በዶ/ር ይሹሩን አለማየሁ የተጻፉ ሁለት አዳዲስ የሳይንስና ቴክኖሎጂ መጽሐፍት ተመረቁ
#ethiopia | የቀድሞው የኢኖቬሽንና ቴክኖሎጂ ሚኒስቴር ዴኤታ እና የኢትዮጵያ ስፔስ ሳይንስና ጂኦስፓሻል ኢንስቲትዩት ምክትል ዋና ዳይሬክተር የሆኑት ዶ/ር ይሹሩን አለማየሁ አዴ፣ የወደፊቱን ዓለም በሳይንስና በቴክኖሎጂ የሚመለከቱ ሁለት አዳዲስ መጽሐፍትን ለንባብ አበቁ።

«Architecting the Future: A Blueprint for the Next Human Civilization» እና «Introduction to Astronautics: A Beginner's Guide» በሚል ርዕስ የቀረቡት መጽሐፍት፣ የወደፊቱን የሰው ልጅ ሥልጣኔ፣ የሳይንስና የቴክኖሎጂ ሚና፣ እንዲሁም የጠፈር ሳይንስ እድሎችን በሰፊው የሚዳስሱ መሆናቸው ተገልጿል።

በመጽሐፍቱ ምረቃ ሥነ ሥርዓት ላይ ዶ/ር ይሹሩን እንዳስታወቁት፣ «Architecting the Future» የሰው ልጅ ሕይወትን በፍጥነት እየቀየሩ ባሉ ቴክኖሎጂዎች መካከል የወደፊቱን ዓለም በሰብዓዊ እሴቶች፣ በዘላቂነትና በራዕይ መገንባት ላይ ያተኩራል።

ሁለተኛው መጽሐፍ «Introduction to Astronautics» ደግሞ የጠፈር ሳይንስና ቴክኖሎጂ ለዕለት ተዕለት ኑሮ፣ ለኢኮኖሚ ዕድገትና ለብሔራዊ ደህንነት ያለውን ፋይዳ በቀላል አቀራረብ በማስረዳት፣ በተለይም አፍሪካውያን ወጣቶች በጠፈር ኢኮኖሚ ውስጥ ንቁ ተሳታፊ እንዲሆኑ ያበረታታል።

ደራሲው እንደገለጹት፣ ሁለቱ መጽሐፍት አንዱ የወደፊት ራዕይን ሲያስቀምጥ፣ ሌላው ደግሞ ያንን ራዕይ ለማሳካት የሚያስፈልጉ ሳይንሳዊና ቴክኖሎጂያዊ መሠረቶችን ያቀርባል።

መጽሐፍቱ ወጣቶችን ወደ STEM (ሳይንስ፣ ቴክኖሎጂ፣ ምህንድስናና ሂሳብ) ዘርፎች ለመሳብ፣ በኢትዮጵያ የምርምርና የፈጠራ ባህልን ለማጠናከር እንዲሁም ፖሊሲ አውጪዎች የረጅም ጊዜ ስትራቴጂያዊ እይታ እንዲኖራቸው በማገዝ ረገድ አስተዋፅኦ እንደሚኖራቸው ተጠቁሟል።

‎ጌትነት ተመስገን
‎📷 ከበደ መክብብ
‎ #ethiopia #science #technology #innovation #spacescience #stem #booklaunch #getutemesgen #ጌጡተመስገን

‎

የጎንደር ዩኒቨርሲቲ 4 ግዙፍ ፕሮጀክቶች አስመረቀ
#ethiopia | የጎንደር ዩኒቨርሲቲ ከ1.6 ቢሊዮን ብር በላይ በሆነ ወጪ የተገነቡ 4 ግዙፍ ፕሮጀክቶችን አስመረቀ።

ለምረቃ የበቁት እነዚህ ግዙፍ ፕሮጀክቶች፦ ዘመናዊ የዳታ ሴንተር (የመረጃና የቴክኖሎጂ ቋት)፣ የስፖርት ማዘውተሪያ ስታዲየም፣ የእንስሳት ህክምና ማስተማሪያ ሆስፒታል እና የመምህራን የጋራ መኖሪያ ህንጻዎች (አፓርታማዎች) ናቸው።

በምረቃ መርሀ- ግብሩ ላይ የጎንደር ዩኒቨርሲቲ ፕሬዝዳንት ዶ/ር አስራት አጸደወይን እንደገለፁት የእንስሳት ህክምና ማስተማሪያ ሆስፒታል በሀገሪቱና በአካባቢው ያለውን እምቅ የእንስሳት ሀብት ታሳቢ ያደረገ ነው ብለዋል።

የማህበረሰቡ የኑሮ ዋስትና ለሆኑት እንስሳት የጤና ዋስትና ከመስጠቱ ባለፈ፣ ለእንስሳት ህክምና ሳይንስ (Veterinary Science) ዘመናዊ ማስተማሪያና የምርምር ማዕከል ሆኖ ያገለግላልም ሲሉ ገልፀዋል።

ፕሮጀክቱ በአይነቱ በሀገራችን ብቻ ሳይሆን በምስራቅ አፍሪካም ጭምር ልዩና ብቸኛ መሆኑ ገልጸዋል።

ዘመናዊው የዳታ ሴንተር የዩኒቨርሲቲውን የዲጂታልና የቴክኖሎጂ አቅም በማሳደግ የትምህርት ጥራትን ለማረጋገጥ ትልቅ መሠረት የሚጥል ነው ብለዋል።

ሌላው የመምህራን መኖሪያ አፓርታማዎች የቀድሞውን የተማሪዎች ዶርሚተሪ ወደ መምህራን መኖሪያነት በመቀየር የወጪ ቆጣቢነትና የሀብት አጠቃቀም ብልሃትን በተግባር ያሳየ እንደሆነ ተናግረዋል።

የስፖርት ማዕከሉ ደግሞ የተማሪዎችን ጤናማ ሕይወት ከመደገፍ ባለፈ በዩኒቨርሲቲውና በማህበረሰቡ መካከል ያለውን ትስስር እንደሚያጠናክርም ገልፀዋል::

የትምህርት ሚኒስቴር የአስተዳደር እና መሰረተ- ልማት ዋና ስራ አስፈጻሚ ዶ/ር ሰለሞን አብርሃ ባስተላለፉት መልዕክት፤ ትምህርት ሚኒስቴር ጥራት ያለው ከፍተኛ ትምህርትን፣ በተግባር የተደገፈ ምርምርንና ማህበረሰብ-አቀፍ አገልግሎትን ለማስፋፋት ቁርጠኛ መሆኑን ገልጸዋል።

የኢትዮጵያ ኮንስትራክሽን ባለስልጣን ምክትል ዋና ዳይሬክተር ኢንጂነር ደረጀ አረጋኸኝ በበኩላቸው ግንባታዎቹ በጥራት ተጠናቀው ለዚህ መብቃታቸው በቅንጅት የመስራት ውጤት መሆኑን አስረድተዋል።

በሔኖክ ወ/ገብርኤል
#ጎንደርዩኒቨርስቲፕሮጀክት #ትምህርትሚኒስትር #የኢትዮጵያኮንስትራክሽንባለስልጣን #ጌጡተመስገንሚዲያናኮሚኒኬሽን #getutemesgenmediacommunication

የጎንደር ዩኒቨርሲቲ ለታዋቂው የሰው ዘር ጥናት ምሁር ፕሮፌሰር ዶናልድ ካርል ጆሃንሰን የክብር የሳይንስ ዶክትሬት ዲግሪ ሰጠ

የጎንደር ዩኒቨርሲቲ ሴኔት ሰኔ 16 ቀን 2018 ዓ.ም. ባካሄደው ጉባኤ በሰው ልጅ አመጣጥ ሳይንስ ዘርፍ ላበረከቱት የላቀ አስተዋፅኦ፣ በምርምርና በትምህርት ዘርፍ ለአለም ያበረከቱትን የዕድሜ ልክ አገልግሎት እንዲሁም ኢትዮጵያ የሰው ልጅ መገኛ ምድር መሆኗን በዓለም አቀፍ ደረጃ ለማስታወቅ ላደረጉት ታላቅ ሚና ዕውቅና በመስጠት ለፕሮፌሰር ዶናልድ ካርል ጆሃንሰን የክብር የሳይንስ ዶክትሬት (Doctor of Science, Honoris Causa) ዲግሪ ሰጥቷል።

ፕሮፌሰር ጆሃንሰን በ1974 ዓ.ም. በኢትዮጵያ አፋር ክልል ውስጥ “ሉሲ” ወይም “ድንቅነሽ” በመባል የምትታወቀውን የ3.2 ሚሊዮን ዓመት ዕድሜ ያላት የሰው ዘር ቅሪተ አካል በማግኘታቸው በዓለም አቀፍ ደረጃ ታዋቂ ሆነዋል። ይህ ግኝት የሰው ልጅ ዝግመተ ለውጥን የሚመለከቱ ሳይንሳዊ እውቀቶችን በእጅጉ የቀየረ ሲሆን፣ የቀደሙ የሰው ዝርያዎች አእምሯቸው ከማደጉ በፊት በሁለት እግራቸው ቀጥ ብለው ይራመዱ እንደነበር ለማረጋገጥ ወሳኝ ማስረጃ ሆኗል።

ፕሮፌሰር ጆሃንሰን ከቺካጎ ዩኒቨርሲቲ በአንትሮፖሎጂ የዶክትሬት ዲግሪ አግኝተዋል። በኋላም በሰው ልጅ መገኛ ጥናት ታሪክ ውስጥ ከፍተኛ ስፍራ ያለውን የሉሲን ግኝት በማሳካት ለሳይንሱ ዘርፍ የማይረሳ አሻራ አስቀምጠዋል። ፕሮፌሰር ጆሃንሰን በአሪዞና ስቴት ዩኒቨርሲቲ የሰው ዝግመተ ለውጥና ማኅበራዊ ለውጥ ትምህርት ቤት (School of Human Evolution and Social Change) የክብር ፕሮፌሰር (Professor Emeritus) ሲሆኑ፣ እንዲሁም የ የሰው ልጅ አመጣጥ ጥናት ተቋም (Institute of Human Origins) መስራች ዳይሬክተር ናቸው።

“Lucy: The Beginnings of Humankind” የተሰኘውን መጽሀፍ ጨምሮ በርካታ ሳይንሳዊ ሥራዎችን በማበርከት፣ በማስተማርና ለሕዝብ ተደራሽ የሆኑ የሳይንስ ሥራዎች ላይ በመሳተፍ የሰው ልጅ ዝግመተ ለውጥ ሳይንስ በዓለም አቀፍ ደረጃ እንዲታወቅ አስተዋፅኦ አድርገዋል። በተጨማሪም የኢትዮጵያን ቅርሶች ለመጠበቅና ለማስተዋወቅ ከፍተኛ ሚና ተጫውተዋል።

ዩኒቨርሲቲው ፕሮፌሰር ጆሃንሰን ለሰው ልጅ መገኛ ሳይንስ ያበረከቱትን ታላቅ አስተዋፅኦ፣ በሰው ዘር መነሻ ጥናት ውስጥ የኢትዮጵያን ሚና በማጉላት ያሳዩትን ክብር እና ለዓለም አቀፍ ትምህርትና ምርምር ያበረከቱትን ልዩ አገልግሎት በማድነቅ ይህንን ከፍተኛ ክብር አበርክቶላቸዋል።

ጎንደር ዩኒቨርሲቲ ለታዋቂው የሰው ዘር ጥናት ምሁር ፕሮፌሰር ዶናልድ ካርል ጆሃንሰን የክብር የሳይንስ ዶክትሬት ዲግሪ ሰጠ።
#ethiopia | የጎንደር ዩኒቨርሲቲ ሴኔት ሰኔ 16 ቀን 2018 ዓ.ም. ባካሄደው ጉባኤ በሰው ልጅ አመጣጥ ሳይንስ ዘርፍ ላበረከቱት የላቀ አስተዋፅኦ፣ በምርምርና በትምህርት ዘርፍ ለአለም ያበረከቱትን የዕድሜ ልክ አገልግሎት ይህንን የክብር የሳይንስ ዶክትሬት ሰጥቷቸዋል።

እንዲሁም ኢትዮጵያ የሰው ልጅ መገኛ ምድር መሆኗን በዓለም አቀፍ ደረጃ ለማስታወቅ ላደረጉት ታላቅ ሚና ዕውቅና በመስጠት ለፕሮፌሰር ዶናልድ ካርል ጆሃንሰን የክብር የሳይንስ ዶክትሬት (Doctor of Science, Honoris Causa) ዲግሪ ሰጥቷል።

ፕሮፌሰር ጆሃንሰን በ1974 ዓ.ም. በኢትዮጵያ አፋር ክልል ውስጥ “ሉሲ” ወይም “ድንቅነሽ” በመባል የምትታወቀውን የ3.2 ሚሊዮን ዓመት ዕድሜ ያላት የሰው ዘር ቅሪተ አካል በማግኘታቸው በዓለም አቀፍ ደረጃ ታዋቂ ሆነዋል።

ይህ ግኝት የሰው ልጅ ዝግመተ ለውጥን የሚመለከቱ ሳይንሳዊ እውቀቶችን በእጅጉ የቀየረ ሲሆን፣ የቀደሙ የሰው ዝርያዎች አእምሯቸው ከማደጉ በፊት በሁለት እግራቸው ቀጥ ብለው ይራመዱ እንደነበር ለማረጋገጥ ወሳኝ ማስረጃ ሆኗል።

ፕሮፌሰር ጆሃንሰን ከቺካጎ ዩኒቨርሲቲ በአንትሮፖሎጂ የዶክትሬት ዲግሪ አግኝተዋል።

በኋላም በሰው ልጅ መገኛ ጥናት ታሪክ ውስጥ ከፍተኛ ስፍራ ያለውን የሉሲን ግኝት በማሳካት ለሳይንሱ ዘርፍ የማይረሳ አሻራ አስቀምጠዋል።

ፕሮፌሰር ጆሃንሰን በአሪዞና ስቴት ዩኒቨርሲቲ የሰው ዝግመተ ለውጥና ማኅበራዊ ለውጥ ትምህርት ቤት (School of Human Evolution and Social Change) የክብር ፕሮፌሰር (Professor Emeritus) ሲሆኑ፣ እንዲሁም የ የሰው ልጅ አመጣጥ ጥናት ተቋም (Institute of Human Origins) መስራች ዳይሬክተር ናቸው።

“Lucy: The Beginnings of Humankind” የተሰኘውን መጽሀፍ ጨምሮ በርካታ ሳይንሳዊ ሥራዎችን በማበርከት፣ በማስተማርና ለሕዝብ ተደራሽ የሆኑ የሳይንስ ሥራዎች ላይ በመሳተፍ የሰው ልጅ ዝግመተ ለውጥ ሳይንስ በዓለም አቀፍ ደረጃ እንዲታወቅ አስተዋፅኦ አድርገዋል።

በተጨማሪም የኢትዮጵያን ቅርሶች ለመጠበቅና ለማስተዋወቅ ከፍተኛ ሚና ተጫውተዋል።

ዩኒቨርሲቲው ፕሮፌሰር ጆሃንሰን ለሰው ልጅ መገኛ ሳይንስ ያበረከቱትን ታላቅ አስተዋፅኦ፣ በሰው ዘር መነሻ ጥናት ውስጥ የኢትዮጵያን ሚና በማጉላት ያሳዩትን ክብር እና ለዓለም አቀፍ ትምህርትና ምርምር ያበረከቱትን ልዩ አገልግሎት በማድነቅ ይህንን ከፍተኛ ክብር አበርክቶላቸዋል።

በሔኖክ ወ/ገብርኤል
#ጎንደርዩኒቨርስቲ #ፕሮፌሰርጆሃንሰን #ጌጡተመስገን #ሚዲያናኮሚኒኬሽን #getutemesgen #mediacommunication

በጅማ ዩኒቨርስቲ ታሪክ የመጀመሪያ ሴት ሙሉ ፕሮፌሰር ፅጌ ከተማ

በጅማ ዩኒቨርሲቲ ታሪክ የመጀመሪያዋ ሴት ሙሉ ፕሮፌሰር እና በባዮሜዲካል ሳይንስ (Biomedical Sciences) ዘርፍ የታወቁ አንጋፋ ኢትዮጵያዊት ተመራማሪ ናቸው። እ.ኤ.አ. በነሐሴ 2020 የፕሮፌሰርነት ማዕረግ ያገኙት እኚህ ምሁር፣ በዩኒቨርሲቲው በምርምርና ማህበረሰብ አገልግሎት ምክትል ፕሬዝዳንትነትም ጭምር አገልግለዋል።

የትምህርትና የህይወት ታሪክ

የትውልድ ቦታ፦ በአርሲ ዞን፣ ዲክሲስ/ሀምዳ ከተማ ተወለዱ።
የመጀመሪያ ዲግሪ፦ በጅማ ዩኒቨርሲቲ (እ.ኤ.አ. 2005) ከፍተኛ ውጤት በማስመዝገብ የፒን (Pin) ሽልማት አግኝተዋል።
ሁለተኛ ዲግሪ፦ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ (እ.ኤ.አ. 2008) በባዮሜዲካል ሳይንስ ማስተርሳቸውን ሰርተዋል።
የዶክትሬት ዲግሪ (PhD)፦ በጅማ ዩኒቨርሲቲ የባዮሎጂ ትምህርት ክፍል የተፈጥሮ ሳይንስ ኮሌጅ መምህርና ተመራማሪ በመሆን ፒኤችዲያቸውን አጠናቀዋል።

ዋና ዋና የምርምር ዘርፎች

ፕሮፌሰር ፅጌ በዋናነት በወባ በሽታ (Malaria) ዙሪያ በርካታ ዓለም አቀፍ ምርምሮችን አድርገዋል። በተለይም
በኢትዮጵያ በድርቅ ለተጠቁ አካባቢዎች የአኖፊሊስ ስቴፈንሲ (Anopheles stephensi) የወባ ትንኝ ስርጭትን አስቀድሞ ለመከላከል የሚያስችል የቅድመ ማስጠንቀቂያ ሥርዓት (Early Warning System) በመቅረጽ ላይ ይገኛሉ።
በፕላዝሞዲየም ቫይቫክስ (P. vivax) ወባ ሳቢያ በሚከሰት የደም ማነስ (Anemia) እና ተያያዥ የጤና ችግሮች ላይ ሰፊ ጥናት አሳትመዋል።

ሽልማቶችና ዓለም አቀፍ እውቅናዎች

ባበረከቱት ከፍተኛ የሳይንስ አስተዋፅኦ በርካታ ዓለም አቀፍ የክብር ሽልማቶችንና የምርምር ፈንዶችን አግኝተዋል
የኦደብሊውኤስዲ (OWSD) ሽልማት፦ በታዳጊ ሀገራት ውስጥ ካሉ 15 ድንቅ ሴት ሳይንቲስቶች አንዷ በመሆን የ2024 የቅድመ-ሥራ ዘመን ፌሎውሺፕ (Early Career Fellowship) አሸናፊ ሆነዋል።
የሎሪያል-ዩኔስኮ (L'Oréal-UNESCO) ሽልማት፦ እ.ኤ.አ. በ2012 ከሰሃራ በታች ባሉ የአፍሪካ ሀገራት ለውጤታማ ሴት ሳይንቲስቶች የሚሰጠውን ሽልማት በደቡብ አፍሪካ ጆሃንስበርግ ተቀብለዋል።
የዓለም ጤና ድርጅት (WHO/TDR) ፌሎውሺፕ፦ በስፔን ባርሴሎና ግሎባል ጤና ኢንስቲትዩት የክሊኒካዊ ምርምር ፌሎውሺፕ አጠናቀዋል።
የጀርመን አካዳሚክ ልውውጥ (DAAD)፦ የ ProGrant እና የሀገር ውስጥ ስኮላርሺፕ አሸናፊ ነበሩ።

