2 months ago
የነፍስ ተናፋቂው ጥሪ፤ ሐጅ የሙስሊሞች የሕይወት ዘመን ታላቅ መንፈሳዊ ሕልምና የዒባዳ ማዕዘን
#ethiopia | ሐጅ... የአላህ (ሱ.ወ) ቤት ወደሆነችውና የሙዕሚኖች ልብ ዘወትር ወደምትናፍቃት ቅድስት መካ የሚደረግ፣ በአካል ለቻለና አቅም ላለው ሙስሊም ሁሉ በሕይወት ዘመን አንድ ጊዜ የመፈጸም ግዴታ ያለበት አምስተኛው የእስልምና ማዕዘን ነው።
ይህ ታላቅ ጉዞ የግል መንፈሳዊ ጥንካሬን ማደሻ ብቻ ሳይሆን፣ የታማኝነት እና የዓለም አቀፋዊ የእስልምና አንድነት ከፍተኛ መገለጫ ተደርጎ ይወሰዳል።
በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ሙስሊሞች ምድራዊ ማዕረግና የሀብት ልዩነትን ሁሉ አውልቀው፣ ተመሳሳይ ነጭ ኢሕራም ለብሰው በአንድነት ሲቆሙ ፍጹም የእኩልነት እና የወንድማማችነት ትርጉም በተግባር ይገለጻል።
ይህ ሥርዓት ከዘመናት በፊት ነቢዩ ሙሐመድ (ሰ.ዐ.ወ) ያስተማሩትን መንገዶች በመከተል የሚከናወን ሲሆን፣ እያንዳንዱ ተግባር ከነቢዩ ኢብራሂምና (ረ.ወ) ከነቢዩ ሙሐመድ (ሰ.ዐ.ወ) ታሪክ ጋር የተያያዘ ጥልቅ መንፈሳዊ ትርጉም አለው።
ጉዞው በእስልምና የጨረቃ አቆጣጠር 12ኛው ወር "ዙል-ሒጃ" ላይ የሚፈጸም ሲሆን፣ የጨረቃ አቆጣጠር ከግሪጎሪያን አቆጣጠር ጋር ሲነጻጸር በየዓመቱ ወደ 11 ቀናት ገደማ ወደ ኋላ ስለሚሽከረከር የሐጅ ወቅት በተለያዩ የአየር ንብረቶች (በበጋ፣ በክረምትና በጸደይ) ላይ እንዲያርፍ ያደርገዋል።
የዚህ ታላቅ የሐጅ ሥርዓት ማጠናቀቂያ በመላው ዓለም በታላቅ ድምቀት በሚከበረው ዒድ አል-አድሃ (የአረፋ በዓል) ላይ ይደርሳል።
አማኞች መስዋዕት በማቅረብ፣ ያረዱትን አንድ ሦስተኛ ለቤተሰቦቻቸው፣ አንድ ሦስተኛ ለጎረቤቶቻቸው እንዲሁም ቀሪውን አንድ ሦስተኛ ለድሆች በማካፈል አጋርነታቸውንና እስላማዊ ፍቅራቸውን ይገልጻሉ።
በአካል ደክሞ በመንፈስ ታድሶ የሚመለስበት ሐጅ የትዕግስት፣ የትሕትናና የአንድነት ትምህርት ቤት ነው። አላህ (ሱ.ወ) ለሁላችንም ይህንን የአላህን ምሕረትና በረከት የምንቀበልበትን ልዩ የሕይወት አጋጣሚ ይወፍቀን።
በኢቲሃድ አብራር(ebc)
Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu #hajj #makkah #eidaladha #islam #muslimummah #faith
#ethiopia | ሐጅ... የአላህ (ሱ.ወ) ቤት ወደሆነችውና የሙዕሚኖች ልብ ዘወትር ወደምትናፍቃት ቅድስት መካ የሚደረግ፣ በአካል ለቻለና አቅም ላለው ሙስሊም ሁሉ በሕይወት ዘመን አንድ ጊዜ የመፈጸም ግዴታ ያለበት አምስተኛው የእስልምና ማዕዘን ነው።
ይህ ታላቅ ጉዞ የግል መንፈሳዊ ጥንካሬን ማደሻ ብቻ ሳይሆን፣ የታማኝነት እና የዓለም አቀፋዊ የእስልምና አንድነት ከፍተኛ መገለጫ ተደርጎ ይወሰዳል።
በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ሙስሊሞች ምድራዊ ማዕረግና የሀብት ልዩነትን ሁሉ አውልቀው፣ ተመሳሳይ ነጭ ኢሕራም ለብሰው በአንድነት ሲቆሙ ፍጹም የእኩልነት እና የወንድማማችነት ትርጉም በተግባር ይገለጻል።
