ በኪስ የሚያዝ የወታደራዊ የሰላይ መሳሪያ ሆኖ የተሰራ መሆኑን አረጋግጧል።

ይህ ስልክ ተጠቃሚው የሚያደርገውን ማናቸውንም እንቅስቃሴ በየ5 ደቂቃው በምስጢር ፎቶ (Screenshot) በማንሳት ተጠቃሚው ሊከፍተው ወደማይችለው የተደበቀ ፎልደር ይልካል፤ ይህም መረጃ በመንግስት የደህንነት አካላት ብቻ የሚከፈትና ለቁጥጥር የሚያገለግል ነው።

በተጨማሪም ስልኩ ከማንኛውም የዓለም አቀፍ ኢንተርኔት አውታረ መረብ ጋር በፍፁም እንዳይገናኝ ተደርጎ የተዘጋ በመሆኑ ከውጭ ዓለም የሚመጣ ማናቸውንም መረጃ ሙሉ በሙሉ ይከለክላል።

ከዚህም በላይ ተጠቃሚዎች በሚጽፉበት ወቅት ስልኩ በራሱ የቃላት ማረምያ ስልቶችን በመጠቀም ቃላትን ይለውጣል። ለምሳሌ “ኦፓ” (Oppa - በደቡብ ኮሪያ ወንድምን ወይም ፍቅረኛን ለመጠራት የሚያገለግል ቃል) የሚለውን ወደ “ኮምሬድ” (Comrade - ጓድ)፣ እንዲሁም “ደቡብ ኮሪያ” የሚለውን ቃል ወደ “ተላላኪ ሀገር” (Puppet state) በማለት በራሱ ጊዜ አድሶ ይጽፋል።

ይህ መሳሪያ ስልክ ከመሆን ይልቅ የሰሜን ኮሪያ አገዛዝ ዜጎቹ ምን ማንበብ፣ ማወቅ፣ መጻፍ እና መናገር እንዳለባቸው ሙሉ በሙሉ ለመቆጣጠር የፈጠረው ዘመናዊ የኪስ ውስጥ የክትትልና የቁጥጥር መሳሪያ ነው ተብሏል።

Seledadotio
Seledadotio

(ዘ-ሐበሻ ዜና) የእስራኤል ጠቅላይ ሚኒስትር ቤንጃሚን ኔታንያሁ እና የአሜሪካው ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ በኋይት ሀውስ ማክሰኞ ዕለት ሊገናኙ ነው። ይህ ስብሰባ ፕሬዝዳንት ትራምፕ ሁለተኛውን የሥልጣን ዘመናቸውን ከያዙ ወዲህ ለስምንተኛ ጊዜ የሚያደርጉት ቢሆንም፣ ባለፉት አምስት ወራት ውስጥ ግን የመጀመሪያቸው ነው። ሁለቱ መሪዎች ቀደም ሲል በየአስር ሳምንቱ ልዩነት ይገናኙ እንደነበር ሲታወስ፣ የአሁኑ የቆይታ ጊዜ በሁለቱ ሀገራት ከፍተኛ አመራሮች መካከል ያለውን ስትራቴጂካዊ የልዩነት ስፋት የሚያሳይ ነው ተብሏል። ኔታንያሁ የኋይት ሀውስ ግብዣን ለማግኘት ለሳምንታት ጥረት ሲያደርጉ የቆዩ ሲሆን፣ ጉብኝታቸውን በቅርቡ ከዚህ ዓለም በሞት ከተለዩት የሪፐብሊካን ሴናተር ሊንድሴይ ግራሃም የቀብር ሥነ-ሥርዓት ጋር አጋጥመውታል። ሁለቱ መሪዎች ለመጨረሻ ጊዜ የተገናኙት እ.ኤ.አ. በየካቲት ወር ሲሆን፣ ከዚያ ስብሰባ ከሁለት ሳምንታት በኋላ በኢራን የኒውክሌር፣ የባሊስቲክ ሚሳይል እና የፕሮክሲ መዋቅሮች ላይ ያተኮረ ሰፊ ወታደራዊ ዘመቻ በጋራ መክፈታቸው ይታወሳል።

በኢራን ላይ የተከፈተው የጋራ ወታደራዊ ዘመቻ፣ ኢራን የሆርሙዝ የባህር በርን በመዝጋቷና የዓለምን ኢኮኖሚ በማነቆ ውስጥ በመጣሏ ምክንያት በፕሬዝዳንት ትራምፕ አዛዥነት ባለፈው ሚያዝያ ወር በድንገት እንዲቆም ተደርጓል። ዘመቻው የተፈለገውን ወታደራዊና ፖለቲካዊ ግብ ሳያሳካ መቆሙ ለኔታንያሁ ያልተጠበቀ ውሳኔ የነበረ ሲሆን፣ በአንጻሩ ለትራምፕ ከፍተኛ የሀገር ውስጥ የኢኮኖሚና የፖለቲካ ዋጋ አስከፍሏቸዋል። የእስራኤል መገናኛ ብዙኃን እንደዘገቡት፣ ኔታንያሁ በኋይት ሀውስ ውይይታቸው በቅርቡ በተሾሙት የኢራን አዲስ ጠቅላይ መሪ ሙጅተባ ኻመነኢ ስር ኢራን እያደረገች ያለችውን የኒውክሌር እና የወታደራዊ አቅም ማገገሚያ እንቅስቃሴ የሚያሳይ አዲስ የደህንነት መረጃ ለትራምፕ በማቅረብ፣ ወታደራዊ እርምጃው እንደገና እንዲቀጥል ለማሳመን አቅደዋል።