Via: Doch HD

ሲናፕስ ኢትዮጵያ የመጀመሪያውን አገር አቀፍ የኒውሮፋይናንስ ጉባኤ ሊያካሂድ ነው
#fastmereja I ሲናፕስ ኢትዮጵያ (Synapse Ethiopia) የሀገሪቱን የፋይናንስ ዘርፍ በዕውቀትና በቴክኖሎጂ ለማዘመን ያለመ “የ2026 አገር አቀፍ የኒውሮፋይናንስ ጉባኤ” (National NeuroFinance Summit Ethiopia 2026) ሰኔ 9 ቀን በአዲስ አበባ እንደሚያካሂድ አስታወቀ።

ይህ ታሪካዊ ጉባኤ በባንክ፣ በኢንሹራንስ፣ በካፒታል ገበያ እና በመንግስት አካላት ላይ የሚገኙ ከፍተኛ የሥራ መሪዎችንና ውሳኔ ሰጪዎችን በአንድ መድረክ ያገናኛል።

በዚህም የውሳኔ አሰጣጥ ጥራትን ለማሻሻል፣ የስጋት አስተዳደርን (risk management) ለማጠናከር እና የባህሪ ሳይንስን፣ የአዕምሮ ሳይንስን (Neuroscience) እንዲሁም አርቴፊሻል ኢንተለጀንስን (AI) ከፋይናንስ ጋር የሚያገናኘውን "ኒውሮፋይናንስ" እውቀት በሀገሪቱ ማስተዋወቅ ያለመም ነው።

መድረኩን በኒውሮሳይንስ እና በAI ዘርፍ ዓለም አቀፍና አገር በቀል ልምድ ያላቸው ባለሙያዎች ይመሩታል ተብሏል።

የፋይናንስ ተቋማት መሪዎች የኒውሮፋይናንስን ምንነትና ፋይዳ ተረድተው በስራዎቻቸው ላይ እንዲተገብሩትም በጋዜጣዊ መግለጫው ላይ ጥሪ ቀርቧል።

በጉባኤውም የሚጠበቁ ጉዳዮችንም ;- የብሔራዊ ኒውሮፋይናንስ አስፈጻሚ ግንዛቤ ሪፖርት (NeuroFinance Executive Insights Report) ይዘጋጃል።

በዲጂታል እምነት፣ በባህሪ ተኮር ስጋት አስተዳደር እና በፋይናንስ ፈጠራ ላይ የፖሊሲና የኢንዱስትሪ ምክረ ሃሳቦች ይቀርባሉ።

በባንኮች፣ ኢንሹራንሶች፣ ተቆጣጣሪ አካላት እና ባለሀብቶች መካከል ጠንካራ የመሪዎች ትስስር ይፈጠራል።

በኢትዮጵያ የመጀመሪያው የኒውሮፋይናንስ ማህበረሰብ (National NeuroFinance Community) ይመሰረታል።

ሲናፕስ ኢትዮጵያ በኒውሮሳይንስ፣ በባህሪ ሳይንስ፣ በስትራቴጂክ አማካሪነት እና በመሪነት ልማት ላይ ትኩረት አድርጎ የሚሰራ ድርጅት ሲሆን፣ ይህ ጉባኤ በኢትዮጵያ የፋይናንስ ሥርዓት ላይ አዲስ የዕድገት ምዕራፍ ለመክፈት የተዘጋጀ ነው።

ከ14 ሺህ ዓመታት በፊት አምስት ሰዎች ከአንድ የውሻ ዝርያ ጋር የፓይን ዛፍ ቅርንጫፎችን በማብራት ወደ ጣሊያን ዋሻ መግባታቸውን ተመራማሪዎች ገለጹ
#ethiopia | በሰሜን ምዕራብ ጣሊያን በሚገኘው የባሱራ ዋሻ ላይ የተደረገ አዲስ ጥናት ከ14 ሺህ 400 ዓመታት በፊት በነበረው የድንጋይ ዘመን ማክተሚያ ላይ የነበሩ ሰዎች በጥልቀት ወደ ውስጥ በሚዘልቁ የመሬት ውስጥ መተላለፊያዎች ውስጥ እንዴት ይጓዙ እንደነበር አዳዲስ ማስረጃዎችን ይፋ አድርጓል።

ተመራማሪዎች በወቅቱ የነበሩ ሰዎች ዋሻውን ለማብራት የተጠቀሙበትን ዘዴ ለማወቅ የአበባ ብናኝ ጥናቶችን፣ የከሰል ፍርፋሪ ትንተናዎችን፣ የአርኪኦሎጂ ቁፋሮዎችን እና የተግባር ሙከራዎችን አቀናጅተው ሰርተዋል።

በእነዚህ ጥናቶች አማካኝነት በወቅቱ በዋሻው ውስጥ የእግር አሻራቸውን ጥለው ባለፉ አምስት ሰዎች ላይ ያተኮረ የመልሶ ግንባታ ስራ ተከናውኗል።

በትዊራኖ ከተማ አቅራቢያ የሚገኘው የባሱራ ዋሻ በጣሊያን ካሉ እጅግ ጠቃሚ የቅድመ ታሪክ ዋሻዎች አንዱ ነው። ይህ ዋሻ የሰው ልጆች የእግር አሻራዎችን፣ አብሯቸው የነበረ የውሻ ዝርያ ያላቸውን እንስሳት አሻራ፣ በግድግዳዎች ላይ ያሉ የከሰል ምልክቶችን እና የጥንታዊ ዋሻ ድቦች ቅሪቶችን በውስጡ ይዟል።

ከዚህ ቀደም የተደረጉ ጥናቶች እነዚህን አሻራዎች የኒያንደርታል ሰዎች እንደሆኑ አድርገው አስበውት የነበረ ቢሆንም የራዲዮካርቦን የዕድሜ መለኪያ ፍተሻ ግን ጉብኝቱ የበረዶ ዘመን ማብቂያ አካባቢ እንደነበር አረጋግጧል።

በ2016 ዓመተ ምህረት የተጀመረው አዲሱ ፕሮጀክት እነዚህ የጥንት ሰዎች እስከ 800 ሜትር በሚረዝመው የዋሻ መዋቅር ውስጥ እንዴት ይንቀሳቀሱ እንደነበር ለመረዳት ያለመ ነበር።

ምስጢራዊው አዳራሽ ተብሎ በሚጠራው ስፍራ በተደረገ ቁፋሮ የተገኙ የከሰል ቅሪቶች እንደሚያሳዩት ከሆነ አብዛኛዎቹ የከሰል ስብርባሪዎች ከፓይን ዛፍ ትናንሽ ቅርንጫፎች የተገኙ ናቸው።

ይህ አዲስ ግኝት ቀደም ሲል የነበሩ ተመራማሪዎች ሰዎች በትላልቅ ዱላዎች የተሰሩ ችቦዎችን ይይዙ ነበር በማለት ያቀረቡትን ሃሳብ ውድቅ አድርጎታል።

ይልቁንም ሰዎች ከዛፍ ላይ የቆረጧቸውን ትናንሽ የፓይን ቅርንጫፎችን እንደ ተንቀሳቃሽ መብራት ይጠቀሙ እንደነበር ያሳያል።

ይህን ሃሳብ በተግባር ለመፈተሽ ተመራማሪዎች ተመሳሳይ የአየር ንብረት ባለው ሌላ ዋሻ ውስጥ ሙከራ አድርገዋል። በሙከራው መሰረት ሁለት የሚቃጠሉ የፓይን ቅርንጫፎች ለአምስት ሰዎች ቡድን በቂ ብርሃን መስጠት እንደሚችሉና የሰዎች አይን ከጨለማው ጋር ሲላመድ እስከ አስር ሜትር ርቀት ድረስ በግልጽ ማየት እንደሚያስችል ታይቷል።

እነዚህ ትናንሽ ቅርንጫፎች አነስተኛ ጭስ የሚፈጥሩ ከመሆናቸውም በላይ ቡድኑ በጠባብ መተላለፊያዎች ውስጥ በቀላሉ እንዲንቀሳቀስ ረድተዋል።

ጥናቱ የጥንት የሰው ልጆች በአካባቢያቸው የሚገኙትን የተፈጥሮ ሀብቶች በጥቅም ላይ በማዋል ረገድ የነበራቸውን ከፍተኛ ብልሃት የሚያሳይ ነው።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#archaeology #italy #prehistory #science #history #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን #addisababa

የጨረቃ ተጓዦች በሰላም ምድር ደረሱ!
#ethiopia | የሰው ልጅ በጠፈር ምርምር ታሪክ ውስጥ አዲስ ምዕራፍ የከፈተው የናሳው **አርቴሚስ II (Artemis II) ተልዕኮ በታላቅ ስኬት ተጠናቋል። አራት ጠፈርተኞችን ያሳፈረችው የኦራይን (Orion) መንኩራኩር፣ ጨረቃን ዙራ ካደረገችው አስደናቂ ቆይታ በኋላ አርብ ምሽት በፓስፊክ ውቅያኖስ ላይ በሰላም አርፋለች።

የዚህን ታሪካዊ ጉዞ ዋና ዋና ኩነቶች እነሆ፦
በምስራቅ አቆጣጠር ከምሽቱ 8 ሰዓት ገደማ መንኩራኩሯ ውቅያኖስ ላይ ስታርፍ፣ የአንድ ዓመት ዝግጅትና የሰባት ቀናት የጠፈር ቆይታ በድል ተደምድሟል።

ተጓዦቹ የሰው ልጅ ከዚህ ቀደም ደርሶበት የማያውቀውን ጥልቅ ህዋ በማሰስ እና ከምድር በጣም ርቆ በመጓዝ አዲስ የዓለም ሪከርድ ማስመዝገብ ችለዋል።

የዚህ ተልዕኮ ስኬት ናሳ የሰው ልጅን በድጋሚ በጨረቃ ላይ ለማሳረፍ ለሚጠብቀው አርቴሚስ III ተልዕኮ ትልቅ መተማመንን የፈጠረ ሲሆን፣ ወደ ማርስ ለሚደረገው ጉዞም እንደ ትልቅ መነሻ ተወስዷል።

በአሁኑ ወቅት አራቱ ጀግና ጠፈርተኞች በጥሩ ጤንነት ላይ የሚገኙ ሲሆን፣ አስፈላጊው የሕክምና ክትትል ተደርጎላቸው ወደ ቤተሰቦቻቸው በመመለስ ላይ ናቸው።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu #artemisii #nasa #spaceexploration #orion #moonmission #technews #science #የጠፈር_ምርምር #አርቴሚስ2 #ናሳ

እኔ ችግር ፈቺ ነኝ ♥
I am a Problem Solver

PAN-AFRICAN Robotics Championship
FROM ELEMENTRY TO UNIVERSITY

Apr 01-03, 2026
At Science museum

ENGINEERING

Al

ROBOTICS

GETTING DIGITAL

CODING

DESIGNING INNOVATION

STEM EDUCATION

AFRICAN

MAT

1. CMC Addis international convention center

2. Bisrate Gebreal, Int Tennis club, 3rd Floor

3. Bole Reality Plaza 12th Floor

+251 911675401/+251 909790386

www.africanroboticschampio...

ethiorobogmail

ethiorobotics

ስለ እርጅና መጨነቅ እርጅናን እንደሚያፋጥን ጥናት አመለከተ

​ስለ እርጅና መጨነቅ—በተለይም ከጤና መታወክ ጋር የተያያዙ ስጋቶች—የሰውነትን ባዮሎጂያዊ የሰዓት ቆጣሪ ሊያፋጥኑ ይችላሉ።

በኒውዮርክ ዩኒቨርሲቲ ተመራማሪዎች ከ700 በላይ ሴቶች ላይ ባደረጉት ጥናት፣ ስለ እርጅና ከፍተኛ ጭንቀት ያለባቸው ሰዎች በደማቸው ውስጥ ፈጣን የሴሉላር እርጅና ምልክቶች ታይቶባቸዋል።

​ጥናቱ እንደሚያመለክተው፣ በተለይ ስለ ወደፊት የጤና መታወክ የሚጨነቁ ሴቶች በ"ኤፒጄኔቲክ ክሎክ" ሲለኩ በፈጣን ሁኔታ እያረጁ መሆናቸው ተመላክቷል።

ይሁን እንጂ ስለ ውበት ወይም ልጅ የመውለድ ችሎታ መቀነስ የሚፈጠሩ ስጋቶች ከባዮሎጂያዊ እርጅና ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት አልታየባቸውም።

​የጥናቱ መሪ ማሪያና ሮድሪገስ፣ "የእርጅና ጭንቀት ስነ-ልቦናዊ ብቻ ሳይሆን በሰውነታችን ላይ እውነተኛ የጤና መዘዝ የሚያስከትል አሻራ ሊያሳርፍ ይችላል" ብለዋል።

ይህም የአዕምሮ ጤና እና የአካል ደህንነት ምን ያህል የተቆራኙ መሆናቸውን ያሳያል።

​ምንጭ፦ Science Daily

seledadotio
seledadotio

ስለ እርጅና መጨነቅ እርጅናን እንደሚያፋጥን ጥናት አመለከተ

​ስለ እርጅና መጨነቅ—በተለይም ከጤና መታወክ ጋር የተያያዙ ስጋቶች—የሰውነትን ባዮሎጂያዊ የሰዓት ቆጣሪ ሊያፋጥኑ ይችላሉ።

በኒውዮርክ ዩኒቨርሲቲ ተመራማሪዎች ከ700 በላይ ሴቶች ላይ ባደረጉት ጥናት፣ ስለ እርጅና ከፍተኛ ጭንቀት ያለባቸው ሰዎች በደማቸው ውስጥ ፈጣን የሴሉላር እርጅና ምልክቶች ታይቶባቸዋል።

​ጥናቱ እንደሚያመለክተው፣ በተለይ ስለ ወደፊት የጤና መታወክ የሚጨነቁ ሴቶች በ"ኤፒጄኔቲክ ክሎክ" ሲለኩ በፈጣን ሁኔታ እያረጁ መሆናቸው ተመላክቷል።

ይሁን እንጂ ስለ ውበት ወይም ልጅ የመውለድ ችሎታ መቀነስ የሚፈጠሩ ስጋቶች ከባዮሎጂያዊ እርጅና ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት አልታየባቸውም።

​የጥናቱ መሪ ማሪያና ሮድሪገስ፣ "የእርጅና ጭንቀት ስነ-ልቦናዊ ብቻ ሳይሆን በሰውነታችን ላይ እውነተኛ የጤና መዘዝ የሚያስከትል አሻራ ሊያሳርፍ ይችላል" ብለዋል።

ይህም የአዕምሮ ጤና እና የአካል ደህንነት ምን ያህል የተቆራኙ መሆናቸውን ያሳያል።

​ምንጭ፦ Science Daily

የአሜሪካው የዕድሜ ማራዘሚያ መድኃኒት ሙከራ

​የአሜሪካ የምግብና መድኃኒት አስተዳደር (FDA) "Life Biosciences" ለተባለ ኩባንያ ER-100 የተሰኘ የዕድሜ ማራዘሚያ የጂን ሕክምና በሰዎች ላይ እንዲሞክር ፈቃድ ሰጠ።

ይህ ሕክምና የኖቤል ተሸላሚው ሺንያ ያማናካ ባገኙት የሴል ቅንጅት ላይ የተመሠረተ ሲሆን፣ ዓላማውም በዕድሜ ምክንያት የሚመጡ የዓይን ሕመሞችን ማከም ነው።

​ሕክምናው ሴሎችን ወደ ቀድሞው ወጣትነት እንዲመለሱ የሚያደርግ ቢሆንም፣ የካንሰር ስጋትን ለመቀነስ ሲባል ሴሎቹን በከፊል የማደስ (partial reprogramming) ዘዴን ይጠቀማል።

ይህም ሴሎች የቆየ ጉዳታቸውን አስወግደው እንደ አዲስ እንዲሰሩ ያስችላቸዋል።

​ምንጭ፦ Telegraph.bg

የሴት አናኮንዳ እባቦች ከወንዱ ጋር የግብረ ሥጋ ግንኙነት ካደረጉ በኋላ ወንዱን አንቀው በመግደል ይበሉታል

ተመራማሪዎች ይህን አስደንጋጭ የሚመስል ድርጊት ከህልውና ጋር የተያያዘ መሆኑ ይጠቁማሉ።

​ሴት አናኮንዳዎች በርግዝና ወቅት ለሰባት ወራት ያህል ያለምንም ምግብ ይጾማሉ።

በዚህ ረጅም የጾም ጊዜ ውስጥ ራሳቸውንና በሆዳቸው ውስጥ ያሉትን ፅንሶች ለማቆየት የሚያስፈልጋቸውን ከፍተኛ ኃይል ለማግኘት ወንዱን አድነው ይበሉታል።

ወንዱ አናኮንዳ ከሴቷ ጋር ሲነጻጸር መጠኑ አነስተኛ በመሆኑ ለሴቷ ጠቃሚ የፕሮቲን ምንጭ ሆኖ ያገለግላል።

ይህ ተፈጥሯዊ ሂደት ዝርያቸው እንዲቀጥል የሚረዳ የህልውና ዘዴ እንደሆነ ተመራማሪዎች ያስረዳሉ።

​ምንጭ፦ National Geographic, Science Focus, Live Science

ስጋ መመገብ የሴቶችን ጭንቀት በ40% ይቀንሳል‐ጥናት

​አዳዲስ ጥናቶች እንደሚያሳዩት፣ ስጋን በበቂ ሁኔታ መመገብ ለጭንቀትና ለድብርት የመጋለጥ እድልን በእጅጉ ይቀንሳል።

ጥናቱ ከፍተኛ የስጋ ተዋፅኦ የሚወስዱ ሰዎች፣ ስጋ ከማይመገቡት ጋር ሲነፃፀሩ በ27% ያነሰ የድብርት ስሜት እንደሚታይባቸው አረጋግጧል።

በተለይም በሴቶች ላይ ያለው ተፅዕኖ የጎላ ሲሆን፣ ለሥነ-አእምሮ ጤና እክል የመጋለጥ እድላቸውን በ40% ዝቅ ያደርገዋል።

​ሳይንቲስቶች ይህንን ውጤት በስጋ ውስጥ ከሚገኙት አሚኖ አሲዶች (ጋር ያያይዙታል። እነዚህ ንጥረ ነገሮች ለደስታ ስሜት ተጠያቂ የሆነውን ሴሮቶኒን የተባለ ሆርሞን ለማምረት ወሳኝ ሚና ይጫወታሉ።