ይህ ሥርዓት ከዘመናት በፊት ነቢዩ ሙሐመድ (ሰ.ዐ.ወ) ያስተማሩትን መንገዶች በመከተል የሚከናወን ሲሆን፣ እያንዳንዱ ተግባር ከነቢዩ ኢብራሂምና (ረ.ወ) ከነቢዩ ሙሐመድ (ሰ.ዐ.ወ) ታሪክ ጋር የተያያዘ ጥልቅ መንፈሳዊ ትርጉም አለው።
ጉዞው በእስልምና የጨረቃ አቆጣጠር 12ኛው ወር "ዙል-ሒጃ" ላይ የሚፈጸም ሲሆን፣ የጨረቃ አቆጣጠር ከግሪጎሪያን አቆጣጠር ጋር ሲነጻጸር በየዓመቱ ወደ 11 ቀናት ገደማ ወደ ኋላ ስለሚሽከረከር የሐጅ ወቅት በተለያዩ የአየር ንብረቶች (በበጋ፣ በክረምትና በጸደይ) ላይ እንዲያርፍ ያደርገዋል።
የዚህ ታላቅ የሐጅ ሥርዓት ማጠናቀቂያ በመላው ዓለም በታላቅ ድምቀት በሚከበረው ዒድ አል-አድሃ (የአረፋ በዓል) ላይ ይደርሳል።
አማኞች መስዋዕት በማቅረብ፣ ያረዱትን አንድ ሦስተኛ ለቤተሰቦቻቸው፣ አንድ ሦስተኛ ለጎረቤቶቻቸው እንዲሁም ቀሪውን አንድ ሦስተኛ ለድሆች በማካፈል አጋርነታቸውንና እስላማዊ ፍቅራቸውን ይገልጻሉ።
በአካል ደክሞ በመንፈስ ታድሶ የሚመለስበት ሐጅ የትዕግስት፣ የትሕትናና የአንድነት ትምህርት ቤት ነው። አላህ (ሱ.ወ) ለሁላችንም ይህንን የአላህን ምሕረትና በረከት የምንቀበልበትን ልዩ የሕይወት አጋጣሚ ይወፍቀን።
በኢቲሃድ አብራር(ebc)
Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu #hajj #makkah #eidaladha #islam #muslimummah #faith
2 months ago
ከግማሽ ክፍለ ዘመን ( ከ 50 ዓመታት ) በላይ በታማኝነት ያገለገሉት መልአከ ገነት ቆሞስ አባ ተስፋ ማርያም ከዚህ ዓለም በሞት ተለዩ
#rthiopia | በቦሬ ደብረ ገነት ቅድስት ማርያም ቤተ ክርስቲያን ውስጥ እንደ ጽኑ ዋርካ በመሆን ለሃምሳ ዓመታት ያህል ያለመታከትና በታላቅ ፍቅር ሕዝበ ክርስቲያንን ሲያገለግሉ የኖሩት ታላቁ አባት መልአከ ገነት ቆሞስ አባ ተስፋ ማርያም ሕይወታቸው አልፏል።
አባታችን ለምዕመናን የእምነት ምሰሶ እና የትሕትና ትልቅ አርአያ ነበሩ።
በቅዱስ ሥፍራው ያሳለፏቸው ረጅም ዘመናት ለሥልጣን ወይም ለምድራዊ ዝና ሳይሆን ለእውነተኛ መንፈሳዊ አገልግሎት የተሰጡ ነበሩ።
ማንኛውንም ዓይነት ፈተናና የሕይወት መከራ ሳይበግራቸው እምነታቸውን ጠብቀው ሐዋርያዊ ሩጫቸውን በድል አጠናቀዋል።
አባታችን በ1977 ዓ.ም መልአከ ገነት የሚለውን የማዕረግ ስም ከብፁዕ ወቅዱስ አቡነ ተክለ ኃይማኖት በብፁዕ አቡነ በርተሎሚዎስ አቅራቢነት አግኝተዋል።
ታላቁ አባት በቀድሞው የሲዳሞ ክፍለ ሀገር ውስጥ በይርጋዓለም፣ በጀምጀም፣ በሻኪሶ፣ በነጌሌ ቦረና፣ በዲላ፣ በይርጋጨፌ፣ በአለታ ወንዶ፣ በቦሬ ቅድስት ማርያም እና በይርባ ሙዳ ቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተ ክርስቲያን ሳይቀሩ ቅዱስ ወንጌልን በመስበክና የሰንበት ትምህርት ቤቶችን በማደራጀት ከልጅነት እስከ እውቀት የደከሙ ታላቅ ሐዋርያ ነበሩ።
ለቤተ ክርስቲያን ካበረከቷቸውና ሁልጊዜም በታሪክ ከሚታወሱት ተግባሮቻቸው መካከል