ሆኖም ትራምፕን ከዲፕሎማሲያዊ መንገድ መልሶ ወደ ከባድ ወታደራዊ ዘመቻ ማምጣት ከባድ እንደሚሆን ተገምቷል። ሁለቱም መሪዎች ከፊታቸው ለሚጠብቋቸው ወሳኝ ምርጫዎች ማለትም ለእስራኤል የጥቅምት አጠቃላይ ምርጫ እና ለአሜሪካው የእስከመካከለኛው ዘመን (Midterm) ምርጫ የሚጠቅሟቸውን ተቃራኒ ስትራቴጂዎች ይዘው ቀርበዋል። ኔታንያሁ በኢራን ላይ ጠንካራ ወታደራዊ እርምጃ በመውሰድ የኒውክሌር ስጋቱን በማስወገድ ይህንን ውጤት መጪውን ምርጫ ለማሸነፍ ለሕዝባቸው እንደ ትልቅ ስኬት ማቅረብ ሲፈልጉ፣ ትራምፕ በበኩላቸው ውጥረቱን በዲፕሎማሲያዊ መንገድ በማርገብ የነዳጅ ዋጋን ማረጋጋት እና ለአሜሪካውያን መራጮች የኢኮኖሚ እፎይታ መስጠትን ይሻሉ።

የኔታንያሁ የፖለቲካ ተጽእኖ በዋሽንግተን ዘንድ ከቀደመው ጊዜ በእጅጉ መቀነሱ ይታያል። ትራምፕ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ የእስራኤልን ፍላጎት የሚጻረሩ በርካታ ውሳኔዎችን አስተላልፈዋል። ከእነዚህም መካከል በኢራን ላይ የተከፈተውን ዘመቻ በድንገት ማቆም፣ ለቱርክ የጦር ጄቶችን ለመሸጥ ፍላጎት ማሳየት እና ከሳዑዲ ዓረቢያ ጋር የሲቪል ኒውክሌር ስምምነት መፈረም ይገኙበታል። በዚህ ስብሰባ ኔታንያሁ አሜሪካን እንደገና ወደ ጦርነት እንድትገባ ማሳመን ባይችሉ እንኳ፣ ሌሎች አማራጭ ስትራቴጂካዊ ግቦችን ለማሳካት ይሞክራሉ። በዋናነት የዲፕሎማሲው መንገድ ካልሰራ እስራኤል በራሷ አቅም በኢራን እና በሂዝቦላ ላይ ወታደራዊ እርምጃ እንድትወስድ ከአሜሪካ ፈቃድ ማግኘት፣ እንዲሁም አሜሪካ ከሳዑዲ ጋር የጀመረችውን የኒውክሌር ትብብር ከእስራኤል ጋር ግንኙነት የመመስረት ቅድመ-ሁኔታ ጋር ማያያዝ ዋነኛ አላማዎቻቸው ናቸው።

ከዚህም በተጨማሪ ሀማስ እና ሂዝቦላ በሊባኖስ እና በጋዛ የተቀመጡትን የሰላም ማዕቀፎች ካፈረሱ አሜሪካ ወታደራዊ ምላሽን እንድትደግፍ የጋራ ስምምነት መፍጠርም ሌላው የትኩረት አቅጣጫ ነው። በመሆኑም ማክሰኞ ዕለት የሚደረገው የሁለቱ መሪዎች ስብሰባ፣ ከጦርነቱ በኋላ ያለውን አዲሱን የመካከለኛው ምስራቅ የኃይል ሚዛን የሚቃኝ እና የመጪውን የጥቅምት እና የህዳር ምርጫዎች የፖለቲካ አቅጣጫ የሚወስን ወሳኝ ኩነት ይሆናል።

ያከተመው የዓባይ ብቸኛ ባለቤትነት ትርክት
*******************

ሰሞኑን እያየነው ያለነው የግብፅ ውኃ-ተኮር ሩጫ ሀገሪቱ ለዘመናት ራሷን ስታሞኝበት የኖረችው የውሸት ትርክት ወደ ፍጻሜው መቃረቡን የሚያሳይ ነው።

ካይሮ ሤራዋ በዲፕሎማሲው መድረክ ውኃ አላነሳ ሲላት፣ የቀጣናውን ሀገራት መሠረት ያደረጉ አዳዲስ ወታደራዊ እና የጸጥታ ትብብሮችን ለመፍጠር በመፍጨርጨር ጊዜዋን እያባከነች ነው።

የሰሞኑ ሩጫዋ ያረጀ እና ያፈጀ የውኃ የበላይነቷን በማወናበድ ለማስቀጠል የምታደርገው የመጨረሻ ሙከራዋ ይመስላል።

ሆኖም ይህ እርምጃዋ አንድን መሠረታዊ እውነት ዘንግቷል፤ እርሱም ኢትዮጵያ በገዛ ሀብቷ ላይ ያላትን ተፈጥሯዊ እና ሉዓላዊ መብት ወደኋላ መመለስ የማይቻል መሆኑን ነው።