​ምንጭ፦ Psychologies Magazine / Nutritional Neuroscience

seledadotio
seledadotio

ስጋ መመገብ የሴቶችን ጭንቀትን በ40% ይቀንሳል‐ጥናት

​አዳዲስ ጥናቶች እንደሚያሳዩት፣ ስጋን በበቂ ሁኔታ መመገብ ለጭንቀትና ለድብርት የመጋለጥ እድልን በእጅጉ ይቀንሳል።

ጥናቱ ከፍተኛ የስጋ ተዋፅኦ የሚወስዱ ሰዎች፣ ስጋ ከማይመገቡት ጋር ሲነፃፀሩ በ27% ያነሰ የድብርት ስሜት እንደሚታይባቸው አረጋግጧል።

በተለይም በሴቶች ላይ ያለው ተፅዕኖ የጎላ ሲሆን፣ ለሥነ-አእምሮ ጤና እክል የመጋለጥ እድላቸውን በ40% ዝቅ ያደርገዋል።

​ሳይንቲስቶች ይህንን ውጤት በስጋ ውስጥ ከሚገኙት አሚኖ አሲዶች (ጋር ያያይዙታል። እነዚህ ንጥረ ነገሮች ለደስታ ስሜት ተጠያቂ የሆነውን ሴሮቶኒን የተባለ ሆርሞን ለማምረት ወሳኝ ሚና ይጫወታሉ።

​ምንጭ፦ Psychologies Magazine / Nutritional Neuroscience

ጨረቃ ይገጫል የተባለው ነገር ምን ይሆን?
#ethiopia | ናሳ ከዚህ ቀደም "2024 YR" የተባለው ግዙፍ አስትሮይድ በፈረንጆቹ 2032 ጨረቃን ሊመታ ይችላል ብሎ የነበረውን ስጋት ሙሉ በሙሉ አንስቷል። እንደ ተቋሙ መረጃ ከሆነ፣ አስትሮይዱ ጨረቃን የመጋጨት ዕድሉ 4.3 በመቶ ደርሶ የነበረ ቢሆንም፣ አሁን በተደረገ ጥልቅ ክትትል ግን ይህ ስጋት ቀርቷል።

ዋና ዋና ነጥቦች፦

* የዌብ ቴሌስኮፕ ሚና፦ ባለፈው የካቲት ወር የዌብ የጠፈር ቴሌስኮፕ ባደረገው የቅርብ ክትትል ሳይንቲስቶች የአስትሮይዱን የጉዞ መስመር በድጋሚ በትክክል ለማስላት ችለዋል።

* የጉዞ መስመር፦ "2024 YR" እ.ኤ.አ ታህሳስ 22 ቀን 2032 ጨረቃን ሳይነካ በ21 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ አልፏት እንደሚሄድ ተረጋግጧል።

* የመሬት ደህንነት፦ ስፋቱ 60 ሜትር የሚሆነው ይህ አስትሮይድ መጀመሪያ ላይ መሬትን ሊመታ ይችላል የሚል ስጋት ፈጥሮ የነበረ ቢሆንም፣ በሚቀጥሉት 100 ዓመታት ውስጥ ከመሬት ጋር የመጋጨት ዕድል እንደሌለው ታውቋል።

በአሁኑ ወቅት ሁለቱም የጠፈር አካላት (መሬትና ጨረቃ) ከዚህ አስትሮይድ ስጋት ነፃ መሆናቸውን ናሳ አረጋግጧል።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu #ጌጡ #ጋዜጣ + #nasa #spacenews #asteroid2024yr #moon #science #spaceupdate #ethiopia

🚨 ሰበር ዜና፡ በኢራን የመሬት መንቀጥቀጥ ተከሰተ ምክኒያቱ የኒውክሌር ሙከራ ውጤት ይሆን? 🌍

የኔታ ሚዲያ

በደቡባዊ ኢራን የደረሰውን የሬክተር ስኬል 4.3 የመሬት መንቀጥቀጥ ተከትሎ በአለም አቀፍ ደረጃ ከፍተኛ መነጋገሪያ ሆኗል መንቀጥቀጡ የተከሰተው አሜሪካና እስራኤል በኢራን ላይ ጥቃት እያደረሱ ባሉበት ወቅት መሆኑ ኢራን የከርሰ-ምድር የኒውክሌር ሙከራ አድርጋ ይሆን?" የሚሉ ጥርጣሬዎችን አስነስቷል።

🤔 የኒውክሌር ሙከራ መሬት ሊያንቀጥቅጥ ይችላል?

ሳይንሳዊ መረጃዎች እንደሚጠቁሙት ትላልቅ የከርሰ-ምድር የኒውክሌር ሙከራዎች የመሬት መንቀጥቀጥ (Seismic activity) ሊያስከትሉ ይችላሉ። ሆኖም በሰው ሰራሽ እና በተፈጥሮ መንቀጥቀጥ መካከል ግልጽ ልዩነቶች አሉ፡

ተፈጥሯዊ መንቀጥቀጥ ቀስ ብሎ የሚጀምር ሲሆን የኒውክሌር ፍንዳታ ግን በአንድ ጊዜ ከፍተኛ ኃይል ያለው ድንገተኛ ግፊት (Shockwave) ይፈጥራል።
የኒውክሌር ሙከራዎች ብዙውን ጊዜ መሬት ላይ ቅርብ ናቸው የዛሬው የኢራን መንቀጥቀጥ ግን በ10 ኪ.ሜ ጥልቀት ላይ የተመዘገበ ነው።

ከኒውክሌር ሙከራ ባሻገር ክስተቱ ከሚከተሉት ምክንያቶች አንዱ ሊሆን እንደሚችል ባለሙያዎች ይገምታሉ

* የተፈጥሮ ክስተት፦ ኢራን በዋና ዋና የምድር ንጣፎች (Tectonic plates) መገናኛ ላይ የምትገኝ በመሆኗ መሰል መንቀጥቀጦች በተደጋጋሚ ይከሰታሉ።

* የከርሰ-ምድር ወታደራዊ ፍንዳታ

በጦርነቱ ሳቢያ ጥልቅ የሆኑ የጦር መሣሪያ ማከማቻዎች ወይም የከርሰ-ምድር ምሽጎች በከባድ ቦምቦች (Bunker busters) ሲመቱ ተመሳሳይ ንዝረት ሊፈጥሩ ይችላሉ።

አንዳንድ ተንታኞች ኢራን "የኒውክሌር አቅም አለኝ" የሚል ስውር መልዕክት ለማስተላለፍ ሆን ብላ ያደረገችው ሙከራ ሊሆን እንደሚችል ይጠረጥራሉ።

በአሁኑ ሰዓት የአለም አቀፍ የአቶሚክ ኢነርጂ ኤጀንሲ (IAEA) እና የጂኦሎጂ ተመራማሪዎች ንዝረቱ ሰው ሰራሽ ይሁን ተፈጥሯዊ በትኩረት እየመረመሩት ይገኛሉ እስካሁን በይፋ "የኒውክሌር ሙከራ ነው" የሚል ማረጋገጫ ባይሰጥም የጊዜው አጋጣሚ ግን ጥርጣሬውን ከፍ አድርጎታል።
#iran #earthquake #nucleartest #middleeastupdate #breakingnews #science #politics

#ቃለየሱስ በቀለ - የአቪየሽን ወርቃማው ጋዜጠኛ
#ethiopia | ተወዳጅ ሚድያ እና ኮምዩኒኬሽን ፣ መዝገበ-አእምሮ ( የአማርኛ ኢንሳይክሎፒዲያ ) ፕሮጀክቱ ለአገር የሠሩ ሰዎችን ታሪክ እየሰነደ እንደሆነ ይታወቃል። ይህ ታሪክ በዲጂታል ሚድያዎች ፣በመፅሀፍ፣በድምፅ ትረካና በሌሎችም መንገዶች እየቀረበ እንደሆነ ይታወቃል።በተለይ ጉግል ላይ ታሪካቸው ሲፈለግ የማይገኝ ሰዎች አሁን የሙያ አበርክቷቸው በቀላሉ ኢንተርኔት ላይ በግልፅ ተቀምጦ ይገኛልደ ባለፉት 4 ዓመት ከ 5 ወር ጊዜ ውስጥ የ423 ሰዎችን የሕይወትና የሥራ ታሪክ ለመሰነድ የቻልን ሲሆን 600 ገፅ ባላቸው ሁለት የተለያዩ መፅሐፎች ላይም ታሪኮቹ ዘመን ተሻጋሪ ሆነው እንዲቀመጡ አድርገናል።
#በዚህ የስነዳ ሥራችን ውስጥ በቅፅ 3 ከተካተቱት 20 ዘርፎች ውስጥ የሥራ ዘርፎች ውስጥ ሚድያ አንዱ ነው። በአሁኑ የሚድያ ሰዎችም፣ የቴአትር ባለሙያዎች እየተሰነዱ ይገኛሉ። አጠቃላይ 74 ከፍተኛ የሚድያ አመራሮች፣ሚኒስትሮች ፣ሚኒስትር ዴኤታዎች፣ የግል ሚድያ መሥራቾች፣ዋና አዘጋጆች እና መካከለኛ አመራሮች ተካተዋል። 35 ያህሉ በዋና ሥራ አስፈጻሚ ደረጃ ያሉ ሲሆን የሁሉም ታሪክ በተሟላ ደረጃ ለመሰነድ ተችሏል። የእነዚህን ሰዎች ታሪክ ሰንዶ ለአንባቢ ተደራሽ ማድረግ ፈታኝ ቢሆንም አሳክተነዋል። በዚህ ተግባራችንም ተጠናክረን እንቀጥላለን።
#ዛሬን ሰንደን የምናስነብባችሁ የሚድያ ባለሙያ የቃለየሱስ በቀለን የሙያ ታሪክ ነው። በሚድያው ሥራ ሩብ ክፍለ- ዘመን የዘለቀው ቃለየሱስ በአቬሽን እና ማዕድን ላይ ትኩረት ሰጥቶ በመዘገብ ትልቅ አሻራ አኑሯል። በጋዜጠኝነት ሙያ ውስጥ በአገራችን በአንድ ርዕስ ላይ ትኩረት ሰጥቶ ወይም ተክኖ መዘገብ ባልተለመደበት ሁኔታ ቃለየሱስ ችሎ አሳይቷል። ከባለታሪኩ የተገኘውን መረጃ በማግኘት፣ የቅርብ ሰዎቹን በማነጋገር የሙያ ታሪኩ ተሰንዷል። ዕዝራ እጅጉ እና ታደሠ ማሞ አጠናክረውታል።

፨፨፨፨፨ ፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨ ፨፨፨፨፨፨፨፨፨
#ትውልድና ዕድገት

‹‹የትኛውም አውሮፕላን ወደ አየር አኮብኩቦ መነሳቱ የተለመደ የጉዞው አማራጭ ቢሆንም አውሮፕላኑ ካሰበበት ደርሶ ማረፉ ደግሞ የግድ መሆን ያለበት ተግባር ነው፡፡››የሚል የአቪየሽን አባባል አለ፡፡በዚህ አባባል ተንደርድረን ወደ ውስጥ እንዝለቅ፡፡ሁሉም ዘርፍ የየራሱ አነፍናፊ ጋዜጠኞች እንዳሉት ሁሉ ቃለየሱስ በቀለ የተባለ ህልመኛና ደፋር ጋዜጠኛ በአቪየሽኑ ዘርፍ በተለየ መንገድ የራሱን የብዕር አሻራ ማኖር መቻሉ የዚህ ፅሁፋችን መነሻ ነው፡፡
#ቃለየሱስ በቀለ የውልደቱም ሆነ የእድገቱ መነሻ የምስራቅ ሸዋ አዳማ (ናዝሬት) ከተማ ናት፡፡ሀምሌ 18/1967 ዓ.ም በአዳማ ሀይለ ማሪያም ማሞ ሆስፒታል ቃለየሱስ የተባለ ብላቴና ከተፋፋመ ምጥ ውስጥ ወቅቱ አብዮታዊ ለውጥ ኢትዮጵያን በሚንጥበት በዚያ ጊዜ የለውጥ አየሩን እየማጉ ድምፃቸውን በማሰማት ይቺን ምድር ከተቀላቀሉት ጨቅላዎች አንዱ ሆኖ ተመዝግቦ በስሙ የልደት ካርድ ወጣለት፡፡
#ይህ ሰው ከመዋዕለ ህፃናት እስከ ከፍተኛ ሁለተኛ ደረጃ ያለውን የትምህርት ጉዞውን ያሳለፈው በናዝሬት ቅዱስ ዮሴፍ ት/ቤት ነው፡፡ትምህርት ቤቱ ከቀለም ትምህርት በተጨማሪ ተማሪዎችን በግብረ ገብና በመፅሀፍ ቅዱስ ትምህርት አንፆ በማብቃት ረገድ የተዋጣለት እንደነበር ቃለየሱስና አብረውት የተማሩት ሁሉ የሚመሰክሩት ሀቅ ነው፡፡
#በ1986 ዓ.ም ውጤታማ ሆኖ የአዲስ አበባ ንግድ ስራ ኮሌጅን ደጃፍ መርገጥ የቻለው ቃለየሱስ በኮሌጁ ሁለት ዓመታት በአካውንቲነግ ሙያ ተምሮ ቢያሳልፍም የሂሳብ ባለሙያ ሆኖ መቀጠሉ ስላልተዋጣልኝ ከልጅነቴ ጀምሮ አልመውና እፈልገው የነበረውን የጋዜጠኝነት ሙያ ለመቀላቀል መንከራተት የየዕለት ተግባሬ ሆነ ይላል፡፡ያኔምደፋር ብዕሩን ስሎ አሰሳውን የጀመረውና በእንግሊዝኛ ቋንቋ አርቲክሎችን እየዘጋጀ ለዴይሊ-ሞኒተር እና ዘ-ሪፖርተር ጋዜጦች ማቅረብ መጀመሩ የምኞት ጭላንጭሉን ወገግ አደረገለት፡፡
#ጋዜጠኝነት

እንደምኞትና ፍላጎቱም መንከራተቱ ፍሬ አፍርቶ ሳምንታዊ የቢዝነስ ጋዜጣ በሆነው ፎርቹን ጋዜጣ ላይ በሪፖርተርነት ተቀጥሮ ማገልገል ጀመረ፡፡ምኞትና ህልሙ መሬት እንዲረግጡ ቀዳሚውን ዕድል ያመቻቸለት የፎርቹን ጋዜጣ መስራችና ማኔጂንግ ኤዲተር የሆነው አቶ ታምራት ሀይለ ጊዮርጊስ በቃለየሱስ የህይወት ጉዞ ውስጥ ትልቅ ዋጋ አለው፡፡የጋዜጠኝነት ሀ ሁን ከማስቆጠር ጀምሮ ከዚያም ባሻገር አንደ ዓለም ባንክ፣የአሜሪካ ኤምባሲና ብሪቲሽ ካውንስል ያሉ ተቋማት በሚያዘጋጁት የሚዲያ ስልጠናዎች ላይ ተሳታፊ እንድሆን ዕድሉን ከማመቻቸት አልፎ ጠንካራ የጋዜጠኝነት ሰብዕናን እንድላበስ ያደረገኝ ባለውለታዬ ታምራት ነው ይላል ቃለየሱስ፡፡
#ወትሮም ለጋዜጠኝነት ታላቅ ጉጉት የነበረው ቃለየሱስ ዜና እንዴት ይፃፋል፣የዜና ግብዓቶች እንዴት ይሰበሰባሉ፣የዜና አስተማማኝ ምንጮችን እንዴት ማዳበር ይቻላል፣ፊቸር አርቲክል እንዴት ይፃፋል የሚሉና ሌሎችም ስልጠናዎችን አግኝቶ በብዕሩ መጠንከር የቻለው በፎርቹን ጋዜጣ ቆይታው እንደሆነ ያስታውሳል፡፡መች ይሄ ብቻ ከሀገር ውጪም በዓለም አቀፍ የአየር ትራንስፖርት በኤር ባስ አማካኝነት ከበረራና የበረራ ደህንነት መረጃ አሰጣጥ ጋር በተያያዘ ስልጠናዎችን በስፋት በመውሰድ የማረጋገጫ ሰርቲፊኬቶችን ተቀብሏል፡፡
#ቃለየሱስ ባለውለታዎቼ ብዙ ናቸው ይላል፡፡የፎርቹን ጋዜጣ ኤዲተር የነበሩት መላኩ ደምሴና ይበቃል ጌታሁን በጋዜጠኝነት ሥነ ምግባር ኮትኩተው ለውጤት አብቅተውኛል ካለ በኋላ በአጠቃላይ የፎርቹን ኤዲተሮች እኔን ጠፍጥፈው ሠርተውኛል ብል ማጋነን አይሆንም በሚል ያለፈበትን የጋዜጠኝነት ህይወት በአጭሩ ገልፆታል፡፡
#ከፎርቹን የሁለት ዓመታት ቆይታ በኋላ ሪፖርተር ጋዜጣን በመቀላቀል ለ18 ዓመታት ከከፍተኛ ሪፖርተርነት እስከ ኤዲተርነት ያገለገለው ቃለየሱስ ከሪፖርተር ጋዜጣ መሥራች አቶ አማረ አረጋዊ ጋር መሥራት መታደል ነው ይላል፡፡ከአቶ አማረ ጋዜጠኝነትን ብቻ ሳይሆን የአገር ፍቅርና ብሔራዊ ጥቅምን (National Interest)፣ደግነትንና ለሠራተኞቹ ያለውን ፍቅርና አክብሮት እንዲሁም ለጋዜጠኞች የሙያ ነፃነት ሰጥቶ ሠርቶ የሚያሠራበትን መልካም ትምህርት ቀስሜያለሁ ብሏል፡፡በሪፖርተር ሳለሁም በርካታ የሙያ ማሻሻያዎችንና የአጭር ጊዜ ሥልጠናዎችን በአገር ውስጥም ሆነ በውጭ አገሮች አግኝቻለሁ በማለት ትናንቱን ያመሰግናል፡፡
#በዘ -ሪፖርተር እንግሊዝኛ ጋዜጣ የማቀርባቸው ዘገባዎቼ በአብዛኛው ቢዝነስ ተኮር ነበሩ የሚለው ቃለየሱስ በተለይ በአቪዬሽንና በማዕድን ዘርፎች ላይ አተኩር ስለነበር፤በእነዚህ ዙሪያ በሚሠሩ የውጭ መጽሔቶች ለእኛም ጻፍልን የሚሉ ጥያቄዎች ቀርበውልኝ እ.ኤ.አ. ከ2006 ጀምሮ ኤርላይን ፍሊት ማኔጅመንት፣ወርልድ ኤር ኒውስ፣ኤርላይን ኢኮኖሚክስ፣አፍሪካን ኤሮስፔስና ዓረቢያን ኤሮስፔስ፣አቪዬሽን ኢንተርናሽናል ኒውስ፣አፍሪካን ቢዝነስ እና አፍሪካን ማይኒንግ ጆርናል ለተባሉ መጽሔቶች በፍሪላንስነት ለረዥም ዓመታት ሠርቻለሁ ይላል፡፡
እ.ኤ.አ.በ2008 በእንግሊዝ አገር በሚካሄድ “Best Aerospace Journalist of the Year” ሽልማት ታጭቼና ለንደን ተጋብዤ ዋናውን ሽልማት ባላሸንፍም፣"How Safe Are African Airlines?" በሚል ርዕስ በኤርላይን ፍሊት መጽሔት ላይ ያሳተምኩት ጽሑፍ ከ500 ለውድድር ከቀረቡ ጽሑፎች አምስቱ ምርጥ ውስጥ ለመግባት በመቻሉ፣ሰርተፊኬት ተበርክቶልኛል ብሏል፡፡
#በ2007 ዓ.ም. በትግራይ ሽመልባ የኤርትራ ስደተኞች መጠለያ ካምፕ ጉብኝት በማድረግ፣ ስለኤርትራዊያን ስደተኞች አሳዛኝ ሕይወት "The Woes of Eritrean Refugees” በሚል ርዕስ በዘ- ሪፖርተር ጋዜጣ ያሳተምኩት ሰፊ ጽሑፍ ጄኔቭ በሚገኘው የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት (ተመድ) የስደተኞች ከፍተኛ ኮሚሽነር (UNHCR) ዋና መሥሪያ ቤት ተመርጦ፣ለረዥም ጊዜ በድረ ገጻቸው ላይ ለንባብ ተቀምጦ ነበር፡፡በሻሸመኔ መልካ ኦዳ ስለሚገኙ የራስ ተፈሪያን ማኅበረሰቦች በቦታው ተገኝቼ የሠራሁት "The Plight of Rastafarians in Ethiopia" ዘገባ ከራስ ተፈሪያን ማኅረሰብ ምሥጋናና ዕውቅና አስገኝቶልኛል ይላል፡፡
ቃለየሱስን አንባቢያን የሚያውቁት ስለኢትዮጵያ አየር መንገድና በሀገሪቱ የተለያዩ ክፍሎች ስለሚካሄዱ የማዕድንና የነዳጅ ፍለጋዎች ተከታታይ በርካታ ዜናዎችን በሪፖርተር ጋዜጣ ላይ በመሥራቱ ነው፡፡ ከዚያ ባለፈም ከተለያዩ ዓለም አቀፍ ሚዲያዎችና ጋዜጠኞች ጋር የመሥራት ዕድሉን አግኝቷል፡፡

