"ምንም ሁን... መልካም ሁን"

"ከጭቃ ጎጆ እስከ ነጩ ቤተመንግስት
#ethiopia | በዓለም ታሪክ ውስጥ የብዙ ታላላቅ መሪዎች ሥራ ፈጣሪዎችና ስኬታማ ሰዎች የሕይወት መሪ የሆነች አንዲት ድንቅ አባባል አለች።

በአሜሪካ አስቸጋሪ ጊዜያት አገራቸውን ከውድቀት የታደጉትና የባርነትን ሥርዓት የሻሩት የቀድሞው ፕሬዚዳንት አብርሃም ሊንከን የተናገሯት ይህች አባባል ናት።

ይህ አባባል በውስን ቃላት ብቻ የተቋጠረ ቢሆንም በውስጡ ግን የዕድሜ ልክ ጥበብን አቅፎ ይዟል።

"ምንም ሁን... መልካም ሁን" የሚል

ብዙዎቻችን በሕይወታችን ውስጥ ትልቅ ቦታ ወይም ስልጣን ካላገኘን ስኬታማ እንደማንሆን አድርገን እናስባለን።

የአብርሃም ሊንከን መልእክት ግን ይህንን አስተሳሰብ ሙሉ በሙሉ ይሰብራል።

ሊንከን እንደሚነግረን የስኬት ምስጢሩ በያዝነው ቦታ ወይም ማዕረግ ላይ ሳይሆን ባለንበት ቦታ ላይ በምንሰጠው የጥራት ደረጃ እና ቁርጠኝነት ላይ ነው።

ሊንከን ራሱ የተወለደው በኬንታኪ ከሚገኝ የጭቃ ጎጆ ውስጥ ሲሆን መደበኛ ትምህርት እንኳን ሳይማር በራሱ ጥረት በማንበብ ለታላቅነት የበቃ ሰው ነው።

እሱ ያመነው በማንኛውም ሥራ ውስጥ የተሰማራ ሰው ነጋዴ፣ ተማሪ፣ ሹፌር፣ መምህር፣ ጽዳት ወይም የሀገር መሪ የተሰጠውን ኃላፊነት በጥራት እና በታማኝነት ከተወጣ የዓለምን ትኩረት መሳቡ አይቀሬ መሆኑን ሊንከን ያምናል።

የሚያበራው የወርቅ ማዕረግ ሳይሆን የምታሳየው የላቀ ብቃት ነው።

የተቀበልከውን ትንሽ ሀላፊነት በልዩ ብቃት ስታከናውን ታላላቅ በሮች ይከፈቱልሃል ይላል።

ከሰዎች ሙገሳና ምስጋና ይልቅ ለራስህ መርህና ለእውነት ታማኝ መሆን የዘላቂ ስኬት መሠረት ነው።

ሊንከን በንግድ ከስሯል በምርጫ ተሸንፏል ነገር ግን በሄደበት መንገድ ሁሉ ምርጡን ለመስጠት በመጣሩ ውድቀቶቹ ለታላቅ ፕሬዚዳንትነት ማዕረግ አበቁት።

ዛሬ ላይ ቆመህ ህይወቴ ወዴት እየሄደ ነው ብለህ የምትጠይቅ ከሆነ መልሱ በእጅህ ላይ ይገኛል።

የምታደርገውን እያንዳንዷን ትንሽ ነገር በጥራት በፍቅር እና በታማኝነት አከናውናት።

ምክንያቱም ታሪክ የሚያስታውሳቸው ያገኟቸውን አጋጣሚዎች ሁሉ ምርጥ እና ድንቅ አድርገው የተጠቀሙበት ሰዎች ብቻ ነውና።

ሔኖክ ወ/ገብርኤል
#ethiopia #getutemesgen #usa #president #lifestyle #abrahamlincoln #politics #goldensaying #history

የሕወሓት የውጭ ኃይሎች ጥገኝነት እና ከበረሃ ማኒፌስቶ ጀምሮ የተከተለው አካሄድ | TPLF Politics & External Interference

" target="_blank" class="inline-link">https://new-en.yenevibe.co...

ትናንት አንዱ ከሌላው ጥቃት እንዲታደጋቸው መንግሥትን ሲወተውቱ የነበሩ ኃይሎች ዛሬ ጥምረት መፍጠራቸው እየተዳከሙ መምጣታቸውን ያሳያል - ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር)
**********************

ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ከኦሮሚያ ብሮድካስቲንግ ኔትወርክ (ኦቢኤን) ጋር በነበራቸው ቆይታ፣ በሀገራችን ብሎም በኦሮሚያ ክልል ለሚታየው የጸጥታ ችግር መሠረታዊ ምክንያቶችን በዝርዝር አብራርተዋል።

ለችግሮቹ ዋና ዋና ምክንያቶች ያሏቸውም የፖለቲካ ሽግግሩ ተፈጥሯዊ ፀባይ፣ የሥልጣን ማዕከል ሽግግር እና የትጥቅ ኃይሎች መዳከምን ተከትሎ የተፈጠረ ያልተጠበቀ ጥምረት መሆናቸውን አስረድተዋል።

የሥልጣን ማዕከል ሽግግር እና የፖለቲካው ተፈጥሯዊ ፀባይን በተመለከተ ሲያብራሩ፣ ቀድሞ ኢትዮጵያን በብቸኝነት ሲመራ የነበረው ቡድን ሥርዓቱ ሁሉንም አሳታፊ ወደሆነ መንገድ መግባቱን ባለመቀበል ሥልጣን በጉልበት ለመመለስ እያደረገው ያለው ጥረት ለግጭቶች መንስኤ መሆኑን አንስተዋል።

ኢትዮጵያ የብዙ እምነቶች፣ ቋንቋዎች እና ባህሎች ባለቤት በመሆኗ በአንድ ብሔር ወይም ቡድን የበላይነት ብቻ ልትመራ እንደማትችልም አጽንኦት ሰጥተዋል።

ጠቅላይ ሚኒስትሩ አያይዘውም፣ የትጥቅ ኃይሎች መዳከምን ተከትሎ ስለተፈጠረው ያልተጠበቀ ጥምረት ማብራሪያ ሰጥተዋል።

በኦሮሚያ፣ በአማራ እና በትግራይ ክልሎች የሚንቀሳቀሱ ታጣቂ ኃይሎች መንግሥትን ማሸነፍ እንደማይችሉ ሲገነዘቡ ያልተቀደሰ ጋብቻ መፍጠራቸውን ጠቅሰዋል።

ትናንት አንዱ ከሌላው ጥቃት እንዲታደጋቸው መንግሥትን ሲወተውቱ የነበሩ ኃይሎች፣ ዛሬ ተጣምረው መሰለፋቸው ምን ያህል እንደተዳከሙ እና ተስፋ እንደቆረጡ የሚያሳይ ነው ብለዋል።

ከዚህም አልፎ እነዚህ ኃይሎች እንደ ኤርትራ እና ሱዳን ያሉ የውጭ አካላትን ለእርዳታ እየጋበዙ መሆኑን ሕዝቡ ሊገነዘበው እንደሚገባ ተናግረዋል።

የተዛባ ትርክትን በማረም እንዲሁም አፍራሽ ከሆነ አስተሳሰብ በመውጣት ሁሉንም የሚያስታርቅ እና የተሻለ ሀሳብ የሚያመጣ ውህድ መንገድ መከተል አማራጭ የሌለው ጉዳይ መሆኑንም ጠቅላይ ሚኒስትሩ አስገንዝበዋል።

በለሚ ታደሰ
#ethiopia #unity #politics #security #peacebuilding

በቅንነትና በትጋት ለሚያገለግል አመራር ህዝቡ ጠንካራ ጋሻና ደጋፊ ነው - ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር)
***************************

ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ባለፉት አምስት ዓመታት የተመዘገቡ ድንቅ ስራዎች ተጠናክረው እንደሚቀጥሉ በማረጋገጥ፣ በቀጣዮቹ ዓመታት የሚጠበቁት የኢኮኖሚና የፖለቲካ እመርታዎች ለአመራሩ እንቅልፍ የሚነሱ ከባድ ኃላፊነቶች መሆናቸውን ገልጸዋል።

ጠቅላይ ሚኒስትሩ የህዝብ አደራ ከምረጡኝ ዘመቻው በላይ እጅግ የሚከብድ መሆኑን በንግግራቸው አጽንዖት ሰጥተዋል።

የኢትዮጵያ ህዝብ አደራ ሲሰጥ የጥይት ድምፅ፣ ግርግርና ማስፈራራት እንዳላገደው ሁሉ፤ ይህ አደራ በአግባቡ ካልተያዘ ህዝቡ መብቱን ለማስከበር ወደኋላ እንደማይል አስገንዝበዋል።

አመራሩ በታመነበት ልክ በቅንነትና በትጋት ሲመላለስ ህዝቡ እንደሚጠብቀው፣ እንደሚከላከልለት እና ለስኬቱም ጠንካራ ጋሻና ደጋፊ እንደሚሆነው አብራርተዋል።

በተቃራኒው ግን አመራሩ አደራውን ሲያጎድልና ከህዝብ ፍላጎት ሲያፈነግጥ የሰጠውን አደራ የመንጠቅና መብቱን የማስከበር ሙሉ አቅምና ታሪክ እንዳለው በግልጽ አመልክተዋል።

በቀጣዮቹ ዓመታት በሀገሪቱ የኢኮኖሚና የፖለቲካ ዘርፍ የሚፈለገውን ትልቅ እመርታ ለማምጣት መንግስት በከፍተኛ ቁርጠኝነት እንደሚሰራ እና ህዝቡ የጣለበትን ከባድ አደራ ለመወጣት ሌት ተቀን እንደሚተጋ አረጋግጠዋል።

በቢታኒያ ሲሳይ
#ethiopia #leadership #publictrust #abiyahmed #politics

(ዘ-ሐበሻ ዜና) በጅቡቲ የኢትዮጵያ አምባሳደር የሆኑት አምባሳደር ለገሰ ቱሉ፣ በሰሜን ኢትዮጵያ ለተፈጠረው አውዳሚ ጦርነት መቋጫ የሆነው የፕሪቶሪያ የሰላም ስምምነት ትግበራን በተመለከተ፣ የህወሓት እሳቸው "ጽንፈኛ" ያሉት አመራሮች እያራመዱት ያለው ፖለቲካዊ ትርክት የትግራይን ህዝብ ፍላጎት የረሳ እና የሰላም ሂደቱን አደጋ ላይ የጣለ መሆኑን የሚያብራራ ትችት አወጡ። አምባሳደሩ "TPLF’s rhetoric and Ethiopia’s reality on the ground: When politics forgets people" (የህወሓት ፖለቲካዊ ትርክቶች እና የኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ፦ ፖለቲካ ህዝብን ሲረሳ" በሚል ርዕስ በኒው አፍሪካን መጽሔት ድረገጽ ላይ ዛሬ ባሳተሙት ጽሁፍ፣ ዘላቂ ሰላም ሊመጣ የሚችለው አካላት ከግል እና ከፓርቲ ፍላጎት ይልቅ የዜጎችን ደህንነት ሲያስቀድሙ ብቻ መሆኑን አስገንዝበዋል።

አምባሳደሩ በጽሁፋቸው እንዳስመዘገቡት ከጦርነቱ በኋላ እጅግ አሳሳቢ ከሆኑት ጉዳዮች አንዱ የሀገር ውስጥ ተፈናቃዮችን ወደ ቀዬአቸው የመመለስ ስራ ነው። የፌደራል መንግስት ተፈናቃዮች ያለምንም የፖለቲካ ቅድመ ሁኔታ እና መጓተት ወደ ቤታቸው ሊመለሱ ይገባል የሚል ጽኑ አቋም ቢኖረውም፣ ህወሓቶች ግን የሰብዓዊ እርዳታን እና የተፈናቃዮችን ጉዳይ ካልተፈቱ የፖለቲካ አጀንዳዎቻቸው ጋር በማያያዝ የህዝቡን ስቃይ ለፖለቲካ መደራደሪያነት እያዋሉት መሆኑን ኮንነዋል። ቤተሰቦች በፖለቲካዊ ዲስኩር ብቻ ህይወታቸውን መልሰው ሊገነቡ አይችሉም ያሉት አምባሳደሩ፣ በአከራካሪ ግዛቶች ዙሪያም የፌደራል መንግስት ጉዳዩ በህገ-መንግስታዊ ስርአቱ እና በሰላም ስምምነቱ መሰረት እንዲፈታ ጥረት ቢያደርግም፣ አመራሮቹ እነዚህን ተቋማዊ አሰራሮች ውድቅ በማድረግ እና የጊዜያዊ አስተዳደሩን ስልጣን ጥያቄ ውስጥ በማስገባት እንቅፋት እየፈጠሩ ይገኛሉ ብለዋል።

የፕሪቶሪያው ስምምነት ህገ-መንግስታዊ እና ዲሞክራሲያዊ አስተዳደርን ለመገንባት ምርጫ እንዲካሄድ ቢደነግግም፣ ህወሓቶች የፓርቲው የውስጥ ፖለቲካዊ ልዩነቶች እስኪፈቱ በሚል ሰበብ ምርጫን ላልተወሰነ ጊዜ እንዲራዘም እያደረጉ መሆኑ ተገልጿል። በተጨማሪም የፌደራል መንግስት፣ የሃይማኖት አባቶች፣ የሀገር ሽማግሌዎች እና የብሄራዊ ምክክር ኮሚሽን ያቀረቡትን የሽምግልና እና የውይይት ጥሪዎች በተደጋጋሚ ውድቅ ማድረጋቸው የእርቅ እድሎችን እያጠበበው መምጣቱን አምባሳደር ለገሰ አስረድተዋል።

ተቋማትን እያፈረሱ እና የሽግግር ፍትህ ስርአቱን እየተቃወሙ በተመሳሳይ ጊዜ ፍትህ እንፈልጋለን ማለታቸውም ግልጽ የሆነ የተግባር ተቃርኖ መሆኑን አንስተዋል።

ዳግም ወታደራዊ ቅስቀሳ እና የዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ስጋት
የሰላም ስምምነቱ ትጥቅ መፍታት፣ ከወታደራዊ መዋቅር መውጣት እና ወደ ሰላማዊ ህይወት መቀላቀልን (DDR) ቅድሚያ ቢሰጥም፣ አመራሮቹ ግን አሁንም ወታደራዊ ቅስቀሳ እያደረጉ፣ ከባድ የጦር መሳሪያዎችን እየደበቁ እና ወጣቶችን በግዴታ እየመለመሉ መሆኑ እጅግ አሳሳቢ መሆኑን አምባሳደሩ ገልጸዋል። ከዓመታት የጦርነት ስቃይ በኋላ ወጣቶች ወደ ትምህርት እና ስራ መመለስ ሲገባቸው ዳግም ለጦርነት መመልመላቸው ተቀባይነት የሌለው ተግባር ነው። ይህ ድርጊታቸው የአውሮፓ ህብረትን እና በሰላም አደናቃፊዎች ላይ የቪዛ ማዕቀብ የጣለችውን አሜሪካን ጨምሮ ዓለም አቀፍ አጋሮችን ጭምር በእጅጉ እንዳሳሰበ አምባሳደሩ አስታውሰዋል።

የትግራይ ህዝብ ከዚህ በላይ ጦርነት እና ስቃይ እንደማይገባው ያሳሰቡት አምባሳደር ለገሰ ቱሉ፣ የፕሪቶሪያው ስምምነት ወደ ዘላቂ ሰላም መሻገሪያ ጠንካራ መሰረት መሆኑን አውቆ ማክበር እንደሚገባ አጽንኦት ሰጥተዋል። ዳግም ወደ ጦርነት እና ወታደራዊ ፉክክር መግባት ትግራይን ብቻ ሳይሆን መላው ኢትዮጵያን አደጋ ላይ የሚጥል መሆኑን በማስጠንቀቅ፣ ፖለቲከኞች የጥቃት ፖለቲካን ትተው ለኢትዮጵያ ህዝብ ሲሉ የዲሞክራሲያዊ ውድድር ፖለቲካን ሊመርጡ እንደሚገባ ጥሪያቸውን አቅርበዋል።

በአምባሳደሩ ጽሁፍ ዙሪያ፣ ይህ መረጃ እስከቀረበበት ጊዜ ድረስ ከሕወሐት ወገን የተሰጠ ምላሽ የለም።

u12e8u1356u1208u1272u12ab u1263u1215u120bu127du1295u1295 u12e8u1270u123bu1208 u12e8u121au12ebu12f0u122du130d u1309u1263u12d4 u1290u12cd
#nationaldialogue #ethiopia #politics ","delight_ranges":[],"image_ranges":[],"inline_style_ranges":[],"aggregated_ranges":[],"ranges":[{"entity":{"__typename":"Hashtag","__isEntity":"Hashtag","url":"https://www.facebook.com/h...
የፖለቲካ ባሕላችንን የተሻለ የሚያደርግ ጉባዔ ነው
#nationaldialogue #ethiopia #politics

ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር)በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት በፖለቲካ ዙሪያ ያነሷቸው ዋና ዋና ሀሳቦች፡-
**********************

👉🏽ላለፉት አምስት ዓመታት በምክር ቤቱ ውስጥ የሕዝብን እና የፓርቲያቸውን ድምጽ ሲያሰሙ ለነበሩ የተፎካካሪ ፓርቲ አባላት (እንደ ኢዜማ፣ አብን እና ሌሎችም) እንዲሁም ለብልጽግና አባላት ከፍተኛ ምስጋና አቅርበዋል።

👉🏽በዘንድሮው ምርጫ ምክንያት ወደ ምክር ቤት ለማይመለሱ የተፎካካሪ ፓርቲ አባላት፣ የመንግሥት ፍላጎት በጋራ መሥራት መሆኑን በመግለጽ፤ ከምክር ቤት ውጭም ቢሆን ሀገርን ለማልማት ከመንግሥት ጋር አብረው እንዲሠሩ ጥሪ አቅርበዋል።

👉🏽የዘንድሮው ምርጫ ከተለመደው የፖለቲካ ፉክክር ባለፈ፣ ራሱ ምርጫው እንዳይካሄድ በ"ባንዳዎች" እና ፀረ-ምርጫ ኃይሎች ከፍተኛ ጫና እና ማሸማቀቅ እንደነበረበት አንስተዋል።

👉🏽ሕዝቡ ማስፈራሪያዎችን ወደጎን በመተው ሌሊት ወጥቶ በመሰለፍ ድምፁን መስጠቱን፤ በዚህም ፅንፈኝነትን፣ ባንዳነትን እና ዘረኝነትን እንደማይፈልግ በአንድ ድምፅ ማሳየቱን ገልጸዋል።

👉🏽ሕዝቡ ለመንግሥት ጅምር ሥራዎች ዕውቅና በመስጠት ድምፁን ቢሰጥም፣ ይህ ድምጽ "ባዶ ቼክ" መሆኑን አሳስበዋል።

👉🏽ሕዝቡ ሥርአታዊ ሌብነት (ሙስና) እንዲጠፋ እና አገልግሎት እንዲሻሻል አደራ መስጠቱን፤ ይህን አደራ መንግሥት በአግባቡ ካልተወጣ፣ ጥይት ሳይፈራ የመረጠው ሕዝብ በተመሳሳይ ድፍረት የተቃውሞ እርምጃ ሊወስድ እንደሚችል አስጠንቅቀዋል።

👉🏽ብልጽግና ፓርቲ ለዴሞክራሲያዊ ሥርዓት ግንባታ ሲል፣ 15 በመቶ የሚሆነውን የምክር ቤት ወንበር ተፎካካሪ ፓርቲዎች ብቻቸውን እንዲወዳደሩበት ማድረጉን እና ይህም በርካታ ፓርቲዎች ፓርላማ እንዲገቡ ዕድል መፍጠሩን አብራርተዋል።

👉🏽በሀገራዊ ምክክሩ ላይ ብልጽግና ፓርቲ ይዞት ከሚቀርባቸው አጀንዳዎች አንዱ፣ በሥልጣን ላይ ያለ መንግሥት (መሪ) ከሁለት የምርጫ ዘመን በላይ መቆየት የለበትም የሚል የሕገ-መንግስት ማሻሻያ ሀሳብ መሆኑን አስታውቀዋል።

👉🏽ጠቅላይ ሚኒስትሩ ራሳቸው ከ225 በላይ፣ ፓርቲው ደግሞ ከ4 ሺህ በላይ የሕዝብ መድረኮችን ማካሄዱን፤ እንዲሁም የሀገራዊ ምክክር ኮሚሽኑ የሕዝብ ውይይቶችን በስፋት እያደረገ መሆኑን አንስተዋል።

👉🏽ታፍነው የቆዩ ብሶቶች በነጻነት እንዲወጡ በመደረጉ፣ ብሔርን ከብሔር እና ሃይማኖትን ከሃይማኖት የሚያጋጩ የሕዝብ ለህዝብ ግጭቶች በከፍተኛ ሁኔታ መቀነሳቸውን ገልጸዋል።

👉🏽አሁን የሚታዩት ግጭቶች የሕዝብ ለሕዝብ ሳይሆኑ፣ ኢትዮጵያን ማፍረስ በሚፈልጉ ኃይሎች የሚደገፉ "ሽፍቶች እና ባንዳዎች" የሚፈጥሩት መሆኑን ገልጸዋል። የፀጥታ ተቋማት (Law Enforcement Agencies) በሰው ኃይልም ሆነ በቴክኖሎጂ አቅማቸውን እያሳደጉ መሆኑን አረጋግጠዋል።

👉🏽በኦሮሚያም ሆነ በአማራ ክልል ያሉ የታጠቁ ኃይሎች ግጭት ወደ ድል ስለማያደርስ፣ ውይይት እና ድርድርን መርጠው ወደ ሰላማዊ መንገድ እንዲመለሱና በጋራ ሀገር እንዲገነቡ የሰላም ጥሪ አቅርበዋል።
#ethiopia #parliament #pmabiyahmed #politics #ebc

የትግራይ ሕዝብ በአሮጌውና ባፈጀው መንገድ መቀጠል አይፈልግም - ጀነራል ፃድቃን ገብረተንሣይ
*************

በቀድሞው የኢፌዴሪ ጦር ኃይሎች ጠቅላይ ኤታማዦር ሹም ጀነራል ፃድቃን ገብረተንሣይ አዲስ መጽሐፍ ላይ ያተኮረ የምሁራን የዳሰሳ መድረክ ተካሂዷል።

"ፖለቲካዊ ምሕደራን መሪሕነትን ትግራይ" የሚል ርዕስ ያለው መጽሐፉ በትግራይ የፖለቲካ ምስቅልቅል ዙሪያ የሚያጠነጥን ነው።

መጽሐፉ በ2008 ዓ.ም የተቀጣጠለውን ሕዝባዊ የለውጥ ማዕበል መነሻ በማድረግ፣ በትግራይ ያለውን ነባራዊ የፖለቲካ ቀውስ እና የወደፊት የሰላም ተስፋዎች በጥልቀት ይተነትናል።

በሀገራችን የተቀሰቀሰው ሕዝባዊ ቁጣና የለውጥ ንቅናቄ በሕገ-መንግሥቱ የተደነገጉት የዴሞክራሲ፣ የፍትህ እና የኢኮኖሚ ተጠቃሚነት መብቶች ባለመከበራቸው የተከሰተ መሆኑን መጽሐፉ ያብራራል።