የዓባይ ወንዝ በዓለም ታሪክ ውስጥ የሥልጣኔ መገኛ ተደርጎ የሚወሰድ ነው። ይሁን እንጂ የዚህ ታላቅ ወንዝ የ85 በመቶ ውኃ ምንጭ የሆነችው ኢትዮጵያ፣ በተዛባ ትርክት በገዛ ወንዟ ላይ ባይተዋር እንድትሆን ተደርጋ ኖራለች። ይህም የተዛባ ትርክት እንዴት ታሪክን ሊያዛባ እንደሚችል ትልቅ ማሳያ ነው።

ከ2 ሺህ 500 ዓመታት በፊት በግሪኩ የታሪክ ጸሐፊ ሄሮዶተስ የተሰነዘረው “ግብፅ የዓባይ ስጦታ ናት” የሚለው ብሒል ወንዙን ከምንጩ በማላቀቅ ግብፅን ብቸኛ ባለቤት አድርጎ ለመቅረጽ መሠረት ጥሏል።

ግብፅም ይህን የፈጠራ ትርክት እንደ ፍጹም እውነት ወስዳ፣ ያለ ኢትዮጵያ ፈቃድ ዓባይን በብቸኝነት ጠቅልላ ለመያዝ ራሷን ስታሞኝ ኖራለች። ይህንኑ የተዛባ ትርክት በትውልዶች ቅብብሎሽ ስታስተላልፍም እዚህ ደርሳለች።

ይህ በጥንታዊው ዓለም የተፈጠረው የትርክት መዛባት በሕግ እና በፖለቲካዊ መዋቅር ውስጥ ሰርጎ በመግባት የቅኝ ግዛት ስምምነቶችን ለመቅረጽ መንገድ ከፍቷል። በዚህም መሠረት የወንዙ የላይኛው ተፋሰስ ሀገራትን መብት የገፈፈው የ1929 የአንግሎ-ግብፅ ስምምነት እና የዓባይን ወንዝ ዓመታዊ ፍሰት ሙሉ በሙሉ በግብፅ እና በሱዳን መካከል ብቻ ያከፋፈለው የ1959 ስምምነት ተፈረሙ። እነዚህ ስምምነቶች ኢትዮጵያን ሙሉ በሙሉ ያገለሉ እና በወንዟ ላይ ባይተዋር ያደረጓት ነበሩ።

ይህ የተዛባ ትርክት ያስከተለውን ጥልቅ የዲፕሎማሲ ጫና አስመልክቶ ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) በአንድ ወቅት፣ "ላገኘሁት የዓለም መሪ ሁሉ ማስረዳት የሚከብደኝ ‘ዓባይ የሚመነጨው ከኢትዮጵያ ነው' የሚለውን እውነታ ነው" ብለዋል። ይህም የዓለም መሪዎች በአካዳሚክ ምርምሮች እና በመገናኛ ብዙኃን የተመገቡት መረጃ ዓባይን ከግብፅ ጋር ብቻ ያቆራኘ እንደነበር ያሳያል።

ግብፅ የዓባይን ጉዳይ "የሕልውና ሥጋት" አድርጋ ቀርጻዋለች። በዚህም ኢትዮጵያ ከ130 ሚሊዮን በላይ ለሚሆነው ሕዝቧ የኤሌክትሪክ ኃይል ለማቅረብ ታላቁ ሕዳሴ ግድብን ስትገነባ፣ ግብፅ ግንባታውን ለማስተጓጎል ያልፈነቀለችው ድንጋይ አልነበረም። ይህን የምታደርገው ደግሞ የኢትዮጵያን የልማት ጥረትን፣ ቀጣናውን ወደ ቀውስ የሚመራ የደኅንነት ሥጋት አስመስላ ለዓለም አቀፉ ማኅበረሰብ በማቅረብ ነው።

ከዚህም ባለፈ ኢትዮጵያ በዓባይ ወንዝ የመጠቀም መብቷን በተግባር እንዳታውል የውስጥ ሰላሟን ማወክ ዋነኛው የግብፅ ስትራቴጂ ሆኖ ዘልቋል። ኢትዮጵያ ስለ ዓባይ ውኃ ልማት እንዳታስብ ለማድረግ የውስጥ አለመረጋጋቶችን በገንዘብ እና በሥልጠና መደገፍ፣ እንዲሁም በድንበር አካባቢ ወታደራዊ ውጥረቶችን መፍጠር ሀገራችን ለዘመናት የብጥብጥ እና የድህነት ሰለባ እንድትሆን ታላቅ ዕንቅፋት ሆነው ኖረዋል። የሰሞኑ የግብፅ የአፍሪካ ቀንድ ዙረትም የዚሁ ኋላቀር የቀውስ አዙሪት ስትራቴጂዋ አካል ነው።

የታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ በተሳካ ሁኔታ መገንባት እና ውኃ መያዝ ለኢትዮጵያውያን የአንድ ፕሮጀክት ስኬት ሳይሆን እውነተኛ ታሪክ ወደ ባለቤቱ የተመለሰበት ታላቅ የብሔራዊ ሉዓላዊነት ማረጋገጫ ነው።

ግብፅ በዓለም አቀፍ የፋይናንስ ተቋማት ላይ ባደረገችው ጫና ምክንያት ኢትዮጵያ የውጭ ብድር እንዳታገኝ ተደርጋ የኖረች ቢሆንም፣ ግድቡ በራሳቸው በኢትዮጵያውያን ዐቅም ተገንብቶ የነፃነት ምልክት ለመሆን በቅቷል።

አሁን ላይ ግብፅ እየተከተለችው ያለው የማስፈራራት እና በጎረቤት ሀገራት በኩል አዲስ ጫና የመፍጠር አካሄድ፣ በሕዳሴው ግድብ መጠናቀቅ ክፉኛ የተመታውን እና የፈረሰውን የውኃ የበላይነቷን ለመጠገን የሚደረግ ከንቱ ጥረት ነው።

ታላቁ የሕዳሴ ግድብ በዓባይ ላይ የተሰራጨውን የዘመናት የተዛባ ትርክት ከማምከኑም በላይ፣ መሬት ላይ ያለው ተጨባጭ እውነት በድል አድራጊነት ግዘፍ ነስቶ የቆመበት የትውልዳችን አዲስ ምዕራፍ ነው።

ኢትዮጵያ አሁንም ቢሆን የጋራ ተጠቃሚነትን እና ቀጣናዊ ትብብርን የምትሻ ሲሆን፣ ግብፅ ግን ከቅዠት ዓለሟ ነቅታ አዲሱን እውነት መቀበል ግድ ይላታል።

በለሚ ታደሰ
#ethiopia #abay #bluenile #nile #egypt #gerd #ebc

(ዘ-ሐበሻ ዜና) የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ጉባዔ (ኢሰመጉ) በኦሮሚያ ክልል ምሥራቅ አርሲ ዞን የታጠቁ ቡድኖች እየፈጸሙት ያለውን ሃይማኖትን መሠረት ያደረገ ጥቃት የክልሉ መንግሥት ማስቆም ካልቻለ፣ የፌደራል መንግሥቱ በአስቸኳይ ጣልቃ ገብቶ የዜጎችን ሕይወት እና ደህንነት እንዲታደግ ጥብቅ ማሳሰቢያ ሰጠ።

ተቋሙ በዞኑ እየተፈጸሙ ያሉትን አሰቃቂ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች አስመልክቶ ባወጣው መግለጫ፣ ጥቃቱን በቸልተኝነት የተመለከቱ ወይም ሆን ብለው ኃላፊነታቸውን ያልተወጡ የመንግሥት የሥራ ኃላፊዎች በአስቸኳይ በሕግ እንዲጠየቁ አሳስቧል። ከዚህም በተጨማሪ የኦሮሚያ ክልል መንግሥት በጥቃቱ ምክንያት ከቀያቸው የተፈናቀሉ ዜጎችን ደህንነቱ በተጠበቀና በፍቃደኝነት ላይ በተመሠረተ መንገድ ወደ መኖሪያቸው እንዲመልስ፣ እንዲሁም ለተጎጂዎች እና ለቤተሰቦቻቸው አፋጣኝ የካሳ ክፍያ እንዲፈጽም ኢሰመጉ አጽንኦት ሰጥቶ ጠይቋል።

ይህ የኢሰመጉ መግለጫ በኦሮሚያ ክልል በተለይም በምሥራቅ አርሲ ዞን ያለው የጸጥታ ችግር ከፖለቲካዊ ግጭት አድማሱን በማስፋት እጅግ አደገኛ ወደሆነው "ሃይማኖት ተኮር" ጥቃት ማደጉን ፍንትው አድርጎ የሚያሳይ ነው። ተቋሙ የፌደራል መንግሥቱ ጣልቃ እንዲገባ መጠየቁ፣ የክልሉ መንግሥት እና የጸጥታ መዋቅር የዜጎችን በሕይወት የመኖር ሕገ-መንግሥታዊ መብት ማስጠበቅ አለመቻሉን ወይም ለጉዳዩ የሰጠው ትኩረት በእጅጉ ማነሱን የሚያመላክት ነው።

በተጨማሪም ኢሰመጉ "ሆን ብለውም ሆነ በቸልተኝነት" በሚል የመንግሥት ኃላፊዎችን ተጠያቂነት ማንሳቱ፣ በጥቃቱ ጀርባ የአካባቢው አስተዳደር አካላት ሥውር ተሳትፎ ወይም ሆን ተብሎ የተፈጠረ የጸጥታ ክፍተት ሊኖር እንደሚችል የሚጠቁም ነው። እንዲህ ዓይነት እምነትን መሠረት ያደረጉ ጥቃቶች በአፋጣኝ ተገትተው አጥፊዎች እንዲሁም ተባባሪ ባለሥልጣናት ለሕግ ካልቀረቡ፣ ቀውሱ መልክ እየቀየረ ማኅበራዊ ትስስርን ወደሚያፈርስ እና ሀገራዊ መረጋጋትን ወደሚፈታተን አጠቃላይ ግጭት ሊያመራ እንደሚችል የድርጊቱ አዝማሚያ በግልጽ ያሳያል።