#የተለያዩ ዓለም አቀፍ ሚዲያዎች ለሥራ ወደ ኢትዮጵያ በሚመጡበት ወቅትም እነሱን በማገዝ የተለያዩ ሥራዎችን ከውኗል፡፡ከእነዚህም መካከል “CNN, Aljazeera, SKY News, The Economics, National Geographic, Los Angeles Times, News Week, New York Times, Christian Science Monitor, Chicago Tribune…” እና ሌሎችም ከተሳተፈባቸው ውስጥ ይገኙበታል፡፡

እ.ኤ.አ. በ2019 አደጋ የደረሰበት የኢትዮጵያ አየር መንገድ ቦይንግ 737 ማክስ አውሮፕላንን በተመለከተ ሲኤንኤን (CNN) በሠራቸው ዘገባዎች ላይ በረዳት ፕሮዲዩሰርነት የሠራ ሲሆን፣በወቅቱ ላበረከተው አስተዋጽኦ ከሲኤንኤን ከፍተኛ የሥራ ኃላፊዎች ምሥጋና ተችሮታል፡፡በዘገባዎቹ ላይም ሙሉ ስሙን በማስፈር ተገቢውን ዕውቅና ሰጥተውታል፡፡የአሜሪካው አልጄዚራ ኢንግሊሽ ቡድን ስለአውሮፕላን አደጋው ዶክመንተሪ ለማዘጋጀት አደጋው ከደረሰ ከአንድ ዓመት በኋላ ወደ ኢትዮጵያ በመጣበት ወቅትም፣አብሮ የአገር ውስጥ ፕሮዲዩሰር (Local Producer) ሆኖ ሠርቷል፡፡

መቼ ይሄ ብቻ ቃለየሱስ የ”Fault Lines” ፕሮግራም አዘጋጅ ከሆነው ጆሽ ረሺንግ (Josh Rushing) እና ፕሮዲዩሰሯ ካቢታ ቺኩሩ ጋር የሠሩት ዶክመንተሪ የተለያዩ አህጉሮችን የሸፈነ ሲሆን፣ለኤሚ አዋርድ ዕጩ ሆኖ ቀርቦም ነበር፡፡
#ከ18 ዓመታት አገልግሎት በኃላ እ.ኤ.አ. በ2020 ሪፖርተር ጋዜጣን ተሰናብቶ ኦሪጅንስ ሚዲያን በማቌቋምና ከኢትዮ ኤፍ ኤም 107.8 ሬዲዮ ጣቢያ የአየር ሰዓት በመውሰድ፣‹‹ኢትዮ የንግድና የኢንቨስትመንት መድረክ››የተሰኘ ፕሮግራም በሳምንት ለሁለት ቀናት እያዘጋጀ ለሦስት ዓመታት ያህል አቅርቧል፡፡ኦሪጅንስ የሚል የጉዞ (Travel Magazine) ለማሳተም እየንቀሳቀሰ የነበረ ቢሆንም፣በኮቪድ ወረርሽኝና በሰሜኑ የአገራችን ክፍል በተቀሰቀሰው ጦርነት ምክንያት ለፍሬ ሊበቃለት እንዳልቻለ በቁጭት ያስታውሳል፡፡
#ገጠመኞቹ
#ቃለየሱስ በጋዜጠኝነት ሙያ የገጠሙኝ ፈተናዎች ብዙ ናቸው ይላል፡፡ሙያው ራሱ የሚያስደስት ነገር እንዳለው ሁሉ ብዙ የሚያስጨንቁና የሚከብዱ ነገሮችም አሉት።ጋዜጠኛው ከህሊናው ጋር ተሟግቶና ሚዛኑን ጠብቆ የሚሰራው ነገር አንዱ ሲሆን።ዘገባን ወቅት ጠብቆ መስራትም የራሱ ፈተና አለው። ሚዛናዊነቱ ሳይጓደልም እንኳን ስለአንድ ነገር ሲፃፍ ወይም ሲዘገብ በዜናው ምከንያት የሚጠቀሙ ወገኖች ሊኖሩ ይችላሉ።
ወዲህ ደግሞ ጉዳቱም የዛን ያህል ነው።አንድ ሚዲያ በሚሰራው ዘገባ ባለስልጣንም ሆነ ካምፖኒ ሊሆን ይችላል የነበረውን አቅም ሊያጣ ይችላል።ይህ የሚዲያ ባህሪ ነው።ፈተናዎቹ የበዙ ቢሆኑም ጋዜጠኛው ሲፅፍ ሚዛናዊነት የተለበሰ መሆን አለበት ባይ ነው ቃለየሱስ።
#ቃለየሱስ ረጅም ዓመት የሠራው ህትመት ሚዲያ ላይ ነው።በአንድ ወቅት ከቺጋጎ ትሪቡን ጋዜጠኛ ጋር ወደ ትግራይ በማቅናት በኢትዮ ኤርትራ ስላለው ሁኔታ ለመዘገብ አመሩ፡፡ሽሬ አካባቢ ሽመልባ የሚባል የኤርትራ ስደተኞች ያሉበትን ስፍራ ጎብኝተውና አነጋግረዋቸው ወደ ሽራሮ ሄዱ፡፡የጦርነቱ ከተማ ወደነበረችው ባድመ ሄደውም ነዋሪዎችን፣አርሶ አደሮችና የከተማውን አስተዳደር ቃኝተውና ቃለመጠይቅ አድርገው ወደ ኤርትራ ድንበር ተጠጉ፡፡
#የኤርትራን መሬት ከወንዝ ባሻገር እያዩና የኢትዮጵያ መከላከያ ሰራዊት አባላት ሲያስጎበኟቸው የተቀበሩ ፈንጂዎች ስለነበሩ በተባበሩት መንግስታት የሰላም አስከባሪ ሀይል አማካኝነት የፈንጂ ማስወገድ ስራው እየተሰራ ስለነበር የምንረግጠውን መንገድ ጠቆሙን ካለ በኋላ ቀይ ቀይ የተደረገባቸውን ድንጋዮች አሳይተውን ለእግር ፉካ የምትሆን ድንጋይ አሳዩን።ቀይ ምልክት የተደረገባቸውን ድንጋዮች ትተን ሌላ ከረገጥን ልንሞት እንደምንችል ነገሩን።በፈንጂ መሀከል በጭንቅና በዝግታ ያሳለፍንውን ምንጊዜም አልረሳውም ይላል ቃለየሱስ።

ሌላ ጊዜ ደግሞ በአቬየሽን፣በነዳጅ እና ማዕድን ፍለጋ ስራዎች ዙሪያ ለመዘገብ ወደ ሱማሌ ክልል ይሄዳል፡፡ከኦጋዴን ነፃ አውጪ ጋር የነበሩ ውጊያዎች ስለነበሩ አንድ ጊዜ አቦሌ ከሚባል በደቡብ ምዕራብ በሚገኝ ኩባንያ የነዳጅ ስራ ፍለጋ በሚያደረግ ካምፕ ላይ ታጣቂዎቹ ጥቃት ሰንዝረው 9 ቻይናውያን እና ወደ 65 የሚጠጉ ኢትዮጵያውያን ህይወት ያልፋል።

ያንን ለመዘገብ ወደ አካባቢው የሄደው ቃለየሱስ ከቺጋጎ ትሪቡን ጋዜጠኛው ፖልስ አሎቤ ጋር ያለ እንቅልፍ ረጅም ቀናት በማሳለፋቸው በሀሩራማው ኦጋዴን ውስጥ ለረጅም ሰአታት ራሱን ስቶ ወደ ሆስፒታል ተወስዶ በህክምና የነቃበትን ጊዜም ያስታውሳል።ቃለየሱስ ገጠመኞቹ የትየለሌ ናቸው፡፡በችሎት ዘገባ እንዲሁም ጋምቤላ ለዘገባ ሄዶ ያጋጠሙትንም ሁሌ እያስታወሰ ይገረምባቸዋል፡፡ በተለያዩ የአቪዬሽን ስብሰባዎችና እንዲሁም በአውሮፕላን አምራች ካምፓኒዎች በአካል እየተገኘም የሚያማልሉ ዘገባዎችን አስነብቧል፡፡
#ስለ ቃለየሱስ የታላላቅ ሰዎች ምስክርነቶች

"ቃለ ኢየሱስ በቀለ ሪፖርተር ጋዜጣ ላይ በትጋት ከሠሩ ባለሙያዎች አንዱ ነው።" ይላል የሪፖርተር ጋዜጣ መስራች አማረ አረጋዊ። ምስክርነቱንም በመቀጠል፦

"... ቃለ ኢየሱስ በአቬሽን እና በማዕድን ዘገባዎች ላይ ያተኩር እንጁ የተሰጠውን ደስ ብሎት የሚሠራ ጋዜጠኛ ነው። የጋዜጠኝነት የሥነ ምግባር ደንብን አውቆ የሚተገብር ባለሙያ ነው። ፕሮፌሽናሊዝም እንዲሰፍን የሚታገል ጠንቃቃ ባለሙያ መሆኑን መመስከር እወዳለሁ።" በማለት ገልጿል

፨፨፨፨፨፨ ፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨

#የአቶ ግርማ ዋቄ ምስክርነት
#ቃለ ኢየሱስ በቀለን ረጅም ጊዜ አውቀዋለሁ። ለአቬሽን የተለየ ፍቅር አለው። አለምአቀፍ ኮንፈረንሶች ላይ ንቁ ተሳትፎ ያደርጋል። ከዚያም በዕውቀት ላይ የተመሠረተ ፅሁፍ ያቀርባል።ብስለቱ ይደንቃል። ከሌሎች የስሚ ስሚ ሰምቶ ሳይሆን አንድን ጉዳይ ከስር ከመሠረቱ አውቆ የመዘገብ ችሎታውን አደንቅለታለሁ። ስለ አፍሪካ አየር መንገድ ፣ ስለ ኢትዮጵያ አየር መንገድ በወጉ ተረድቶ ስለሚፅፍም ፅሑፉ ተነባቢ ለመሆን ችሏል። ኢትዮጵያ ውስጥ አቬሽን ጋዜጠኝነት በጥልቀት ሲሠሪ የማውቀው እርሱን ነው።ሌሎችም አሉ። እርሱ ግን ከፍ አድርጎ በልህቀት የሚሠራ በመሆኑ ይለያል።

ገና አየር መንገድ ሲመጣ መረጃ ለማግኘት ፍላጎት ያሳያል። ዕውነትን ለማግኘት ይጎለጉላል። አፍሪካም ውስጥ ፈጠን ብሎ አቬሽን ጋዜጠኝነት ላይ የገባ በመሆኑ ይህም ግንባር ቀደም ያደርገዋል። ቃለኢየሱስ ካለበት ካናዳ ሆኖ የአቬሽን ጋዜጠኝነትን ሙያ እንዲያሳድግ ምክሬን እለግሰዋለሁ።

አቶ ግርማ ዋቄ

የቀድሞ የኢትዮጵያ አየር መንገድ ዋና ሥራ አስፈፃሚ

፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨

‹‹እኔ ቃለየሱስ በቀለን የማውቀው ከ1993 ዓ.ም. ጀምሮ ለሁለት ዓመታት ፎርቹን ጋዜጣ አብረን ስንሠራ ጀምሮ ነው›› የሚለው የሪፖርተር ጋዜጣ ማኔጂንግ ኤዲተር የሆነው መላኩ ደምሴ ነው፡፡‹‹ከዚያም በኌላ ለ18 ዓመታት አብረን በሪፖርተር ጋዜጣ ሠርተናል፡፡ከጀማሪ ሪፖርተርነት አንስቶ እስከ አርታኢነት በዘለቀው የሥራ ጉዞው በሚገባ አውቀዋለሁ፡፡በተለይ በአቪዬሽንና በማዕድናት ዘርፍ እጅግ በጣም በርካታ ዘገባዎችን የሠራ ሲሆን፣በሁሉም ሥራዎቹ አንጀት አርስ የሚባል ጋዜጠኛ ነው፡፡ጋዜጠኝነትን ከልቡ ከማፍቀሩ የተነሳ አብረው ለሚሠሩ ጋዜጠኞች ጭምር የሙያውን ፍቅር የማጋባት ችሎታ ያለው ነው፡፡ቃለየሱስ ዘገባዎችን ሲሠራ የሁሉንም ባለጉዳዮች ደምፅ ከማካተት በተጨማሪ፣አንባቢያን ለርዕሰ ጉዳዩ ቅርበት እንዲፈጥሩ የሚያስችል ስሜትን የተካነ ነው፡፡

‹‹ኢትዮጵያ ውስጥ በተለይ በአቪዬሽን ዘገባ በግንባር ቀደምነትነት የሚጠቀስ ጋዜጠኛ ማነው ቢባል በመጀመሪያው ረድፍ ላይ የሚገኘው ቃለየሱስ ነው፡፡በዓለም ላይ አሉ የሚባሉ አውሮፕላን አምራች ኩባንያዎችን፣አየር መንገዶችን፣በአቪዬሽን ዘርፍ ውስጥ የተሰማሩ የሥራ ኃላፊዎችንና ባለሙያዎችን ሳይቀር በተለያዩ አገሮች በማግኘት በሪፖርቶቹ ውስጥ ድምፃቸውን ከማካተቱም በላይ በቃለ ምልልስ ጭምር ለአንባቢያን ተደራሽ በማድረግም ወደር የለውም፡፡የአውሮፕላን አደጋዎች ሲያጋጥሙም ሆነ የተለዩ ክስተቶች ሲኖሩ ከሚሠራቸው ዘገባዎች በተጨማሪ፣በተለያዩ ቴሌቪዥን ጣቢያዎች ለማብራሪያ የሚፈለገው ቃለየሱስ ነው፡፡በውጭ ለሚዘጋጁና ቁጥራቸው ቀላል ለማይባል የአቪዬሽን መጽሔቶች በርካታ ዘገባዎችን በመሥራትም ታዋቂ ነው፡፡
‹‹በማዕድናት ዘርፍም ከካሉብ ነዳጅ የጀመረው የጋዜጠኝነት ህይወቱ በተለያዩ ክልሎች የሚደረጉ የነዳጅ፣የወርቅ፣የብረት፣የፖታሽ፣የታንታለም፣የኦፓልና ሌሎች የከበሩ ማዕድናት ፍለጋ ሥራዎችን በስፋት የዳሰሰ ነው፡፡በኤሌክትሪክ ኃይል ማመንጫ ግድብ ግንባታዎች፣በጂኦ ተርማል ፕሮጀክቶች፣ በፀሐይና በንፋስ ኃይል ማመንጫዎች፣በሲሚንቶና በሌሎች የኢንቨስትመንት እንቅስቃሴዎችም ሰፋፊ ዘገባዎችን በማበርከት ስመጥር ሆኖ ዘልቌል፡፡በፖለቲካው መስክ ደግሞ በተለያዩ አገራዊ ምርጫዎች ከአዲስ አበባ ውጪ በክልሎች ተሰማርቶ አመርቂ ሪፖርቶችን በማቅረብ ችሎታውን ማስመስከር የቻለ ነው፡፡ከሪፖርተር በገዛ ፈቃዱ ከተሰናበተ በኃላም በኤፍኤም 107.8 ሬዲዮ ጣቢያ የአየር ሰዓት ወስዶ ያቀርባቸው የነበሩ የቢዝነስ ፕሮግራሞቹ፣የቃለየሱስን ችሎታ ከጋዜጣ አንባቢያን ወደ ሬዲዮ አድማጮች በማዝለቅ ረገድ ትልቅ ግምት የሚሰጣቸው ነበሩ፡፡

‹‹ቃለየሱስ ግልጽ፣ ቅን፣ ሰብዓዊነትን የሚያስቀድም፣ኃላፊነት የሚሰማው፣ በአስገራሚ ትውስታው የረሳናቸውን ጉዳዮች የማስታወስ ችሎታ ያለው፣በቀልድም ሆነ በቁምነገር የሚታወቅ፣ ከማንኛውም ሰው ጋር ወዳጅነት ለመፍጠር ምንጊዜም ዝግጁ የሆነ፣በተለይ በሪፖርተር የሥራ ባልደረቦቹ ዘንድ በእጅጉ ተወዳጅና ምሥጉን ጋዜጠኛ ነው፡፡በተጨማሪም በተለያዩ ርዕሰ ጉዳዮች ላይ በሚሰጣቸው ሰፊና ጥልቅ ትንተናዎቹ የሚታወቅ ሲሆን፣ብዙዎችም በዚህ መጠን ለነገሮች ትኩረት ሰጥቶ የማስረዳት ብቃቱን በአድናቆት የሚመሰክሩለት ነው፡፡እኔም ከሁለት አሠርት ዓመታት በላይ አብሬው ስለሠራሁ ችሎታውን በዚህ መጠን ስገልጽ በከፍተኛ ስሜት ሲሆን፣ይህንን ከመሰለ ብርቱና ታታሪ ጋዜጠኛ ጋር የመሥራት ዕድል በማግኘቴ በእጅጉ ደስተኛ ነኝ›› በማለት መላኩ ምስክርነቱን አጠቃሏል፡፡