መጽሐፉ ለቀውሱ መባባስ እንደ ዋና መንስዔ ያስቀመጣቸው ነጥቦች የክልሎች ነጻነት መታፈን፣ የፓርቲና የመንግሥት ሚና መደበላለቅ፣ የገለልተኛ ተቋማት አለመኖርና የነበሩት መፍረስ እንዲሁም የቀድሞው ገዢ ፓርቲ ኢህአዴግ ለእነዚህ ችግሮች መፈጠር የነበረበት ታሪካዊ ተጠያቂነት ናቸው።

መጽሐፉ ከደርግ ውድቀት ማግስት ጀምሮ እስከ 2013ቱ የሰሜኑ ጦርነት እና የፕሪቶሪያው የሰላም ስምምነት ድረስ የነበረውን የትግራይ ጉዞ ይቃኛል።

የፕሪቶሪያው ስምምነት ሙሉ በሙሉ መተግበር እንዳለበት የሚያሳስበው መጽሐፉ፣ የህወሓት መከፋፈል እና የመሪዎች የእርስ በርስ ፍትጊያ ለለውጥ እንቅፋት ስለመሆኑ ይገልጻል።

የትግራይ ሕዝብ በአሁኑ ወቅት በአሮጌውና ባፈጀው መንገድ መቀጠል እንደማይፈልግ እንዲሁም የሕዝቡ የለውጥ ፍላጎትና ንቃት ሕሊናው ከፍተኛ ደረጃ ላይ ስለመድረሱ ያብራራል።

በትግራይ ዘላቂ ሰላምን ለማረጋገጥ የአንድ ፓርቲ የበላይነት አብቅቶ ሁሉንም ኃይሎች ያሳተፈ ጊዜያዊ ምክር ቤት መቋቋም እንዳለበትም ይመክራል።

ጦርነት መፍትሄ ሊሆን እንደማይችልና የልሂቃኑ ሚና ትግሉን በተደራጀ መንገድ መምራት እንደሆነ በመግለጽም መጽሐፉ የመፍትሄ አቅጣጫዎችን አስቀምጧል።

በብሩክቲ አሥራት
#ethiopia #politics #tigray #ebc

ደቡብ ሱዳን ከኢትዮጵያ ወሰን አቅራቢያ የሚገኘውን የግብፅ የጦር ሰፈር እንዲዘጋ አደረገች
#ethiopia | ደቡብ ሱዳን ከኢትዮጵያ ድንበር ጋር በሚገናኘው የበላይኛው ናይል ክፍለ ሀገር ፓጋክ በተባለ ስፍራ ሲንቀሳቀስ የነበረውን የግብፅ ወታደራዊ ማዕከል እንዲዘጋ ወስነች።

ይህ የጦር ሰፈር ግብፅ ታላቁ የህዳሴ ግድብን በተመለከተ ያላትን ጥቅምና ፍላጎት ለመጠበቅ ስትጠቀምበት የነበረ ስትራቴጂያዊ የክትትል ቦታ እንደነበር ተመልክቷል።

ይህ የጁባ ውሳኔ በቀጠናው የፖለቲካና የኃይል ሚዛን ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ እንደሚያሳድር የገለጹት የፖለቲካ ምሁራን፣ ደቡብ ሱዳን በሱዳን ጦርነት ምክንያት የተስተጓጎለባትን የነዳጅ ንግድ ለመተካት ከኢትዮጵያ ጋር የጀመረችውን የኢኮኖሚና የመሠረተ ልማት ትስስር ይበልጥ ለማሳደግ የያዘችውን አቋም የሚያሳይ ነው ብለዋል።

በፓጋክ ይንቀሳቀስ በነበረው በዚህ የግብፅ ወታደራዊ ጣቢያ ውስጥ የቴክኒክና የሎጂስቲክስ ባለሙያዎችን ጨምሮ ወደ 260 የሚጠጉ የግብፅ ዜጎች ይገኙበት እንደነበር ተገልጿል።

ባለፉት ሳምንታት በሁለቱ ሀገራት መካከል ያለው ግንኙነት መሻከር አሳይቶ የነበረ ሲሆን፣ የደቡብ ሱዳን የአሁኑ እርምጃ በምስራቅ አፍሪካ የፖለቲካ አሰላለፍ ላይ ትልቅ መነጋገሪያ አጀንዳ ሆኗል።
#southsudan #egypt #gerd #grandethiopianrenaissancedam #pagak #eastafrica #politics #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን #addisababa

ደቡብ ሱዳን ከኢትዮጵያ ወሰን አቅራቢያ የሚገኘውን የግብፅ የጦር ሰፈር እንዲዘጋ አደረገች
#ethiopia | ደቡብ ሱዳን ከኢትዮጵያ ድንበር ጋር በሚገናኘው የበላይኛው ናይል ክፍለ ሀገር ፓጋክ በተባለ ስፍራ ሲንቀሳቀስ የነበረውን የግብፅ ወታደራዊ ማዕከል እንዲዘጋ ወስነች።

ይህ የጦር ሰፈር ግብፅ ታላቁ የህዳሴ ግድብን በተመለከተ ያላትን ጥቅምና ፍላጎት ለመጠበቅ ስትጠቀምበት የነበረ ስትራቴጂያዊ የክትትል ቦታ እንደነበር ተመልክቷል።

ይህ የጁባ ውሳኔ በቀጠናው የፖለቲካና የኃይል ሚዛን ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ እንደሚያሳድር የገለጹት የፖለቲካ ምሁራን፣ ደቡብ ሱዳን በሱዳን ጦርነት ምክንያት የተስተጓጎለባትን የነዳጅ ንግድ ለመተካት ከኢትዮጵያ ጋር የጀመረችውን የኢኮኖሚና የመሠረተ ልማት ትስስር ይበልጥ ለማሳደግ የያዘችውን አቋም የሚያሳይ ነው ብለዋል።

በፓጋክ ይንቀሳቀስ በነበረው በዚህ የግብፅ ወታደራዊ ጣቢያ ውስጥ የቴክኒክና የሎጂስቲክስ ባለሙያዎችን ጨምሮ ወደ 260 የሚጠጉ የግብፅ ዜጎች ይገኙበት እንደነበር ተገልጿል።

ባለፉት ሳምንታት በሁለቱ ሀገራት መካከል ያለው ግንኙነት መሻከር አሳይቶ የነበረ ሲሆን፣ የደቡብ ሱዳን የአሁኑ እርምጃ በምስራቅ አፍሪካ የፖለቲካ አሰላለፍ ላይ ትልቅ መነጋገሪያ አጀንዳ ሆኗል።
#southsudan #egypt #gerd #grandethiopianrenaissancedam #pagak #eastafrica #politics #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን #addisababa

የሕልውና ማኅተም እና የትውልድ ጥሪ
*****************

ጥንታዊት እና ገናና ሀገር ኢትዮጵያ በታሪኳ ማህደር በርካታ የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚ እና የሥርዓት ሽግግሮችን አስተናግዳለች።

በዘውዱ ሥርዓት፣ ጠንካራ ማዕከላዊነትን፤ በደርግ ወታደራዊ ሶሻሊዝም የ17 ዓመታት ደም አፋሳሽ የእርስ በርስ ግጭትን እንዲሁም ከዚያ በኋላ በነበሩት ሦስት አሥርት ዓመታት ተፎካካሪዎችን በጠላትነት በሚመለከት አግላይ ትርክት የታጠረ የልማታዊ መንግሥት አውራ ፓርቲ ሥርዓትን አሳልፋለች።

እነዚህ መዋቅራዊ ስብራቶች ዛሬም ድረስ ከብርቱ ቁጭት ጋር ትልቅ ትምህርት ጥለውልን አልፈዋል።

አሁን የተጀመረው ሀገረ መንግሥቱን በጽኑ እና በማይናወጥ መሠረት ላይ የመገንባት ሂደት እንዲጠናከር 7ኛው ጠቅላላ ምርጫ ታሪካዊ እና ወሳኝ የሽግግር ምዕራፍ ነው።

ዴሞክራሲዋን በማዳበር ሂደት ላይ ያለችው ኢትዮጵያ፣ ግንቦት 24 ቀን 2018 ዓ.ም 7ኛውን ጠቅላላ ምርጫ ታካሂዳለች።

ይህ ምርጫ ተራ የድምፅ አሰጣጥ ሥነ-ሥርዓት ብቻ አይደለም። ይልቁንም የኢትዮጵያን ብሔራዊ አንድነት የማፅናት፣ የሕግ የበላይነትን የማስከበር እና የዜግነት ክብርን በዓለም ፊት ከፍ የማድረጊያ ታላቅ ብሔራዊ መድረክ ነው።

የዚህ ታሪካዊ ምርጫ የመጀመሪያውና ደማቁ ስኬት የተመዘገበው በሕዝባችን ነቂስ ተሳትፎ እና ታይቶ በማይታወቅ የመራጮች ምዝገባ ሂደት ነው።

በብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ይፋ በተደረገው መረጃ መሠረት፣ በአጠቃላይ ከ50.5 ሚሊዮን በላይ ዜጎች ለመራጭነት ተመዝግበዋል።

ይህ አስደናቂ እና ታሪካዊ ቁጥር ሕዝባችን የድምፅ መስጫ ሳጥንን ብቸኛው ሰላማዊ የለውጥ እና የጋራ ሀገር ግንባታ መሣሪያ አድርጎ በሙሉ ልብ መቀበሉን ያረጋግጣል።

ይህን ያህል ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ዜጎች ከግጭት እና ብጥብጥ ይልቅ በዴሞክራሲያዊ መንገድ ሥልጣንን ማሸጋገር የተሻለ እና ብቸኛ አማራጭ መሆኑን በማመን የምርጫ ካርዳቸውን መያዛቸው ሀገራችን ለደረሰችበት የፖለቲካ ብስለት ትልቅ ማሳያ ነው።

ይህ ሰፊ ሕዝባዊ ተሳትፎ የምርጫውን ተዓማኒነት እና ሕጋዊነት ከፍ የሚያደርገው ሲሆን፣ የሚመሠረተውን የሕዝብ ውክልና ይበልጥ ጽኑና ፍትሐዊ ያደርገዋል።

ከሁሉም በላይ፣ ይህ ምርጫ በተጨባጭ እየተካሄደ ያለው የተጀመረውን የሀገረ መንግሥት ግንባታ ሂደት በከፍተኛ ፍጥነት ለማሳለጥ እና ለማጠናከር ነው።

እውነተኛ የሀገረ መንግሥት ግንባታ የሚረጋገጠው ተቋማት ሕዝባዊ ይሁንታን ሲጎናጸፉ እና ማዕከላዊው መዋቅር ሰላምን ሲያሰፍን ነው።

በምርጫው የሚሰጠው እያንዳንዱ ድምፅ የሀገራችንን መዋቅራዊ ጽናት በማጠናከር በኩል እንደ ሕልውና ማኅተም ያገለግላል።

የተጀመሩ የኢኮኖሚ ማሻሻያዎችን በጽናት ለመምራት፣ የዜጎችን ማኅበራዊ ውል ለማደስ እና የሀገርን ሉዓላዊነት ለማስከበር የሚያግዝ የዜጎች ውል ነው።

ስለሆነም ሀገራችን በጥልቅ ስትራቴጂያዊ ዕቅድ ከጀመረቻቸው የብሔራዊ ምክክር እና የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲዎች ጋር በተቀናጀ መልኩ፣ ይህ ምርጫ ብሔራዊ መግባባትን የመፍጠሪያ እና ያለፉ የታሪክ ቁርሾዎችን በዘላቂነት የመፈወሻ ትልቁ መሣሪያ መሆን አለበት።

የምርጫው ውጤት ሕዝባዊ ውክልናን ምሉዕ በማድረግ፣ በጠረጴዛ ዙሪያ ለሚደረጉ ሀገራዊ ምክክሮች እውነተኛ የሕግና የሞራል መሠረት ይጥላል።

ከአንድ ሳምንት በኋላ የሚካሄደው 7ኛው ጠቅላላ ምርጫ የሁላችንም የጋራ የቤት ሥራ እና የታሪክ አደራ ነው።

የኢትዮጵያ ሀገረ መንግሥት ዘላቂ ፅናት የሚረጋገጠው የምርጫ ጣቢያዎችን ሰላም በጋራ ስንጠብቅ፣ ተስፋ ከመቁረጥ እና ከዳር ተመልካችነት ወጥተን የዜግነት ድርሻችንን ስንወጣና እያንዳንዱ መራጭ በነፃነትና በደኅንነት ድምፁን ሲሰጥ ብቻ ነው።

ያለ ሰላም እና ማኅበራዊ መግባባት የሚደረግ ምርጫ ሙሉ ትርጉም ሊኖረው እንደማይችል አስቀድመን ተገንዝበን መንግሥት፣ ተፎካካሪ ፓርቲዎች፣ ሲቪክ ማኅበራት እና መላው ሕዝብ ሁላችንም ለሂደቱ ፍትሐዊነት፣ ግልጽነት እና ሰላማዊነት ዘብ መቆም አለብን።

ኑ! የታሪክ ስብራታችንን በጠረጴዛ ዙሪያ ውይይት እና በድምፅ መስጫ ሳጥን እንጠግን! በእያንዳንዱ ዜጋ ልቦና ውስጥ እውነተኛ የእኩልነት፣ የሰላም እና የፍትሕ ተስፋን እንዝራ።

ለሀገራችን መፅናት እና ለዴሞክራሲያችን ማብብ፣ የሀገረ መንግሥታችንን ምሰሶዎች ይበልጥ ለማጠንከር ሁላችንም በጋራ እንረባረብ።

ይህ ምርጫ ታሪካዊ ክብር እና የትውልድ ጥሪ ነው!

በአዶኒያስ ወልደአረጋይ
#ethiopia #politics #democracy #ebc

u1275u1265u1265u122d u1232u1263u1209 u1326u122du1290u1275 u12e8u121au1209 u12e8u1240u1323u1293u12cd u1283u12edu120eu127du2026 u1260u1302u130du1302u130b u12e8u1270u1230u1260u1230u1261u1275 u12e8u12a0u134du122au12ab u1240u1295u12f5 u1203u1308u122bu1275 u12a8u134du1270u129b u1263u1208u1225u120du1323u1293u1275u1293 u121du1201u122bu1295 Horn Dialogue | JIGJIGA Forum | Red Sea | Gulf Politics and Regional Security |
#jigjigaforum #redsea #gulfpoliticsandregionalsecurity #u12e8u1200u1308u122du1309u12f3u12ed ","delight_ranges":[],"image_ranges":[],"inline_style_ranges":[],"aggregated_ranges":[],"ranges":[{"entity":{"__typename":"Hashtag","__isEntity":"Hashtag","url":"https://www.facebook.com/h...
ትብብር ሲባሉ ጦርነት የሚሉ የቀጣናው ኃይሎች… በጂግጂጋ የተሰበሰቡት የአፍሪካ ቀንድ ሃገራት ከፍተኛ ባለሥልጣናትና ምሁራን Horn Dialogue | JIGJIGA Forum | Red Sea | Gulf Politics and Regional Security |
#jigjigaforum #redsea #gulfpoliticsandregionalsecurity #የሀገርጉዳይ

u12e8u1320u1245u120bu12ed u121au1292u1235u1275u1229 u121bu122du123d u1240u12ebu122a u12cdu1233u1294 | u12a2u1275u12ee u1218u120du1215u1245 | PM Abiy Ahmed | Term Limit | Ethiopian Politics
#u12a2u1275u12eeu1335u12eb #u12d0u1262u12ed_u12a0u1215u1218u12f5 #u12e8u1225u120du1323u1295_u1308u12f0u1265 #u12f2u121eu12adu122bu1232 #u1200u1308u1228_u1218u1295u130du1225u1275 #u1270u124bu121bu1275 #u12a2u1275u12ee_u1218u120du1205u1245 #pmabiyahmed #termlimit #ethiopianpolitics #democracy #institutionalbuilding #ebcworld ","delight_ranges":[],"image_ranges":[],"inline_style_ranges":[],"aggregated_ranges":[],"ranges":[{"entity":{"__typename":"Hashtag","__isEntity":"Hashtag","url":"https://www.facebook.com/h...
የጠቅላይ ሚኒስትሩ ማርሽ ቀያሪ ውሳኔ | ኢትዮ መልሕቅ | PM Abiy Ahmed | Term Limit | Ethiopian Politics
#ኢትዮጵያ #ዐቢይ_አሕመድ #የሥልጣን_ገደብ #ዲሞክራሲ #ሀገረ_መንግሥት #ተቋማት #ኢትዮ_መልህቅ #pmabiyahmed #termlimit #ethiopianpolitics #democracy #institutionalbuilding #ebcworld

የቅዱስ ጊዮርጊስ ሪባን እገዳ ውዝግብ አስነሳ
#ethiopia | ​በሁለተኛው የዓለም ጦርነት የናዚ ጀርመን የተሸነፈበትን ዕለት ለማሰብ የሚደረገው በዓል፣ ዘንድሮም በጀርመን አውራ ጎዳናዎች ላይ የጦዘ የፖለቲካ ክርክር አስነስቷል።

ለዚህ ደግሞ ዋነኛው ምክንያት የጀርመን ባለስልጣናት በበዓሉ ላይ የሶቪየት ባንዲራዎችን እና የቅዱስ ጊዮርጊስ ሪባን እንዳይታዩ ማገዳቸው ነው።

​"ግልጽ አድልዎ ነው" — ጉናር ቤክ

​የተቃዋሚው 'AfD' ፓርቲ አባልና የቀድሞው የአውሮፓ ፓርላማ አባል ጉናር ቤክ፣ ይህን የበርሊን ውሳኔ "ፖለቲካዊ እና አድልዎ የተሞላበት" ሲሉ ኮንነውታል። ቤክ ለሚዲያዎች በሰጡት አስተያየት የገለጿቸው ዋና ዋና ነጥቦች፦

​-ጀርመን በሌሎች አሸናፊ አገራት ተወካዮች ላይ ያልጣለችውን ክልከላ በሩሲያ ላይ ብቻ ማድረጓ ፍትሃዊ አይደለም።
​
-ይህ እርምጃ ሩሲያ ናዚዝምን ለማጥፋት የከፈለችውን እጅግ ከፍተኛ የሆነ የሰው ህይወትና የንብረት መስዋዕትነት ሆን ብሎ ችላ የሚል ነው።
​
ጉዳዩን ለሚመለከት ለማንኛውም የታሪክ ተመራማሪ፣ የጀርመን መንግስት ታሪክን ለወቅታዊ ፖለቲካ መጠቀሚያ እያደረገው መሆኑ ግልጽ ነው ብለዋል።
​
​በጉዳዩ ላይ ጠንከር ያለ ምላሽ የሰጠችው ሞስኮ፣ ምዕራባውያን የሶቪየት ህብረትን የድል ታሪክ ከታሪክ ገጽ ላይ ለመደምሰስ "የታሪክ በቀል" እያካሄዱ ነው ስትል ከሳለች። በተጨማሪም፣ እንዲህ ያሉ ምልክቶችን ማገድ በአውሮፓ ውስጥ የናዚ ርዕዮተ ዓለም ዳግም እንዲያንሰራራ በር ይከፍታል ስትል አስጠንቅቃለች።

ለዓመታት የናዚዝም ሽንፈት ምልክት የነበሩት ሪባኖችና ባንዲራዎች፣ ዛሬ ላይ በምዕራባውያን እና በሩሲያ መካከል ላለው የዲፕሎማሲ ፍጥጫ አዲስ የጦር አውድማ ሆነዋል።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን) #getutemesgen #getu
​#victoryday #germany #russia #stgeorgeribbon #history #politics #gunnarbeck

u1260u1215u1265u1228-u1265u1214u122bu12cau1290u1275 u12a5u1293 u1260u12dcu130du1290u1275 u120bu12ed u12e8u1353u122du1272u12ceu127d u12adu122du12adu122d #ethiopia #ethiopianpolitics #u1215u1265u1228u1265u1214u122bu12cau1290u1275 #u12dcu130du1290u1275 #u12e8u1353u122du1272u12ceu127du12adu122du12adu122d #nebe #politics #debate ","delight_ranges":[],"image_ranges":[],"inline_style_ranges":[],"aggregated_ranges":[],"ranges":[{"entity":{"__typename":"Hashtag","__isEntity":"Hashtag","url":"https://www.facebook.com/h...
በሕብረ-ብሔራዊነት እና በዜግነት ላይ የፓርቲዎች ክርክር #ethiopia #ethiopianpolitics #ሕብረብሔራዊነት #ዜግነት #የፓርቲዎችክርክር #nebe #politics #debate

ዲሞክራሲና የሕዝብ ውክልና
በኢትዮጵያና ዓለም አቀፍ የሕግ ማእቀፍ

ፋንታሁን ደለለው ጠበቃና የህግ አማካሪ

መግቢያ #ethiopia | ዲሞክራሲ የሚለው ቃል አመጣጡ ከግሪክ ሲሆን ዲሞ ማለት ህዝብ ሲሆን ግራፊክ ማለት ስልጣን እንደሆነ በታሪክ ያወቅነው ነው። በግሪክ የህዝብ ውክልና የተጀመረበት ዜጎች መብታቸውን የሚያስከብሩበት መንገድ ጭላንጭል በር የታየበት ሲሆን ቀስ በቀስ እያደገ እና የተስፋፋበት የመጣ በታሪክ እድገት እንቅሰቃሴ ቀስ በቀስ በአውሮፓ በአሜሪካ በሌሎችም ሀገራት እየተስፋፋ የዲሞክራሲ ስረአተ መንግስት እያደጉ መጥተው ዛሬ በሀገራችን የ1987 ዓ.ም መንግስት በዲሞክራሲያዊ ህገመንግስት ህዝብን ማስተዳደር መጀመሩ ስለ ዲሞክሪያሲ እንድናወራ መሠረታዊ እድል የሚፈጥርልን ነው።

1. የዲሞክራሲ መርሆችና እሴቶች

1.1 የዲሞክራሲ መርሆች ማለት በመርህ ደረጃ በተለይም በሀገሪቱ ህገመንግስት መሠረታዊ እውቅና ያላቸው/Pillars of Democracy/ ተብለው እውቅና የተሰጣቸው ናቸው። ከዚሄ በታች የተዘረዘሩት የዲሞክራሲ መርህ ሲሆኑ እሴቶችም አንድ ላይ ተዘርዝረው የተቀመጡበት ነው።

1.2 እሴቶች

በማህበረሰቡ ውስጥ ሊጎለብቱ ሊጠቅሙ የሚችሉ ሀገራዊ ፋይዳ ያላቸው በዚህ ጹሁፍ ይዘት የዲሞክራሲ መርሆች መከበር ውጤት የሆኑ ማ ህዘብ የሚረካባቸው የህገመንግስቱ ግኝቶች ናቸው።

1.3 ዴሞክራሲ መርሆዎችና እሴቶች እነማን ናቸው?