የ"ራሴን በጉያዬ፣ የሌላውን በጋራ" የግብጽ የሞኝ ብልጠት አካሄድ ዳግም ሲጋለጥ
********************

ኢትዮጵያ የዓባይን ውኃ 85 በመቶ የምታመነጭ እና ለታችኛው ተፋሰስ ሀገራት የሕይወት እስትንፋስ የሆነች ሀገር ነች።

ይሁን እንጂ ግብጽ ይህንን የማይካድ የተፈጥሮ እውነት ወደ ጎን በመተው ለረጅም ዘመናት "የዓባይ ውኃ ብቸኛ ባለቤት እኔ ነኝ" የሚል የሞኝ ብልጠት ፖለቲካ ስታራምድ ኖራለች።

ካይሮ ይህንን የውኃ ሞኖፖል ለማስቀጠል መሠረት የምታደርገው ኢትዮጵያን ያገለሉትን እና ጊዜ ያለፈባቸውን የ1929 እና የ1959 የቅኝ ግዛት ዘመን 'ስምምነቶች'ን ነው።

ከዚህም አልፋ የውኃ ድርሻዬ የምትለውን ለማረጋገጥ በቀጣናው የውክልና ፖለቲካን በመጠቀም ሀገራት እርስ በርስ እንዲጋጩ፣ ትርምስ እንዲፈጠር እና ኢትዮጵያ በውስጥ ችግር ተተብትባ የራሷን ጸጋ እንዳትጠቀም የተለያዩ የሴራ ድሮችን ስታደራ መኖሯ የአደባባይ ምሥጢር ነው።

ለዘመናት የዓባይ ወንዝን በብቸኝነት ለመጠቀም ስትከተለው የቆየው ይህ አካሄድ ሀገሪቱ በዜሮ ድምር ስሌት የምትመራ እና ከመጠን ያለፈ ራስ ወዳድ መሆኗን በተግባር ያረጋገጠ ነው።

ኢትዮጵያ ከደጇ የሚመነጨውን ተፈጥሯዊ ሀብቷን የመጠቀም ሉዓላዊ መብቷን ስታነሣ አምርራ የምትቃወመው ግብጽ፣ በቀይ ባሕር የባሕር ላይ ደኅንነት ዙሪያ ፍጹም ተቃራኒ የሆነ እና "ዐይናችሁን ጨፍኑ ላሞኛችሁ" የሚል ሌላ የሴራ አካሄድ ይዛ ብቅ ማለቷ ነው።

የታችኛው ተፋሰስ ሀገር የሆነችው ግብጽ በዓባይ ወንዝ አጠቃቀም ላይ "የታችኛው ተፋሰስ ሀገራት ድምፅ እና ይሁንታ ሊኖራቸው ይገባል" በማለት የኢትዮጵያን ሉዓላዊ መብት ስትገዳደር ኖራለች።

በተቃራኒው ግን በቀይ ባሕር ጉዳይ ላይ ስትጠየቅ "ውይይት እና ውሳኔው የሚመለከተው የባሕሩ ተዋሳኝ ሀገራትን ብቻ ነው" የሚል የሞኝ ዜማ ማቀንቀን ከጀመረች ውላ አድራለች። ይህ ተቃራኒ እና ሚዛን የሳተ አካሄድ ዓለም አቀፉን ማኅበረሰብ ለማወናበድ እና የማይመስሉ ጥያቄዎችን በማንሣት ኢትዮጵያን ከጂኦ-ፖለቲካዊ ተጽዕኖ ፈጣሪነቷ ለማግለል ያሰላችው ያረጀ ስትራቴጂዋ ነው።

ይህንን የካይሮን የሚጣረስ እና የተፈጥሮ ሕግን የሚቃረን አካሄድ ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ከሁለት ዓመታት በፊት ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባላት ባደረጉት ታሪካዊ ማብራሪያ በግልጽ አስቀምጠውታል። ጠቅላይ ሚኒስትሩ ቀይ ባሕር እና ዓባይ ከኢትዮጵያ ዕድገት እና ሕልውና ጋር በቀጥታ የተሣሠሩ መሠረታዊ ጉዳዮች መሆናቸውን በመጠቆም፣ ተፈጥሯዊ ትሥሥራቸውን አብራርተዋል።

ዓባይ ከኢትዮጵያ እየፈለቀ ለግብጽ የሕልውና ጉዳይ ከሆነ እና ስለ እርሱ በግልጽ መነጋገር ከቻለች ከ130 ሚሊዮን በላይ ሕዝብ ያላት ኢትዮጵያ በጂኦግራፊያዊ እስር ቤት ታሥራ መኖር ስለማትችል ስለ ቀይ ባሕር መነጋገርም ሆነ መደራደር ነውር ሊሆንባት አይገባም ነው ያሉት።