ካፒቴን ሰሎሞን ግዛው ስለ ቃለየሱስ በሰጡት ምሥክርነት ‹‹እኔ እሱን ለአየር መንገዱ ልዩ እንደ ሆነ ሰው አየዋለሁ።በጣም ትሁት፣አዳማጭ የሆነ ሰው ነው።ከየት እንዳመጣው ባላውቅም ልዩ የሆነ የኢንግሊዘኛ ፀሀፊ ነበር።በሁለት ምክንያት የሱን ፅሁፍ አነብ ነበር፡፡አንዱ በፅሁፉ ለመደሰትና እንደ ግጥም ስለምወደው ነው።ሌላው ከእውቀቱ ወይም አንብቦም ይሁን ባላውቅም የፅሁፎቹ ይዘት በሚያውቀው ነገር ላይ የተመሰረተ በመሆኑ ነው።በዚህም በጣም አበረታታዋለሁ።

‹‹ከተዋወቅን 15 ዓመታት ሆኖናል።በውጪ ህትመቶች ላይ የሚያወጣቸው ስራዎች ቃለየሱስ ብሎ ስሙ ይገለፅ ይሆናል እንጂ ማንም ነጭ የሚፅፈው አይነት ፅሁፍ ነው።የፅሁፉ ይዘትና አያያዝ ደረጃውን የጠበቀ ነው።የሚፅፍባቸው መፅሄቶች ደረጃቸውን የጠበቁና ትላልቅ ናቸው።ነገር ግን ደረጃቸውን ጠብቀዋል የሚባሉትም አንዳንዴ ትርኪምርኪ ሲፅፉም ይታያል።ግን የሱ ፅሁፍ በጣም የሚያኮራ ነው።ሌላው ዜግነቱን የሚወድ ሰው ነው።ተጨባጭ በሆነ መልኩ ለኢትዮጵያ አየርመንገድ በቦታው ካሉት ህዝብ ግንኙነቶች እሱ ብዙ የሰራ ይመስለኛል።እውቅናና ሽልማት ሊሰጠው በርታ ሊባል የሚገባው ልጅ ነው።ወገቡን ይዞ ነበር ለአየር መንገዱ ይሰራ የነበረው።አሁንም ቢሆን ባለበት ሆኖ ለአየርመንገዱ ነገሮችን መስመር የሚያሲዝ ሰው ነው››ብለዋል፡፡

፨፨፨፨፨፨፨

የቀድሞ የሲቪል አቬሽን ዋና ዳይሬክተር የነበሩት አቶ ወሰንየለህ ሁነኛው በበኩላቸው ‹‹ከተዋወቅን ከ7 ዓመት በላይ ይሆነናል።እኔ ከማቃቸው የሚዲያ ሰዎች በጋዜጠኝነት የሱን ያህል ብዙም አቬሽን ዘርፉ ላይ ገብቶ እያንዳንዱን ነገር አይቶ የኢትዮጵያ አየር መንገድም ይሁን የግል ኦፕሬተሮቹም ጋር እንደሱ የሚፅፍ አላየሁም።እሱ ነው የተሻለ ጠይቆ አንብቦ ተረድቶ አስተዋጽዖ ለማድረግ የሚጥረው።በዛ ወቅት ቃለ እየሱስ ጥሩ ዘጋቢ ነበር።ብዙ መፅሄቶች ላይ ይሳተፋል አንዳንድ አለም አቀፍ ስብሰባዎች ላይ ይሄዳል። በኢትዮጵያ አየርመንገድና በሲቪል አቬየሽን ላይ የተለየ እውቀት ያለው ነው።ምክንያቱም በየእለቱ ስለሚከታተል ኢትዮጵያ ውስጥ ያለውን አቬየሽን ኢንዱስትሪ በደንብ ያውቀው ነበርና ነው።

‹‹አቬየሽን ኢንዱስትሪው በእነዚህ መፅሄቶች በብዙ መንገድ ይጠቀማል።ህብረተሰቡ አቬየሽኑም ሆነ የኢትዮጵያ አየር መንገድ ራሱን ከማስተዋወቁ በላይ ምን ላይ እንዳለ እና በተለየ አካል እንዲሰራለት ትክክለኛነቱን ይረጋገጣል።እንዲሁም ምን ያህል የግል ኦፕሬተሮች ምን ያህል በኢኮኖሚው ይሳተፋሉ የሚለውንም ለህብረተሰቡም ለመንግስትም መረጃ ይሰጣል።ስራዎቹ ለብዙ ነገሮች የመረጃ ምንጮች ሆነው ያገለግላሉ ።

‹‹ቃለእየሱስ በዚያ ወቅት የሚያደርገው የኢትዮጵያን አቬየሽን ኢንዱስትሪ ከሌላው እያነፃፀረ በሚያውቀው ልክ ለህብረተሰቡ ሙሉ መረጃ ይሰጣል።ለግል ኦፕሬተሮችም ለኢትዮጵያ አየር መንገድም ግብዐት የሚሆኑ ብዙ ነገሮችን ያደርጋል።በተዘዋዋሪም ያስተዋውቃል።እውነተኛ መረጃ ሲያቀርብ ሰው ስለ አቬየሽን ኢንዱስትሪ ያለውን እውቀት ያዳብራል።አብዛኛው ሰው ስለ ግል ኦፕሬተር አያውቅም አውሮፕላን አላቸው ወይ ? ብሎ የሚጠይቅም ብዙ ሰው ነው።በዚህ ጉዳይ ላይ በብዛት የሚሰራው ቃለእየሱስ ነበር››ብለዋል፡፡

‹‹በኢትዮጵያ የጉዞና ቱሪዝም ዘርፍ ላይ የቃለየሱስ አስተዋፅኦ ትልቅ ነው።››ብለው ምስክርነታቸውን መስጠት የጀመሩት አቶ ተወልደ ገብረማርያም የቀድሞ የኢትዮጵያ አየር መንገድ ዋና ሥራ አስፈፃሚ ናቸው፡፡‹‹ቃለየሱስና እኔ ለረጅም ጊዜ እንተዋወቃለን በ«Reporter» ጋዜጣ ሲሰራ የኢትዮጵያ አየር መንገድ ዜናዎችንና እድገቶችን ይዘግብ ነበር።በቀጣይ የአቪዬሽን ዘርፍ ላይ ጥልቅ ፍላጎት አሳየ፤እኛም ከIATA ጋር እንዲገናኝ አደረግነው፣በተለይም በየዓመቱ በተለያዩ የዓለም ክፍሎች የሚካሄዱ የIATA አመታዊ አጠቃላይ ጉባኤዎች (AGM) ላይ የፕሬስ ኮንፈረንሶች ላይ ይሳተፍ ነበር።

‹‹በአፍሪካ አየር እና አቪየሽን (African Aerospace and Aviation) መጽሔት እና በሌሎች ከአቪየሽን ጋር የተያያዙ መጽሔቶች ላይ ጽሁፎችን ይጽፍ ነበር።በአጋርነትም ብዙ ፕሮጀክቶችን አከናውነናል። እኔም የኢትዮጵያ ቱሪዝም ቦርድ ሊቀመንበር በነበርኩበት ሰዓት፣የራሱን የጉዞና ቱሪዝም መጽሔት እንዲጀምር ወይም እንዲያስብበት ሀሣብ አቀርብለት ነበር፤እርሱም ይህን ሀሳብ በአዎንታ ይመልከተው ነበር።
‹‹በአጠቃላይ፣ ይህ ዘርፍ እስከዛሬም በቂ የሚዲያ ሽፋንና የማስተዋወቂያ መድረክ ስላልነበረው፣ ቃለየሱስ ይህን ክፍተት ልብ ብሎ በማጤን በኢትዮጵያ የጉዞና ቱሪዝም ዘርፍ ልማት ላይ ከፍተኛ ስራ ሰርቷል።በእኔ አመለካከት፣ያበረከተው አስተዋፅኦ አስደናቂ ነው፣ለሥራውም እውቅናና ምስጋና ሊቀርብለት ይገባል››ብለዋል፡፡

ሲጠቃለል ከ15 አመት በላይ በአለም አቀፍ የአቪየሽን ስብሰባዎችን በአሜሪካ፣አውሮፓ፣አፍሪካ፣ መካከሉኛው ምስራቅ እና ኤሽያ ተሳትፌያለሁ 36 ሃገሮችንም የማየት እድል ገጥሞኛል የሚለው የአቪየሺን ባለወርቃማ ብዕሩ ቃለየሱስ በቀለ እ.ኤ.አ.ከ2023 መጨረሻ ጀምሮ ኑሮውን በካናዳ ያደረገ ሲሆን፤ለአፍሪካ ኤሮስፔስና አቪየሽን ኢንተርናሽናል ኒውስ በፍሪላንስነት በማገልገል ላይ ይገኛል፡፡

" ከጓደኞቹ ጋር ለመዝናናት በሄደበት አደጋ ተፈጥሮ ህይወቱ አልፏል " - ዩኒቨርሲቲው

ሀዋሳ ዩኒቨርሲቲ አንድ ተማሪውን በአደጋ መነጠቁን ገለጸ።

በሀዋሳ ዩኒቨርሲቲ በንሳ ዳዬ ካምፓስ የኮምፒውተር ሳይንስ (Computer Science) ትምህርት ክፍል የ3ኛ ዓመት ተማሪ በነበረው ተማሪ ዳግማዊ ብዟየሁ ትላንት የካቲት 14 ቀን 2018 ዓ.ም ከጓደኞቹ ጋር ለመዝናናት በሄዱበት ' ቦኖራ ወንዝ ' በተፈጠረ አደጋ በድንገት ህይወቱ ማለፉን ዩኒቨርሲቲው ገልጿል።

" ተማሪ ዳግማዊ ብዟየሁ በትምህርቱ ጠንካራ፣ በባህሪው ተግባቢ እና በጓደኞቹ ዘንድ ተወዳጅ ወጣት ነበር " ያለው ተቋሙ " ለወላጆቹ፣ ለቤተሰቦቹ ፣ ለጓደኞቹ እንዲሁም ለመላው የዩኒቨርሲቲው ማህብረሰብ መፅናናትን ተመኝቷል።Via : tikvah

seledadotio
seledadotio

ዚምባብዌ በዓመት ሁለት ጊዜ የሚወሰድ አዲስ የኤች አይቪ መከላከያ መድኃኒት በይፋ አስጀመረች

ዚምባብዌ በዓመት ሁለት ጊዜ በመርፌ የሚሰጥና ውጤታማነቱ አስተማማኝ የሆነውን "ሌናካፓቪር" (Lenacapavir) የተሰኘ የኤች አይቪ መከላከያ መድኃኒት በብሔራዊ ደረጃ በይፋ በማስጀመር ከአለም ቀዳሚዋ ሀገር ሆናለች።

የሀገሪቱ ጤና ጥበቃ ሚኒስትር ዳግላስ ሞምቤሾራ (ዶ/ር) መድኃኒቱ ኤድስን እንደ የህዝብ ጤና ስጋት ለማስወገድ በሚደረገው ጥረት ውስጥ ትልቅ ምዕራፍ መሆኑን ገልጸዋል።

በጊልያድ ሳይንስ (Gilead Sciences) የበለጸገውና ባለፈው ህዳር ወር በሀገሪቱ የፈቃድ ማረጋገጫ ያገኘው ይህ መድኃኒት፣ በየቀኑ የሚወሰዱ የቅድመ ተጋላጭነት መከላከያ (PrEP) መድኃኒቶችን አስፈላጊነት የሚያስቀር ነው።

በመጀመሪያው ምዕራፍ በ24 ማዕከላት ውስጥ ለሚገኙ 46 ሽህ ከፍተኛ ተጋላጭ ለሆኑ ዜጎች ይሰጣል የተባለ ሲሆን፤ ቅድሚያ ለወጣት ሴቶች፣ ለታዳጊዎች እና ለበሽታው ተጋላጭ ለሆኑ የማህበረሰብ ክፍሎች የሚሰጥም ይሆናል፡፡

ፕሮጀክቱ በአሜሪካ መንግስት እና በግሎባል ፈንድ ድጋፍ የሚከናወን ነው። መድኃኒቱ በዓመት ሁለት ጊዜ በመርፌ የሚሰጥ ሲሆን፤ ከሞላ ጎደል መቶ በመቶ የመከላከል አቅም እንዳለው ተረጋግጧል።

የዓለም ጤና ድርጅት ዋና ዳይሬክተር ቴድሮስ አድሃኖም (ዶ/ር) በበኩላቸው ይህንን አዲስ መድኃኒት "ከክትባት ቀጥሎ ያለ ምርጥ አማራጭ" ሲሉ ማወደሳቸውን አፍሪካ ኒውስ ዘግቧል፡፡

በዚምባብዌ በአሁኑ ወቅት 1 ነጥብ 3 ሚሊዮን የሚጠጉ ሰዎች ከኤች አይቪ ጋር የሚኖሩ ቢሆንም፣ ሀገሪቱ የተያዘውን የሶስቱን 95 የህክምና ግቦች ማሳካት የቻለችና የበሽታውን ስርጭት በከፍተኛ ሁኔታ የቀነሰች ሀገር መሆኗ ይነገራል።

@የኢትዮጵያ_ፕሬስ_ድርጅት

የጎሳዬ ተስፋዬ "ሲያምሽ ያመኛል"፦ በሞት እና በህይወት መካከል የሚንገላታ የልብ ጩኸት

​ይህ የጎሳዬ ተስፋዬ ድንቅ ስራ በኢትዮጵያ ዘመናዊ ሙዚቃ ታሪክ ውስጥ ስሜትን በመግደልና ነፍስን በመንካት ረገድ ወደር የማይገኝለት ሲሆን፣ በግጥሙ ውስጥ የታመቁት ቃላት ግን ከተራ የፍቅር ዘፈንነት አልፈው የሰውን ልጅ ህልውና፣ ስነ-ልቦናዊ ትስስር እና የርህራሄን ሜታፊዚካዊ ጥልቀት የሚመረምሩ ናቸው።

​1. የ"እኔ" መፍረስ እና የርህራሄ ፍልስፍና (The Metaphysics of Compassion)

​"አንቺ ሲያምሽ ውሎ ካደረ / የኔስ ልብ ረግቶ ምኑን ኖረ"

​የጀርመኑ ታላቅ ፈላስፋ አርተር ሾፐንሃውር ዓለምን የሚረዳው በ"ፈቃድ" (Will) እና በ"ስቃይ" (Suffering) መካከል ባለ ትንቅንቅ ነው። ለእርሱ እውነተኛ ርህራሄ (Compassion) የሚገለጠው በአንድ ሰው እና በሌላው መካከል ያለው "ኢጎ" (Ego) ሲጠፋ ነው። አፍቃሪው "የኔስ ልብ ረግቶ ምኑን ኖረ" ሲል፣ የእርሱ ህልውና ትርጉም የሚኖረው በተፈቃሪዋ ደህንነት ላይ ብቻ መሆኑን ይገልጻል። ይህ በፈላስፎች እይታ "Inter-subjectivity" ይባላል።

አንዱ ሲታመም ሌላኛው ለምን ያመዋል? ምክንያቱም ነፍሳቸው በአንድ ገመድ ተሳስሯልና።

​እውነተኛ የታሪክ ሰቀቀን፦ በ 19ኛው ክፍለ ዘመን የኖረውና "The Adventures of Huckleberry Finn" በተሰኘው መጽሐፉ የሚታወቀው ማርክ ትዌይን እና የሚወዳት ሚስቱ ሊቪ ታሪክ ለዚህ ማሳያ ነው። ሊቪ ለረጅም ዓመታት በህመም ስትሰቃይ፣ ትዌይን የራሱን ስራና ደስታ ትቶ "እሷ የታመመችበት ዓለም የእኔ እስር ቤት ነው" ይል ነበር። እሷ ስትሞት፣ ብዕሩም አብሮ ደረቀ። ጎሳዬ በግጥሙ የገለጸው "ጤና መጉደል" በትዌይን ህይወት ውስጥ የታየ እውነተኛ የነፍስ መጥፋት ነበር።

​2. የጭንቀት ፍልስፍና እና ያልተቋጨ ተስፋ (The Anxiety of Finitude)

​"ባንቺው የያዝኩት የህይወት ጉዞ / ተጀመረ እንጂ መች አለቀና"

​የዘመኑ የህልውና ፈላስፋ ማርቲን ሄይዴገር የሰው ልጅን "ወደ ሞት የሚገሰግስ ፍጡር" (Being-towards-death) ይለዋል። ሆኖም አፍቃሪው ይህንን የተፈጥሮ ህግ ለመቀበል ፍቃደኛ አይደለም። "ገና ያልኖርነው ብዙ ይታየኛል" የሚለው ጩኸት፣ ሞት መጥቶ ታሪካቸውን እንዳያቋርጠው የሚደረግ የልብ ልመና ነው። በስነ-ፅሁፍ ውስጥ እጅግ አሳዛኙ ነገር "ያልተጨረሰ ታሪክ" (Unfinished Story) ነው።

​የታሪክ ምሳሌ፦ የሙጋል ንጉሰ ነገስት ሻህ ጃሃን እና የሚስቱ ሙምታዝ ማሃል ታሪክ ይህንን በጉልህ ያሳያል። ሙምታዝ በ 1631 በ 14ኛው ልጇ ምጥ ወቅት በሞት አፋፍ ላይ ሳለች፣ ንጉሱ መላ ሰላሙን አጥቶ ነበር። "ገና ያልኖርነው ብዙ አለ" የሚለው ስሜት በንጉሱ ልብ ውስጥ የታተመው እሷ ከሞተች በኋላ በገነባው ታጅ ማሃል ህንፃ ነው። ያ ህንፃ በአካል የተለየችውን ሚስቱን በታሪክ ውስጥ "ያልተቋጨ ጉዞ" አድርጎ ለማኖር የተሰራ የድንጋይ ለቅሶ ነው።

​3. የሳይኮሶማቲክ ህመም እና የነርቭ ሳይንስ ምስጢር

​"ጎኔን አመመኝ ስትይ እኔንም ይሰማኛል / ልቤን ተሰማኝ ስትይ የኔም ልብ ይሸበራል"

​በዘመናዊ ስነ-ልቦና እና በነርቭ ሳይንስ (Neuroscience)፣ ይህ ሁኔታ "Mirror Neurons" በመባል ይታወቃል። የምንወደው ሰው ሲያዝን ወይም ሲታመም፣ የእኛ አእምሮ ያንኑ ህመም ልክ በራሳችን ላይ እንደደረሰ አድርጎ ያስተናግደዋል። ጎሳዬ "ጎኔን አመመኝ ስትይ እኔንም ይሰማኛል" ሲል፣ ይህንን ሳይንሳዊ እውነት በቅኔ ገልጾታል። ይህ ፍቅር ሳይሆን "የአካል ውህደት" ነው።