ምንድን ናቸው የሚለውን ከላይ ባለው የገለጽን ሲሆን እነ ማን ናቸው የሚለውን ከታች ባለው ዘርዝረን አስቀምጠናል። በኢፊድሪ ህገመንግስት ምእራፍ ሁለት ላይ የህገመንግስት መርሆች የተቀመጡ ሲሆን በሶስትና በአራት ላይም እሴቶች ጭምር ተደንግገው የተቀመጡ ናቸው።

መርሆችና እሴቶች እንደሚከተለው ተዘርዝረዋል።
✅ የሕዝብ ሉዓላዊነት
✅ የሕግ የበላይነት
✅ ነፃ እና ፍትሐዊ ምርጫ
✅ የሰብዓዊ መብቶች ጥበቃ
✅ አሳታፊነት
✅ የሕዝብ ውክልና
✅ ነፃነት፣ ግልጽነት እና ተጠያቂነት
✅ እኩልነት እና ፍትሐዊነት
✅ የመናገር ነፃነት
✅ የማንነት እና የፖለቲካ ብዙኃነትን ማክበር፣ መቻቻል፣ አካታችነት ወዘተ... ናቸው።

2. የህዝብ ውክልና

የህዝብ ውክልና በኢፊድሪ ህገመንግስት አንቀጽ 8 ላይ በግልጽ ተደንግጎ የተቀመጠ ሲሆን ይህም የህዝቦች ሉአላዊነት በመረጡአቸው ተወካዮች አማካኝነት እንደሚገለጽ የተቀመጠ ሲሆን ይህ ህገመንግስትም የሉአላዊነታቸው መገለጫ እንደሆነ እንዲሁም ሉአላዊነታቸው ማለትም የሀገር ባለቤተንታቸው የሚገለጸው በቀጥታም ሆነ በምክር ቤት በሚወክሏቸው ተወካዮች አማካኝነት በሚያደርጓቸው ዲሞክራሲያዊ ተሳትፎ እንደሆነ በዚህ ህገሠንግስት አንቀጽ 8 ላይ ተደንግጓል። ይህ ማለት የህዝብ ውክልና ቀጥተኛ ያልሆነ በተወካዮቻቸው አማካኝነት የሚደረግ የህዝብ ተሳትፎ ሲሆን ቀጥተኛ የሆነ የህዝብ ተሳትፎ ደግሞ ቀጥታ የሚያደርጉት ሀገር አቀፍ ምርጫ ቀጥተኛ ተሳትፍ ይባላል። ዲሞክራሲ ማለት እንግዲህ ህዝብ የፈለገውን መንግስት የሚመርጥበት ተሳትፎ ነው።

3. ዲሞክራሲና ውክልና

ህዝብ የፈለገውን መንግስት የሚመርጥበት ስረአት ቀጥተኛም ሆነ ቀጥተኛ ባልሆነ መንገድ ማለትም በቀጥታ ተወካዩን የሚመርጥበት በተወካዩም ህዝብ ፍላጎቱን በህዝብ ውክልና የሚያስከብርበት ህገመንግስታዊ መገለጫ ዲሞክራሲ ይባላል።

4. ሲጠቃለል

ዲሞክራሲ ማለት ህዝቦች ወይም ዜጎች በቀጥታም ሆነ ቀጥታ ባልሆነ መንገድ በህዝብ ውክልና በህግ በዲሞክራሲያዊ ህገመንግስት መርህ መሠረት መብቶቻቸውን የሚያስከብሩበት አለምአቀፍ መርህ ነው።

https://www.facebook.com/s...
https://t.me/Fantahunlawye...

ማጣቀሻዎች
1. የኢፊድሪ ህገመንግስት አዋጅ ቁጥር 1/1987
2.Georg Sorensen,Democracy And Democratization: Processes And Prospects In A Changing World (Dilemmas in World Politics)

ትራምፕ ለሦስተኛ ዙር የሥልጣን ዘመን ጥያቄ አቀረቡ፤ ሕገ-መንግሥታዊ አተካራ ተቀስቅሷል
#ethiopia | የቀድሞው የአሜሪካ ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ የ2020 ምርጫ "ተሰርቆብኛል" በሚል ምክንያት፣ ለጠፋው ጊዜ ካሳ ይሆን ዘንድ ሦስተኛ የሥልጣን ዘመን ሊሰጣቸው እንደሚገባ የሚገልጽ ሐሳብ በይፋዊ ገጻቸው ላይ አጋርተዋል። ይህ የትራምፕ አቋም በአሜሪካ ፖለቲካ እና ሕገ-መንግሥታዊ ሥርዓት ላይ ከፍተኛ የመነጋገሪያ አጀንዳ ሆኗል።

ትራምፕ የ2020 ምርጫ ውጤት የተጭበረበረ መሆኑን በተደጋጋሚ ቢገልጹም፣ የአሜሪካ ፍርድ ቤቶች እና የፍትሕ ሚኒስቴር ግን የቀረበውን ክስ ውድቅ በማድረግ ምንም ዓይነት ተጨባጭ የማጭበርበር ማስረጃ እንዳልተገኘ ደጋግመው መግለጻቸው ይታወሳል።

የሕግ ባለሙያዎች ምን ይላሉ?

በአሜሪካ ሕገ-መንግሥት 22ኛው ማሻሻያ (22nd Amendment) መሠረት፣ ማንኛውም ግለሰብ ከሁለት የሥልጣን ዘመን በላይ በፕሬዝዳንትነት ማገልገል እንደማይችል በግልጽ ተደንግጓል። በመሆኑም የትራምፕ ጥያቄ ከሀገሪቱ መሠረታዊ ሕግ ጋር የሚጋጭና የዴሞክራሲያዊ ሥርዓቱን መርህ የሚፈታተን መሆኑ እየተገለጸ ይገኛል።

ይህ አወዛጋቢ ጥያቄ በቀጣዩ የምርጫ እንቅስቃሴ ላይ ምን ዓይነት ተጽዕኖ ይኖረው ይሆን? የሚለው የብዙዎች ጥያቄ ሆኗል።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu #ጌጡ #donaldtrump #usa #politics #usconstitution #breakingnews #democraticvalues #election2024 #worldnews

''የሰውየው ጥልማሞት''

ሰላይነት እስከ ክሬምሊን ቤተ-መንግሥት፦ የቭላድሚር ፑቲን የሩብ ምዕተ-ዓመት ጉዞ!
#ethiopia | "ከታች ተነስቶ ለታላቅነት" ለሚለው አባባል የሩሲያው ፕሬዝዳንት ቭላድሚር ፑቲን ፍጹም ማሳያ ናቸው። ለሩብ ምዕተ-ዓመት የዓለምን ፖለቲካ ሲያናውጡ የቆዩት ፑቲን፣ ከሶቪየት ህብረት ውድቀት በኋላ ሩሲያን ዳግም ልዕለ-ኃያል ወደ መሆን የመለሱ መሪ ተደርገው ይወሰዳሉ።

🕵️‍♂️ ከስለላ ዓለም ወደ ፖለቲካ ማማ

ፑቲን የፖለቲካ ሕይወታቸውን የጀመሩት በታዋቂው የሶቪየት የስለላ ድርጅት ኬ.ጂ.ቢ (KGB) ውስጥ በሰላይነት ነበር። እ.ኤ.አ በ1991 ሶቪየት ህብረት ስትፈርስ፣ ወደ ትውልድ ከተማቸው ሴንት ፒተርስበርግ በመመለስ የከተማዋ ምክትል ከንቲባ በመሆን የሥልጣን እርካባቸውን መርገጥ ጀመሩ።

🚀 የሞስኮው ፈጣን ዕድገት

እ.ኤ.አ በ1996 ወደ ሞስኮ ያመሩት ፑቲን፣ በፕሬዝዳንት ቦሪስ የልሲን አስተዳደር ውስጥ በነበራቸው ታማኝነት በፍጥነት የደረጃ ዕድገት አገኙ። የሀገሪቱን የደህንነት መዋቅር (FSB) እንዲቆጣጠሩ ከተደረገ በኋላ፣ በ1999 የልሲን በድንገት ሥልጣን ሲለቁ ፑቲን ተተኪ መሆናቸው በይፋ ታወጀ። ከዚያን ጊዜ ጀምሮ ለ26 ዓመታት ሩሲያን በፕሬዝዳንትነት እና በጠቅላይ ሚኒስትርነት እየመሩ ይገኛሉ።

🔄 የሥልጣን ማራዘሚያ ስልቶች (Zeroing Out)
ፑቲን የሥልጣን ገደብን ለማለፍ የተለያዩ "ብልህ" ስልቶችን ተጠቅመዋል

* የ2008 ስትራቴጂ፦ የሥልጣን ዘመናቸው ሲያበቃ የቅርብ ወዳጃቸውን ዲሚትሪ ሜድቬዴቭን ፕሬዝዳንት አድርገው በመሾም፣ እሳቸው ደግሞ ጠቅላይ ሚኒስትር በመሆን ሀገሪቱን ከጀርባ ሆነው መርተዋል።

* የ"ዜሮ" ማሻሻያ፦ በቅርቡ በተደረገ ሕገ-መንግሥታዊ ማሻሻያ፣ ቀደም ሲል ያገለገሉባቸው ዓመታት "እንደማይቆጠሩ" በማድረግ እስከ እ.ኤ.አ 2036 ድረስ በሥልጣን ላይ የመቆየት ሕጋዊ ዕድል ፈጥረዋል።

በወቅቱ የ83 ዓመት አዛውንት የሚሆኑት ፑቲን፣ አስፈላጊ ከሆነ ሕጉን ደግመው በማሻሻል ዕድሜ ልካቸውን መሪ የመሆን ዕድል እንዳላቸው የፖለቲካ ተንታኞች ይናገራሉ። የፑቲን ታሪክ የፖለቲካ ብልህነትን እና ሕገ-መንግሥታዊ ማዕቀፎችን ለሥልጣን ማቆያነት እንዴት መጠቀም እንደሚቻል ትልቅ ትምህርት የሚሰጥ ነው።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu #ጌጡ #መናኸሪያFM #vladimirputin #russia #kremlin #kgb #politics #worldnews #succession #constitutionalreform #globalpolitics #history

🚨 ሰበር ዜና፡ በኢራን የመሬት መንቀጥቀጥ ተከሰተ ምክኒያቱ የኒውክሌር ሙከራ ውጤት ይሆን? 🌍

የኔታ ሚዲያ

በደቡባዊ ኢራን የደረሰውን የሬክተር ስኬል 4.3 የመሬት መንቀጥቀጥ ተከትሎ በአለም አቀፍ ደረጃ ከፍተኛ መነጋገሪያ ሆኗል መንቀጥቀጡ የተከሰተው አሜሪካና እስራኤል በኢራን ላይ ጥቃት እያደረሱ ባሉበት ወቅት መሆኑ ኢራን የከርሰ-ምድር የኒውክሌር ሙከራ አድርጋ ይሆን?" የሚሉ ጥርጣሬዎችን አስነስቷል።

🤔 የኒውክሌር ሙከራ መሬት ሊያንቀጥቅጥ ይችላል?

ሳይንሳዊ መረጃዎች እንደሚጠቁሙት ትላልቅ የከርሰ-ምድር የኒውክሌር ሙከራዎች የመሬት መንቀጥቀጥ (Seismic activity) ሊያስከትሉ ይችላሉ። ሆኖም በሰው ሰራሽ እና በተፈጥሮ መንቀጥቀጥ መካከል ግልጽ ልዩነቶች አሉ፡

ተፈጥሯዊ መንቀጥቀጥ ቀስ ብሎ የሚጀምር ሲሆን የኒውክሌር ፍንዳታ ግን በአንድ ጊዜ ከፍተኛ ኃይል ያለው ድንገተኛ ግፊት (Shockwave) ይፈጥራል።
የኒውክሌር ሙከራዎች ብዙውን ጊዜ መሬት ላይ ቅርብ ናቸው የዛሬው የኢራን መንቀጥቀጥ ግን በ10 ኪ.ሜ ጥልቀት ላይ የተመዘገበ ነው።

ከኒውክሌር ሙከራ ባሻገር ክስተቱ ከሚከተሉት ምክንያቶች አንዱ ሊሆን እንደሚችል ባለሙያዎች ይገምታሉ

* የተፈጥሮ ክስተት፦ ኢራን በዋና ዋና የምድር ንጣፎች (Tectonic plates) መገናኛ ላይ የምትገኝ በመሆኗ መሰል መንቀጥቀጦች በተደጋጋሚ ይከሰታሉ።

* የከርሰ-ምድር ወታደራዊ ፍንዳታ

በጦርነቱ ሳቢያ ጥልቅ የሆኑ የጦር መሣሪያ ማከማቻዎች ወይም የከርሰ-ምድር ምሽጎች በከባድ ቦምቦች (Bunker busters) ሲመቱ ተመሳሳይ ንዝረት ሊፈጥሩ ይችላሉ።

አንዳንድ ተንታኞች ኢራን "የኒውክሌር አቅም አለኝ" የሚል ስውር መልዕክት ለማስተላለፍ ሆን ብላ ያደረገችው ሙከራ ሊሆን እንደሚችል ይጠረጥራሉ።

በአሁኑ ሰዓት የአለም አቀፍ የአቶሚክ ኢነርጂ ኤጀንሲ (IAEA) እና የጂኦሎጂ ተመራማሪዎች ንዝረቱ ሰው ሰራሽ ይሁን ተፈጥሯዊ በትኩረት እየመረመሩት ይገኛሉ እስካሁን በይፋ "የኒውክሌር ሙከራ ነው" የሚል ማረጋገጫ ባይሰጥም የጊዜው አጋጣሚ ግን ጥርጣሬውን ከፍ አድርጎታል።
#iran #earthquake #nucleartest #middleeastupdate #breakingnews #science #politics

✈️ የአሜሪካው "የሚበር ቤተ-መንግሥት" በ2026 ስራ ሊጀምር ነው!
#ethiopia | ከኳታር ንጉሣዊ ቤተሰብ በስጦታ የተገኘውና እጅግ ዘመናዊው ቦይንግ 747-8 አውሮፕላን፣ እንደ አውሮፓውያኑ አቆጣጠር በሰኔ 2026 የአሜሪካ ፕሬዝዳንትን ማገልገል እንደሚጀምር የአሜሪካ አየር ኃይል አስታወቀ።

ለምን አዲስ አውሮፕላን አስፈለገ?

በአሁኑ ወቅት ፕሬዝዳንቱ የሚጠቀሙባቸው "ኤር ፎርስ ዋን" (Air Force One) አውሮፕላኖች በማርጀታቸው በተደጋጋሚ የቴክኒክ ብልሽት እያጋጠማቸው ይገኛል። በቅርቡ እንኳ ፕሬዝዳንቱ በጉዞ ላይ እያሉ በኤሌክትሪክ ብልሽት ምክንያት ጉዟቸው ተቋርጦ በሌላ አውሮፕላን ለመቀየር መገደዳቸው ይታወሳል።

የአውሮፕላኑ ልዩ ባህሪያት፦

* ነጻ ስጦታ፦ አውሮፕላኑ 400 ሚሊዮን ዶላር የሚያውጣ ቢሆንም፣ የኳታር ንጉሣዊ ቤተሰብ ለአሜሪካ በነጻ ያበረከቱት ነው።

* ከፍተኛ ጥበቃ፦ አውሮፕላኑ ከውጭ ሀገር የመጣ በመሆኑ፣ ማንኛውንም የደህንነት ስጋት ለማስቀረት በሚስጥር እየተፈተሸ ይገኛል።

* ቴክኖሎጂ፦ በቴክሳስ በሚገኝ ተቋም ውስጥ ለፕሬዝዳንታዊ አገልግሎት የሚመጥኑ ዘመናዊ የመገናኛና የመከላከያ መሣሪያዎች እየተገጠሙለት ነው።
ክርክርና ምላሽ፦

ይህ ስጦታ "የውጭ ሀገር ተጽዕኖን ሊያመጣ ይችላል" በሚል በአሜሪካ የፖለቲካ ክበቦች ውስጥ ቅሬታ ቢያስነሳም፣ የትራምፕ አስተዳደር ግን "የግብር ከፋዩን ሕዝብ ገንዘብ ለመቆጠብና የአውሮፕላን እጥረቱን ለመቅረፍ የተወሰደ ብልህ እርምጃ ነው" ሲል ተከላክሏል።

አውሮፕላኑ የፕሬዝዳንት ትራምፕ የሥልጣን ዘመን ሲያበቃ ለፕሬዝዳንታዊ ቤተ-መጻሕፍት መታሰቢያነት እንዲውል የታቀደ ሲሆን፣ እስከዚያው ግን "VC-25 Bridge Aircraft" በሚል የሽግግር ስም ያገለግላል።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#usa #airforceone #donaldtrump #qatar #boeing747 #aviationnews #politics #ethiopia #militarytech #whitehouse

አዳም ታደሰ

ተወዳጅ ሚድያ እና ኮምዩኒኬሽን ፣ መዝገበ-አእምሮ ( የአማርኛ ኢንሳይክሎፒዲያ ) ፕሮጀክቱ ለአገር የሠሩ ሰዎችን ታሪክ እየሰነደ እንደሆነ ይታወቃል። ይህ ታሪክ በዲጂታል ሚድያዎች ፣በመፅሀፍ፣በድምፅ ትረካና በሌሎችም መንገዶች እየቀረበ እንደሆነ ይታወቃል።በተለይ ጉግል ላይ ታሪካቸው ሲፈለግ የማይገኝ ሰዎች አሁን የሙያ አበርክቷቸው በቀላሉ ኢንተርኔት ላይ በግልፅ ተቀምጦ ይገኛልደ ባለፉት 4 ዓመት ከ 5 ወር ጊዜ ውስጥ የ423 ሰዎችን የሕይወትና የሥራ ታሪክ ለመሰነድ የቻልን ሲሆን 600 ገፅ ባላቸው ሁለት የተለያዩ መፅሐፎች ላይም ታሪኮቹ ዘመን ተሻጋሪ ሆነው እንዲቀመጡ አድርገናል።

ከእነዚህ ውስጥ የሚድያ ሰዎችም ይገኙበታል። አጠቃላይ 74 ከፍተኛ የሚድያ አመራሮች፣ሚኒስትሮች ፣ሚኒስትር ዴኤታዎች፣ የግል ሚድያ መሥራቾች፣ዋና አዘጋጆች እና መካከለኛ አመራሮች ተካተዋል። 35 ያህሉ በዋና ሥራ አስፈጻሚ ደረጃ ያሉ ሲሆን የሁሉም ታሪክ በተሟላ ደረጃ ለመሰነድ ተችሏል። የእነዚህን አመራሮች እና የሚድያ ሰዎች ታሪክ ሰንዶ ለአንባቢ ተደራሽ ማድረግ ፈታኝ ቢሆንም አሳክተነዋል። በዚህ ተግባራችንም ተጠናክረን እንቀጥላለን።

በዚህ ፅሑፍ የሙያ ታሪኩ የሚሰነድለት ባለሙያ ጋዜጠኛ አዳም ታደሠ ነው። አዳም በሚድያ ሥራ 17 ዓመት ያገለገለ ሲሆን ከሪፖርተር እስከ ዳይሬክተር ደረጃ ማደግ የቻለ ነው። በፋና ሚድያ ኮርፖሬሽን እያገለገለ የሚገኘው አዳም በጤና እና በአለምአቀፍ ትንታኔ ሰጭነቱ በአድማጭ ተመልካቾች ከበሬታን አትርፏል። የመዝገበ አእምሮ ( የአማርኛ ኢንሳይክሎፒዲያ ) የኤዲቶሪያል አባላት በወሰኑት ውሳኔ መሠረት የአዳም ታደሠን የሙያ ታሪክ ለማቅረብ ችለናል። ባለ ታሪኩ አዳም የሰጠውን ማረጋገጫ እና ፈቃደኝነት በመያዝ የሕይወት ታሪኩን ቤርሳቤህ ጌቴ እንደሚከተለው አጠናክራዋለች።

ትውልድ ፣ ልጅነት ትምህርት

የዚህ ባለታሪክ ህይወት የሚጀምረው በታሪካዊቷና የብዙ ባህል መገናኛ በሆነችው የሐረር ከተማ ነው። አዳም ታደሰ ዳኛ ከነበሩት አባቱ አቶ ታደሰ ወንድምአገኘሁ እና ከእናቱ ወይዘሮ የኔነሽ ተፈራ በመጋቢት 17 1970 ዓ.ም ሐረር ላይ ተወለደ። በቤተሰቡ ውስጥ ከታላቅ እህቱ የኋላሸት ታደሰ ጋር ያደገ ሲሆን፣ የልጅነት ጊዜው በሐረር፣ ፈዲስ፣ ዓለማያ፣ ጂጂጋና ድሬደዋ ልዩ ልዩ ትዝታዎች የታጀበ ነበር። ትምህርትን ገና በለጋ እድሜው የጀመረ ሲሆን፣ ቤታቸው እንደ ቤተ-መጻሕፍት (ላይብረሪ) መሆኑና አባቱም ለትምህርት ትልቅ ቦታ መስጠታቸው ለዕውቀት ፍቅር እንዲኖረው አድርጎታል። እንደ ዘመኑ የሐረር ሕጻን በቤተክርስቲያንም በመድረሳም አልፏል፡፡ የአንደኛ ደረጃ ትምህርቱን በፈዲስ አንደኛና መለስተኛ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ተከታትሏል።

የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ከሐረር እስከ መራቤቴ

አዳም ሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን በጂግጂጋ ከፍተኛ ሁለተኛ ደረጃ ት/ቤትና በመርሐቤቴ አርበኞች ከፍተኛ ሁለተኛ ደረጃ ት/ቤቶች ተምሯል፡፡ ከሐረርጌ ወጥቶ የማያውቀው አዳም የ11ኛና 12ኛ ክፍል ትምህርቱን ለመከታተል ከተወለደበትና ከለመደው አካባቢ ለቅቆ ፈፅሞ ወደማያውቀው ቦታ መሄድ የስነልቦና ዝግጅት ለማድረግ ቀላል ባይሆንለትም መራቤቴ ለእርሱ ትምህርት ቤት ብቻ አልነበረችም፤ ማንነቱ የተቀየረባት ልዩ ስፍራ እንጂ።
በሐረር ከተማ ያደገው ወጣት መራቤቴ ሲደርስ ራሱን ለባህሉና ለሕዝቡ ሙሉ በሙሉ አሳልፎ ሰጠ። የአካባቢው ማህበረሰብ ጠንካራነት፣ እንግዳ ተቀባይነትና ትውፊታዊ የአኗኗር ዘይቤ የሐረር ማንነቱን ቀስ በቀስ እንዲረሳው አደረገው። በአነጋገር፣ በአመለካከትና በአቋም ሙሉ በሙሉ "መሬ" (የመራቤቴ ሰው) ሆኖ ወጣ። የሁለት ዓመት ቆይታው በእምነቱም ጠንካራ እንዲሆንና ጽናትን እንዲማር በምሥራቃዊ ማንነቱ ላይ ማእከላዊነትን እንዲደርብ አድርጎታል፡፡ ታሪኩ የተከሰተው ከ30 ዓመታት በፊት ቢሆንም፣ የመራቤቴ ፍቅር ግን ዛሬም በውስጡ አለ። አሁንም ድረስ በሕይወቱ "ምርጥ" የሚላቸውን ጓደኞቹን ያገኘው ከዚያው ከመራቤቴ ቆይታው እንደሆነ በፍቅር ይገልጻል።

ወደ ዩኒቨርስቲ

ወደ ዩኒቨርሲቲ ሲገባ በልጅነቱ ያልመው የነበረው ጋዜጠኛ ወይም መምህር መሆን ቢሆንም፣ የዩኒቨርሲቲ ምደባው ግን ያልጠበቀው ሆነ። በጎንደር የሕክምና ሳይንስ ኮሌጅ የሜዲካል ላቦራቶሪ ቴክኖሎጂ (Medical Laboratory Technology) ተማሪ ሆኖ ተመደበ። ምንም እንኳን የሕክምናው ዘርፍ የእርሱ የመጀመሪያ ምርጫ ባይሆንም፣ በጎንደር ዩኒቨርሲቲ በነበረው ቆይታ የሕክምና ሳይንስን ብቻ ሳይሆን፣ እንደነ ሊቀ ሊቃውንት መንክር ካሉ አራት ዐይና የቤተክርስቲያን ሊቃውንትም ዘንድ መንፈሳዊ እውቀትንም በመቅሰም ማንነቱን ይበልጥ አበለጸገ። በነባር ማንነቱ ላይ ሰሜናዊነትን ደርቦ ሌሎች ምርጥ የሕይወት ዘመን ጓደኞችንም አፍርቶ ከጎንደር ሕክምና ኮሌጅ ተመረቀ፡፡ አዳም ሐረር ወለደችኝ፣ መሬ አሳደገችኝ፣ ጎንደር ፈጸመችኝ ማለትን ያዘወትራል፡፡ ሶስቱም ስፍራዎች አሁን ያለኝን ማንነት ያተሙ የሕይወቴ አልፋና ኦሜጋ ናቸው ይላል፡፡