እንደ ጠቅላይ ሚኒስትሩ አባባል፣ ተፈጥሮ በውኃ አዙሪት ያስተሣሠረቻቸውን እነዚህን ሁለት የውኃ አካላት እና ጂኦ-ፖለቲካዊ እውነታዎች አንዱን የብቸኝነት ንብረት አድርጎ ሌላውን መከልከል ከፍትሕ እና ከተፈጥሮ ሕግ ጋር ፈጽሞ የሚጣረስ ነው።

የጠቅላይ ሚኒስትሩን ይህንኑ ጽኑ አቋም እና የግብጽን ግብዝነት ዓለም አቀፉ ማኅበረሰብም በሚገባ መረዳት ጀምሯል።

በአሜሪካ የውጭ ጉዳይ መሥሪያ ቤት የቀድሞው የአፍሪካ ጉዳዮች ረዳት ሚኒስትር እና በኢትዮጵያ የአሜሪካ አምባሳደር የነበሩት ቲቦር ናዥ ይህንን የግብጽን ጨፍኑ ላሞኛችሁ አካሄድ ሰሞኑን በጥልቅ አመክንዮአዊ መልዕክት አጋልጠውታል።

አምባሳደሩ በኤክስ ገጻቸው ባሰፈሩት መልዕክት፣ "ግብጽ እና ኤርትራ በቀይ ባሕር ላይ መወሰን ያለባቸው ተዋሳኝ ሀገራት ብቻ ናቸው ካሉ፤ እንግዲያውስ በአመክንዮ ደረጃ በዓባይ ወንዝ አጠቃቀም ላይም መወሰን ያለባቸው ውኃውን የሚያመነጩት የላይኛው ተፋሰስ ሀገራት ብቻ ናቸው" በማለት የካይሮን ክርክር መሠረተ ቢስነት በአደባባይ አሳይተዋል።

አምባሳደሩ ከዚህ ቀደምም ግብጽ ጊዜ ያለፈበትን አካሄድ ትታ መሬት ላይ ወዳለው እውነታ መምጣት እንዳለባት በተደጋጋሚ አሳስበዋል። ኢትዮጵያን በዛቻ እና በግፊት ማንበርከክ እንደማይቻል የገለጹት አንጋፋው ዲፕሎማት፣ የቀይ ባሕር ደኅንነት ያለ ኢትዮጵያ ንቁ ተሳትፎ ሙሉ ሊሆን እንደማይችል በግልጽ አስምረውበታል።

ግብጽ በአንድ በኩል ኢትዮጵያ የታላቁን ሕዳሴ ግድብ ስትገነባ "የታችኛው ተፋሰስ ፈቃድ ያስፈልጋል" እያለች አቤቱታ ስታሰማ፣ በሌላ በኩል ደግሞ እ.አ.አ በ2020 በሪያድ የተቋቋመውን "የቀይ ባሕር እና የኤደን ባሕረ ሰላጤ ሀገራት ምክር ቤት" በመጠቀም ኢትዮጵያን ከባሕር ደኅንነት ውይይቶች ለማግለል ስትሠራ ቆይታለች።

ይህ የ"ራሴን በጉያዬ፣ የሌላውን በጋራ" የብልጠት ስትራቴጂ አሁን ላይ ጊዜው አልፎበታል። ዛሬ ላይ ኢትዮጵያ ፍትሐዊ የልማት ጥያቄዋን በአግባቡ መጠየቅ እና በውኃዋም ሆነ በባሕር በር አማራጮቿ ተጠቃሚ ለመሆን መንቀሳቀስ በመጀመሯ፣ የግብጽ ያረጀ የሞኖፖል እና የሴራ አካሄድ ፈጽሞ እንደማያዋጣ በተግባር እየተረጋገጠ መጥቷል።

ለግብጽ የሚበጃት ብቸኛ መንገድ ወደ እውነታው መምጣት እና ሁሉንም ተጠቃሚ የሚያደርግ ፍትሐዊ የትብብር ማዕቀፍን መቀበል ብቻ ነው።

ኢትዮጵያ የ130 ሚሊዮን ሕዝቧን የልማት እና የደኅንነት ዋስትና ለማረጋገጥ የጀመረችውን የሰላም እና የፍትሐዊ ተጠቃሚነት ጉዞ ማንም አያስቆመውም።

በለሚ ታደሰ
#ethiopia #redsea #nilebasin #geopolitics #hornofafrica #diplomacy

የአገልግሎት በደልን ያከሰመው ቴክኖሎጂ
*********************
(የዕለቱ መልዕክት)

ለዘመናት የኢትዮጵያ መንግሥት አገልግሎት አሰጣጥ የዜጎችን ትዕግሥት የሚፈትን፣ ጉልበት እና ጊዜን የሚበላ የ"ዶሴ ዘመን" እስረኛ ሆኖ ቆይቷል።

ዜጎች ወረቀት ታቅፈው ረጅም ሰልፍ ተሰልፈው ከአንዱ ቢሮ ወደ ሌላው ሲንከራተቱ፣ "ፋይል ጠፍቷል" በሚል ሰበብ ለሙስና፣ ለእጅ መንሻ እንዲሁም ለተለያየ እንግልት ሲዳረጉ መቆየታቸው የአደባባይ ምስጢር ብቻ ሳይሆን የሀገር ሕመም ነበር።