​ደራሲያዊ እይታ፦ የሩሲያው ታላቅ ደራሲ ፊዮዶር ዶስቶየቭስኪ በገጸ-ባህሪያቱ ውስጥ እንዲህ ያለውን "መንታ ስቃይ" በተደጋጋሚ ይስላል። አፍቃሪው የተፈቃሪውን ህመም ሲጋራ፣ ስቃዩ በሁለት አይባዛም፤ ይልቁንም አፍቃሪው ላይ የሚደርሰው ስነ-ልቦናዊ ስብራት ከተፈቃሪዋ አካላዊ ህመም ይበልጣል። "ያንቺን ስቃይ የኔ ያርገው" የሚለው ቃል፣ አፍቃሪው ያለበትን ከፍተኛ የተስፋ መቁረጥ ደረጃ ያሳያል።

​4. የመጨረሻው መማፀኛ

​"ማልዶ ሌት ሳይነጋ ፈጣሪን / በፀሎት የሚማፀነው አንደበትሽ / ይተርፍ ይሆን ወይ ካንቺ አልፎ ለኔ አፍቃሪሽ"

​እዚህ ጋር ግጥሙ ከቁሳዊው ዓለም ወጥቶ ወደ ሜታፊዚክስ ይሸጋገራል። የዴንማርኩ ፈላስፋ ሶረን ኪርክጋርድ እንደሚለው፣ የሰው ልጅ በምክንያታዊነት ሊፈታው የማይችለው ችግር ሲገጥመው "የእምነት ዝላይ" (Leap of Faith) ያደርጋል። አፍቃሪው የራሱን ጤናና ሰላም የሚፈልገው በእሷ ፀሎት ውስጥ ነው። ይህ እጅግ አሳዛኝ ነው—ምክንያቱም እሷ ራሷ በህመም ላይ ሆና ለራሷ የምትፀልየው ፀሎት ለእርሱም "ተርፎት" እንዲድን ይፈልጋል።

​ታሪካዊ እውነታ፦ የታዋቂው ሳይንቲስት አልበርት አንስታይን እና የሚስቱ ኤልሳ ታሪክን ብንመለከት፣ ኤልሳ በታመመችበት ወቅት አንስታይን በስራው ላይ ማተኮር አቅቶት "የእኔ አእምሮ የሚሰራው እሷ ከጎኔ ካለች ብቻ ነው" ብሎ ነበር። በግጥሙ ውስጥ "ፀጋ በረከቱ ያዝንብልሽ በጤና" የሚለው ምርቃት፣ አፍቃሪው ከፈጣሪ ውጭ ሌላ መፍትሄ እንደሌለው ያመነበት የመጨረሻው ጥግ ነው።

​5. የፍቅር አምባገነንነት እና የነፃነት ማጣት

​"የነገው ሰላሜም ይታጎላል... የነገው ሰላሜም ይበተናል"

​በመጨረሻም፣ ይህ ግጥም ፍቅርን እንደ ደስታ ሳይሆን እንደ "ቆንጆ እስር" ይስለዋል። ፈላስፋው ዣን ፖል ሳርትር "ሌላው ሰው ገሃነሜ ነው" (L'enfer, c'est les autres) ሲል፣ ሌላው ሰው በእኛ ህልውና ላይ ያለውን ፍፁም ስልጣን ለመግለጽ ነው። አፍቃሪው "ነገዬ ይበተናል" ሲል፣ የእርሱ የወደፊት ዕጣ ፈንታ በእርሱ እጅ ሳይሆን በታመመችው ፍቅረኛው እጅ መሆኑን እያሳወቀ ነው። ይህ ነፃነትን ያጣ ፍቅር ነው—አሳዛኝነቱም እዚህ ላይ ነው።

​ማጠቃለያ
​የጎሳዬ ተስፋዬ "ሲያምሽ ያመኛል" የሚለው ስራ፣ የሰው ልጅ ለሌላው ሰው ያለውን ጥልቅ የርህራሄ አቅም የሚዘክር ነው። ግጥሙን ስንተነትነው የምናገኘው ትልቁ እውነት፡- መውደድ ማለት ልብን አውጥቶ ለሌላ ሰው መስጠት እና "እባክሽ አትሰባብሪው" ብሎ መማፀን መሆኑን ነው። አፍቃሪው በተፈቃሪዋ ህመም ውስጥ የራሱን ሞት ያያል፤ በእሷ ትንፋሽ ውስጥ የራሱን ህይወት ይፈልጋል።

"ሲያምሽ ያመኛል" የሚለው ዘፈን የአለምን የፍቅርና የሀዘን ታሪክ ጠቅልሎ ይዟል።

አሳዛኝነቱ የሚመነጨው ከተፈቃሪዋ ህመም ሳይሆን፣ አፍቃሪው እሷን ለማዳን ካለው "ፍፁም ፍላጎት" እና "ፍፁም አቅመ-ቢስነት" መካከል ካለው ሰፊ ገደል ነው።

CAMPFIRE ADDIS ABABA IS COMING!
Are you ready to build a video game in 24 HOURS?

When: Feb 28 – Mar 1, 2026
Where: Science Museum, Addis Ababa
Who: High school & early college students (ages 13–18)

What’s a Game Jam?

It’s where you team up, get a surprise theme, and create a game from scratch — in one epic overnight session!
Beginner? Don’t worry!
Mentors will guide you every step of the way.

How it works:

• Team of 3
• Bring laptops + 1 divider per team
• Create your game
• Learn, compete & have fun!

Food & accommodation included
Cool Campfire T-shirt for every participant
Certificates from Abugida & Hack Club
Prizes for the winning teams!

This is part of a global event in 200+ cities worldwide — and Addis is going BIG!
Grab your friends, form a team & sign up NOW!

👉 Sign up here:

https://forms.hackclub.com... Telegram Channel: https://t.me/+E8TVFdPXXL1h...
Website: https://www.campfire.hackc...

ረጅም ዕድሜ እና የዘረመል (Genetics) ምስጢር፦ ለመኖር ፕሮግራም ተደርገናል?

​ለዘመናት የሰው ልጅ አንድን ጥያቄ ደጋግሞ ሲጠይቅ ኖሯል፦ "እስከ ስንት ዓመት እንደምኖር በደሜ (በዘረመሌ) ተጽፏል ወይስ በእጄ ነው?" አንዳንዶች "አባቴና አያቴ ረጅም ዕድሜ ስለኖሩ እኔም እኖራለሁ" ብለው ሲተማመኑ፣ ሌሎች ደግሞ "ጤናማ ምግብ ስለማልመገብ ዕድሜዬ ያጥራል" ብለው ይሰጋሉ። በቅርቡ በታዋቂው Science መጽሔት ላይ የወጣ አዲስ ጥናት ለዚህ ጥያቄ አስገራሚና አስደንጋጭ ምላሽ ይዞ ብቅ ብሏል።

​ጥናቱ እንደሚያመለክተው፣ ከውጭ በሚመጡ ድንገተኛ አደጋዎችና "በመጥፎ አጋጣሚዎች" የሚከሰቱ ሞቶችን ቀንሰን ብናሰላው፣ የሰው ልጅ የመኖር ዕድሜ ከግማሽ በላይ (50% እና ከዚያ በላይ) በዘረመል ወይም በጄኔቲክስ የተወሰነ ነው። ይህ ግኝት ቀደም ሲል "ዘረመል ለዕድሜ ያለው አስተዋጽኦ ከ20% አይበልጥም" ይባል የነበረውን ሳይንሳዊ እምነት ገልብጦታል።

​የጥናቱ መሠረት፦ "እድል" ወይስ "ተፈጥሮ"?

​ቀደም ሲል የተደረጉ ጥናቶች፣ በተለይም መንታ ልጆችን መሠረት ያደረጉ ምርምሮች፣ የዘረመልን ድርሻ ዝቅ አድርገው ይመለከቱት ነበር። ለዚህም ምክንያቱ "Extrinsic Mortality" ወይም ከሰውነት ባዮሎጂያዊ ተፈጥሮ ውጭ የሆኑ የሞት መንገዶች ናቸው።

​ለምሳሌ፦ ሁለት ተመሳሳይ መንታ ልጆችን ብንወስድ፤ አንደኛው በ90 ዓመቱ በሰላም ቢሞት፣ ሁለተኛው ግን በ30 ዓመቱ በጦርነት ወይም በድንገተኛ አደጋ ቢሞት፣ በሒሳብ ቀመሩ መሠረት "ዘረመላቸው ተመሳሳይ ሆኖ ሳለ ዕድሜያቸው ግን ተራራና ዝሆን ነው" የሚል ድምዳሜ ላይ ይደረሳል። ይህ ደግሞ የዘረመልን ሚና አነስተኛ አድርጎ እንዲታይ ያደርገዋል።

​ቤን ሸንሃር እና ባልደረቦቹ ያቀረቡት አዲስ የሒሳብ ሞዴል ግን ይህንን "የውጭ ረብሻ" (Noise) ያስወግዳል። ሞዴሉ በአሥራዎቹ ዕድሜ ውስጥ የሚከሰቱ አደጋዎችንና በሽታዎችን ለይቶ በማውጣት፣ ሰውነታችን በራሱ ጊዜ የሚያረጅበትን "intrinsic" ወይም ውስጣዊ ፍጥነት ብቻ ያሰላል። ውጤቱም፦ ዕድሜያችን በ55% ገደማ በዘረመላችን የታዘዘ መሆኑን አረጋገጠ።

​"ፕሮግራም ተደርገናል" ማለት ምን ማለት ነው?

​ይህ ጥናት "ዕድሜያችን ተፅፎ አልቋል" ማለት አይደለም። ይልቁንም፣ እያንዳንዱ ሰው የተለያየ "የጥንካሬ ጣሪያ" ይዞ እንደሚወለድ ያሳየናል። አንዳንዶቻችን የተበላሸ አየርን፣ መጥፎ አመጋገብንና ውጥረትን (Stress) የመቋቋም አቅሙ ከፍ ያለ ሞተር ይዘን እንወለዳለን። ሌሎቻችን ደግሞ ጥንቃቄ የሚሻ ስስ ሞተር ሊኖረን ይችላል።

​ነገር ግን ጥናቱ አንድ ትልቅ ተስፋ ይሰጠናል። የውጭ አደጋዎችን (እንደ ንጽህና ጉድለት፣ ተላላፊ በሽታዎችና አደጋዎች) በዘመናዊ ሕክምናና በቴክኖሎጂ በቀነስን ቁጥር፣ ሰውነታችን በዘረመሉ የተሰጠውን ሙሉ አቅም እንዲጠቀም ዕድል እንሰጠዋለን።

​የጄኔቲክስ እና የአኗኗር ዘይቤ ቅንጅት

​50% በዘረመል ከተወሰነ፣ ቀሪው 50% በእጃችን ነው ማለት ነው። ይህ ደግሞ ቀላል ቁጥር አይደለም። ሳይንቲስቱ አውሬሊያኖ ስቲንጂ እንዳሉት፦

​"ዘረመል እንደ ሞተር ቢሆን፣ የአኗኗር ዘይቤ ደግሞ ነዳጅ፣ ጥገናና የምንነዳበት መንገድ ነው።"

​ሞተሩ የፈለገውን ያህል ጠንካራ ቢሆንም፣ መጥፎ ነዳጅ (መጥፎ አመጋገብ) ካስገባንበትና ካልጠገንነው (ካልተንቀሳቀስን) ዕድሜው ማጠሩ አይቀሬ ነው። በሌላ በኩል ደግሞ፣ ሞተሩ ደካማ ቢሆንም እንኳ በጥሩ እንክብካቤ ረጅም ርቀት ሊጓዝ ይችላል።

​ከጥናቱ የምንወስዳቸው ዋና ዋና ነጥቦች
​ተፈጥሮአዊ ዕድሜ (Intrinsic Lifespan): ድንገተኛ አደጋዎችንና ተላላፊ በሽታዎችን ሳይጨምር፣ ሰውነታችን የማርጀት ፍጥነቱ በከፍተኛ ሁኔታ በዘረመል የተወሰነ ነው።

​የአከባቢ ተፅዕኖ፦ ዛሬ ላይ ረጅም ዕድሜ የምንኖረው ዘረመላችን ተቀይሮ ሳይሆን፣ "የውጭ ሞት" መንገዶችን (እንደ ፖሊዮ፣ ኮሌራ እና ረሃብ) በሳይንስ ስለቀነስን ነው።

​ተስፋ አለመቁረጥ፦ "ጄኔቲክሴ መጥፎ ነው" ብሎ ተስፋ መቁረጥ ስህተት ነው። ይልቁንም ዘረመላችንን የሚረዱ ተግባራትን (ጥሩ እንቅልፍ፣ ስፖርት፣ ጤናማ አመጋገብ) በማድረግ በዘረመላችን የተቀመጠውን ከፍተኛ የዕድሜ ጣሪያ መንካት እንችላለን።

​ማጠቃለያ

​እኛ "ፕሮግራም" ተደርገናል። ነገር ግን ያ ፕሮግራም የሚሠራው በምንሰጠው ግብዓት (Input) ላይ ተመስርቶ ነው። ግማሹን መንገድ ተፈጥሮ ስታዘጋጀው፣ ቀሪውን ግማሽ ግን በየቀኑ በምናደርጋቸው ምርጫዎች እንገነባዋለን። ስለዚህ የዘረመል ውጤታችን ምንም ይሁን ምን፣ ለሰውነታችን የምንሰጠው "ጥራት ያለው ነዳጅ" የመጨረሻውን ውጤት ይወስነዋል።

🕊️✨ እንኳን ለብርሃነ ጥምቀቱ በሰላም አደረሳችሁ! ✨🕊️

🙏 "ኑ በአንድነት የጥምቀትን በዓል በጋራ እናክብር!" 🙏

⛪ በሼፊልድ ደብረ ምህረት ቅዱስ ሚካኤል ቤተክርስቲያን አዘጋጅነት፤ በዩኬ 🇬🇧 ያሉ አብያተ ክርስቲያናት በአንድነት የሚያከብሩት ታላቅ የጥምቀት በዓል ሊከናወን ⏳ አንድ ቀን ብቻ ቀረው!

📅 ነገ አርብ ከሰዓት ጀምሮ
👑 ሊቃውንተ ቤተክርስቲያን
✝️ ጥሪ የተደረገላቸው ካህናት
📚 መምህራን
🎶 ዘማሪያን
👨‍👩‍👧‍👦 እና ምዕመናን

ከየአጥቢያው እና ከየደብሩ በሼፊልድ ይከተማሉ።

🌟 በዚህ ታላቅ በዓል ላይ፦ 🌟

✅ 🎼 ልዩ የሊቃውንት ያሬዳዊ ዝማሬና ወረብ

✅ 📖 የነፍስ ምግብ የሆነው የእግዚአብሔር ቃል

✅ 🍲🥖 የተትረፈረፈ የምስጋና ማዕድ

⚠️ በዚህ በዓል ላይ መቅረት አይደለም፤ ማርፈድ ያስቆጫል!
⏰ ቀድመው ይገኙ – ለበረከት ይሽቀዳደሙ! 🙌

📍 ቦታ: Magna Science Adventure Centre
🏢 Address: Magna Way, Templeborough, Rotherham S60 1FD

💧✨ እንግዲኛ በደስታ፣ በአንድነት፣ በበረከት እንገናኝ! ✨💧

የ11ኛ ዙር ምዝገባችን እንደቀጠለ ነው!

በዲጂታል ዓለም ውስጥ ተወዳዳሪ ለመሆን ወሳኙ ጊዜ አሁን ነው። ሚዛን የቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት ዘመኑ የሚፈልገውን እውቀትና ክህሎት ሊያስታጥቃችሁ በሮቹን በይፋ ከፍቷል!

📚 የምንሰጣቸው ስልጠናዎች:
• Full-Stack Web Development
• Mobile App Development
• Artificial Intelligence (AI) & Machine Learning
• Data Science & Python
• Cyber Security
• Graphic Design & Video Editing
• Digital Marketing
• Robotics
• Prompt Engineering (www.mizantechinstitute.com...
• እና ሌሎችም...

💰 ልዩ የክፍያ አማራጮች:
🔹 ለስራ ፈላጊዎች: ሥራ አጥ መሆንዎን የሚገልፅ ማስረጃ ካቀረቡ ልዩ ቅናሽ እናደርጋለን!

🔹 ለተማሪዎች: የ15% ቅናሽ (ለ72 ሰዓታት ብቻ!)

🔹 ለ12ኛ ክፍል ተማሪዎች: ማለፊያ ውጤት ላላመጡ 25% ቅናሽ!

🔹 ከወለድ ነፃ የዱቤ አገልግሎት: መክፈል ለማይችሉ ከዳሽን ባንክ ጋር በመተባበር የተመቻቸ።

📅 የመማሪያ ጊዜ: መደበኛ | ማታ | ቅዳሜና እሁድ | ኦንላይን በፈለጉት አማራጭ

ስለ ሁሉም ኮርስ ምንነትና ማብራሪያ ከፈለጉ፤ ሊንኩን በመንካት ከፍታችሁ አንብቡ። https://t.me/MizanInstitut...

ስለ እያንዳንዱ ኮርስ የወር መጠንና ክፍያ ለማወቅ ይህን ሊንክ ጎብኙት።
https://t.me/MizanInstitut...

📍 አድራሻ: ቤቴል፣ አፕል ፕላዛ፣ 7ኛ ፎቅ

📞 ስልክ: +251 987 14 3030

🌐 በኦንላይን ለመመዝገብ: www.mizantechinstitute.com

የነገን ህይወት ዛሬ ይጀምሩ!

ሚዛን የቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት (MiT) የ9ኛ ዙር የቴክኖሎጂ ባለሙያዎችን በደማቅ ሁኔታ አስመረቀ!
#fastmereja I በኢትዮጵያ የቴክኖሎጂ ዘርፍ የላቀ የሰው ኃይል በማፍራት ቀዳሚ የሆነው ሚዛን የቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት (MiT)፤ 350 ወጣት የቴክኖሎጂ ባለሙያዎችን በኦሮሚያ ባህል ማዕከል አዳራሽ ታላላቅ የክብር እንግዶች፣ የቴክኖሎጂ መሪዎች እና ወላጆች በተገኙበት በታላቅ ድምቀት አስመረቀ።

ተመራቂዎቹ ላለፉት ወራት በተግባር የታገዘ (Project-Based) ከፍተኛ ስልጠና ሲወስዱ የቆዩ ሲሆን፣ በገበያው እጅግ ተፈላጊ በሆኑት የሚከተሉት ዘርፎች በቂ ክህሎት እና እውቀት ጨብጠዋል፡-

✅ Full-Stack Web Development (ዌብሳይትና ሲስተም ልማት)
✅ Python & Data Science (አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ እና ዳታ ሳይንስ)
✅ Mobile App Development (የሞባይል መተግበሪያ ልማት)
✅ Cyber Security (የሳይበር ደህንነት)
✅ Digital Marketing & Graphics Design
✅ Video Editing & Basic Computer Skills…

በመርሃ ግብሩ ላይ የመክፈቻ ንግግር ያደረጉት የተቋሙ ተወካይ አቶ ኪዳኔ ይብጌታ፤ "ዓለም አሁን የምትመራው በቴክኖሎጂ ነው። እኛ ሀገር ቡና ወደ ውጭ በመላክ የውጭ ምንዛሬ እንደሚገኘው ሁሉ፤ እነዚህን ብቁ የቴክኖሎጂ ባለሙያዎች ለአለም ገበያ በማብቃት (Exporting Talent) ለሀገራችን የዲጂታል ኢኮኖሚ የጀርባ አጥንት መሆን እንችላለን" ሲሉ መልዕክታቸውን አስተላልፈዋል።

በዕለቱ የክብር እንግዳ የሆኑት እና ከ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የተጋበዙት ዶ/ር ቢላል ከማል በበኩላቸው፤ "የወደፊቱ ጊዜ የ AI እና የዳታ ነው። ዛሬ የተመረቃችሁ ወጣቶች ለኢትዮጵያ ዲጂታል ሽግግር (Digital Ethiopia 2030) ወሳኝ ሚና ትጫወታላችሁ" በማለት አደራ ሰጥተዋል።

በተጨማሪም ከአሪፍ ፔይ (ArifPay) እና ከአዲስ ቬሪፋይ (Addis Verify) የተጋበዙ የዘርፉ ልምድ ያላቸው ባለሙያዎች በፓናል ውይይት ተሳትፈው ለተመራቂዎች የህይወት እና የሙያ ልምዳቸውን አካፍለዋል።

ሚዛን የቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት (MiT)፤ "ቴክኖሎጂን ከእውቀት ወደ ተግባር" በሚል መሪ ቃል፤ የሀገራችንን ወጣቶች በዓለም አቀፍ ደረጃ ተወዳዳሪ ለማድረግ የሚያደርገውን ጉዞ አጠናክሮ ይቀጥላል።

ለተመራቂዎቻችን እንኳን ደስ አላችሁ! የወደፊት የሥራ ዘመናችሁ የስኬት እና የፈጠራ ይሁንላችሁ!