የጤና ባለሙያው አዳም

ሕይወት ከምረቃ በኋላ ለአዳም ፍጹም ያለጠበቀው ስፍራ አውሎታል፤ ወቅቱ የኢትዮ ኤርትራ (በተለምዶ የባድመው) ጦርነት የጀመረበት ወቅት ነበርና አዳም እንደ ጤና ባለሙያነቱ ወደ ጦር ግንባር ዘምቷል፡፡ በቡሬ ግንባር በአዋሽ አርባ ሜካናይዝድ ማሰልጠኛ ውስጥ አገልግሏል፡፡ ለሁለት ዓመታት ብቻ ብሎ መከላከያን የተቀላቀለው አዳም የሠራዊቱ ጀግንነት፣ የሐገር ፍቅር ስሜትና ዲሲፕሊን ገዝቶኝ እዚያው ቀረሁ ይላል፡፡ አዋሽ አርባ ለ5 ዓመታት ያህል፣ በኋላም አዲስ አበባ ማዕከላዊ እዝ 3 ዓመታት ያህል ለሠራዊቱ ህክምናን ሰጥቷል፡፡ በሕይወቱ ከፈጸማቸውም ከሚፈጽማቸውም ሥራዎቹ ሁሉ እጅግ ከፍተኛ ኩራት የሚሰማው መከላከያ ሠራዊትን ያገለገለበትን ግዜ ነው፡፡ የአፋሯ አዋሽ አርባ ሌሎች የሕይወት ዘመን ጓደኞቹንም ያፈራባት ከተማ ናት፡፡ ብዙ ቦታዎችን መርገጡን እንደ እድለኛነት የሚቆጥረው አዳም ከሁሉም ባህል ተቀላቅዬ የተሠራሁ ምርጥ ኢትዮጲያዊ ነኝ ይላል፡፡
የጥንት የጋዜጠኝነት ፍቅሩ በባድመው ጦርነት ግዜ ብቸኛ የመረጃ ምንጩ በነበረው ሬድዮ ፍቅር ተነሳስቶ ጦርነቱ አብቅቶ ሰላም ሲሰፍን ጋዜጠኝነትን እማራለሁ ብሎ እንዲወስን አድርጎታል፡፡ በተለይም ሬድዮ ፋናና የኢትዮጵያ ሬዲዮ ምርጥ የበረሃ ጓደኞቹ ነበሩ፡፡ አዳም በዚያው በመከላከያ ኮሌጅና በሌሎችም ዩኒቨርሲቲዎች የሕክምና ትምህርቱን እንዲቀጥል አድል ቢመቻችለትም፤ ከሕክምናውም ከውትድርናውም አሰናብቱኝ ብሎ ጓዙን ጠቅሎ እንደገና የዩኒቨርሲቲ ትምህርቱን ለመማር አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ገባ፡፡

ፋና የመግባት ህልም እና ከመከላከያ መውጣት

በመከላከያ ውስጥ በነበረው የሥራ ዲሲፕሊንና ብቃት ይወዱት የነበሩት አለቆቹ በሕክምናው እንዲቀጥል ቢለምኑትም እኔ ጋዜጠኛ ነው የምሆነው ትምህርቴን ስጨርስም ፋና እገባለሁ በማለት ተሰናተ፡፡ ቤተሰቡና ጓደኞቹም እንዴት ሕክምናን የመሰለ ሙያ ትተህ ትወጣለህ ቢሉትም፣ ንስሀ አባቱ ሳይቀሩ ይሄ የሰይጣን ፈተና ይሆናልና ጸበል ተጠመቅ ቢሉትም ጋዜጠኝነት የጠራችው አዳም ግን ሁሉን ይቅርታ ጠይቆ ስድስት ኪሎ ፖለቲካ ሳይንስንና ሊትሬቸርን መርጦ ለ5 ዓመታት ያህል ተምሮ በኢትዮጵያ ሚሊኒየም 2000ዓ.ም ዲግሪውን በከፍተኛ ማእረግ ጨርሶ ተመረቀ፡፡

የፋና ቆይታ እና የተማራቸው ተጨማሪ ትምህርቶችእንደ ነፍሴ ነው የምወደው የሚለውን ሬድዮ ጣቢያ ፋናንም በዓመቱ ጥር 2001ዓ.ም ላይ ተቀላቀለ፡፡ ፋናም የቀድሞ ሙያውን ሕክምናን፣ የአሁኑ ሙያውን ፖለቲካ ሳይንስን ታሳቢ በማድረግ የጤና ፕሮግራሞችና የአፍሪካ ፖለቲካ ፕሮግራሞችን እንዲያዘጋጅ መደበው፡፡ ከእነዚህ በተጨማሪም ሌሎች ፕሮግራሞችንም በትጋት ይሰራ ነበር፡፡ ፍኖተ ጤና፣ መድሀኒት፣ የአፍሪካ ማህደር፣ ዓለም በፋና እና ሌሎች ዝግጅቶችም ላይ በስፋት ሠርቷል፡፡ በተለይ ለዜና ልዩ ፍቅር ያለው አዳም 90 ደቂቃ በተሰኘው የፋና ልዩ መለያ በሆነው የዜና ፕሮግራም ላይ ከ12 ዓመታት በላይ እየሰራ ነው፡፡
ሰው መማር ካቆመ ይሞታል የሚል እምነት ያለው አዳም ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ሁለተኛ ዲግሪውን በዓለም አቀፍ ግንኙነትና ዲፕሎማሲ (International Relations and Diplomacy) ሲማር፣ የጤና ትምህርቱን እንዳይረሳውም ከጅማ ዩኒቨርሲቲ በጤና ተግባቦትና ባህርያዊ ሳይንስ (Health Education and Behavioral Science) በመጀመሪያ ዲግሪ (BSc) ተመርቋል፡፡

የሰው ልጅ ሥጋ ብቻ አይደለም ነፍስና መንፈስም ነው የሚለው አዳም ለመንፈሳዊ ሕይወቴ ይጠቅመኛል በማለትም ወደ ነገረ መለኮት ትምህርትም ጎራ ብሏል፡፡ ከቅድስት ሥላሴ መንፈሳዊ ዩኒቨርሲቲ በከፍተኛ ማእረግ የነገረ መለኮት (Theology) ትምህርቱን አጠናቋል፤ በዚህም ብቻ ያልረካው አዳም አሜሪካ አገር ከሚገኘው የአጎራ ዩኒቨርሲቲም (Agora University) በነገረ መለኮት/ነገረ ክርስቶስ (Christology) ሁለተኛ ዲግሪውን ሰርቷል፡፡ በቅርቡም በአገር ውስጥ ወይም በውጪ አገር የሶስተኛ ዲግሪውን (Phd) ለመማር እየተዘጋጀ ነው፡፡
በጤና ተግባቦትና የማይተላለፉ በሽታዎች ስርጭት ላይ (Health Communication and Non Communicable Diseases) ላይ ከሰራው የመጀመሪያ ዲግሪ መመረቂያ ጽሁፉ ጀምሮ፣ የውሀ ፖለቲካ (Hydro Politics of Ethiopian Rivers) ፣ መከራና ስደት በሃይማኖት ውስጥ (Suffering and Persecution in Christianity) እንዲሁም ፖለቲካና ነገረ መለኮትን ያዛመደበት (Political Theology in Christianity) የሰራቸው የጥናት ጽሁፎቹ ናቸው፡፡

90 ደቂቃና አዳም የሚነፋፈቁ ጓደኛሞች ናቸው፡፡ በበዙ ትምህርቶች፣ በልምድና በዘወትር ንባብ የዳበረው አዳም የሚያወራው የማያልቅበት የሚያውቀውን ለማስረዳት የማይቦዝን ጋዜጠኛ ነው፡፡ አዳም ታደሰ በፋና ውስጥ በቆየባቸው 17 ዓመታት ውስጥ ከሪፖርተርነት እስከ ዳይሬክተርነት ደርሷል፡፡ የሚዲያ አመራርነትን ሲገልፀው "በመንግስት ፍላጎት፣ በሕዝብ ጥያቄና በጋዜጠኝነት ነፃነት መካከል ሆኖ ሚዛን መጠበቅ መቻል ነው" ይላል፡፡

አዳም ታደሰ በሙያዊ ጉዞው ውስጥም በርካታ የጋዜጠኝነት፣ የፖለቲካ ኮሙኒኬሽንና የአመራር ጥበብ ስልጠናዎችን በሀገር ውስጥና በውጭ ሀገራት ወስዷል። ከጋዜጠኝነቱ እኩል የሚወደውን መምህርነት በፋና ሥልጠና ማእከል እየተገበረው ሲሆን በሌሎች ተቋማት ግብዣም በኮሚኒኬሽን፣ በሚዲያ፣ በጋዜጠኝነት በጤና፣ በፖለቲካ፣ በአመራርነት በርካታ ስልጠናዎችን እየሰጠ ነው፡፡

ወደ ትዳር ዓለም

"ትምህርት ለትዳር አዘግይቶኛል የሚለው አዳም ከባለቤቱ ከአበራሽ ጥበበ ጋር 12 ዓመታትን በትዳር አሳልፏል፡፡ የ11 ዓመት ሴት ልጅ አባት የሆነው አዳም ልጁ ሐረርን እንድታስታውሰው ድሮ በሚዘፍነው የአሊ ቢራ ዲንቡሼ ገላ ሙዚቃ የተነሳ ድንቡሼ ሲላት መርሐቤቴና ጎንደር ከሄደ በኋላ በሚዘምረው ትንሣኤከ ለእለ አመነ መዝሙር የተነሳ ትንሣኤ ብሏታል፡፡
በቀሪ ዘመኑ ሁሉ ከጋዜጠኝነት መውጣት የማይፈልገው አዳም ሁለት ህልሞች አሉት። የራሱን የሬድዮ ጣቢያ ማቋቋምና ማሠልጠኛ ማዕከል መክፈት፡፡ አዳም አንድ መርህ አለው "ክርስቶስ ዳግመኛ ሲመጣ ትምህርት ስማር እንዲያገኘኝ እፈልጋለሁ" ይላል፡፡

ሊከተሉት የሚገባ ሰው!

ሠዓሊና ቀራፂ ፕሮፌሰር በቀለ መኮንን

(ሂላሪያ ተስፋዬ እና ዕዝራ እጅጉ ተወዳጅ ሚድያ)
#ፕሮፌሰር በቀለመኮንን ለተወዳጅ ሚድያ የቅርብ ወዳጅና ቤተሰብ ነው። የምንሠራውን የስነዳ ፕሮጀክት በሙሉ ልብና መንፈስ የሚደግፍ ቀና ምሁር ነው። ታናሾቹን ለማገዝ በቀዳሚነት የሚሰለፍ ኩራት ያልፈጠረበት ታላቅ ወንድም እንደማለት ነው። ከ4 ዓመት አስቀድም "መዝገበ አእምሮ" ቅጽ አንድ ሲዘጋጅ ከጀርባ እና ከጎን ሆኖ ሲረዳን ነበር። የኃይሉ ልመንህን ታሪክ ፕሮፌሰር በቀለ አስታውሶ ታሪኩን ባይነግረን ኖሮ ኃይሉ ልመንህን አናገኘውም። ፕሮፌሰር በቀለ ሌሎችም ስሙን ከአክብሮት ጋር የሚያነሱት የሥነጥበብ ሰው ነው።
#ተወዳጅ ሚድያ እስከዛሬ የ432 ባለሙያዎችን ታሪክ በመፅሐፍ፣ በዲጂታል ሚድያ እና በድምፅ ሲሰንድ ፕሮፌሰር በቀለ መኮንንም እንዲካተት አድርጓል። እስከዛሬ በሚዲያ እና ኪነ-ጥበብ ዘርፍ የሠሩትን በምንችለው አቅም ታሪካቸው ዘመን እንዲሻገር ያደረግን ሲሆን የስነዳ ተግባሩም ተጠናክሮ ቀጥሏል። በቀጣይ እያዘጋጀነው ባለነው ዕትም ከ20 ዘርፎች የተውጣጡ ታላላቆችን በማሰባሰብ ላይ እንገኛለን ። ከእነዚህ ታላላቆች ውስጥ ፕሮፌሰር በቀለ መኮንን አንዱ ነው። የሕይወት ታሪኩንም ብዙ ካልታዩ የልጅነት ምስሎቹ ጋር አንድ ላይ በማድረግ ታሪኩን አጋርቶናል። ዕዝራ እጅጉ እና ሂላሪያ ተስፋዬም ታሪኩን እንደሚከተለው ሰንደውታል።በነገራችን ላይ በዚህ የሕይወት ታሪክ መጣጥፍ ውስጥ ተባባሪ ፕሮፌሰር ቴዎድርስ ገብሬ "በቀለን በብሔራዊ ትእምርት ፍለጋ ውስጥ" ብሎ የጻፈው ረዘም ያለ ምሁራዊ ትንተና አቅርበናል። የፕሮፌሰር በቀለ መምህር ወርቁ ጎሹ የሰጡትንም ምስክርነት አካተናል። መልካም ንባብ።
#የሰባተኛ ክፍል ተማሪ እያለ የስዕል ዝንባሌውን እንዲከተል እንዲሁም የስዕል ትምህርትን እንዲማር ያመለከቱትን መምህሩን በአንደበቱ ቃላት ይስላቸዋል። እኚህ መምህሩን፥ “ሊከተሉት የሚገባ ሰው” ሲል ይገልጻቸዋል። ምንአልባት ከበርካታ ዓመታት በኋላ እርሱ ራሱም እንዲያ ያለ ‘ሊከተሉት የሚገባ’ የጥበብ ሰው ሊሆን እንደሚችል አልገመተ ይሆናል።
#ፍላጎቱ ከእኩዮቹ የተለየ፣ ‘ተርታ’ ለሆነ ነገር መሻት የሌለው፣ በለጋ እድሜው ሳይቀር ነገሮችን እንደሆኑ ማየትና መሥራትን የማይመርጥ፣ አዲስ ነገር መፍጠርን አልያም የነበረውን በአዲስ መልክ መቃኘት ይቀናው የነበረ ተማሪ ነው። ስሙን ሳይቀር በስዕል ይጽፍ እንደነበር ይናገራል። በስጋው ላይ ያሠለጠናት ነፍሱ፥ ሰዓሊ የመሆን ግቡን ለማሳካት ይችል ዘንድ ‘የሰው ልጅ መሠረታዊ ነገሮችን’ አሻግሮ እንዲያይ ጉልበት ሰጥታዋለች። ይህ ጉልበትና ጽናት ነው፣ አሁን በሥነ ጥበብ ዘርፍ በኢትዮጵያ የመጀመሪያውን ሙሉ ፕሮፌሰር የወለደው፥ ሠዓሊና ቀራፂ ፕሮፌሰር በቀለ መኮንን።
#ትውልድና እድገቱ ደብረዘይት (ቢሾፍቱ) ከተማ ነው። ጥር 6 1956 ዓ.ም። ትምህርትን አሃዱ ያለው በቆሎ ትምህርት አቡጊዳ ብሎ ፊደል ቆጥሮ፣ ዳዊት ደግሞ ነው። የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርቱን አፄ ልብነ-ድንግል ወናግሰገድ አንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤት፣ እንዲሁም ኹለተኛ ደረጃ ትምህርቱን በዚያው ደብረዘይት ልዕልት ተናኘወርቅ አጠቃላይ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ተከታትሏል። የ12ኛ ክፍል ማጠቃለያ ፈተናውን የወሰደው ደግሞ በአዲስ አበባ ምኒልክ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ነው።
ከልጅነት እድሜው ጀምሮ የተገዛው ለስዕል ጥበብ ብቻ ሳይሆን በጠቅላላ ለጥበብ ነበር። አዲስ ነገርን አልያም የነበረው በተሻለ መንገድ ሆኖ ማየትን ይመርጣል። በጥበብ ለሚሠራ ነገር ሁሉ ልዩ ፍቅር አለው። አሁን በአዋቂነትና በርቱዕ አንደበቱ ውበት እንደሚገዛው፥ ሰው የማይሠራውን መሥራት አልያም የተሠራውን ነገር ባልተሠራበት መንገድ መሥራት እንደሚወድድ ይናገራል። ይህን ቃሉን በልጅነት እድሜው ሲገልጥ ደግሞ፣ ስሙን ሳይቀር በስዕል ይጽፍ ነበር።
#የተካነበት፣ የሠለጠነበትና የታወቀበት የስዕል እና የቅርጻ ቅርጽ ጥበብ ይሁን እንጂ፥ ለጽሑፍ ጥበብ እና ውበትም ስሱ ነው። በልጅነትና ወጣትነት እድሜው በደብረዘይት ኪነት ውስጥ ቴአትር፣ ግጥም እንዲሁም መፈክር ጭምር በመጻፍ ይታወቃል። እንደውም ለተማሪዎች፣ ለሰፈሩ ወጣቶች የጻፋቸው የፍቅር ብሎም ልዩ ልዩ ደብዳቤዎችና ግጥሞች ጋር በተያያዘ በተለያየ አጋጣሚ የሚያነሳቸው ገጠመኞቹ ጥቂት አይደሉም። የእጅ ጽሑፉን ብቻ ሳይሆን የሚጽፋቸው ጽሑፎችና ግጥሞች ይዘት ጭምር ነበር ብዙዎችን የሚስበው።
#በኋላ 12ኛ ክፍል ፈተናን ከመውሰዱ አስቀድሞ፥ የስዕል ትምህርትን ለመማርና መምህሩ የዘራበትን ዘር ለማፍራት ዝንባሌውን ተከትሎ በዘመኑ አዲስ አበባ የሥነ ጥበብ ትምህርት ቤት (አሁን አለ ሥነ ጥበብና ዲዛይን ትምህርት ቤት) አቀና። ትምህርት ቤቱን ለመቀላቀል ደጅ ጥናትና ምልልስ እንዲሁም ተማጽኖ አስፈልጎታል። በኋላም ተሳክቶለት ተማሪ ለመሆን በሚጠበቀው ፈተና አንድ ሺህ ከሚጠጉ ተወዳዳሪዎች መካከል ከ14 አላፊ ተማሪዎች አንዱ መሆን ቻለ።በ1971።
#በአንድ ወቅት በአራዳ ኤፍኤም አዲስ አራዳ የራድዮ ፕሮግራም ላይ ባደረገው ቆይታ፣ የዚያን የአምስት ዓመት የትምህርት ዘመን ሲያነሳ፥ በትምህርት ቤቱ የነበረው የ5 ዓመት ቆይታ ቀላል እንዳልነበር ያስታውሳል። ሌሊት ማረፊያ የሚያጣባቸው ቀናት ብዙ ናቸው። ምንም እንኳ ለአምስት ዓመታት እያንዳንዱ ቀን የአንድ ዓመት ያህል ከባድ የነበር ቢሆንም፥ እርሱ ግን ‘ቀኑን ጎበዝ መሆን ነበር የሚፈልገው’። እናም ቀኑን ጎብዞ ከባዱን ጊዜ በብልሃትና በጽናት ተወጣው። ትምህርቱን አጠናቅቆም በማዕረግ ተመረቀና እዚያው የተማረበት ትምህርት ቤት መምህር ሆኖ ተቀጠረ።
በተማረበት ትምህርት ቤት በወጣት መምህርነት ለአራት ዓመታት አገልግሏል። ከዚያ በኋላ፥ ወደ ሩሲያ ለከፍተኛ ትምህርት ተላከና ሞስኮ ከተመ። ‘ግራጫ’ ይለዋል፣ የሩስያን ፀሐይ አልባ ቀዝቃዛና ደመናማ የጨላለመ የዘመኑን ድባብ። በዙሪያው ውበትን ማሰስ የለመደ ዐይኑ በሞስኮ ያንን ሊያገኝ አልቻለም። እንዲያም ሆኖ የደከመለት ትምህርቱን ለመፈጸም ጽናትን በመምረጥ፥ ከስድስት ዓመት የሞስኮ ቆይታ በኋላ የከፍተኛ የሥነጥበብ ትምህርቱን በሚገባ አጠናቅቆ ወደ እናት ሀገሩ ኢትዮጵያ ተመለሰ።
ከሩስያ መልስ አስቀድሞ በመምህርነት ያገለግልበት በነበረው ሥነ -ጥበብ ትምህርት ቤት የማስተማር እድል አገኘ። በዚያም በመጀመሪያ በሥነ ጥበብ ታሪክ ከዚያም በንድፍ ጥናት መምህር ሆኖ ቆይቷል። በመምህርነት ብቻም አይደለ፥ በጊዜው ‘አርት ስኩል’ ይባል የነበረውን ይህን ትምህርት ቤት፣ ወደ ከፍተኛ ትምህርት ተቋምነት ለማሳደግ ከ1990ዎቹ ጀምሮ ለዓመታት በዘለቀውና በተደረገው እልህ አስጨራሽ ትግል ውስጥ ከፊት ሆነው ሲያስተባብሩ ከነበሩት መካከል ሆኗል። በመጨረሻም ከምክትል ጠቅላይ ሚኒስቴር ቢሮ በተሰጠ የጥናት ውሳኔ ሥነ ጥበብ ትምህርት ቤቱ ወደ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ተዛውሮ የከፍተኛ ትምህርት ተቋም ሲሆን ትልቁን ድርሻ ከተወጡት ጥቂት ግለሰቦች መካከል ፕሮፌሰር በቀለ መኮንን ተጠቃሽ ነው።

ትምህርት ቤቱ የዩኒቨርሲቲው አንድ አካል ክፍል ከሆነ በኋላ የመጀመሪያው ዳይሬክተር በመሆን ሠርቷል። በዚያም ወቅት የትምህርት ቤቱን ነባር ስርዓት የከፍተኛ ትምህርት ስርአት ቅርፅ ለማስያዝ በብርቱ ለፍቷል፣ አሳክቷልም። በ2009 ዓ.ም ገደማ የሥነጥበባት ኮሌጅ ሲመሠረት በድጋሚ የትምህርት ቤቱ ዳይሬክተር ሆኖ ከማገልገሉ ባሻገር፥ ትምህርት ቤቱ መጠሪያው ወደ አለ የሥነ ጥበብና ዲዛይን ትምህርት ቤት የተቀየረው የኮሌጁ ዲን ሆኖ ባገለገለበት ዘመን ነበር። ከዚያም ባሻገር አዲስና ተጨማሪ የፊልም ትምህርት ክፍል እንዲቋቋም ከፍተኛ ጥረት በማድረግ ትምህርት ክፍሉ እውን እንዲሆን አስችሏል። ከዚህም ባሻገር በማስተማርና በማማከር በርካታ ተማሪዎችን ያፈራ ብርቱ ባለሙያ ነው።
#ፕሮፌሰር በቀለ በብሉይ ወይም ክላሲክ አካዳሚ ትምህርቱን ጠንቅቆ የተማረ ይሁን እንጂ በዘመነኛ የሥነ ጥበብ እንቅስቃሴ በኢትዮጵያና በአፍሪካ ከሚጠቀሱ ባለሙያዎች አንዱ ነው። አዳዲስ ሙከራዎችና አሰሳዎችን በድፍረት ግን በኃላፊነት በማከናወን ሁሌም ፈር ቀዳጅና አዲስ መንገድ የሚያሳይ ከልቡ የፈጠራ ሰው ስለመሆኑም ብዙዎች ይመሰክራሉ፥ ከዚያም በላይ ሥራዎቹ ምስክሮቹ ናቸው።
#ፕሮፌሰር በቀለ የመጀመሪያ የሥዕል ኤግዚቢሽኑን ያቀረበው ከሀገር ውጭ ፊንላንድ፥ ‘ኮ’ፕዮ’ የሚባል ዩኒቨርሲቲ (Kuopio - በአሁኑ ምሥራቅ ፊንላንድ ዩኒቨርሲቲ) ነበር። ይህም በሞስኮ የሥነጥበባት የመጨረሻ ዓመት ተማሪ እያለ ሲሆን፣ ለዕይታ ያቀረባቸው ሥራዎቹም የተለያዩ አስቀድሞ በትምህርት ቤት ቆይታው ያዘጋጃቸው ናቸው።