ይህ ማነቆ ግለሰባዊ እንግልት ብቻ ሳይሆን በመንግሥት እና በሕዝብ መካከል ያለውን መተማመን የሚሸረሽር፣ መልካም አስተዳደርን የሚያቀጭጭ የፖለቲካ እና የማህበራዊ ቀውስ ምንጭ ሆኖ ቆይቷል።

አሁን ግን ይህን አድካሚ የወረቀት ቢሮክራሲ ታሪክ የሚያደርግ፣ የመንግሥትን የአገልግሎት አሰጣጥ ባህል ከመሰረቱ የሚቀይር "መሶብ" የተሰኘ ሀገር በቀል የዲጂታል ሥርዓት የብርሃን ጮራ ፈንጥቋል።

«መሶብ» የአንድ ማዕከል አገልግሎት የተለያዩ ተቋማትን አገልግሎቶች በአንድ ማዕድ በማሰባሰብ ዜጎች ሁሉንም ጉዳዮቻቸውን በአንድ መስኮት በቀላሉ እንዲያጠናቅቁ የሚያስችል ሥርዓት ነው።

ይህ ሙሉ በሙሉ በዲጂታል ቴክኖሎጂ የታገዘ ሥርዓት ዘመኑን የዋጀ ቴክኖሎጂን ከማቀናጀት የላቀ ጥልቅ ፖለቲካዊ እና ማህበራዊ ትርጉም አለው።

አንድ ጉዳይ መቼ እንደገባ እና በማን እጅ እንዳለ በግልጽ የሚያሳይ በመሆኑ፣ ለሙስና የሚደረጉ ድብቅ ድርድሮችን ከመሰረቱ ያመክናል።

አገልግሎት ፈላጊው ከሚስተናገድበት አካል ጋር የሚኖረውን ኢ-መደበኛ የጥቅም መስተጋብር በመቁረጥ መልካም አስተዳደርን በተግባር ያረጋግጣል።

ይህ ደግሞ የተንዛዙ አሠራሮች የሚፈጥሩትን የዜጎች ቅሬታ በማስወገድ፣ በመንግሥት ሥርዓት ላይ ያላቸውን አመኔታ እና እርካታ በከፍተኛ ደረጃ ያሳድጋል፤ ፖለቲካዊ መረጋጋትንም ያጠናክራል።

በኢኮኖሚው ዘርፍም ቢሆን የመሶብ ትሩፋት እጅግ የጎላ ነው። የዲጂታል ኢኮኖሚ ሽግግር እውን የሚሆነው በመሰል ዘመናዊ መሠረተ ልማቶች ነው። ዜጎች ወረቀት በማሳደድ የሚያጠፉት ወርቃማ ጊዜ ወደ ማምረቻነት ሲቀየር ሀገራዊ ምርታማነት በከፍተኛ ደረጃ ያድጋል። ሥራ ፈጣሪዎች እና ነጋዴዎች ፈጣን አገልግሎት ሲያገኙ፣ የንግድ እንቅስቃሴው ይፋጠናል፤ የሀብት ብክነትም ይቆማል።

ማኅበራዊ ፍትሕን ከማስፈን አኳያም፣ ሁሉም ዜጋ በቴክኖሎጂ ታግዞ ያለ አድልዎ እኩል፣ ቀልጣፋ እና ግልጽ አገልግሎት ማግኘቱ ዴሞክራሲያዊ እኩልነትን እና ማኅበራዊ መስተጋብርን ያጠናክራል።

በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ጅማሬውን ያደረገው ይህ የተቀናጀ የአገልግሎት ሥርዓት፣ በአሁኑ ወቅት በሀገር አቀፍ ደረጃ በሁሉም ክልሎች ከ100 በላይ ማዕከላትን በመክፈት ቀልጣፋ አገልግሎት እየሰጠ ይገኛል።

ከዚህም አልፎ ተንቀሳቃሽ የመሶብ አገልግሎቶች እና ዜጎች ባሉበት ሆነው አገልግሎት የሚያገኙበት የተቀናጀ የዲጂታል ሞባይል መተግበሪያ ወደ ሥራ መግባቱ ተደራሽነትን ይበልጥ አስፍቶታል።

ይህ አበረታች ጅማሬ በተጠና ስትራቴጂ እየተመራ ሲሆን፣ ከ2019 እስከ 2021 ዓ.ም በሚተገበረው አዲስ ስትራቴጂክ ዕቅድ መሠረት በመጪዎቹ ሦስት ዓመታት በሁሉም ወረዳዎች ተደራሽ ለማድረግ፣ ተቋማዊ አሠራሩን ለማዘመንና ጥራቱን ለማሳደግ ትልቅ ራዕይ ተሰንቋል።

በአጠቃላይ «መሶብ» የዶሴ ዘመንን ሸኝቶ የዲጂታል ዘመንን ያበሰረ፣ መንግሥት ለሰው ተኮር አገልግሎት የሰጠው ትኩረት ማረጋገጫ ነው። ይህ ሥርዓት የሀገራችንን ፖለቲካዊ ጤናማነት፣ ማህበራዊ ፍትሕ እና ኢኮኖሚያዊ ዕድገት የሚያፋጥን ሞተር ነው።

በመሆኑም ይህ ታሪካዊ የአገልግሎት አሰጣጥ እጥፋት ወደ ኋላ እንዳይቀለበስ፣ የጀመርነው የዲጂታል ብርሃን እንዳይደበዝዝ እንዲሁም ለሥርዓቱ ቀጣይነት ጠንካራ የሳይበር ደኅንነት ጥበቃ ማድረግ ይገባል።

እያንዳንዱ ዜጋ፣ ማኅበረሰብ እና ባለድርሻ አካል ይህን ሥርዓት በባለቤትነት ሊጠብቀው፣ ከአሠራር ግድፈቶች ሊታደገው፣ ባህል አድርጎ ሊወስደው እና ይበልጥ ሊያጎለብተው ግድ ይላል!