📍 ሚዛን የቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት (MiT)
"ነገን ዛሬ እንገንባ!"

📞 +251 987 14 3030
🌐 www.mizantechinstitute.com

​🌟 የነፃ ትምህርት ዕድል በጀርመን

​ይህ የትምህርት ዕድል በጀርመን ሀገር በሚገኘው ታዋቂው Heidelberg University የሚሰጥ ሲሆን፣ በተለይ ለአፍሪካውያን ተማሪዎች የተዘጋጀ ነው።
​📌 አጠቃላይ መረጃ

​የጥናት ደረጃ፡ ለሁለተኛ ዲግሪ (Master's) እና ለዶክትሬት
​የትምህርት ዘርፎች፡ ፖለቲካ ሳይንስ ()፣ ሶሺዮሎጂ እና ጂኦግራፊ
​የገንዘብ ድጋፍ፡ ሙሉ ወጪን የሚሸፍን (
​የዓመት ክፍያ ፦ €18,000 (በወር €1,500 ለ PhD | €900 ለ Masters)
​IELTS/TOEFL፦ ግዴታ አይደለም (አያስፈልግም)
​✅ መስፈርቶች
​አመልካቹ የአፍሪካ ሀገር ዜጋ መሆን አለበት።
​በተመረጡት የትምህርት ዘርፎች (Geography, Political Science, Sociology) ለመማር ፍላጎት ያለው።

​በቀድሞ ትምህርቱ ከፍተኛ ውጤት ያለው።
​ለማስተርስ አመልካቾች የጀርመንኛ ቋንቋ ችሎታ (DSH-2 level) ሊጠየቅ ይችላል።
​📅 የማመልከቻ ማብቂያ ቀን (Deadline):
​ማርች 15, 2026 (March 15, 2026)
​📝 እንዴት ማመልከት ይቻላል? (Step-by-Step)
​መጀመሪያ በዩኒቨርሲቲው (Heidelberg University) ውስጥ ከላይ በተጠቀሱት ዘርፎች ለትምህርት ያመልክቱ።
​የተዘጋጀውን የማመልከቻ ቅጽ (Application Form) ይሙሉ::
​አስፈላጊ ሰነዶችን (CV, Motivation Letter, የትምህርት ማስረጃዎች እና የድጋፍ ደብዳቤ) ያዘጋጁ።
​የተሟላውን መረጃ በኢሜል አድራሻ danziger_stipendiumuni-heidelberg.de ይላኩ።
​🔗 የማመልከቻ ሊንክ፦
https://nspscholarships.co...
​📢 ለወዳጅ ዘመድዎ ያጋሩ!

በዘመናዊው ዓለም ስልክ የዕለት ተዕለት ሕይወታችን አካል ቢሆንም፣ አጠቃቀማችንን ካልገደብን ግን በጤናችን ላይ የሚያስከትለው ጉዳት ከፍተኛ ነው። ከመጠን በላይ ስክሪን ላይ መቆየት ከዓይን ድካም እና ከራስ ምታት አልፎ ለከፍተኛ ደም ግፊት፣ ለልብ ችግር እና ለሥነ-ልቦናዊ ቀውሶች (እንደ ጭንቀትና ድብርት) ሊያጋልጠን ይችላል።

በተለይ ማታ ማታ ስልክ መጠቀም የእንቅልፍ ሆርሞንን በማዛባት ለእንቅልፍ ማጣትና በቀን ውስጥ ለሚሰማ የድካም ስሜት ዋነኛ መንስኤ ይሆናል።

ጤናማ የስልክ አጠቃቀም እንዲኖረን ባለሙያዎች የተለያዩ መፍትሔዎችን ይጠቁማሉ። ከእነዚህም መካከል በየ20 ደቂቃው ለ20 ሰከንድ ያህል 20 ጫማ ርቀት ላይ ያለን ነገር በመመልከት ዓይንን ማሳረፍ (20-20-20 Rule)፣ ስልክን ከዓይን በ40-60 ሴ.ሜ ርቀት ላይ መያዝ እና በጨለማ ከመጠቀም መቆጠብ ተጠቃሽ ናቸው። እንዲሁም የአንገትና የጀርባ ሕመምን ለመከላከል ስልክ ስንጠቀም አቀማመጣችንን ማስተካከልና አንገታችንን ለረጅም ሰዓት ዝቅ አለማድረግ እጅግ አስፈላጊ ነው።

ባጠቃላይ በቀን ውስጥ ከ2 እስከ 4 ሰዓት ስክሪን ላይ ማሳለፍ ለጤና ተስማሚና ሚዛናዊ የሚባል ሲሆን፣ ከ8 ሰዓት በላይ መቆየት ግን ለከፋ የጤና መታወክ ይዳርጋል። ስለሆነም ከመተኛታችን ቢያንስ ከ1 እስከ 2 ሰዓት በፊት ስልክን በማስቀመጥ እና የ"Night Mode" አማራጮችን በመጠቀም የአእምሮና የዓይን ጤናችንን መጠበቅ ይኖርብናል። ጤናማ የስክሪን ጊዜን ማላመድ ለተሻለ ምርታማነትና ለተሟላ የጤና ሕይወት ወሳኝ እርምጃ ነው።

ዩቲዩብ ቻናላችንን subscribere ያድርጉት
👉 https://youtube.com/zenas...

zena_science
zena_science
    

የመጽሐፍ ምርቃት ግብዣ እና የደራሲው ማንነት

ካህሳይ አብርሃ ብሰራት (አማኑኤል ማንጁስ)
#ethiopia | በ«የአሲምባ ፍቅር ተወዳጅ መጽሐፍ የምናውቃቸው ደራሲ ካህሳይ አብርሃ ብስራት (አማኑኤል ማንጁስ) ሁለተኛ መጽሐፋቸውን «ያልተመለሱ ዳናዎች» ለመጀመሪያ ጊዜ ያስመርቃሉ።

ታህሳስ 18 ቀን 2018 ዓ.ም

ከቀኑ 8:00 ሰዓት ጀምሮ

ለበለጠ መረጃ፦ 0922356430

በኢትዮጵያ ቤተመዛግብትና ቤተ መጻሕፍት አገልግሎት (ወመዘክር) (ከሬዲዮ ፋና ፊለፊት-ጥቁር አንበሳ ሆስፒታል አጠገብ)

የመጽሐፍ ምርቃት መርሐ-ግብር ላይበክብር በመገኘት እንዲሳተፉ በአክብሮት እንጋብዛለን።

ነገ ታህሳስ 18 2018 በወመዘክር የሚመረቅ መፅሀፍ አለ። የመፅሀፉ ደራሲ የአሲምባ ፍቅር ደራሲ ሲሆን ካህሳይ ማነው የሚለውንም አቅርበናል።

አባት እናት የሰጡት ስም ካህሳይ አብርሃ ብስራት ይባላል።
የተወለደው በ 1950 ዓ ም በጉሎማክዳ ወረዳ ዓጋሜ አውራጃ በትግራይ ክፍለሃገር ( የአሁኑ ክልል ) ነው ። ወላጆቹ ገበሬዎች እንደመሆናቸው መጠን እንደ አብዛኛው ኢትዮጵያዊ አስተዳደጉ በድህነት መሆኑን መደበቅ አይቻልም ። በዛላምበሳ ከተማ ዘመናዊ ትምህርት ቤት ተከፍቶ አባቱ ሊያስመዘግበው የትምህርት ቤቱ ዳይሬክተር መምህር ጸሃዬ የአሁኑ ዶክተር የታችኛው ከንፈሩን ከፍቶ ሲያየው ጥርሶቹ ስላልጎረፉ ዕድሜው አልደረሰም በማለት መለሰው። ዳሩ ግን አያቱ ቄስ ገበዝና የቆሎ ተማሪዎች አስተማሪ ስለነበሩ አብሯቸው እንዲማር ተወስኖ ፊደል በመቁጠር አቡጊዳንና ግዕዝን መማር ጀመረ። ዕድሜ ፈቅዶ ወደ ዘመናዊ ትምህርት ሲመለስ ፊደሎችን ቆጠረ።

ዘመናዊ ትምህርት ቤት እየተማረ በማታና ቅዳሜ እሁድ የቤተ ክህነት ትምህርት በመከታተል ውዳሴ ማርያምና አንቀጸ ማርያም ጨርሶ ቅዳሴ ሲጀምር ሰባተኛ ክፍል አልፎ አግአዚ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ለመግባት ዓዲግራት ተጓዘ።

እንዲህ ይላል ካህሳይ"... በክረምት ወቅት ደግሞ ገጠር መጥቼ አባቴን ለመርዳት በእርሻና በእረኝነት የተቻለኝን ያህል ከማበርከት አልተቆጠብኩም። የእርሻ ዘመን ሳስታውስ በጣም የሚያሳስበኝ ሁኔታዎች ነበሩ። በጣም ጥቂት ግለሰቦች ባላባቶችና ባለርስቶች ነን በማለት ሰፊውን የእርሻ መሬት ይዘው ድሃውን ገበሬ ሲያሰቃዩ ማየት የዕለት ተዕለት ተግባር ነበር ። ፍርድ ቤት ቢከድም አመፀኖችን ስለሚደግፍ ድሃው ገበሬ አቤቱታ ቢያቀርብም ሰሚ ያለው ጀሮ አልነበረውም። በዚህ የተነሳ መሬታቸው የተነጠቁ ገበሬዎች መንደራቸውን ለቀው ለስደት ይዳረጉ ነበር።

አንድ ቀን አባቴ ለክስ አዲግራት መጥቶ ጥዋት ተነስተን ለማላውቀው ወፍራም ከተሜ የጓሮ ቤቱን አንኳክቶ ገንዘብ ሲሰጠው አየሁ። በሁኔታው ግራ ተጋብቼ ለምን ብዬ ስጠይቀው ዛሬ የፍርድቤት ቀጠሮ ስላለኝ ዳኛው ጉቦ ካላገኝ መሬቴን ለጠላቴ አሳልፎ እንዳይሰጥ ብዬ ነው እንጂ ወድጄ አይደለም ። የልቤ ፍላጎት ቢሆንማ ላንተ ብሰጥ ይሻለኝ ነበር እያለ በትካዜና በሃዘን ሲገልጽልኝ በነበረው ሥርዓት ከፍተኛ ጥላቻ አሳደረብኝ ። ከዓቅሜ በላይ ለማሰብ ተገደድኩኝ።

ስምንተኛ ክፍል እንደደረስኩኝ ይህንና ሌሎችም የህዝብ ብሶት መፈክር በመያዝ የተማሪዎች ንቅናቄ ከአዲስ አበባ ጀምሮ እኛም ጋር ሲደርስ እኔም በአቅሜ ድንጋይ መወርወር ጀመርኩኝ ። የተማሪዎች ንቅናቄም የአብዛኛው ህዝብ ድጋፍ በማግኘቱ የንጉሰ ነገስቱ ሥርዓት በፍጥነት እየጠፋ ሄደ።። መለዮ ለባሹም ንቅናቄውን ተከትሎ ንጉሱን ከስልጣን በማውረድ ጊዜያዊ ወታደራዊ መንግስት አቋቁሞ ስልጣኑን አደላደለ። በመቀጠልም ለስልጣኑ የሚቃወሙና የሚያሰጉ ዜጎች የፍየል ወጠጤ በሚል እብሪተኛ ዘፈን በማስቀደም ያለፍርድ የገደላቸውን ሰዎች በመዘርዘር በህዝቡ ላይ ከፍተኛ ሽብር መፍጠር ጀመረ።

የለውጡን አቀንቃኝና ለዓመታት የተዋደቀን ወጣት የጀመረውን ትግል በሀይል በወታደሮች ስለተቀማ ያለው አማራጭ ብረት ይዞ ለመዋጋት ብቻ ስለነበር ወጣቱ ትውልድ በስሜትና በፍላጎት ወደ ጫካ መጉረፍ ጀመረ። በዚህ ወቅት እኔም ትንሽ አድጌ የአቅሜን ለማበርከት የትግል ስሜትና ንጹህ ልቤን በመተማመን ዓሲምባ መሽጎ ወደ ነበረው የኢትዮጵያ ህዝባዊ ኣብዮታዊ ሰራዊት ለመቀላቀል ከአንድ ጓደኛዬ ጋር በድቅድቅ ሌሊት ተነስተን ወደ አሲምባ አመራን ። ከሁለት ቀናት ጉዞም ጋራቢኖ በሚባለው የኢሮብ መንደር ላይ ከሠራዊቱ ተቀላቀልኩኝ ። አብሮኝ የተጓዘው ጓደኛዬ ግን ሃሳቡን ቀይሮ ወደ ቤቱ ተመለሰ። በሠራዊቱ ህግና ደንብ ስም መቀየር ስላለበት መስከረም 28 , 1968 ዓ ም ካህሳይ መሆን ቀርቶ ኣማኑኤል ማንጁስ ተብሎ እንዲጠራ ተወሰነ።

በዚህች ታሪካዊት ዕለት ለሁለተኛው የህይወት ምዕራፍ ለመላው ጭቁኑ የኢትዮጵያ ህዝብ ለእኩልነትና ለዲሞክራሲ መስዋእትነት ለመክፈል ለመራራው ትግል ለመዘጋጀት ከመሰሎቼ ጓዶች በመጨመሬ የተሰማኝን ደስታና ስሜት ለመግለጽ ይከብደኛል ። በሰራዊቱ ታሪክ የመጀመርያ ስልጠና ወስደን በአጭር ወቅት አጥጋቢ ዕደገቶች አሳይተናል ። ይህ በዚህ እንዳለ ሰራዊቱ በሶስት ግንባሮች ተከፋፍልሎ እኔም የወሎውን ግንባር ተመደብኩኝ ።

ረጅሙ ታሪክ በማሳጠር በሰኔ 28 , 1968 ዓ ም በደረሰብን አደጋ እኔም በዞብል ወረዳ በጉራወርቄ በረሃ ይመር ንጉሴ በተባለው ደግ ገበሬ ምርኮኛ ሆንኩኝ ። በጥይት በጩቤ በፋስና በጦር ጓዶች ህይወታቸውን ስታልፍ የዓይን ምስክር ስለነበርኩኝ እኔም የመጨረሻ ህይወት በየትኛው ሰለባ እያልኩኝ ስጠባበቅ የማረከኝ ገበሬ ግን አይዞህ አይዞህ አትፍራ ብሎ ጀሮየ ላይ ቀስ ብሎ ሲነግረኝ ህልም እንጂ እውነትአልመሰለኝም ነበር ።

ከሁለት ቀን ቆይታ በኃላ ፀጉሬን ላጭቶ አገልድም አስታጥቆ ቅቤ ቀብቶ የወሎ ጫማና ዱላ አስይዞ ወሎ ፈረስ የሚባል አውቶብስ አሳፍሮ በሰላም ውደ መቀሌ ሸኘኝ። ከአራት ቀናት የእግር ጉዞ አሲምባ ለቀጣዩ ተልዕኮና ትግል ደረስኩኝ ። በመቀጠልም በተሰጠኝ ተልእኮና ምድብ የምችለውን ያህል አበርክቻለሁ። በነበረኝ የሥራ ምድብ ከጠቅላይ ወታደራዊና ፖለቲካ አመራሮች ለመሥራትና ለመተዋወቅ በነበረኝ ዕድል ስለ ሰራዊቱ ብዙ ሁኔታዎችን ያለ አቅሜ ለማወቅ ችያለሁ። በሰተመጨረሻም 1970 ዓ ም ሰራዊቱ ትግራይን ለቆ ወደ ኤርትራ ሲያፈገፍግ በነበረው ውዥንብርና መከፋፈል ተስፋ በመቁረጥ አሲምባን ተሰናብቼ በኤርትራ አርነት ግምባር ትብብር ሱዳን በመግባት ከታጋይነት ወደ ስደተኛነት ተሽጋገርኩኝ።

ከሁለት ዓመት የሱዳን ቆይታ በአሜርካ ተራድኦ ድጋፍ የፖለቲካ ጥገኝነት ተሰጥቶኝ በ1980 ዓ ም ባላሰብኩትና ባልጠበቅኩት ዕድል አሜርካ ገባሁኝ ። አሜርካ አገር ስገባ የሚያጋጥመኝን ዕድል ምንም አላውቅም ነበር። ሆኖም ግን የትምህርት ምኞቴን ተሳክቶልኝ 1995 ዓ ም ( from the university of Colorado health sciences department, school of pharmacy) በዲግሪ ተመረቅኩኝ ። በትምህርት እያለሁ የቀጠኝ የክሮገር ካምፓኒ ስመረቅም በቀጥታ በመደበኛ staff pharmacist ለ ኣምስት ዓመታት ከሠራሁኝ በኃላ በፋርማሲ ማናጀር ለ25 ዓመታት በመሥራት በክብር በጡረታ ተሰናበትኩኝ ።

ከትግል ከወጣሁኝ በኃላም በአእምሮዬ ውስጥ ሲመላለስ የነበረው የትግሉ ሕይወት የጓዶች ትዝታ ያሉትም የተዉትም እንዲሁም የህዝቡና መልክዓ መሬቱ ፈጽሞ ከዓይነ ህልናየ መሰወር አቃተኝ ። ከዓመታት በፊት የተከነወነውን ልክ ትናንትና እንደሆነ ድቅን ድቅን ይለኛል ። ብተኛም ህልሜ በረሃ ላይ ጓዶች ሲሰዉ ስንጓዝ ስናወራ ስንራብ ስንጠማ ካልሆነ በስተቀር አእምሮየ ሌላ ለማሰብ አቃተው ።