ከዚያ በኋላ ለቁጥር በርካታ፣ ለዓይነት ብዙ፣ ለዐይን ውብና አስደማሚ የሆኑ ሥራዎችን ያለማቋረጠ ለበርካታ ዓመታት ሲያቀርብ ቆይቷል። ከስዕል ኤግዚቢሽን እስከ አደባባይ ሐውልቶችና ዓለም አቀፍ መድረኮች፥ በቀለ መኮንን የሚለው ስም እንግዳ ሆኖ አያውቅም።
#በ1996 ዓ.ም ያቀረበው ‘እንቆቅልሽ’ የተሰኘ የ‘ኢንስታሌሽን ጥበብ’ ትርዒቱ ዘይቤያዊ (Methaphorical) ትርጉም የያዘና አሁንም ድረስ አነጋጋሪ ሆኖ የቆየ ሥራ አንዱ ተጠቃሽ ነው። በ2000 ዓ.ም ‘እድልና ምርጫ’ የሚል ‘ክሪቲካል’ ትርዒቱን አቅርቦ ተመልካቹን አስደምሟል። በ2010 ዓ.ም ‘ባሩድና ብርጉድ’ ሲል የሰየመው አነጋጋሪና አወያይ ኤግዚቢሽኑ፥ ተመልካቹ ስለ ሥነጥበብ ያለውን አመለካከት ደጋግሞ እንዲፈትሽ ያስገደደ ነበር።

በ2016 ዓ.ም በኢትዮጵያውያን የሕይወት ዘይቤ ላይ ትልቅ ጥያቄ አንስቶ ያወያየውንና እስከ አሁንም የሚያወያየውን “ግሉተን ፍሪ-ደም” ወይም ‘ጤፍና ነፃነት’ የተሰኘውን ልዩ ትርዒት አቅርቦ የሥነ ጥበብ ተመልካቾችን ማስደነቁና ማነጋገሩን ቀጠለበት።
ከ25 ዓመታት በላይ እነዚህን የፈጠራ ሥራዎቹን በሀገር ውስጥ እና በውጭ ሀገር በተለያዩ መድረኮች ሲያሳይ ቆይቷል። በአፍሪካ፣ በአውሮፓ እና በአሜሪካ፣ በተለያዩ ሙዚየሞች ሥራዎቹን አቅርቧል፣ ሐሳብና ዕይታውን አስደምጧል። ሀገሩን አልፎም አኅጉሩን አፍሪካን በዓለም መድረክ በዘርፉ በኩራት እንዲቆሙም ምክንያት ሆኗል።
#በቅርብ ማለትም ባለፈው 2017 ዓ.ም፥ በኢጣሊያ ቱሪን ከተማ ሮያል ፓላስ ሙዚየም ተጋብዞ ‘ዘ ስሞኪንግ ቴብል’ ወይም ‘የሚጤሰው ጠረጴዛ’ የተሰኘ ፀረ ቅኝ ግዛት ይዘት ያለው ዘመነኛ የሥነ ጥበብ ሥራ በመፍጠር ለዕይታ አቅርቧል። ይህም ከፍተኛ እድናቆትን ያስገኘለት ብሎም ሐሳቡን ያስደመጠበት አውድ መሆን ችሏል።
#መሥራት እንጂ ይህን ሠራሁ ብሎ መናገርን የማያዘወትረው ፕሮፌሰር በቀለ፣ እንዲህ ካሉ አውደ ርዕዮች ባሻገር በቀራጺነቱ የተጠበበባቸው ሥራዎችም እጅግ በርካታ ናቸው። ከቅርብ ዓመታት ወዲህ የሠራቸውን በማማከር የተሳተፈባቸውን ብቻ ለመጥቀስ፥ በሙሉ ነሃስ የተሠራው የቀዳማይ ኃይለሥላሴ ኪነ ሀውልትን ጨምሮ፥ አብርኆት የሕዝብ ቤተመጻሕፍት ደጃፍ የሚገኘው ኪነ ሀውልት (ከነሐስ ቀልጦ የተሠራው ሕፃን)፣ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ዋና መሥሪያ ቤት ያሠራው ሕንጻ ጋር የሚገኘው የባንኩን ዓላማና ርዕይ የሚያሳየው ግዙፍ ኪነ ሀውልት (ሀብት ካለ በሰማይ መንገድ አለ) እጅግ ጥቂቶቹ ናቸው።
ታድያ ለእነዚህና ለበርካታ ሥራዎቹ ሽልማቶችና እውቅናዎች ተበርክተዉለታል። ከእነዚያም መካከል በ1990 ዓ.ም የቺካጎ አርቲስቶች ዓለም አቀፍ ሽልማትን ያሸነፈ ብቸኛው አፍሪካዊ የስነ ጥበብ ባለሙያ መሆን ችሏል። እ.ኤ.አ. በ2006 በአሜሪካ ኒው-ዮርክ ውስጥ የIIE ፕሮግራም የሆነውን የ’Scholar Rescue Fund’ ሲቀበል የመጀመሪያው የሥነ ጥበብ ሰው ነበር። በዚያው ዓመት በባልቲሞር ሜሪላንድ ውስጥ በተጋባዥ ሠዓሊነት በበሜሪላንድ የአርት ኮሌጅ (MICA-Maryland institute college of Art) ለስምንት ወራት ቆይታ አድርጓል።
#ፕሮፌሰር በቀለ የኢትዮጵያ ሚሌኒየም ዓርማ ነዳፊ ሲሆን በመላ ሀገሪቱ በርካታ ኪነ ሀውልቶችን ነድፏል፣ አቅዷል፣ አማክሯል፣ መርቷል፣ ሠርቷል። በርካታ የመጻሕፍት ሽፋኖችንና የውስጥ ምስሎችን አዘጋጅቷል። በሀገር እና በዓለም አቀፍ የሥነጥበብ እና የሥነ ሕንፃ የውድድር መድረኮች ላይ በከፍተኛ ዳኝነት አገልግሏል። ከስነጥበቡ ማኅበረሰብ ውስጥ ደግሞ በኢትዮጵያ ሳይንስ አካዳሚ መደበኛ አባል ነው።
#ከዚህም በላይ ከእለት እለት የማስተማር ተግባሩ ጎን ለጎን በቅርቡ በተባበሩት መንግሥታት ፕሮጀክት ስር ነባሩ የአፍሪካ አዳራሽና የሥነ ጥበብ ሥራዎቹ እድሳት ውስጥ ባለሞያ፣ አማካሪና ተቆጣጣሪ በመሆን የተሳካ ሙያዊ ተልዕኮ ፈፅሟል። በአሁኑ ወቅትም በአለ ሥነጥበብ እና ዲዛይን ትምህርት ቤት የቅድመ እና ድኅረ ምረቃ ፕሮግራም ፕሮፌሰር ሲሆን፣ የዘመናዊ ሥነጥበብ ሙዚየም ገብረ ክርስቶስ ማዕከልንም በመምራት ላይ ይገኛል።
#ኅዳር 4 ቀን 2018 ዓ.ም የአለ የሥነጥበብና ዲዛይን ትምህርት ቤት የቀድሞ ተማሪዎች በትምህርት ቤቱ የአክብሮትና የምስጋና ፕሮግራም አድርገዉለታል። ተማሪዎቹ ያንን ያደረጉት ፕሮፌሰር በቀለ በጀርመን ሀገር ፍራንክፈርት ከተማ ከሚገኝው የሥነጥበብ ዩንቨርሲቲ ጋር ከዓመታት በፊት የተጀመረውን የኹለትዮሽ ግንኙነት ዳር በማድረስ ላደረገው ታላቅ ተግባር እና የትምህርት ቤቱን ዳግም ትንሳኤ ለማሳካት ድልድይ በመሆኑ በማመስገን ነው።
አሁን ታድያ ይህና ያልተነገረ እጅግ በርካታ፣ ውብና አስደናቂ፣ ገና ያልተተነተነና ዐይን የሚሻ ሥራን የሠራ ሰው ነው፥ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ አለ የሥነጥበብና ዲዛይን ትምህርት ቤት የመጀመርያው ሙሉ ፕሮፌሰር ማዕረግ የተሰጠው።

#ምንአሉ ?

ይህንን ዜና በደስታ በማኅበራዊ ገጾቻቸው ካጋሪት መካከል ጋዜጠኛ #ቴዎድሮስተክለአረጋይ እንዲህ አለ፥
“አንዳንድ ጊዜ ማዕረግም፣ ሹመትም፣ ሽልማትም በተለያዩ ምክንያትና አጋጣሚዎች ያልተገባ ሰው እጅ ውስጥ ሊገቡ ይችላሉ። ይህ ይበልጡን በሀገራችን፣ በዓለምም ላይ ታይቷል። ለፕሮፌሰር በቀለ መኮንን ዓይነቱ ደግሞ እንዲህ ግጥም ያለ ፣ በልኩ የተሰፋ ይሆናል። የበቄ ፕሮፌሰርነት በሥነ ጥበብ ዘርፍ የተሰጠ የመጀመሪያው ቢሆንም የሰውየው የበቀለ ብቻ አይደለም። የመጭው ትውልድ ሁሉ ነው። የሥነ ጥበብነት ብቻ ሳይሆን የመቻል ፕሮፌሰርነት ነው። ከእንግዲህ ለአንድ ጥበበኛ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የሙሉ ፕሮፌሰርነት ማዕረግ መሰጠት እንደሚችል ማሳያው፣ ማመላከቻው፣ ዳገቱ፣ ምልክቱ ነው፥ በቀለ መኮንን። ያሉትና የመጭዎቹ የሥነጥበብ ልሂቃን ተስፋና ብርታት ነው። እንደሚቻል ማሳያውም፣ ማረጋገጫውም ሆኗል። ይህ ለሥነጥበቡ ብቻም ሳይሆን ለሙዚቃውም ፣ ለትያትሩም ነው።”

የሙያ አጋሩንናበአለ የሥነ ጥበብ እና ዲዛይን ትምህርት ቤት ዲን #ሠዓሊአገኘሁአዳነ በበኩሉ፥ “የቤት ሰው፣ መምህር፣ ባልደረባ፣ የሞያ አባት… ከፍ ሲል፣ ሲከብር፣ ድካሙ ፍሬ ሲያፈራ ወዘተ. ልብ ይሞላል። በቀለ መኮንን ንጉሡ ባለግዙፍ ሰብዕና፣ ከሰው ፊት የሚያቀረ‍ቡት፣ የሚያኮራ፣ ጥንቅቅ ያለ ሙያተኛ፣ በጥረቱ ከጉልበተኞች ቅሚያና ንጥቂያ፣ ከሰሜነኛው ንፍቀ ክበብ (global north) በር ጠባቂነት በጥበብ ሾልኮ በርካታ ዓለማቀፍ መድረኮችን የተጋራ፣ ረብ ያለው ተግባር እየፈጸመ ያለ ሰው የሚሠራበት ተቋም አዲስ አበባ ዮኒቨርስቲ የሙሉ ፕሮፌሰርነት ማዕረግ ሰጥቶታል። የአለ የሥነጥበብና ዲዛይን ትምህርት ቤት የመጀመርያው ሙሉ ፕሮፌሰርሽፕ ማዕረግ መሆኑ ነው።” ሲል አያይዞ የእንኳን ደስ አለህ መልዕክቱን እስተላልፏል። #ደራሲእንዳለጌታከበደ (ፒኤችዲ) “አሁን የሆንከውን ለመሆን፣ አንተው ራስህ የጻፍከውን ግጥም ኖሮ መገኘትን ይጠይቃል።” ሲል መግቢያ አኑሮ ባጋራውና ራሱ ፕሮፌሰር በቀለ መኮንን በጻፈው ‘ቼ በለው’ በተሰኘው ግጥም እናብቃ፥
ቼ በለው!
ሕይወት ጎዳናው ገጹ ሲለወጥ
በጭነት ታክቶ ጀርባው ሲመለጥ
የእንቅፋት አጽሙ ቋጥኙ ሲገጥ
ሸክም ዘንቦበት ትቢያው ሲላቆጥ
ሲሆን ድጥ በድጥ
ሾህ ጭቃ ቅይጥ
ልብህ አይደንግጥ።
በምኞት ቅዥት በስጋት ርዶ
አይፍረስ ግንቡ ወኔህ ተንዶ
ከቆመው ቆመህ ከንፈር ከመምጠጥ
በተስፋ ፈረስ በልጓም ሸምጥጥ።
አያረጅ የለም አይለዋወጥ
ነገን ተማምነህ በመጓዝ ቁረጥ…
ከሩቅ አልመህ ቅርብ አትርመጥመጥ
ሰግተህ ከምትቆም ስትጋልብ ፍረጥ።

#መምህሩጋሽወርቁ ስለ ፕሮፌሰር በቀለ

መምህር ወርቁ ጎሹ የፕሮፌሰር በቀለ መኮንን አስተማሪ ሲሆኑ የ85 ዓመት ሰውም ናቸው። በቀለ ከወጣትነቱ አንስቶ ህልሙን ለማሳካት ታላቅ ጥረት የሚያደርግ ተማሪዬ ነው ሲሉ በኩራት ምስክርነት ይሰጣሉ። መምህር ወርቁ ጎሹ ቀራጺ በቀለ ከሰዎች ጋር የመግባባት ክህሎትን የታደለ የሚወደውን ሙያ እየሠራ ያለ ብቃት ያለው የሥነ ጥበብ ባለሙያ ነው ሲሉ ይገልጹታል።
ጋሽ ወርቁ 30 ዓመታት አስተምረዋል። በቀለን ሲገልጹት የሚደነቅና የሚከበር ይሉታል። በራሳቸው ጥረት ካደጉት ተርታ ይመድቡታል።

ጋሽ ወርቁ ወደ ኃላ መለስ ብለው የፕሮፌሰር በቀለን የትምህርት አቀባበል ሲያጤኑ የቀን የሌት ጥረት የሚያደርግና የልፋቱን ያገኘ በሚል ያስረዳሉ። ተሰጥዖም የሚታይ ነው ይላሉ።

ዛሬ ፕሮፌሰር መሆኑ ለአገር ትልቅ ኩራት መሆኑንም ነግረውናል።
" የበቀለ ፕሮፌሰር መሆን ለእኔ ብቻ ሳይሆን ለአገር ኩራት ነው። እኔ እንደ አስተማሪው ይህን የምሥራች ስሰማ ደስታዬ ያይላል።እንኳን ደስ ያለህ ልለውም እወዳለሁ። "ሲሉ ለተወዳጅ ሚድያ ምስክርነት ሰጥተዋል።

በቀለ መኮንን፤
በብሔራዊ ትእምርት ፍለጋ ውስጥ

#በተባባሪፕሮፌሰርቴዎድሮስገብሬ
I
ከብረት እስከ ጨርቅ በደረሱ ትይዩ ተቃራኒዎች መካከል ሲያመላልሰን የከረመው በቀለ መኮንን፣ ጥቁር ጤፍ ፈጭቶ--ጥቁር ጤፍ አቡክቶ “በጋገራቸው” ኪነቶች አማካይነት ሊፈትነን “ጤፍና ነጻነት” የሚል ርእስ በሰጠው አዲስ ትርኢት ተገልጧል፡፡ “ጤፍ” እና “ነጻነት”? ጤፍ ገቢር ነው፡፡ ነጻነት ደግሞ ኀልዮ፡፡ ጤፍ ይሰፈራል፤ ይፈጫል፤ ይቦካል፤ ይጋገራል፡፡ ነጻነት ግን በኅሊና ይነደፋል፡፡ ጤፍ እና ነጻነት በነገረ ፍጥረታቸው አይገናኙም፡፡ 'እናስ በምን ተጠየቅ ተዛምደው በአንድ ርእስ ውስጥ በ“እና” ተዳሩ?' የሚል ጠያቂ ከመጣ ምላሹን የሚያገኘው ከትርኢቱ ዐውድ ይሆናል፡፡

በቀለ በትርኢት መግለጫዎቹ በገሀድ እንደሚጠቁመን በአዳዲስ ሥራዎቹ ውስጥ ረቂቁ “ነጻነት” በግዙፉ ጋሻ ውስጥ አድሮ ተጨባጭ ሆኗል፡፡ በእርግጥ ጋሻ የሚመስሉ “እብጠቶች” በበቀለ ዕይታዊ መድበለ ቃላት ውስጥ የሰርክ ጉዳዮች ናቸው፡፡ በቀደሙት ትርኢቶች ውስጥ ጋሻዎች አንድም ቅርጽ ከቅርጽ ተጋጭተው ለሚፈጥሩት “ግብታዊ” ፍቺ ሲባል ይመላለሳሉ፤ አንድም ደግሞ የማረሻን የገነነ ወንዴነት ማስከኛ ሆነው በሚዛን ጠባቂነት (as a feminine energy) ይመጣሉ፡፡ በ“ጤፍና ነጻነት” ነጻነት በጋሻ ውስጥ በማደሩ፣ ጋሻ ከቀደመ ግብሩ የተለየ አዲስና ቋሚ ሚናና ግብር ይዟል ማለት እንችላለን፡፡ አዲስ ግብር ለመያዙ ምስክሩ ይህ ብቻ አይደለም፡፡ በትርኢቱ ውስጥ የሚገጥሙን ጋሻዎች በሙሉ በጤፍ ዱቄት የተገነቡ (የተለሰኑ) ናቸው፡፡ የጋሻዎቹ በጤፍ ዱቄት መገንባት አንድም፣ በትእምርቶቹ መካከል የባሕርይ መጋራት እንዲፈጠር፤ አንድም በኪነቱ ውስጥ ጥንድ ምናብ--ድርብ አስተማስሎ (double representation) እንዲከሰት ዕድል ሰጥቷል፡፡ የጉዳዮች በአንድ ወደተሸረቡ መንታ ትእምርትነት ማደግ ተመልካች ሐሳቡን የሚያሰላበትን፣ ትችቱን የሚያፍታታበትን ምቹ የመፈከሪያ ዐውድ እንዲያገኝ አስችሎታል፡፡
ጋሻ የነጻነት እና የአርበኝነት ማኅደር ነው፡፡ (ይህ ዓይነቱ የጋሻ ፍቺ በተገኘበት ባህል ውስጥ ጭምር ይታወቃል፡፡) ቆየት አድርጌ በስፋት እንደማሳየው ጤፍ በፈንታው የ“ኢትዮጵያ” እና “የኢትዮጵያዊነት” ብሔራዊ ትእምርት ነው፡፡ በዚህ ዐውድ የብሔራዊ ትእምርት ፋይዳ አንድም፣ በነጻነት፣ በአገር እና በብሔራዊ ምንትነት መካከል ያለውን ረቂት ተራክቦና ውስብስብ ተጻምሮ ተጨባጭ ማድረግ ነው፡፡ አንድም ደግሞ ተራክቦውን--ተጻምሮውን ጠብቆ ለማኖር ዜጎች በአርበኝነት መንፈስ የሚከፍሉትን የላብና የደም መስዋዕትነት ማመልከት ነው ማለት እንችላለን፡፡ (በ“Gluten-free-dom II” እንጀራ የጠመጠመ ጋሻ በአናታቸው የደፉ፣ በትኩስ የአመድ ደለል ላይ/ውስጥ የቆሙ ሰባት እናቶች እንዲህ ላለው አንድምታ አስረጂዎች ይሆኑናል፡፡)

II
ብሔራዊ ትእምርቶች የብሔራዊ ምንትነት ግላጼዎች (identity expressions) ናቸው፡፡ የምንትነቱ ሥሪት (identity construction) በተረኮቹና በትእምርቶቹ ጥራትና ጥንካሬ ላይ ይወሰናል፡፡ ግላጼዎቹ እና ሥሪቱ የሚተጋገዙ ብቻ ሳይሆን የሚተካኩ ጉዳዮች ጭምር ናቸው፡፡ ያንዱ መድከም ሌላውን ያጎድላል፡፡ ያንዱ መዛል ሌላውን ያፈርሳል፡፡ የብሔራዊ ትእምርት ቀረጻ ብሔራዊ-ጥበባዊ ተልእኮ ነው፡፡ የአንድ ሕዝብ ብሔራዊ ምንትነት በአንጻራዊነት ለዘመናት ጸንቶ ይዘልቅ ዘንድ ተረኮች (ቃላዊ፣ ዕይታዊ፣ ትውናዊ፣ ወዘተ. ተረኮች) እና ትእምርቶች በጥንቃቄ መመረጥና መቀናበር፣ በየጊዜው እየተመረመሩ መታረምና መከለስ ይኖርባቸዋል፡፡ ብሔራዊ ምንትነት በዐቢይነት የውክልና ጉዳይ ነው፡፡ በአንድ አገር ውስጥ እያሉ እንደሌሉ የተቆጠሩ ወገኖች፣ ቸል የተባሉ ሰብአዊ ዕሤቶች፤ አቅም ባገኙ፣ የኃይል ሚዛን በለወጡ ጊዜ በነባር ተረኮች እና ትእምርቶች የተሸመነውን ብሔራዊ ምንትነት እስከ መሻር፣ አፍርሶ እንደ አዲስ እስከመሥራት የሚያደርስ ጥያቄ ያነሳሉ፡፡ ይህ ሲከሰት የአገር ግንባታ ሂደት ይስተጓጎላል፤ ማኅበራዊ ውጥረት ይነግሣል፡፡ (የዛሬዋ ኢትዮጵያ ለዚህ ዓይነቱ እውነታ አብነታችን ናት፡፡) በመሆኑም ብሔራዊ ትእምርት ቢያንስ ቢያንስ ረጅም የታሪክ ዘመንን፣ ሰፊ መልክአ ምድርን እና ገሀድ የወጡ የማኅበረሰብ ክፍሎችን እና ዕሤቶችን ሊያካልል ይገባል፡፡ ብሔራዊ ትእምርት ከውክልናው ፈርጀ ብዙነት ባሻገር በኪነት ከፍታው እና በኀልዮ ጥራቱም ተለይቶ መታወቅ አለበት፡፡ ጥቅል በሆነ አነጋገር፣ ብሔራዊ ትእምርት ጥልቅ በሆነ ጊዜ ውስጥ፣ ጽኑእ በሆነ መሠረት ላይ የሚታነጽ በነባርና በአዳዲስ ዕሤቶች ትብብር የሚሸመን ዐውራ ምስል ነው፡፡