የኢቢሲ ዶትስትሪም ኤዲቶሪያል

በሰው ህይወት ማዳን የሚለካው ደም ልገሳ

አዲስ አበባ፣ ሐምሌ 18፣ 2018 (ኤፍ ኤም ሲ) የክረምቱ ወራት ወጣቶችና ተማሪዎች እንዲሁም የተለያዩ የማህበረሰብ ክፍሎች እረፍት ላይ የሚገኙበት ወቅት በመሆኑ በርካታ ማህበረሰቡን የሚጠቅሙ የበጎ አድራጎት ስራዎች ይከናወናሉ፡፡

ከዚህም መካከል በበጎ ፈቃድ አገልግሎት ላይ በመሰማራት የሰው ህይወትን ለመታደግ የሚያስችለው የደም ልገሳ ነው፡፡ ደም ልገሳ በበጎ ፈቃደኝነት ላይ የተመሰረተ ለሰዎች የመድረስ እና የመደጋገፍ ሂደት ነው፡፡

በጤና ተቋማት ለበርካታ ጊዜያት የደም እጥረት እያጋጠመው እንደሆነ ይናገራል፤ በመሆኑም በማንኛውም ሰዓት በመሄድ ከሚለገሰው በተጨማሪ ማህበረሰቡን ለማነቃቃት የሚጠቅሙ የደም ልገሳ መርሀ ግብሮችን ያዘጋጃል፡፡

ቀደም ባሉት ጊዜያት ሰዎች ደም መለገስን ከእምነት ጋር የሚጋጭ ነገር አድርገው በማሰብ፣ ራሳቸውን ከሂደቱ ያገልሉ የነበረ ቢሆንም አሁን ግን የተለያዩ ግንዛቤ የመፍጠር ስራዎች በመሰራታቸው የበጎ ፈቃድ ደም ለጋሾች መጠን እያደገ መጥቷል፡፡

የሰው ልጅ ተፈጥሮው ደግነት እንደሆነ ይታመናል፤ ተጋግዞና ተደግፎ በጋራ በመቆም ሀገር መገንባትን ይዞ የሚነሳው የመደመር ፍልስፍና መከፋፈልና በጋራ አለመቆም ለሀገር እንደማይበጅ በማስቀመጥ የመደጋገፍና የመረዳዳት ባህል ማዳበር እንዳለብን ይጠቁማል፡፡

ሰዎች በአካባቢው ባለ ማህበረሰብ ይቀረፃሉ፣ ለነገሮች ያለንን እይታ፣ በጎ ነገር ማድረግን ለማህበረሰብ መቆምን ከምንኖርበት አካባቢ እንማራለን። ኢትዮጵያውያን ባህላችንና የአኗኗር ስርአታችን አብሮነትን የተደገፈ ነው፡፡

የመተጋገዝ፣ የመረዳዳት ብሎም ችግሮችን በጋራ የመፍታት ልምዱ አለን።

አባቶቻችን እንዳሳዩን የኢኮኖሚ ችግሮችን ተሰብስቦ እቁብ በመጣል፣ የሀዘንና የደስታ ጊዜዎችን በምንኖርበት አካባቢ ዕድርና ማህበር በመመስረት መረዳዳትን ባህል አድርገን ዘልቀናል፡፡

ዛሬም የተለመደው የመተጋገዝ ባህላችንን መሰረት አድርገን ደም ስንለግስ ለታመመ ለመድረስ፣ በወሊድ ጊዜ ደም የሚፈሳቸው እናቶችን እንዲሁም ሌሎች በደም እጥረት የተነሳ ህይወታቸውን የሚያጡ ሰዎችን ለመታደግ እንደሆነ በማመን ነው፡፡

ባለፉት ዓመታት የመደመር መንግሥት የበጎ ፈቃድ አገልግሎት ተቋማዊ ቁመና ይዞ በጋ ከክረምት እንዲተገበር እያደረገ ሲሆን፤ በመላ ሀገሪቱ በሚሊየን የሚቆጠሩ ዜጎች ተሳትፎ ያደርጋሉ።

በዚህም በቢሊየን ብሮች የሚገመቱ አገልግሎቶች ለህብረተሰቡ ይሰጣል።

ከአገልግሎቶቹ መካከል በገንዘብ ሳይሆን በሰው ህይወት ማዳን የሚገመተው የደም ልገሳ ዋናው ተግባር ነው።

በቤተልሔም ግርማ