አንደኛው ከግማሽ ክፍለ ዘመን በላይ ያሳዩት ጽናትና ታማኝነት ሲሆን፣ ቅዱስ ስፍራውን ሳይለቁ በቅድስና መኖር የሚቻለው በእግዚአብሔር ጸጋ መሆኑን በተግባር አሳይተዋል።
ሁለተኛው ዕድሜያቸው ቢገፋም መንፈሳቸው እየታደሰ ለምዕመናን መጽናናትና ለአገልግሎት ራሳቸውን አሳልፈው መስጠታቸው ነው።
ሦስተኛው ደግሞ ያከናወኑት መንፈሳዊ ተጋድሎ ሁሉ ያለ ምንም ምድራዊ ጥቅም፣ በቅንነትና በንጹሕ ልብ የተመራ መሆኑ ነው።
በአሁኑ ወቅት አባታችን ከዚህ ዓለም ድካምና መከራ አርፈው ወደማያልፈው የቅዱሳን ማረፊያ ተሻግረዋል።
ምንም እንኳ የአካል መለያየታቸው፣ ያሳደገን፣ የመከረንና ያስተማረን ጣፋጭ ምክራቸውን ማጣታችን ልብን የሚነካ ቢሆንም፣ የሠሩት መልካም ሥራ ግን ሁልጊዜም ሕያው ሆኖ ይኖራል።
ያገለገሏት ቅድስት ቤተ ክርስቲያንና ሕዝበ ክርስቲያኑ የአባታችንን ጸሎትና በረከት እንዲያገኙ እየተመኘን፣ ለእናት ቅድስት ቤተ ክርስቲያን፣ ለቤተሰቦቻቸው፣ ለወዳጅ ዘመዶቻቸውና ለመላው የቦሬ ከተማና የገጠር ሕዝብ መጽናናትን እንመኛለን።
#church #ethiopianorthodox #christianity #memorial #bore #sidamo #orthodox #faith #clergy #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን #addisababa
#rthiopia | በቦሬ ደብረ ገነት ቅድስት ማርያም ቤተ ክርስቲያን ውስጥ እንደ ጽኑ ዋርካ በመሆን ለሃምሳ ዓመታት ያህል ያለመታከትና በታላቅ ፍቅር ሕዝበ ክርስቲያንን ሲያገለግሉ የኖሩት ታላቁ አባት መልአከ ገነት ቆሞስ አባ ተስፋ ማርያም ሕይወታቸው አልፏል።
አባታችን ለምዕመናን የእምነት ምሰሶ እና የትሕትና ትልቅ አርአያ ነበሩ።
በቅዱስ ሥፍራው ያሳለፏቸው ረጅም ዘመናት ለሥልጣን ወይም ለምድራዊ ዝና ሳይሆን ለእውነተኛ መንፈሳዊ አገልግሎት የተሰጡ ነበሩ።
ማንኛውንም ዓይነት ፈተናና የሕይወት መከራ ሳይበግራቸው እምነታቸውን ጠብቀው ሐዋርያዊ ሩጫቸውን በድል አጠናቀዋል።
አባታችን በ1977 ዓ.ም መልአከ ገነት የሚለውን የማዕረግ ስም ከብፁዕ ወቅዱስ አቡነ ተክለ ኃይማኖት በብፁዕ አቡነ በርተሎሚዎስ አቅራቢነት አግኝተዋል።
ታላቁ አባት በቀድሞው የሲዳሞ ክፍለ ሀገር ውስጥ በይርጋዓለም፣ በጀምጀም፣ በሻኪሶ፣ በነጌሌ ቦረና፣ በዲላ፣ በይርጋጨፌ፣ በአለታ ወንዶ፣ በቦሬ ቅድስት ማርያም እና በይርባ ሙዳ ቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተ ክርስቲያን ሳይቀሩ ቅዱስ ወንጌልን በመስበክና የሰንበት ትምህርት ቤቶችን በማደራጀት ከልጅነት እስከ እውቀት የደከሙ ታላቅ ሐዋርያ ነበሩ።
ለቤተ ክርስቲያን ካበረከቷቸውና ሁልጊዜም በታሪክ ከሚታወሱት ተግባሮቻቸው መካከል
አንደኛው ከግማሽ ክፍለ ዘመን በላይ ያሳዩት ጽናትና ታማኝነት ሲሆን፣ ቅዱስ ስፍራውን ሳይለቁ በቅድስና መኖር የሚቻለው በእግዚአብሔር ጸጋ መሆኑን በተግባር አሳይተዋል።
ሁለተኛው ዕድሜያቸው ቢገፋም መንፈሳቸው እየታደሰ ለምዕመናን መጽናናትና ለአገልግሎት ራሳቸውን አሳልፈው መስጠታቸው ነው።