እንደ ኢትዮጵያ ላለ ኅብረ ባህላዊ አገር ብሔራዊ ትእምርት በትግግዝ የሚፈጸም ብሔራዊ--ኪናዊ ተልእኮ ነው፡፡ ብሔራዊ ትእምርት እርስ በርስ ሊናበቡና ሊከታተሉ በሚችሉ በግለሰብ፣ በቡድን፣ በትውልድ በሚፈጠሩ ገባር ምናቦች ትግግዝ በዘመናት ሂደት ምልዓት ላይ የሚደርስ ዐውራ ትእምርት ነው፡፡ እንዲህ ዓይነቱን ኪናዊ ትግግዝ--የምናብ ተናባቢነትና የምስል ተከታታይነት--በተጨባጭ ለማሳየት “ጤፍና ነጻነት”ን በሁለት መንገዶች ማንጸር እንችላለን፡፡ ቀዳሚው መንገድ ይህንን ትርኢት ከበቀለ መኮንን ነባር ትርኢቶች ጋራ እያመሳከሩ መፈከር ሲሆን፤ ተከታዩ ደግሞ በየትኛውም የኪነት ዘርፍ ካሉ ዘመነኞቹ ጋራ--ለምሳሌ ከአዳም ረታ ጋራ--እያናበቡ ማስተሳሰር ነው፡፡ የበቀለ መኮንንን ዕይታዊ ጥበብ ከአዳም ረታ ቃላዊ ኪነት አናብቦ በብሔራዊ ትእምርትነት ለማስላት በቂ ምክንያቶች አሉ፡፡ ለዛሬው ትርኢት የነፍስ ያህል የሆነውን ዐውራ መባያ[1]--ጤፍን በበቀለ የአከያየን ልማድ ውስጥ ከገነነው፣ ከማረሻ ጋራ አስተሳስሮ ለማሰብም እንዲሁ፡፡ ከምክንያቶቹ ውስጥ መሠረታዊዎቹ፡- አንደኛ፣ የዐውድ ተዛማጅነት፤ ሁለተኛ፣ የኀልዮ (የጭብጥ) ተከታታይነት፤ ሦስተኛ፣ የቅኝት ወይንም (የርእዮተ ዓለም) ተወራራሽነት፤ አራተኛ፣ የጊዜ ጥልቀት (የነገረ ፍጥረት ብሉይነት)፤ አምስተኛ፣ ሥነ ልሳናዊ ተዛማችነት ናቸው፡፡

“ማረሻ” የግብርና ማምረቻ መሣሪያ፣ “ጤፍ” ደግሞ የግብርና ምርት በመሆናቸው በተፈጥሮ የቅደም-ተከተል ዝምድና አላቸው፡፡ (ተፈጥሯዊው ቅደም ተከተል በጉዳዮቹ መካከል አለ ያልነውን የጭብጥ ተከታታይነት እና የትእምርት ተጋጋዥነት ተጨባጭ ያደርግልናል፡፡) የማምረቻ መሣሪያው (ማረሻ)፣ የአምራቹ (ገበሬ) እና የምርቱ (ጤፍ) ተፈጥሯዊ የተራክቦ ዐውድ ገጠር ነው፡፡ ጤፍ እና ማረሻ ከ85 ከመቶ በላይ ኢትዮጵያዊ ይኖርበታል የሚባለውን፤ ዳሩ ግን በአገሪቱ ፖለቲካዊ፣ ማኅበራዊ እና ምጣኔ ሀብታዊ እንቅስቃሴ ውስጥ ተገቢ ሥፍራ የተነፈገውን ወገን በቀጥታ ይመለከታሉ፡፡ ከያኒው ለተገፉ፣ ሥፍራ ለተነፈጉ ብሔራዊ ጉዳዮች ማድላቱ የትእምርቶቹን ምርጫ ተገቢነት ከማረጋገጡ ባሻገር ቅኝቱን ርእዮተ ዓለማዊ ያደርገዋል፤ (“history from below” እንደሚባለው)፡፡ ገጠርን አትኩሮ፣ ነባር የግብርና መሣሪያንና ጥንታዊ ምርትን (ማረሻንና ጤፍን) ከዚያው ዐውድ መልምሎ በምናብ ማጥለቁ፣ በምስል ማበልጸጉ እና በኀልዮ ማራቀቁ ብዙኃኑን የሚወክል፣ ዘመናትን የሚዋጅ ጽኑእ ብሔራዊ ትእምርት ለመቅረጽ ዕድል የሚሰጥ ይመስለኛል፡፡

የጤፍ ነገረ ኪን እና ፖለቲካም (the poetics and politics of teff) በቅኝት ከዚህ የሚለይ አይመስለኝም፡፡ ጤፍ በመጠን በአነስተኛነቱ “ዝነኛ” ነው፡፡ ለምሳሌ፣ አንድ የስንዴ ቅንጣት በአማካይ ከአንድ መቶ ሃምሳ የጤፍ ቅንጣቶች ጋራ እኩል እንደሆነ ይገመታል፡፡ ይህ ደግሞ “ከትውልድ ሥፍራው” አልፎ በዓለም ካሉ የእኽል ዝርያዎች በሙሉ በመጠን ትንሹ ያደርገዋል፡፡ በደስታ ተክለ ወልድ መዝገበ ቃላት ይህ የእኽል ዘር በተከታዩ መንገድ ተበይኖ እንመለከታለን፤ “ጤፍ፤ የታናሽ እኽል ስም፤ የሣር ዐይነት ሙርዬ የሚመስል፡፡ (ተረት)፤ ሳይቸግር ጤፍ ብድር” (19962፡ 675)፡፡[2] በዓለም ምግብ ድርጅት ገጽ ላይ ሰፍሮ እንደምናነበው፣ ጤፍ ከኢትዮጵያ ውጪ ባሉ አገራት፣ ለምሳሌ በደቡብ አፍሪካ እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ ከከብቶች ቀለብነት ባለፈ የአፈር መሸርሸርንና የውሃ ብክነትን ለመቀነስ ታስቦ የሚለማ “ተራ ሣር” ነበር፡፡[3] ተወዳጅ ነው በሚባልባት እናት አገሩም ቢሆን በመጠን ማነሱን ታክከው የሚቀርቡ ንጽጽሮች አጓጉልነት አላጣቸውም፡፡ ለአብነት፣ “ከመጤፍ አልቆጠረኝም” እና “ሰው ጤፉ” የሚሉ አገላለጾች በደረጃ ማነስን በገሀድ ያውጃሉ፡፡

ጤፍ በጄኔቲካዊ አወቃቀሩ እጅግ የተወሳሰበ፣ በጾታ ቅንብሩ የተደባለቀ (ፈናፍንት)፣ በምግብ ይዘቱ የበለጸገ የእኽል ዓይነት እንደሆነ የአዝርእት ባለሙያዎች ያስረዳሉ (ሰይፉ 1997)[4]፡፡ ሰይፉ ከተማ በመስኩ ላይ የተካሄዱ ምርምሮችን በከለሱበት ጽሑፋቸው እንደሚያስረዱን፣ የጤፍን የትውልድ ቦታ በእርግጠኝነት መናገር ቢከብድም፣ ጄኔቲካዊ ብዝኃነቱን በማጤን ኢትዮጵያ እናት ምድሩ ልትሆን እንደምትችል መገመት አስቸጋሪ አይሆንም፤ “[T]he genetic diversity for teff exists nowhere in the world except in Ethiopia, indicates that tef originated and was domesticated in Ethiopia” (12)፡፡ ጤፍ በዓለም አቀፍ ደረጃ እጅግ ጥንታዊ ከሚባሉ ጥቂት የእኽል ዘሮች መካከል አንዱ ነው፡፡ በዚህ የእኽል ዘር ላይ ከተካሄዱ ምርምሮች መካከል ብዙዎቹ፣ Nicolai Vavilovን (1951)[5] መሠረት በማድረግ፣ ቅድመ ክርስቶስ ከ4000–1000 በኢትዮጵያ ውስጥ እንደበቀለና ተስፋፍቶ እንደለመደ ይገምታሉ፡፡ እንደ ጤፉ ሁሉ፣ “ኢትዮጵያዊው” ማረሻ፣ ከዕድሜው ጥንትነት ባለፈ ልደትና ዕድገቱም እዚሁ መሆኑን የሚያመላክቱ ምርምሮች አሉ፤ ለምሳሌ፣ Hubert Cochet ኢትዮጵያውያን ገበሬዎች በማረሻ ለ2000 ዓመታት እንዳረሱ ይጠቁማል (2011፡ 31)፡፡[6]
በኢትዮጵያ ውስጥ ከሦስት ሺህ በላይ ዘመናትን ያስቆጠረው፣ ከአገሪቱ ሕዝብ መካከል 70 ከመቶው በእንጀራ መልክ ይመገበዋል ተብሎ የሚገመተው ጤፍ (ታደሠ 2017፡ 50) በሦስቱ ዐበይት የሥነ ልሳን ቡድኖች ተቀራራቢ ስያሜም አለው፡፡ በአማርኛ “ጤፍ”፣ በኦሮምኛ “tafi” በትግሪኛ “ጣፍ”፡፡ በቀለም ስርጭትም ረገድ ወተት ከመሰለ ነጭ (ማኛ) አንስቶ እስከ ጥቁር ድረስ የሚዘልቁ አራትና አምስት ቀለማትን ያቅፋል (አዳም በሁሉም ቀለሞች የሚጫወት ሲሆን የበቀለ ምርጫ ጥቁሩ ነው)፡፡ እንዲህ ያለው የባሕርይ ውስብስብነት፣ የጾታ መንታነት፣ ኅብረ ቀለማዊነት ጤፍን--በአዳም ረታ ጥበበ ቃላት እና በበቀለ ዕይታዊ ጥበብ--ውስጥ ለብሔራዊ ትእምርትነት የተመቸ መባያ አድርጎታል፡፡ “ማረሻ” በበኩሉ ኢትዮጵያውያን የወል ምንትነታቸውን ከሚቀርጹባቸው ብሉይ ዕሤቶች መካከል አንደኛው ነው፡፡ የወልነቱን በዐበይቱ የኢትዮጵያ ቋንቋዎች ውስጥ ባለው የስያሜ ተወራራሽነት መረዳቱ አያሰቸግርም (የአማርኛው “ማረሻ”-- በግእዝ “ማሕረስ”፣ በኦሮምኛ “maarashaa”፣ በትግርኛ “ማሕረሻ” የሚሉ አቻዎች አሉት)፡፡ ብሉይ ነው ስል አንድም፣ የዘፍጥረቱን ጥንታዊነት፤ አንድም፣ የጊዜ ጥልቀቱን ታክኮ የሚመሠረተውን ባህል ጽኑእነት ማመልከቴ ነው፡፡ በተፈጥሮው ቀጥ ያለው፣ የተሳለውና የሾለው ማረሻ፣ በበቀለ ትርኢቶች ውስጥ በከያኒው ፈቃድ፣ ፍላጎትና እጅ መዋቅሩ ተናግቶ፣ “ተፈጥሮው” ተዛብቶ ልክ እንደ ጤፍ ወደ ፈናፍንትነት ተቀይሯል፡፡ የበቀለ ማረሻዎች መዋቅር መናጋት የአድሏዊው የተባዕትነት ሥርዓት ፈርሶ በአዲስ ተምኔታዊ ሥርዓት የመተካቱ አምሳያ ነው፡፡ ከዚህ ሥርዓት ውስጥ ነው እንግዲህ ከያኒው አዳዲስና ነባር ዕሤቶች ተዳርተው የሚሰናኙበትን ብሔራዊ ትእምርት ለመፍጠር የሚታገለው፡፡[7]

ጤፍ እና ማረሻ ኢትዮጵያውያን ጥልቅ ከሆነ ጊዜ፣ የጋራ ታሪካቸውን፣ ርእዮታቸውንና ንጽረታቸውን የሚጠልቁባቸው፤ ሩቅ ከሚባል ትናንት የወል ልቡናቸውንና ምንትነታቸውን የሚያደሩባቸው “ቁሳዊ” ዕሤቶች ናቸው፡፡ ቤኔዲክት አንደርሰን፣ “It is the magic of nationalism to turn chance into destiny” (1983፡ 12)[8] እንዳለው ዕጣ ፈንታቸው ጭምር ተጠላልፎ የተሰናኘባቸው የወል ዕሤቶች፡፡ ማን ከዕጣው ማምለጥ ይቻለዋል? እንደሚታወቀው እንዲህ ያለ ዕሤት በጥልቅ ጊዜ እና በጽኑእ መሠረት ላይ የሚቆም አገር ለማነጽ ምቹ ዕድል ይፈጥራል፡፡ በእርግጥ አንድ ማኅበር በጽናት ይቆም ዘንድ ዕጣውን ከቋጠረበት ሩቅ ትናንት በተጨማሪ፣ በገነነ “የሕዝብ ማኅበራዊ ልቡና” ነገውን የሚዋጅበት የጋራ ስኬት እንደሚያስፈልገው አሌ አይባልም፡፡ ለዚህ ዓይነቱ ስኬት ጤፍ እንግዳ አይመስለኝም፡፡ ትናንት፣ ጤፍን ለሰው ልጅ ምግብነት በማዋል ረገድ ኢትዮጵያ ከዓለም ብቸኛ አገር ነበረች፡፡ ዛሬ፣ በተለይ በአውሮፓና በሰሜን አሜሪካ በሚኖሩ፣ እንጀራን መለያቸው ባደረጉ በ“ነባሬ ባዕድ”[9] (diaspora) ኢትዮጵያውያን በሚተዳደሩ ምግብ ቤቶች አማካይነት ዝናን ያተረፈው ይህ የእኽል ዘር የኢትዮጵያን ድንበር ተሻግሯል፡፡ በጣዕሙ፣ በምግብ ይዘቱና ለጤና ባለው ጠቀሜታ ከተመጋቢው እኩል በሥነ ምግብ ተመራማሪዎች ዘንድ ተወዳጅ የሆነው ጤፍ በትልልቆቹ የዓለም የመገናኛ ብዙኋን ሳይቀር (ለምሳሌ፣ በBBC, VoA, The Washington Post, The Guardian, The New York Times, ወዘተ.) “the next ‘super grain’ of the World” የሚል መወድስ ወርዶለታል፡፡ ይህንን ዝና ተከትሎ ሊመጣ የሚችለው ማኅበራዊ ከፍታ እና ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታ--(as a national branding) ብሔራዊ ክብርና ኩራትን የመፍጠር አቅም አለው፡፡ የጤፍ ታሪካዊ፣ ባህላዊ እና ማኅበረ-ኢኮኖሚያዊ ፋይዳው አንድም በመከባበር ላይ የተመሠረተ አንድነትን ለመፍጠር የሚያግዝ፤ አንድም በጎሣ፣ በሃይማኖት እና በቋንቋ ምክንያቶች የተፈረቀቀውን ብሔራዊ ልቡና (the national psyche) ለማከም የሚያስችል ዕድል እመስጠቱ ላይ ነው፡፡[10]

III
ትኩረታችንን ወደ ዛሬው ትርኢት እንመልስ፡፡ “ጤፍና ነጻነት”፡፡ ጤፍ የ“ኢትዮጵያ” እና “የኢትዮጵያዊነት” ብሔራዊ ትእምርት፤ ጋሻ በበኩሉ የነጻነት እና የአርበኝነት ማኅደር መሆኑን በመግቢያዬ አመልክቻለሁ፡፡ እንዲህ ያለው የጋሻ ትርጉም ህልው በሆነበት ባህል ውስጥ ጭምር ታውቆ የሚሠራበት ነው፡፡ በትርኢቱ ውስጥ ከቀረቡት ሥራዎች ብዙዎቹ ከጤፍ እና ከጋሻ ተራክቦ የተገኙ ናቸው፡፡ ይህ ማለት ግን ሁለቱ ጉዳዮች በሁሉም ትዕይንቶች ውስጥ እኩል ሥፍራ አላቸው ማለት አይደለም፤ በፍጹም፡፡ ጤፍ በሚናው ይልቃል፡፡ የጭብጥ ክትትል ከመፍጠር፣ የመተርጎሚያ ዐውድ ከመተለም ባለፍ ዝርው ህልውናም አለው፡፡ ጤፍ በቤት ውስጥ ቁስነት ተከስቷል፤ የግድግዳ ምርጊት ሆኖ ተገልጧል፤ ወዘተ፡፡ ጤፍ ታሪክ ነው፤ ምጣኔ ሀብት ነው፤ ፖለቲካ ነው፤ ርእዮተ ዓለም ነው፡፡ በጤፍ የሰው አካል ተገንብቷል፤ የሰው ገጽ ተነድፏል፡፡ ገጻተ ሰብኡ ከጤፍ መልኩንም ይዘቱንም ወርሰዋልና ወደ ጤፍነት ተለወጡ ማለትም እንችላለን፡፡ ከተጨባጭ ሁነቶችና ህልውናዎች ባለፈ ጤፍ ለልእለ አካላዊ ክስተቶች ማድሪያነት ውሎም እንመለከታለን፡፡ ለምሳሌ፣ “ጓዳና ግርግዳ” የሚል ርእስ በተሰጠው፣ በቀጫጭን ዘንጎችና በጥቁር ጤፍ ትግግዝ በተቀናበረ ግድግዳ ላይ (በጤፍ ቡኮ የተመረገ፣ ጋሻ ያዘለ ግድግዳ) ከያኒው ይሁነኝ ብሎ በተዋቸው ሽንትር ሽንቁሮች ውስጥ አሳልፈን የምናየው “የቤተ ክርስቲያን” ጨርቅ ልእለ ፍጥረት ህላዌ ከልደትና ሞት ጋራ የታተመበት ነው፡፡ በመሆኑም ጤፍ በትርኢቱ ውስጥ የነገረ ሰብእን ዕጣ የምናሰላበትን ስብርባሪ አፍታ ጭምር ይሰጠናል ማለት ነው፡፡

በትርኢቱ ውስጥ በጤፍ ከተገነቡ ምስሎች መካከል ገጸ ሰብእ[11] የተነደፈው በሁለት ተከታታይ ትዕይንቶች ውስጥ ብቻ ነው፤ በ“Gluten-free-dom I” እና በ“Gluten-free-dom II”፡፡ እነዚህ ትዕይንቶች “ተከታታይ” ብለን ብቻ የምናልፋቸው አይመስሉኝም፡፡ ይልቁንም እጅግ በተወሳሰበ ትእምርታዊነትና በተራቀቀ ዘይቤ የተከየኑ፣ ለፈርጀ ብዙ ንጽጽርና ትርጓሜ የተመቹ ወደረኛ ቅርጾች ናቸው፡፡ ኋለኛውን መነሻ እናድርግ፡፡ ጀርባ ለጀርባ እንጂ ፊት ለፊት የማይተያዩ፣ ትከሻ ለትከሻ ገጥመው ክብ የሰሩ የሰባት ነፍሰ ጡሮች ትዕይንት ነው፡፡ በዚህ ትዕይንት ውስጥ ሴቶቹ ክብነቱን ጠብቆ በጠባቡ በሚዞራቸው ቡላ ቀለም ያለው የአመድ ደለል ላይ ቆመዋል፡፡ ደለሉን ተከትሎ በክቡ የሰፈነው ነጭ አመድ ከሸማ የተሠራ ምንጣፍ፣ በዙሪያው የተኮለኮለው የከሰል ሰልፈኛ ደግሞ ጥቁር ጥለት ይመስላሉ፡፡ በሆዳቸው ፍሬ የያዙ ሰባት ሴቶች የተደራረቡ እጆቻቸውን ሐፍረታቸው ላይ ጣል እንዳደረጉ፣ እንጀራ የለበሰ ጋሻ አናታቸው ላይ እንደደፉ፣ በአክብሮት ይሁን በፍርሐት አልያም በሐፍረት አቀርቅረዋል፡፡
ሁለተኛው ትዕይንት የአንድ ሰው “ገድል” ነው፡፡ ይህንን ገድል እኔ “ገልና ገልቱ” ብዬ እጠራዋለሁ፡፡ (“ገል” የጋን ስባሪ፤ “ገልቱ” ያልሠለጠነ፣ በድንቁርና የተደፈነ፡፡) ዙሪያውን በተሰባበሩ ሸክላዎች የተከበበ፣ ከምድር ከፍ ብሎ የታነጸ፣ ባለ ስድስት ማዕዘን ቅርጽ ያለው ጡብ ገዝፎ ይታያል፡፡ ሙቀት ፍለጋ እጆቹን ወደ ፊት የዘረጋው ሰው እጡቡ አናት ላይ ባፍጢሙ እደፋው የአባቶቹ ጋሻ ላይ “ተመቻችቶ” ተቀምጦ “የደቀቁ የሸክላ ገሎችን በተመስጦ ይሞቃል”፡፡ ሁለቱ ትይዕንቶች የመከታተል ብቻ ሳይሆን እርስ በእርስ የመተረጓጎም ባሕርይም አላቸው፡፡ ይህንን ለማጤን እላይ በገለጻዎቹ ውስጥ የሰፈሩትን ወደረኛ ድርጊቶችና ሁነቶች ማነጻጸሩ ብቻ በቂ ይመስለኛል፡፡

ሴቶቹ በገዛ ፈቃዳቸው ፋታ ለማይሰጥ፣ ድካም ለበረታበት፣ ህመም ላለበት ኃላፊነት ራሳቸውን የሞሸሩ ይመስላሉ፡፡ አንድም የቁጥራቸው ሰባትነት የኃላፊነቱን ክብደት ያጸናል፡፡ ሰባት ቁጥር በትውፊት፣ በሃይማኖት፣ በኪነት፣ ወዘተ. ውስጥ ምልዐትን፣ ፍጹምነትን ለማመልከት ተመላልሶ የሚመጣ ነባር መባያ ነው፡፡ ፍጹምነቱና ሙሉነቱ የበረከትም የቅጣትም ሊሆን ቢችልም፡፡ አንድም ሴቶቹ የቆሙበት የአመድ ደለልም ሆነ አካላቸው ተገጣጥሞ የፈጠረው የቅርጽ ክብነት እላይ በቁጥር ጸና ያልነውን በድካምና በህመም የተሞላ ኃላፊነት ፍጹም ያደርገዋል፡፡ በክብነት ውስጥ መውጫ ቀዳዳ ይጠፋል፤ መነሻና መድረሻ ይታጣል፡፡ ለእረፍት የሚሆን ጥጋት አይሰጥም፡፡ በቀለ በምስሉ መግለጫ ላይ በገሀድ እንደሚጠቁመን ሰባቱ ሴቶች በዝርው ሰባቱን ቀናት ይወክላሉ፡፡ በዚህም ሰንበት ተገድፏል፤ የለመድነው የጊዜ መስፈሪያ ተሽሯል፡፡ ቀናቱ በሴቶቹ ድርጊት ተቃኝተው “ጊዜ” ከሰው ጋራ የሚለያይበት መስመር ደብዝዟል፡፡ መነሻ፣ ማጋመሻ፣ መዳረሻ የሚባሉ አንድም፣ የድርጊትና የሁነትና መሥፈሪያዎች፤ አንድም የጊዜ ዋቢዎች ሳስተዋል፡፡