ከዚህና ከዚህ የተነሳ ብቻ የመጻፍ ችሎታና ልምድ ባይኖረኝም ትዝታየን ከጭንቅላቴ ለማውረድ ብቻ ከአሰርት ዓመታት በፊት' የእሲምባ ፍቅር' በሚል ርእስ አማኑኤል በእግሩ የረገጠው በአይኑ ያየው በእጁ የዳሰውና አብሮውኝ የተጓዙትም የተሳተፉትም ጓዶች በመጨመር በግለ ሰብ ታሪክ መልክ ለአንባብያን አቀረብኩኝ ። ንባቡም ባላሰብኩበት ሁኔታ የህዝቡን ቀልብ በመሳብ ተነባቢ ለመሆን ቻለ። በሦስት ቋንቋዎችም ተተርጉሟል ። በዚህ አጋጣሚ ለመላው የኢትዮጵያ ህዝብ የላቀ ምስጋናየን ማቅረብ እወዳለሁ" በማለታ ደራሲው ካህሳይ ታሪኩን ተርኮልናል።

አዳም ታደሰ

ተወዳጅ ሚድያ እና ኮምዩኒኬሽን ፣ መዝገበ-አእምሮ ( የአማርኛ ኢንሳይክሎፒዲያ ) ፕሮጀክቱ ለአገር የሠሩ ሰዎችን ታሪክ እየሰነደ እንደሆነ ይታወቃል። ይህ ታሪክ በዲጂታል ሚድያዎች ፣በመፅሀፍ፣በድምፅ ትረካና በሌሎችም መንገዶች እየቀረበ እንደሆነ ይታወቃል።በተለይ ጉግል ላይ ታሪካቸው ሲፈለግ የማይገኝ ሰዎች አሁን የሙያ አበርክቷቸው በቀላሉ ኢንተርኔት ላይ በግልፅ ተቀምጦ ይገኛልደ ባለፉት 4 ዓመት ከ 5 ወር ጊዜ ውስጥ የ423 ሰዎችን የሕይወትና የሥራ ታሪክ ለመሰነድ የቻልን ሲሆን 600 ገፅ ባላቸው ሁለት የተለያዩ መፅሐፎች ላይም ታሪኮቹ ዘመን ተሻጋሪ ሆነው እንዲቀመጡ አድርገናል።

ከእነዚህ ውስጥ የሚድያ ሰዎችም ይገኙበታል። አጠቃላይ 74 ከፍተኛ የሚድያ አመራሮች፣ሚኒስትሮች ፣ሚኒስትር ዴኤታዎች፣ የግል ሚድያ መሥራቾች፣ዋና አዘጋጆች እና መካከለኛ አመራሮች ተካተዋል። 35 ያህሉ በዋና ሥራ አስፈጻሚ ደረጃ ያሉ ሲሆን የሁሉም ታሪክ በተሟላ ደረጃ ለመሰነድ ተችሏል። የእነዚህን አመራሮች እና የሚድያ ሰዎች ታሪክ ሰንዶ ለአንባቢ ተደራሽ ማድረግ ፈታኝ ቢሆንም አሳክተነዋል። በዚህ ተግባራችንም ተጠናክረን እንቀጥላለን።

በዚህ ፅሑፍ የሙያ ታሪኩ የሚሰነድለት ባለሙያ ጋዜጠኛ አዳም ታደሠ ነው። አዳም በሚድያ ሥራ 17 ዓመት ያገለገለ ሲሆን ከሪፖርተር እስከ ዳይሬክተር ደረጃ ማደግ የቻለ ነው። በፋና ሚድያ ኮርፖሬሽን እያገለገለ የሚገኘው አዳም በጤና እና በአለምአቀፍ ትንታኔ ሰጭነቱ በአድማጭ ተመልካቾች ከበሬታን አትርፏል። የመዝገበ አእምሮ ( የአማርኛ ኢንሳይክሎፒዲያ ) የኤዲቶሪያል አባላት በወሰኑት ውሳኔ መሠረት የአዳም ታደሠን የሙያ ታሪክ ለማቅረብ ችለናል። ባለ ታሪኩ አዳም የሰጠውን ማረጋገጫ እና ፈቃደኝነት በመያዝ የሕይወት ታሪኩን ቤርሳቤህ ጌቴ እንደሚከተለው አጠናክራዋለች።

ትውልድ ፣ ልጅነት ትምህርት

የዚህ ባለታሪክ ህይወት የሚጀምረው በታሪካዊቷና የብዙ ባህል መገናኛ በሆነችው የሐረር ከተማ ነው። አዳም ታደሰ ዳኛ ከነበሩት አባቱ አቶ ታደሰ ወንድምአገኘሁ እና ከእናቱ ወይዘሮ የኔነሽ ተፈራ በመጋቢት 17 1970 ዓ.ም ሐረር ላይ ተወለደ። በቤተሰቡ ውስጥ ከታላቅ እህቱ የኋላሸት ታደሰ ጋር ያደገ ሲሆን፣ የልጅነት ጊዜው በሐረር፣ ፈዲስ፣ ዓለማያ፣ ጂጂጋና ድሬደዋ ልዩ ልዩ ትዝታዎች የታጀበ ነበር። ትምህርትን ገና በለጋ እድሜው የጀመረ ሲሆን፣ ቤታቸው እንደ ቤተ-መጻሕፍት (ላይብረሪ) መሆኑና አባቱም ለትምህርት ትልቅ ቦታ መስጠታቸው ለዕውቀት ፍቅር እንዲኖረው አድርጎታል። እንደ ዘመኑ የሐረር ሕጻን በቤተክርስቲያንም በመድረሳም አልፏል፡፡ የአንደኛ ደረጃ ትምህርቱን በፈዲስ አንደኛና መለስተኛ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ተከታትሏል።

የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ከሐረር እስከ መራቤቴ

አዳም ሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን በጂግጂጋ ከፍተኛ ሁለተኛ ደረጃ ት/ቤትና በመርሐቤቴ አርበኞች ከፍተኛ ሁለተኛ ደረጃ ት/ቤቶች ተምሯል፡፡ ከሐረርጌ ወጥቶ የማያውቀው አዳም የ11ኛና 12ኛ ክፍል ትምህርቱን ለመከታተል ከተወለደበትና ከለመደው አካባቢ ለቅቆ ፈፅሞ ወደማያውቀው ቦታ መሄድ የስነልቦና ዝግጅት ለማድረግ ቀላል ባይሆንለትም መራቤቴ ለእርሱ ትምህርት ቤት ብቻ አልነበረችም፤ ማንነቱ የተቀየረባት ልዩ ስፍራ እንጂ።
በሐረር ከተማ ያደገው ወጣት መራቤቴ ሲደርስ ራሱን ለባህሉና ለሕዝቡ ሙሉ በሙሉ አሳልፎ ሰጠ። የአካባቢው ማህበረሰብ ጠንካራነት፣ እንግዳ ተቀባይነትና ትውፊታዊ የአኗኗር ዘይቤ የሐረር ማንነቱን ቀስ በቀስ እንዲረሳው አደረገው። በአነጋገር፣ በአመለካከትና በአቋም ሙሉ በሙሉ "መሬ" (የመራቤቴ ሰው) ሆኖ ወጣ። የሁለት ዓመት ቆይታው በእምነቱም ጠንካራ እንዲሆንና ጽናትን እንዲማር በምሥራቃዊ ማንነቱ ላይ ማእከላዊነትን እንዲደርብ አድርጎታል፡፡ ታሪኩ የተከሰተው ከ30 ዓመታት በፊት ቢሆንም፣ የመራቤቴ ፍቅር ግን ዛሬም በውስጡ አለ። አሁንም ድረስ በሕይወቱ "ምርጥ" የሚላቸውን ጓደኞቹን ያገኘው ከዚያው ከመራቤቴ ቆይታው እንደሆነ በፍቅር ይገልጻል።

ወደ ዩኒቨርስቲ

ወደ ዩኒቨርሲቲ ሲገባ በልጅነቱ ያልመው የነበረው ጋዜጠኛ ወይም መምህር መሆን ቢሆንም፣ የዩኒቨርሲቲ ምደባው ግን ያልጠበቀው ሆነ። በጎንደር የሕክምና ሳይንስ ኮሌጅ የሜዲካል ላቦራቶሪ ቴክኖሎጂ (Medical Laboratory Technology) ተማሪ ሆኖ ተመደበ። ምንም እንኳን የሕክምናው ዘርፍ የእርሱ የመጀመሪያ ምርጫ ባይሆንም፣ በጎንደር ዩኒቨርሲቲ በነበረው ቆይታ የሕክምና ሳይንስን ብቻ ሳይሆን፣ እንደነ ሊቀ ሊቃውንት መንክር ካሉ አራት ዐይና የቤተክርስቲያን ሊቃውንትም ዘንድ መንፈሳዊ እውቀትንም በመቅሰም ማንነቱን ይበልጥ አበለጸገ። በነባር ማንነቱ ላይ ሰሜናዊነትን ደርቦ ሌሎች ምርጥ የሕይወት ዘመን ጓደኞችንም አፍርቶ ከጎንደር ሕክምና ኮሌጅ ተመረቀ፡፡ አዳም ሐረር ወለደችኝ፣ መሬ አሳደገችኝ፣ ጎንደር ፈጸመችኝ ማለትን ያዘወትራል፡፡ ሶስቱም ስፍራዎች አሁን ያለኝን ማንነት ያተሙ የሕይወቴ አልፋና ኦሜጋ ናቸው ይላል፡፡

የጤና ባለሙያው አዳም

ሕይወት ከምረቃ በኋላ ለአዳም ፍጹም ያለጠበቀው ስፍራ አውሎታል፤ ወቅቱ የኢትዮ ኤርትራ (በተለምዶ የባድመው) ጦርነት የጀመረበት ወቅት ነበርና አዳም እንደ ጤና ባለሙያነቱ ወደ ጦር ግንባር ዘምቷል፡፡ በቡሬ ግንባር በአዋሽ አርባ ሜካናይዝድ ማሰልጠኛ ውስጥ አገልግሏል፡፡ ለሁለት ዓመታት ብቻ ብሎ መከላከያን የተቀላቀለው አዳም የሠራዊቱ ጀግንነት፣ የሐገር ፍቅር ስሜትና ዲሲፕሊን ገዝቶኝ እዚያው ቀረሁ ይላል፡፡ አዋሽ አርባ ለ5 ዓመታት ያህል፣ በኋላም አዲስ አበባ ማዕከላዊ እዝ 3 ዓመታት ያህል ለሠራዊቱ ህክምናን ሰጥቷል፡፡ በሕይወቱ ከፈጸማቸውም ከሚፈጽማቸውም ሥራዎቹ ሁሉ እጅግ ከፍተኛ ኩራት የሚሰማው መከላከያ ሠራዊትን ያገለገለበትን ግዜ ነው፡፡ የአፋሯ አዋሽ አርባ ሌሎች የሕይወት ዘመን ጓደኞቹንም ያፈራባት ከተማ ናት፡፡ ብዙ ቦታዎችን መርገጡን እንደ እድለኛነት የሚቆጥረው አዳም ከሁሉም ባህል ተቀላቅዬ የተሠራሁ ምርጥ ኢትዮጲያዊ ነኝ ይላል፡፡
የጥንት የጋዜጠኝነት ፍቅሩ በባድመው ጦርነት ግዜ ብቸኛ የመረጃ ምንጩ በነበረው ሬድዮ ፍቅር ተነሳስቶ ጦርነቱ አብቅቶ ሰላም ሲሰፍን ጋዜጠኝነትን እማራለሁ ብሎ እንዲወስን አድርጎታል፡፡ በተለይም ሬድዮ ፋናና የኢትዮጵያ ሬዲዮ ምርጥ የበረሃ ጓደኞቹ ነበሩ፡፡ አዳም በዚያው በመከላከያ ኮሌጅና በሌሎችም ዩኒቨርሲቲዎች የሕክምና ትምህርቱን እንዲቀጥል አድል ቢመቻችለትም፤ ከሕክምናውም ከውትድርናውም አሰናብቱኝ ብሎ ጓዙን ጠቅሎ እንደገና የዩኒቨርሲቲ ትምህርቱን ለመማር አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ገባ፡፡

ፋና የመግባት ህልም እና ከመከላከያ መውጣት

በመከላከያ ውስጥ በነበረው የሥራ ዲሲፕሊንና ብቃት ይወዱት የነበሩት አለቆቹ በሕክምናው እንዲቀጥል ቢለምኑትም እኔ ጋዜጠኛ ነው የምሆነው ትምህርቴን ስጨርስም ፋና እገባለሁ በማለት ተሰናተ፡፡ ቤተሰቡና ጓደኞቹም እንዴት ሕክምናን የመሰለ ሙያ ትተህ ትወጣለህ ቢሉትም፣ ንስሀ አባቱ ሳይቀሩ ይሄ የሰይጣን ፈተና ይሆናልና ጸበል ተጠመቅ ቢሉትም ጋዜጠኝነት የጠራችው አዳም ግን ሁሉን ይቅርታ ጠይቆ ስድስት ኪሎ ፖለቲካ ሳይንስንና ሊትሬቸርን መርጦ ለ5 ዓመታት ያህል ተምሮ በኢትዮጵያ ሚሊኒየም 2000ዓ.ም ዲግሪውን በከፍተኛ ማእረግ ጨርሶ ተመረቀ፡፡

የፋና ቆይታ እና የተማራቸው ተጨማሪ ትምህርቶችእንደ ነፍሴ ነው የምወደው የሚለውን ሬድዮ ጣቢያ ፋናንም በዓመቱ ጥር 2001ዓ.ም ላይ ተቀላቀለ፡፡ ፋናም የቀድሞ ሙያውን ሕክምናን፣ የአሁኑ ሙያውን ፖለቲካ ሳይንስን ታሳቢ በማድረግ የጤና ፕሮግራሞችና የአፍሪካ ፖለቲካ ፕሮግራሞችን እንዲያዘጋጅ መደበው፡፡ ከእነዚህ በተጨማሪም ሌሎች ፕሮግራሞችንም በትጋት ይሰራ ነበር፡፡ ፍኖተ ጤና፣ መድሀኒት፣ የአፍሪካ ማህደር፣ ዓለም በፋና እና ሌሎች ዝግጅቶችም ላይ በስፋት ሠርቷል፡፡ በተለይ ለዜና ልዩ ፍቅር ያለው አዳም 90 ደቂቃ በተሰኘው የፋና ልዩ መለያ በሆነው የዜና ፕሮግራም ላይ ከ12 ዓመታት በላይ እየሰራ ነው፡፡
ሰው መማር ካቆመ ይሞታል የሚል እምነት ያለው አዳም ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ሁለተኛ ዲግሪውን በዓለም አቀፍ ግንኙነትና ዲፕሎማሲ (International Relations and Diplomacy) ሲማር፣ የጤና ትምህርቱን እንዳይረሳውም ከጅማ ዩኒቨርሲቲ በጤና ተግባቦትና ባህርያዊ ሳይንስ (Health Education and Behavioral Science) በመጀመሪያ ዲግሪ (BSc) ተመርቋል፡፡

የሰው ልጅ ሥጋ ብቻ አይደለም ነፍስና መንፈስም ነው የሚለው አዳም ለመንፈሳዊ ሕይወቴ ይጠቅመኛል በማለትም ወደ ነገረ መለኮት ትምህርትም ጎራ ብሏል፡፡ ከቅድስት ሥላሴ መንፈሳዊ ዩኒቨርሲቲ በከፍተኛ ማእረግ የነገረ መለኮት (Theology) ትምህርቱን አጠናቋል፤ በዚህም ብቻ ያልረካው አዳም አሜሪካ አገር ከሚገኘው የአጎራ ዩኒቨርሲቲም (Agora University) በነገረ መለኮት/ነገረ ክርስቶስ (Christology) ሁለተኛ ዲግሪውን ሰርቷል፡፡ በቅርቡም በአገር ውስጥ ወይም በውጪ አገር የሶስተኛ ዲግሪውን (Phd) ለመማር እየተዘጋጀ ነው፡፡
በጤና ተግባቦትና የማይተላለፉ በሽታዎች ስርጭት ላይ (Health Communication and Non Communicable Diseases) ላይ ከሰራው የመጀመሪያ ዲግሪ መመረቂያ ጽሁፉ ጀምሮ፣ የውሀ ፖለቲካ (Hydro Politics of Ethiopian Rivers) ፣ መከራና ስደት በሃይማኖት ውስጥ (Suffering and Persecution in Christianity) እንዲሁም ፖለቲካና ነገረ መለኮትን ያዛመደበት (Political Theology in Christianity) የሰራቸው የጥናት ጽሁፎቹ ናቸው፡፡

90 ደቂቃና አዳም የሚነፋፈቁ ጓደኛሞች ናቸው፡፡ በበዙ ትምህርቶች፣ በልምድና በዘወትር ንባብ የዳበረው አዳም የሚያወራው የማያልቅበት የሚያውቀውን ለማስረዳት የማይቦዝን ጋዜጠኛ ነው፡፡ አዳም ታደሰ በፋና ውስጥ በቆየባቸው 17 ዓመታት ውስጥ ከሪፖርተርነት እስከ ዳይሬክተርነት ደርሷል፡፡ የሚዲያ አመራርነትን ሲገልፀው "በመንግስት ፍላጎት፣ በሕዝብ ጥያቄና በጋዜጠኝነት ነፃነት መካከል ሆኖ ሚዛን መጠበቅ መቻል ነው" ይላል፡፡

አዳም ታደሰ በሙያዊ ጉዞው ውስጥም በርካታ የጋዜጠኝነት፣ የፖለቲካ ኮሙኒኬሽንና የአመራር ጥበብ ስልጠናዎችን በሀገር ውስጥና በውጭ ሀገራት ወስዷል። ከጋዜጠኝነቱ እኩል የሚወደውን መምህርነት በፋና ሥልጠና ማእከል እየተገበረው ሲሆን በሌሎች ተቋማት ግብዣም በኮሚኒኬሽን፣ በሚዲያ፣ በጋዜጠኝነት በጤና፣ በፖለቲካ፣ በአመራርነት በርካታ ስልጠናዎችን እየሰጠ ነው፡፡

ወደ ትዳር ዓለም

"ትምህርት ለትዳር አዘግይቶኛል የሚለው አዳም ከባለቤቱ ከአበራሽ ጥበበ ጋር 12 ዓመታትን በትዳር አሳልፏል፡፡ የ11 ዓመት ሴት ልጅ አባት የሆነው አዳም ልጁ ሐረርን እንድታስታውሰው ድሮ በሚዘፍነው የአሊ ቢራ ዲንቡሼ ገላ ሙዚቃ የተነሳ ድንቡሼ ሲላት መርሐቤቴና ጎንደር ከሄደ በኋላ በሚዘምረው ትንሣኤከ ለእለ አመነ መዝሙር የተነሳ ትንሣኤ ብሏታል፡፡
በቀሪ ዘመኑ ሁሉ ከጋዜጠኝነት መውጣት የማይፈልገው አዳም ሁለት ህልሞች አሉት። የራሱን የሬድዮ ጣቢያ ማቋቋምና ማሠልጠኛ ማዕከል መክፈት፡፡ አዳም አንድ መርህ አለው "ክርስቶስ ዳግመኛ ሲመጣ ትምህርት ስማር እንዲያገኘኝ እፈልጋለሁ" ይላል፡፡