እላይ በእንጥልጥል ወደተውነው ጉዳይ እንመለስ፤ “ገሎችን መሞቅ” ምን ማለት ነው? ከከያኒው ምስክርነት ባሻገር የወጣቱ የእጅ አዘረጋግ ሁኔታ በሙቀቱና በአካሉ መካከል በፈጠረው ሚዛን ሙቀትና ምቾት መኖራቸውን እንረዳለን፡፡ ግን እሳቱ ወዴት ነው? የሙቀቱ ምንጭስ ምንድ ነው? ለእነዚህ ጥያቄዎች በአንድምታ የምንገልጠው እውነታ ካልሆነ በቀር፤ በቀጥታ የምናገኘው መልስ ያለ አይመስለኝም፡፡ በባለ ስድስቱ ማዕዘን ጡብ ዙሪያ በሰፊው የፈሰሱት የገል ስብርባሪዎች በኢትዮጵያውን የቆየ ታሪክ ውስጥ ቋሚ ሥፍራ ያላቸው፣ በሸክላ የተሠሩ አገረ ሰብአዊ ዕደ ጥበባት ናቸው፤ በየዓይነቱ --የጀበና፣ የምጣድ፣ የድስት፣ የጋን፣ የጣባ፣ የዕጣን ማጨሻ፣ ወዘተ. ስብርባሪዎች፡፡ ስብርባሪዎቹን በቅርበት ላጤነ ሰው ዕደ ጥበባቱ በእርጅና ምክንያት ከሰርክ ግብራቸው የተገለሉ አይመስሉም፡፡ ይልቁንም ከነወዛቸው ከነጉልበታቸው ያሉ፣ ከግብራቸው በግድ ተነቅለው የደቀቁ ነው የሚመስሉት፡፡ በሌላ ቋንቋ ሙቀቱ የሚመነጨው ከገሎቹ ትኩስነት ነው፡፡ ትኩስነት፤ አንድም፣ ከእሳት ምድጃ የሰበሰቡትን ሙቀት ይዞ ማቆየት ነው፡፡ ገልቱው ዕደ ጥበባቱን ከተሰየሙበት ምድጃ ላይ ነቅሎ --ቡናና ወጡን ደፍቶ፣ ዳቦና እንጀራውን ገልብጦ--ጀበናውን፣ ድስቱን፣ ገበር ምጣዱን፣ ምጣዱን አንክቶ፣ እንካቹን ሜዳ ላይ ዘርቶ ትኩስነታቸውን እየሞቀ ነው፡፡ አንድም በዘይቤ ተራ እንናገርና ትኩስነት አፍላነት ነው፡፡ የአገልግሎት ዘመን አለመጋመስ፡፡ ከብርታትና ጥንካሬ ጋራ መሆን፡፡ ጠላውን ደፍቶ፣ እርጎውን ገልብጦ፣ ወዘተ. ያደቀቃቸው የሸክላ ውጤቶች፡፡

በዚሁ ተጠየቅ ከተጓዝን የሴቶቹን አቋቋም በመመርመር በሰባት ቁጥር እና በክብ ቅርጽ ትግግዝ ጸና ያልነውን ህመም በተጨባጭ መመልከት እንችላለን፡፡ የሴቶቹ ፋታ የለሽነት ድርጊቶቹንና ሁነቶቹን በሙሉ ወደማያቋርጥ ሂደትነት ለውጧቸዋል፡፡ ይህንን ለማጤን--በተለመደው አገላለጽ--እንጀራ የጠመጠመ ጋሻ ከሰፈነበት የራስ ጸጉራቸው፣ በአመድ ደለል እስከተደበቀው የእግር ጥፍራቸው ድረስ መመልከቱ በቂ ነው፡፡ አመዱ እና እንጀራው ትይዩ ናቸው፤ አንዱ ምርት ሌላው ግርድ፡፡ ከአናት እንጀራው በተመረተ ቁጥር ከስር አዲስ አመድ ይወድቃል፡፡ አዲስ አመድ --ትኩሣቱን ያልጨረሰ አመድ፤ ረመጥ፡፡ ይህ ማለት ሴቶቹ ረመጥ ላይ ቆመዋል እንደማለት ነው፡፡

ቀደም አድርጌ ለማሳየት እንደሞከርኩት ሴቶቹ እንዲህ ያለውን በድካምና በህመም የተሞላ ኃላፊነት በፈቃዳቸው መርጠው ተቀብለዋል፡፡ በማሕፀኗ ሽል የያዘችን እናት በረመጥ እስከመድበን የሚያደርስ መስዋዕትነት ምን የሚሉት ኃላፊነት፣ እንዴት ያለ ዓላማና ተልእኮ ነው? የራስን ሰብእና የሚያደቅቅ፣ ህልውናን የሚያመነምን፣ ሕይወትን የሚያሰልል ተግባር ውስጥ በፈቃድ መሳተፍ ራስን ለከፋ ጉዳት ማጨት ይመስላል፡፡ የፈቃድ ጉዳት (self-destruction)፣ ከፍ ሲልም የፈቃድ ሞት ከዳግም ልደት ጋር የሚዛመዱበት እንዲህ ያለው አቀራረብ ሚታዊ አመሳሰል ነው፡፡ ይህን ዓይነቱን አመሳሰል በሚቶሎጂ ውስጥ በብሉየ መዋዕልና[12] ደንብ ከተቀረጹ ምስሎች (archetypal imageries) ጋራ አቆራኝተን መመልከት እንችላለን፡፡ በሆዳቸው ፍሬ የያዙ ሴቶች ትከሻ ለትከሻ ገጥመው ክብ መሥራታቸው፣ በሠሩት ክበብ ውስጥ ረመጥ ላይ መቆማቸው፣ በአመድ ደለል መያዛቸው፣ እንጀራ “ማብቀላቸው” በአንድ ግዜ ኦሮቡረስን (በክብነት) እና ፊኒክስን (በረመጥነት-አመድነት) አቃልጠን እንድናስብ ያደርገናል፡፡ ራሷን አቃጥላ ከትቢያዋ ላይ ነፍስ የምትዘራው ፊኒክስ (Phoenix) እና በክብ ቅርጽ ከጅራቱ አንስቶ ሙሉ አካሉን በልቶ በአዲስ ህልውና የሚከሰተው አሮቡሮስ (Ouroborus) “ሁለንተናዊ” ሊባሉ የሚችሉ የህመምና ድኅነት፣ የሞትና ልደት ትእምርቶች ናቸው፡፡ ባዶ እግራቸውን ረመጥ ላይ የቆሙ ሰባት እናቶች በቸልታ የተጎዳውን ነባር ምንትነት፤ በሆዷቸው የያዟቸው ሰባት ፍሬዎች ደግሞ እንደ አዲስ ይወለድ ዘንድ የሚጠበቀውን ርእይና ርእዮት ይወክላሉ፡፡ ከዚህ ትዕይንት ዓላማዎች መካከል አንዱና ምናልባትም ቀዳሚው ለዘመናት ለኖረው፣ ዳሩ ግን ቸል ለተባለው የእናቶች ህመምና ድካም--የላቀ ብሔራዊ ተግባር--ዕውቅና መስጠት ነው፡፡ ይህ ዕውቅና ልዕለ ሰብአዊ እና ልዕለ ታሪካዊ እንጂ ተርታና ሰርካዊ አይደለም፡፡ በሌላ ቋንቋ፣ ከያኒው ከፍ ባለ የአከያየን ስልትና ርእዮት እናቶችን ጥልቅ ጊዜ ውስጥ በመትከል ወደ ሚታዊ ተጋዳሊነት ቀይሯቸዋል፡፡ በምላሹም ከዚያው ጥልቀት ውስጥ በጽናት የሚቆም ብሔራዊ ትእምርት እና ብሔራዊ ምንትነት ለማስገር ሞክሯል፡፡

አንድም እናቶች ካለመኖር ህጽን መኖርን አስገኝተዋልና ለዚያም ኪናዊ ውዳሴ እንደ ማውረድ ሊቆጠር ይችላል፡፡ በአንዳንዶች ግምት “ጤፍ” የሚለው መጠሪያ “ጠፋ” ከሚለው ቃል የተገኘ ነው፤ ጠፋ፣ መኖር አቆመ፣ ህልውናው አበቃ እንደማለት፡፡ በሌላ ቋንቋ የዚህ የእህል ዘር የመጠን አነስተኛነት ከመኖር ይልቅ ላለመኖር ይቀርባል እንደማለትም ነው፡፡ የ“ጤፍ” የፍቺ ነቅኡ “ጠፋ” የሚለው ግስ ከሆነ፣ አንድም፣ ጤፍ የምንለው፣ በጣት የምንቆነጥረው ደቃቅ ነገር በተጨባጭ አለመኖርን ያስተማስላል (the representation of absence, the visibility of invisibilty) እንደማለት ነው፡፡ አንድም ዐውራውን የብሔራዊ ሚቶች መሻት--የመነሻዎች ሁሉ መነሻ የመሆንን፣ ከምንምነት ነቅእ የመፍለቅን መሻት--ይጠልፍልናል፡፡ ጤፍ አለመኖርን ከወከለ ከጤፍ የምንጠልቀው “ኢትዮጵያዊነት” ከእመ አበ አልቦ እንደተገኘ (creation ex nihilo, that is, creation from nothing) ይቆጠራል፡፡ በዘይቤ ተራ እንነጋገርና የኢትዮጵያ ገበሬ “አለመኖርን” ይዘራል፡፡ እናቶች ደግሞ ከአለመኖር ማሕጸን “እንጀራን” የመሰለ ግዙፍ ኑባሬ ያዋልዳሉ እንደማለት ነው፡፡ ከጤፍ አብራክ እንጀራ የመክፈሉን ጉዳይ፣ እናቶቹ በሆዳቸው ከያዙት ጽንስ መወለድ ጋራ አቆራኝቶ ማየት ይቻላል፤ ያ ጽንስ አንድም በነባርና በአዳዲስ እሴቶች ትብብር ይሸመናል ያልነው “ኢትዮጵያዊነት” (pan-Ethiopianism) ነው፡፡ የእንጀራው አናት ወጥቶ በጋሻ ቅርጽ መስፈኑ ደግሞ የልደቱ መፈጸም ማረጋገጫ ትእምርት ነው፡፡ ጋሻ የአርበኝነትና የነጻነት ትእምርት፤ ጤፍ ደግሞ የኢትዮጵያና የኢትዮጵያዊነት ማደርያ ነው ካልን፣ በጋሻ መልክ የተከሰተው እንጀራ የዚህ ማረጋገጫ ሰንደቁ (the symbol of national imaginary) ይሆናል፡፡ አንድም በጋሻ ቅርጽ አናታቸውን የከበበው እንጀራ በሰማዕትነት እንዳገኙት የብርሃን አክሊል (halo or nimbus) ሊቆጠር ይችላል፡፡ እንዲህ ያለው ሐቲት ለኪነቱ በ“በብሉየ መዋዕልና” ደንብ ኢትዮጵያንና ኢትዮጵያዊነትን አጥልቆ የሚተክልበትን ረቂቅ ዐውድ ይሰጠዋል፡፡
ኢትዮጵያውያን አንጀራን መመገብ የጀመሩበትን ጊዜ የሚያመለክት እርግጠኛ መረጃ የለም፡፡ ነገር ግን የእንጀራን መነሻ የሚጠቁሙ፣ ዘመኑን እስከ ቅድመ ክርስቶስ እስከ 100 ዓ.ዓ.

የሚያደርሱ የቃል ተረኮች እንዳሉ ስትዋርትና አስናቀ ይናገራሉ (1962: 127)[13]፡፡ በእነዚህ ተረኮች ወስጥ እንጀራ ኢትዮጵያውያን በተቸገሩ ወቅት ከልእለ ፍጥረት ህላዌ የተሰጠ በረከት ተደርጎ ነው የሚቀርበው፡፡ (በበቀለ ኪነት ውስጥ ያንን ሚና ወደ ሚታዊ ህልውናነት የተሸጋገሩት እናቶች ወስደውታል):: ቀደም አድርገን የጠቀስነው የታደሠ ጥናት እንደሚያመላክተን (2017፣ 50) ከኢትዮጵያ ሕዝብ ውስጥ 70 ከመቶ ያህሉ ጤፍን በእንጀራ መልክ ተመጋቢ ነው፡፡ ይህ ቁጥር የጤፍ እንጀራን ለብሔራዊ ምግብነት የሚያበቃው ይመስለኛል፡፡

ጋኖቹን[14] አንክቶ፣ ባፍጢሙ እደፋው ጋሻ ላይ ተቀምጦ ስብርባሪ ገሎች እየሞቀ በምቾት የሚመሰጠው ገልቱ በፈንታው ፍቺው የዚህ ተቃራኒ ነው የሚመስለው፡፡ በእኔ አረዳድ ትዕይንቱ የዘመናችን ክፉ አባዜ--አገር ለዘመናት ጸንታ የኖረችባቸውን የዕሤት ሥርዓቶች፣ የጋራ ታሪኮች፣ የወል ልቡናዎች የመቀናቀን አባዜ--በስላቅ የተነደፈበት ነው፡፡ ስላቁ የቤቱን ማገር እየመዘዘ በሚያነድድ፣ መሠረቱን እየቆረቆረ ቤቱን ራሱ ላይ በሚንድ ገልቱ ላይ ቢያርፍም፣ አገራዊ አደጋው የምር እና ቅርብ መሆኑን ትላልቅ ጋኖችን በማውደም አሳይቷል፡፡ አገር ጸናባቸው ያልናቸው ረቂቅ ዕሤቶች ወጣቱን በከበቡት ስብርባሪ ገሎች ገዝፈው ይታያሉ፡፡ “ጋን” ከአገረ ሰብእ ጥበብነቱ ባሻገር አገር አጽንተው ያቆዩትን ረቂቅ ዕሤቶች ለመወከል የሚያበቃ ሥነ ልሳናዊ እና ሥነ ፍቻዊ ባሕርይ አለው፡፡ በተለይም ቃሉ “ጋኖች” ተብሎ በብዙ ቁጥር ሲጠራ የፍቺው ስፋት ከማጀት እስከ አደባባይ ይዘልቃል፤ “ጋኖች፤ ትልልቆች ሰዎች ዋኖች ጨዎች ጎምቱዎች አባቶች ዐዛውንቶች፡፡ (ተረት)፤ ጋኖች ዐለቁና ምንቸቶች ጋን ኾኑ” (ደስታ ተክለ ወልድ፣ 280)፡፡ አንድም፣ ከማጀት እስከ ቤተ መንግሥት የተዘረጋ ፍቺ አለው፤ ከጠላ መጥመቂያ፣ ከጠጅ መጣያ ቁስነት እስከ ንጉሥ መጠሪያት የሚደርስ ፍቺ፤ የጃን ሆይ አቻ ሆኖ፣ “ጋን ሆይ ፤-ገናና ሆይ፤--ጃን ሆይ፡፡” (280) እያስባለ፡፡
እስካሁን ለማሳየት እንደሞከርኩት Gluten-free-dom “I” እና “II” በተወሳሰቡ ትእምርቶች እና በተራቀቁ እይታዊ ሜታፈሮች የተከየኑ ድንቅ ምስሎች ናቸው፡፡ በምስሎቹ መካከል የሚካሄደው ንጽጽር ከዚህም አልፎ ልሄድ ይችላል፡፡ እኛ ይህን በይደር ዘግተን ለመጣጥፉ እንደ ማሳረጊያ ወደሚያገለግሉ አንድ ሁለት ነጥቦች እንለፍ፡፡

IV
በትርኢቱ ውስጥ ከቀረቡት ሥራዎች ብዙዎቹ --ከፀሐይ እና ጎጆ (ከባህል እና ተፈጥሮ ) መስተጋብር ከተቀሰቀሱ የሰርክ ደፋ ቀናዎች (“አሁንና ቅድም” I፣ II፣ III)፣ የዘወትር ስሜቶች (“አዙረኝ አዛዙረኝ”) አንስቶ፤ ረቂቆቹ የወል ዕሤቶች፣ የጋራ ልቡናዎች እስከተከተቡባቸው ምስሎች (“ጓዳና ግድግዳ”፣ Gluten-free-dom “I” እና “II”) ድረስ ከጤፍ እና ከጋሻ ትእምርታዊ ተራክቦ የተገኙ ናቸው፡፡ እርግጥ ነው እንዲህ ካለው የትርኢት ጠቅላይ ፈለግ የሚሸሹ ጥቂት ሥራዎች አይጠፉም፡፡ ለዚህ ደግሞ፣ “የገደል ማሚቶ”፣ “ቆሜ ተቀምጬ” እና “አዲስ ጠላ በሰባራ አንኮላ” አብነት ይሆናሉ፡፡ “የገደል ማሚቶ” ለኀልዮ እምብዛም ያልተጨነቀ፣ ምናልባትም የሄደ ድምጽ ተመልሶ የሚመጣበት የቅርጾች ጨዋታ ነው፡፡ በ“አዲስ ጠላ በሰባራ አንኮላ” ውስጥ የጤፍና የጋሻን የተናጠልም ይሁን የወል ህልውና በገሀድ ፈልገን ስለማናገኝ ሥራው ከትርኢቱ አጠቃላይ መንፈስ ያፈነገጠ ይመስላል፡፡ ይሔ ግምት ግን ኪነቱን ከቀሪዎቹ ሥራዎች ጋራ አናብበን መተርጎም ስንጀምር በቀላሉ የሚፈርስ ነው፡፡ እንዲህ፣ እንደ “ጤፍና ነጻነት” ባለ አንድ ወጥ ርእስ በተሰጠው ከፍ ያለ ትርኢት ውስጥ ሥፍራ ያገኙ፣ በተቀራራቢ የጊዜ ክበብ ውስጥ የተከየኑ ሥራዎች በአመዛኙ ተነጥሎ ከሚከናወን ዝግ ምልከታ ይልቅ ለአጎራባች (co-textual) እና ለዐውዳዊ (contextual) ምርምር ይጋብዛሉ፡፡ ይህንን አጠቃላይ የነገረ ፍካሬ መርህ ከግምት ካስገባን፣ ከያኒው በምስሉ መግለጫ ላይ ባቀረበው ፍቺ ብቻ ረግተን የምንቆም አይመስለኝም፡፡ ይልቁንም በአንድምታ ተጨማሪ ትርጉም ለማከል እንጋበዛለን፡፡ በእኔ እምነት በትርኢቱ ውስጥ በአካል ጭምር የተጎራበቱት Gluten-free-dom “I” እና “አዲስ ጠላ በሰባራ አንኮላ” ከጤፍ እና ጋሻ መጉደል ባሻገር በገሎቻቸው ተሳስበው በመንፈስ ይሰምራሉ፤ በጭብጥ ይከታተላሉ፡፡ በትርጓሜም እንደሚከተለው ይተጋገዛሉ፡፡
በጥንታዊው የሒሳብ ማሰላሰያ፣ በአባከስ አምሳያ የተበጀው በአራት ማዕዘን የብረት ፍሬም የታጠረ ምስል፣ ብረቱ ላይ ሻጥ ሻጥ ተደርገው አግድም የተዘረጉ ወልጋዳ የእንጨት ዘንጎች፣ በዘንጎቹ ላይ የሚንሸራሸሩ በቅርጽ

በሀበሻ ባህር ዓለምአቀፋዊ ውድድር !

(የሀብታሙ ደባሱ አዲሱ የግል ሀሳብ)
#ethiopia | በዛሬው ነገረ-ሀሳቤ በታሪክ ውስጥ የሀበሻ ባህር ተብሎ ስለሚጠራው እና ቀይ ባህር ላይ ያተኩራል ።በትውልድ ውስጥ ዘላለማዊ አሻራ ማሳረፍ ( Permanent Interest ) ዘላቂ እና ታሪክ የማይረሳው ተግባር ነው፤ ይህ ለእኛ ለእኔ ዘመን ትውልድ ትልቅ እድል ነው።

ቀይ ባህር በዓለም አቀፍ ደረጃ ቁልፍ ከሆኑ የንግድ እና የስትራቴጂክ የውሃ መስመሮች መካከል አንዱ ሲሆን (ለምሳሌ፡ በስዊዝ ካናል እና በባብ ኤል-ማንደብ በኩል) በመሆኑም የዓለምና የቃጣናው ኃያላን ሀገራት ትኩረት የሚስብ የጂኦፖለቲካል ውድድር ማዕከል ሆኗል።

ይህ ውድድር የንግድ ፍሰትን ከመቆጣጠር እስከ ወታደራዊ መንደሮች ማስፋፋት ድረስ የተዘረጋ ሲሆን፣ እንደ ጂቡቲ ባሉ አካባቢዎች የቻይና፣ የአሜሪካ፣ የፈረንሳይ፣ የጃፓን እና የዐረብ ሀገራት ወታደራዊ መንደሮች መገንባታቸው የውድድሩን መጠን ያሳያል። (ምንጭ፡ The International Politics of the Red Sea እና ሌሎች ጽሑፎች) በዚህ ውስብስብ ዓለምአቀፋዊ ውድድር ውስጥ፣ "ኢትዮጵያ" ቁልፍ ሚና ያላት ሀገር ናት ።

🔴የኢትዮጵያ ሚና፦

ኢትዮጵያ በቀይ ባህር ጂኦፖለቲካ ውስጥ ያላት ሚና በበርካታ ምሁራዊ ስራዎች ተንጸባርቋል፤ በተለይም በ"Ethiopia and the Red Sea: The Rise and Decline of the Solomonic Dynasty" በሞርደካይ አቢር (Mordechai Abir) እና በቅርብ ጊዜ በተሰሩ ጥናቶች ላይ። እነዚህ ማጣቀሻዎች የኢትዮጵያን ሚና በሦስት ዋና ዋና ገጽታዎች ይመረምራሉ፦

🔴 ታሪካዊ እና የህልውና ጥያቄ፦

እንደ አቢር እና ሌሎች የታሪክ ተመራማሪዎች ገለጻ፣የኢትዮጵያ ስልጣኔ (ለምሳሌ አክሱም) እና ኢኮኖሚ ከጥንት ጀምሮ ከቀይ ባህር ጋር የተቆራኘ ነው። ኢትዮጵያ እስከ 1993 እ.ኤ.አ. (ኤርትራ ነፃ እስከወጣችበት ጊዜ) ድረስ የባህር በር ነበራት፤ ቀይ ባህርም ቀደም ባሉት ዘመናት "የሀበሻ ባህር" ተብሎ ይጠራ እንደነበር ይታወቃል።(ምንጭ፡ ረዳት ፕሮፌሰር አደም ካሚል እና ሌሎች)
አሁን ያላት የየብስ የተከበበች ሀገር (Landlocked country) አቋም ከፍተኛ የሆነ የንግድና የሎጂስቲክስ ጥገኝነት (በተለይ በጅቡቲ ወደቦች ላይ) እንዲፈጠር አድርጓል።

መንግስት የቀይ ባህርን መዳረሻ እንደ "የህልውና ጉዳይ" መመልከቱ፣ ይህም ታሪካዊ መብቶችን እና የኢኮኖሚ ደህንነትን ለማረጋገጥ መሆኑን ያመለክታል። (ምንጭ፡-ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ(ዶ/ር) በቅርቡ በህዝብ ተወካዩች ምክር ቤት የተናገሩት ንግግሮች፣ "Ethiopia's Red Sea Politics" - Biruk Terrefe) መጽሐፍ መመልከት ይቻላል ።

🔴የሎጂስቲክስ እና ኢኮኖሚያዊ ስትራቴጂ:-

የኢትዮጵያ የንግድ ኮሪደሮች ለሀገር ውስጥ የሚገቡና የሚወጡ ሸቀጦች መተላለፊያ ብቻ ሳይሆኑ፣ የቃጣናው፣የአገር ውስጥ እና ዓለም አቀፍ ተዋናዮች የሉዓላዊነት እና የደህንነት ራዕያቸውን የሚደራደሩበት ወሳኝ መድረኮች ናቸው። (ምንጭ፡ "Ethiopia's Red Sea Politics: Corridors, Ports and Security in the Horn of Africa")የሀገሪቱን የሎጂስቲክስ ወጪ ለመቀነስ እና የንግድ ደህንነትን ለማረጋገጥ በርካታ አማራጭ የወደብ መዳረሻዎችን መፈለጓ የአገሪቱን ሰፋ ያለ የዓለም አቀፍ ደረጃ ላይ ያላትን ተዕጽኖ ፈጣሪነትናራዕይ አካል እንደሆነ አሳይታለች ።

🔴የቃጣናዊ ደህንነት፦

ኢትዮጵያ ጥንካሬ እና ድክመት በቀይ ባህር ጂኦፖለቲካ ላይ ታሪካዊ ተጽዕኖ አለው።በምስራቅ አፍሪካ ትልቁ የህዝብ ብዛት እና ኢኮኖሚ ያለን ሀገር እንደመሆናችን፣የውስጥ መረጋጋቷ የቀይ ባህርን ጨምሮ ለቀጣናው ደህንነት ወሳኝ ነው።

ከ"ቀይ ባህር ፎረም"(The Red Sea Forum) መገለል ኢትዮጵያ በቀይ ባህር አዋሳኝ ሀገራት ከተመሰረተው ውጭ መደረጓ ተገቢ እንዳልሆነ በተደጋጋሚ አስታውቃለች። ይህ ደግሞ በባህር ደህንነት እና ትብብር ዙሪያ በቃጣናዊ የፖለቲካ ምህዳር ውስጥ ያላትን ሙሉ ሚና ለመጫወት ያላትን ፍላጎት ያሳያል።የቀይ ባህር መድረክ አባለ ሀገራት ለግንዛቤ (ግብፅ፣ሳውዲ አረቢያ ፣ጆርዳን፣የመን፣ሱዳን ፣ኤርትራ ፣ጅቡቲ እና ሱማሊያ ናቸው)

🖊እንደ መውጫ ⁉️

በቀይ ባህር ዙሪያ ያለው ዓለም አቀፋዊ ውድድር በኃያላን ሀገራት የወታደራዊ መንደር ማስፋፋት እና በቃጣናዊ ሀገራት መካከል ባለው የሉዓላዊነትና የኢኮኖሚ ጥቅም ጥበቃ የተሞላ ነው። በዚህ ሁኔታ ውስጥ የኢትዮጵያ ሚና ከታሪካዊ መብቷ በመነሳት፣ የባህር በር መዳረሻ የማግኘት የህልውና ጥያቄዋን ከማረጋገጥ እንዲሁም ለቃጣናዊ ደህንነትና ልማት አስተዋጽኦ ከማድረግ ጋር የተያያዘ ነው።

ለኢትዮጵያ ብሔራዊ ጥቅም መሳካት የድርሻዬን እወጣለሁ !
#ethiopia

ለበለጠ ወዳጅነት የፃሃፊውን የኤክስ(X) እና የፌስቡክ ገፅ ይከታተሉ :-

🔗የኤክስ(X)ገፅ:-https://x.com/HDebasu?t=eR...

🔗የፌስቡክ:-https://www.facebook.com/s...

ሁሉንም ነገር የመቃወም አባዜ ትናንትና ዛሬ...

( የሀብታሙ ደባሱ አዲሱ የግል ሀሳብ)
#ethiopia | የአንድ ሀገር ፖለቲካዊ ብስለት የሚለካው በእውቀትና በተጨባጭ መረጃ ላይ ተመስርቶ አማራጭ ሐሳቦችን ማቅረብ ሲቻል ነው። በኢትዮጵያ ፖለቲካዊ ምህዳር( Political Space) ግን፣ በተለይም በትውልዶች መካከል፣ ሁሉንም ነገር የመቃወም አባዜ (The Culture of Rejection) እና ከእውቀት ይልቅ ስሜትን የማስቀደም ዝንባሌ ጎልቶ ይታያል።ይህ ችግር የፖለቲካ ውይይት ጥራትን በማዳከም፣ለብሔራዊ ቀውሶችና ለልማት መደናቀፍ ዋና ምክንያት ሆኗል።

የትናንቱ ትውልድ ሸክም የመካረር ፖለቲካ የኢትዮጵያ የቀድሞ የፖለቲካ ትውልዶች ያደጉት "ዜሮ ድምር" (Zero-Sum Politics) በሚባል አስተሳሰብ ውስጥ ነው። የ"ሁሉንም መጣል" አባዜ ከንጉሱ ዘመን ጀምሮ እስከ ደርግና ኢሕሃዴግ ድረስ፣ የፖለቲካ ለውጥ የሚመጣው የቀድሞውን ሥርዓት ሙሉ በሙሉ በማፍረስና በመጣል እንጂ፣ መልካም ጎኖችን ወስዶ ስህተቶችን በማረም አልነበረም።ይህ አስተሳሰብ ትውልዱ ለድርድርና ለመግባባት ዝግጁ እንዳይሆን አድርጓል።

የእውቀት ውድቅት( Political Decay) የፖለቲካው ውይይት በጥላቻ፣ በመፈረጅና በሴራ( Conspiracy and sabotage) ላይ ሲመሠረት፣ የፖለቲካ ሳይንስ፣ ኢኮኖሚክስ እና ታሪክ ጥናቶች የሚሰጡት የተሰከነ እውቀት ተቀባይነት ያጣል። ለሀገር ማሰብ የሚቻለው የሰከነ ዕውቀት ሲኖር ብቻ ነው።ሥር-ነቀልነት (Radicalism) ለችግሮች የሚፈለገው መፍትሔ ሁልጊዜም ቢሆን ሥር-ነቀልና አብዮታዊ እንጂ፣ ቀስ በቀስ የሚመጣ ተቋማዊ ለውጥ አይሆንም። ይህ ደግሞ የፖለቲካው ሂደት ከባድና ደም አፋሳሽ እንዲሆን ያደርጋል።ለሀገራቸው በጎ ሀሳብ ያላቸው ዜጎች ባይተዋር እንዲሆኑ ያደርጋቸዋል ።

የዛሬው ትውልድ ተግዳሮት የስሜት ፖለቲካ እና የማኅበራዊ ሚዲያ ፍዘት የአሁኑ ትውልድ( My Generation ) አዲስ ተስፋ ይዞ ብቅ ቢልም፣ ከቀድሞው ትውልድ የወረሰውን "ሁሉንም የመቃወም አባዜ" በማኅበራዊ ሚዲያ አጠናክሮታል። የመረጃ ፍዘት (Information Overload and Apathy) በዘመናዊው ቴክኖሎጂ ምክንያት፣ በእውቀት ላይ የተመሠረተ ጥልቅ ትንተና ከመፈለግ ይልቅ፣ ፈጣንና ስሜት ቀስቃሽ መልዕክት ቀዳሚ ሆኗል። ይህም ለፖለቲካው ልሂቅ በስሜት የመመራት ዕድል ይፈጥራል።የእወደድ ባይነት (Anti-establishment and Anti-political sentiment) የፖለቲካ ስነ-ባህሪ እና ስነ-ልቦና መጎልበት ጥልቅ አሳቢዎች እና ሀገር ወዳድ ዜጎች ከመድረኩ እንዲወጡ ሁኗል ።

የ"መለያ" ፖለቲካ (Identity Politics) በአሁኑ ወቅት የፖለቲካ ውይይቶች በአብዛኛው በማንነት፣ በዘርና በቡድን ወገንተኝነት ላይ ያጠነጥናሉ። ይህ ሁኔታ የብሔራዊ ጥቅም፣ የኢኮኖሚ ፖሊሲና የዴሞክራሲ ተቋማት ግንባታን የመሳሰሉ እውነተኛ የእውቀት ውይይት የሚሹ ጉዳዮችን በአግድም እንዲወድቁ አድርጓል።

አካሄድን የመቃወም ስልት በተቃዋሚዎች በኩል የሚታየው በመንግስት የሚቀርበውን ማንኛውንም ሀሳብ መቃወም (የቀይ ባህር ተጋሪነት ፣ የወደብ አቅርቦት ፣የታላቁ ህዳሴ ግንባታ ፣ የኮሪደር ልማት የከተማ ሽግግር ጥያቄም ቢሆን)፣ ለዚህ አባዜ እንደ አንድ ማሳያ ነው።ጥያቄው ብሔራዊ እና ሀገራዊ ቢሆንም፣ የፖለቲካው ስሌት መንግስትን በመንቀፍ ላይ ያተኩራል።

በእውቀት ላይ የተመሰረተ ውይይት ጠላትነት የሚያስከትላቸው ጉዳቶች ይህ አባዜ በሀገር ግንባታና በዴሞክራሲ ሂደት ላይ ከባድ አሉታዊ ተፅዕኖ አለው ።የሀሳብ ጥራት ማጣት (Quality Deficiency) የፖለቲካው ምህዳር በስሜትና በወገንተኝነት ሲሞላ፣የፖሊሲ ውሳኔዎች ጥራት ይቀንሳል። መፍትሔዎች ከእውቀትና ከምርምር ይልቅ ከፖለቲካዊ ግፊት የመነጩ ይሆናሉ።
የመግባባት ማጣት ሁሉንም የመቃወም አባዜ የጋራ ራዕይና የሀገራዊ ስምምነት እንዳይፈጠር ያግዳል።የፖለቲካ ፓርቲዎች ገንቢ ክርክር ከማድረግ ይልቅ፣ አንዱ የሌላውን ህልውና የሚጠራጠርበት ሁኔታ ይፈጠራል።

ዓለም አቀፍ ጉዳዮች (እንደ አባይና ቀይ ባህር ያሉ) ወጥ የሆነ ብሔራዊ አቋም ሲፈልጉ፣ የውስጥ የፖለቲካ ኃይሎች በብዥታና ( Blurriness and Allover Rejections ) በመቃወም ሲጠመዱ፣ የኢትዮጵያ የድርድር አቅም ይዳከማል።

ኢትዮጵያ “ሁሉንም ነገር የመቃወም አባዜ” እና ከስሜት መራሽ ፖለቲካ ወጥታ ዘላቂ ልማትና ዴሞክራሲን ለመገንባት፣ ሁለቱም ትውልዶች የእውቀትን የበላይነት መቀበል ይኖርባቸዋል። የፖለቲካ ውይይቶች በመረጃ፣ በጥናትና በምክንያታዊነት ላይ መመሥረት ሲችሉ ብቻ ነው፣ የሀገሪቱ የፖለቲካ ምህዳር ከጥላቻና ከፍዘት ተላቆ ወደ ገንቢ ትብብር የሚሸጋገረው።

ለኢትዮጵያ ብሔራዊ ጥቅም መሳካት የድርሻዬን እወጣለሁ !
#ethiopia

"የዛሬ አበባዎች የነገ ፍሬዎች"በአሮጌ ሸክም የጎበጠው ወጣት ትውልድ ፖለቲካዊ ፍዘት

(የሀብታሙ ደባሱ አዲሱ ግል ሀሳብ)
#ethiopia | በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ስለ ትውልድና ኃላፊነት ሲነሳ የ1960ዎቹ ትውልድ (የእኛ ወላጆች ትውልድ) የፈጠረው ሥብራት ዋነኛ መነጋገሪያ ነው። ያ ትውልድ በለውጥ ጥማትና በፖለቲካዊ ጽንፈኝነትና አብዩታዊነት መሬቱን ሸንሽኖ፣ለሀገር ብዙ ውድመትና ያልተፈቱ የፖለቲካ ቀውሶችን አውርሶ ሄዷል።(ዘመናዊ ትምህርትን ሊቀስም ባህር ማዶ ተልኮ ዳንስ እና የሲጋራ አጫጫስ ቂንጠኛ አያያዝ ተምሮ መጣ፤ የጃፓኑ ሰው ቴክኖሎጅ ኮረጆ፣ ሀገሩን አቀና ከተረጅነት ወደ አምራችነት አሸጋረ-ጃፖን እንደምን ሠለጠነች በክቡር ዶ/ር ከበደ ሚካኤል፣የጃፓን መንገድ የተሰኙ መፃህፍት በአንጋፋው ዲፕሎማት አሰፋ ማመጫ አርጋው የተፃፉ ሁለቱን በጊዜ ንፅፅር ለተመለከተ የእኛ እና የእነሱን እድገት ማየት ይቻላል ።)የእኔው ሰው ደግሞ በአንፃሩ በዘመኑ የግብረ-ገብነት ትምህርት( የከፍተኛ ትምህርት ዘይቤ የተማረ የተመራመረ ከጥቂት የአፍሪካ ሀገሮች በነፃነቱ፥ በስብዓናው እና የተሻለ እድል በአገሩ የተፈጠረለት እንደነበር የታሪክ ቅጅዎች ያስረዳሉ ።እናንተ፣እኔ "የዛሬ አበባዎች፤ የነገ ፍሬዎች" ተብላችሁ በቴሌቪዥን የተመከራችሁት እና ዛሬ 37 ዓመት ያስቆጠራችሁት ትውልድ፣ የዚህ ታሪካዊ ሸክም ቀጥተኛ ቀንበር ተሸካሚ ሆናችኋል።የትናንቱ ሸክም እና የዛሬው ፍዘት እናንተ የተወለዳችሁበት እና ያደጋችሁበት ዘመን "የነገ ፍሬዎች"ለሚለው ተስፋ የተገባ አይደለም። በልጅነት የመከራችሁ ትውልድ ለሀገር የሚበጀውን ሰላማዊ የፖለቲካ ባሕል ከማስረፅ ይልቅ የፖለቲካ ሥብራትን እና የጥላቻ ፖለቲካን አትርፎ አልፏል።

"ሁሉንም ነገር እኔ ካልባረኩት" የሚል አባዜ የያዘ የአለቆች ፖለቲካ (Elite Politics) አናፂ ሆኗል። እኛም የነሱን ነዶ ሀሳብ ሰምተን በድሮ ቀረ የተንሸዋረረ እሳቤ ቁመን ቀርተናል አሁንም የእኔ ዘመን " ...ድሮ ቀረ መሃንዲስ፣ድሮ ቀረ መሪ፣ ድሮ ቀረ ሀኪም ፣ ድሮ ቀረ ጋዜጠኛ ፣ ድሮ ቀረ መምህር ፣ ድሮ ቀረ የባንክ ባለሙያ፣ ድሮ ቀረ ሙዚቀኛ ፣ድሮ ቀረ ዳኛ መዝገብ አገላብጦ ግራ ቀኙን ተመልክቶ የሚወስን፣...እረ ...ድሮ ቀረ ፖለቲከኛ ሲሉት አምኖ ተቀብሎ ዝም ጭጭ ብሏል። አሁንም አልነቃም የድሮ ናፋቂ ነው ግን እድሜው የእኔ ዘመን 37 ነው ። ይህ አባዜ ዛሬም ድረስ በአመራር ቦታ ላይ ተንጠልጥሎ በመገኘት፣ የእኔ ትውልድ የሚገባውን ቦታ እንዳያገኝ እና አዲስ አስተሳሰብ እንዳያመጣ እንቅፋት ሆኗል።

የፖለቲካ ፍዘት መንስኤዎች የእኔ ዘመን ሰው ( My Generation )ለሀገር የሚገባውን ያህል ለመስራት እድል እና ጊዜ አሁን ተሰጥቶታል፤ ራስን መውቀስ ተገቢ ቢሆንም፣ከጀርባ ያሉት መሰረታዊ ችግሮች አይቶ ከወጀብ እና ከሌሎች ነዶ ሀሳቦች እራሱን መጠበቅ እና ማረቅ አለበት ። የአሮጌው ትውልድ ሸክም የ60ዎቹን ትውልድ ያልተፈቱ የፖለቲካ ቁስሎች (ብሔርተኝነት፣ ማንነት፣ የመሬት ባለቤትነት፣ አክራሪነት (በትናንት መቸከል) ሁኖ መገኘቱ ፤ እነዚህ ጉዳዮች አሁንም ድረስ የትውልዱን አቅም(Potential )ወጥረው ይዘውታል።

የዚህ አባዜ ፖለቲካዊ ባህል ዕድሜው የገፋውና ከሥልጣን የማይለየው የፖለቲካ ልሂቅ በወጣቱ ላይ የመተማመን እጦት መኖሩ አዲሱ የለውጥ አመራር እና የመደመር እሳቤን እና የፖለቲካ ስክነትን በመካድ አሁንም በጥርጣሬ እንዳመለከተው( የሰሞኑ የቀይ ባህር እና የኢትዮጵያ የወደብ አቅርቦት እና የብሔራዊ ጥቅም አጀንዳ ሲነሳ ፥ከዚህ በፊት በታላቁ ህዳሴ ግድብ ዙሪያ ሲነዙ የነበሩ አሉባልታዎችን ማስታወስ በቂ ነው) እና የውዥንብር ሀሳብ በሁሉም ዘርፎች መኖሩ የእኔ የመደመር ዘመን ትውልድ እድል ማጣት (The Blocked Path)፡ ወጣቱ ትውልድ በሃሳብ፣ በአስተሳሰብ እና በዕውቀት ተዘጋጅቶ ቢመጣም፣ የሥልጣን መንገዱ በቆዩ ፖለቲከኞች በመዘጋቱ ምክንያት የመሰራት እድሉን አጥቷል።

ከፖለቲካ ማፈግፈግ (Political Apathy) በፖለቲካው ዓለም ውስጥ የሚታዩት የመረረ ልምምዶች፣ግጭቶች እና ጽንፈኝነት ወጣቶችን "ፖለቲካ ሸክም ነው፤ ያስጠይቃል" ብለው እንዲርቁና ኃይልና ጊዜያቸውን ወደ ግል ጉዳይ፣ ቢዝነስ ወይም ወደ ውጪ ሀገር ጉዞ ብቻ እንዲያደርጉ አድርጓል።እንደ እኔ ላሉ በለውጥ እና በመደመር ፅንሰ ሀሳብ የሚያምኑ እና ለሀገር ግንባታ ትንሽ አስተዋጽኦ ለማድረግ የሚሞክሩ የተቋም ግንባታ ሂደት ጅምር ላይ በመሆኑ ቱማታው ሌላ ነው ።መፍትሔው ከጎበጡበት ቀጥ ማለት ነው ።የእኔ ትውልድ "በጎበጠበት" ሁኔታ መቀጠል የለበትም፤ ፖለቲካዊ ፍዘትን (Apathy) ወደ ፖለቲካዊ ተሳትፎ መቀየር የግድ ነው።(Politically Active Person )ይገባዋል ። ሸክሙን መፍታት የ60ዎቹ ትውልድ የፈጠረውን የፖለቲካ ሥብራት መፍታት የሚችለው ይህ ወጣት ትውልድ ብቻ ነው። የትናንቱን ታሪክ ወደ ኋላ መተው ሳይሆን፣ ከዛሬው ነባራዊ ሁኔታ ጋር የሚያገናኝ አዲስ የጋራ ራዕይ መፍጠር ያስፈልጋል።

አዲስ የፖለቲካ ባሕል መገንባት ከጥላቻ ፖለቲካ፣ ከማን አለብኝነት እና "እኔ ካልባረኩት አይሆንም" ከሚለው አባዜ በመውጣት ወጣቱ ትውልድ ለውይይት፣ ለመደራደር እና ለሥርዓት ተገዢነት የሚመች የፖለቲካ ባሕል መፍጠር አለበት።

ኃላፊነት በመውሰድ ዕድሜያቸው 37 ዓመት እና ከዚያ በታችም የሆናቸው ግለሰቦች ዛሬ መካከለኛ አመራሮች (Middle-Level Leadership) አካል በመሆን እና የሀገርን ኢኮኖሚና ማህበራዊ ህይወት የመምራት አቅም አላቸው። ፖለቲካውን ሙሉ በሙሉ በትናንት ትውልድ ትቶ በ"ፍዘት" ውስጥ መቆየት ሳይሆን፣ሥርዓት ባለው መንገድ መብትን መጠየቅና ኃላፊነት መውሰድ ይገባል።

"የዛሬ አበባዎች" የሚለው ተስፋ እውን የሚሆነው፣ በአሮጌው ትውልድ የፖለቲካ ሸክም ጎብጦ ከመቅረት ይልቅ፣ ወጣቱ ትውልድ የትከሻውን ሸክም አራግፎ "የዛሬ ፍሬዎች" ለመሆን ሲነሳ ብቻ ነው። አሁን ላይ በእኔ ዘመን ሀገርን የሚድስ(The Era of Ethiopia's Renewal)፣ትጉህ እና ለትውልድ ለውጥ የሚተጋ መሪ ( የእኔ ዘመን ነፀብራቅ ) ግስጋሴ ላይ ነው ። እኔም ከዘመኑ የፍዝ ፖለቲካ ነጠብጣብ ዕጩ ፈልቅቄ ወጥቻለሁ፤ከእንግዲህ በኃላ ለሀገሪቱ ይጠቅማል የምላቸውን ሀሳቦች ፣በተከታታይ አካፍላለሁ ። ( የክቡር የኢ.ፊ.ዲ.ሪ.ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አህመድ ሀገራዊ የመደመር መንግሥት ተልዕኮዎች እና የሀገር ግንባታ እሳቤዎች በመደገፍ በጊዜ እንቀድማለን ። የህልማችን ሀገርን በማገልገል በእውነት እንኖራለን !!

“ሰባቱ ማሕበራዊ ኃጢያቶች”
#ethiopia | በፈረንጆቹ አቆጣጠር በOctober 22, 1925 ጋንዲ (Mohandas Gandhi) በየሳምንቱ በሚያሳትመው Young India በተሰኘው የዜና መጽሔቱ ላይ “ሰባቱ ማሕበራዊ ኃጢያቶች” (The Seven Social Sins) የተሰኘን ጽሑፍ አስፍሮ ነበር፡፡

እነዚህ ዘመን-ዘለል እውነታዎች የግላችንንና የሕብረተሰባችንን ወቅታዊ ልምምድ በመገምገም ለማስተካከል ድጋፍ እንደሚያደርጉልን ምንም ጥርጥር የለውም፡፡

1. ስራ የሌለው ብልጽግና (Wealth without work)

2. ሕሊና የሌለው ደስታ (Pleasure without conscience)

3. ባህሪይ የሌለው እውቀት (Knowledge without character)

4. ግብረ-ገብ የሌለው ንግድ (Commerce without morality)

5. ሰብዓዊ ርህራሄ የሌለው ሳይንስ (Science without humanity)

6. መስዋእትነት የሌለው ኃይማኖት (Religion without sacrifice)

7. መርህ የሌለው ፖለቲካ (Politics without principles)

መለስ እንበል!

Dr eyob

Hi everyone, this message is from Melat:

Tonight is the FEC fundraising deadline, and our campaign has already broken records. We’ve received support from over 2,100 individuals — more than any challenger in this race has ever gotten in over a decade. That’s real grassroots momentum.

We’re building something different. No corporate PAC money. No lobbyist checks. Just everyday people chipping in what they can — $5, $10, $20 — to power a campaign that actually represents them.

An organizer here in Denver once told me that fundraising is just another form of organizing. And if we’re serious about getting money out of politics, then we have to take responsibility for funding the movements we believe in. That means pooling our resources to elect candidates who’ve already committed to rejecting corporate PACs and lobbyist money, including from groups like AIPAC.

I'm running to fight for:

🏨 Medicare for All
🏡 A robust housing-first program
📈 An economy that works for everyone

The only way we can truly challenge the powers that be is by uniting our efforts in this fight. This campaign is proof that it’s possible, but to keep going, we need to hit our goal by midnight.

If you’ve already donated, thank you. Truly. If not, there’s still time. Every contribution — no matter the amount — is a statement of belief in a better future. Let’s show what’s possible when we organize together.

Join us: https://secure.actblue.com...