ሦስተኛው ደግሞ ያከናወኑት መንፈሳዊ ተጋድሎ ሁሉ ያለ ምንም ምድራዊ ጥቅም፣ በቅንነትና በንጹሕ ልብ የተመራ መሆኑ ነው።
በአሁኑ ወቅት አባታችን ከዚህ ዓለም ድካምና መከራ አርፈው ወደማያልፈው የቅዱሳን ማረፊያ ተሻግረዋል።
ምንም እንኳ የአካል መለያየታቸው፣ ያሳደገን፣ የመከረንና ያስተማረን ጣፋጭ ምክራቸውን ማጣታችን ልብን የሚነካ ቢሆንም፣ የሠሩት መልካም ሥራ ግን ሁልጊዜም ሕያው ሆኖ ይኖራል።
ያገለገሏት ቅድስት ቤተ ክርስቲያንና ሕዝበ ክርስቲያኑ የአባታችንን ጸሎትና በረከት እንዲያገኙ እየተመኘን፣ ለእናት ቅድስት ቤተ ክርስቲያን፣ ለቤተሰቦቻቸው፣ ለወዳጅ ዘመዶቻቸውና ለመላው የቦሬ ከተማና የገጠር ሕዝብ መጽናናትን እንመኛለን።
#church #ethiopianorthodox #christianity #memorial #bore #sidamo #orthodox #faith #clergy #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን #addisababa
4 months ago
የታሪካዊቷ የጎፎሬ ደብረ መንክራት በዓታ ለማርያም ቤተክርስቲያን የድረሱልን ጥሪ! 🌿✨
በገጠሪቱ የሀገራችን ክፍል የምትገኘው ቅድስት ቤተክርስቲያን በአሁኑ ወቅት በብዙ መከራዎችና የአገልግሎት ግብዓቶች እጥረት ውስጥ ትገኛለች።
በተለይ የጎፎሬ ደብረ መንክራት በዓታ ለማርያም ቤተክርስቲያን ያለችበት ሁኔታ እጅግ አሳሳቢና የሁላችንንም ርብርብ የሚሻ ነው።
ቤተክርስቲያኒቱ ያለችበት አስቸጋሪ ሁኔታ፦
በአመት አንድ ቀን ብቻ የሚቀደስበት ደረጃ ላይ መድረሷ።
ለአገልግሎት የሚሆኑ ንዋያተ ቅድሳት ሙሉ በሙሉ ያለመኖር።
ለጊዜው ተብለው የተሠሩ መቃኞዎች ለመውደቅ መቃረባቸው።
የአቅም ውስንነት ስላለ ወንጌል ለምዕመኑ ተደራሽ አለመሆኑ።
ውድ ኢትዮጵያውያንና ኤርትራውያን በሀገር ውስጥና በውጭ የምትገኙ፣ ይህችን ቤተክርስቲያን ከውድቀት ለመታደግና የአምልኮ ሥርዓቱ እንዳይቋረጥ በሚከተሉት የሕንፃ አሰሪ ኮሚቴው የባንክ አካውንቶች ድጋፋችሁን እንድታደርጉ በእመቤታችን ስም ጥሪ ቀርቧል፦
🔹 የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ፦ 1000624326281
🔹 አቢሲኒያ ባንክ፦ 240587815
🔹 ዓባይ ባንክ፦ 362111107991610
🔹 አሐዱ ባንክ፦ 0081292811701
🔹 አዋሽ ባንክ፦ 013201006748101
🔹 ዳሽን ባንክ፦ 5640919295011
ለበለጠ መረጃ፦
📞 0933055802 ወይም 0911414852 ላይ በመደወል የክርስትና ስማችሁን በመላክ የበረከቱ ተካፋይ ይሁኑ።
#getu #goforedebremenkerat #orthodoxtewahedo #churchsupport #ethiopia #eritrea #charity #faith #batalemariam #የጎፎሬበዓታለማርያም #ቤተክርስቲያን #ድረሱልን #በረከት #ጌጡተመስገን #getutemesgen
በገጠሪቱ የሀገራችን ክፍል የምትገኘው ቅድስት ቤተክርስቲያን በአሁኑ ወቅት በብዙ መከራዎችና የአገልግሎት ግብዓቶች እጥረት ውስጥ ትገኛለች።
በተለይ የጎፎሬ ደብረ መንክራት በዓታ ለማርያም ቤተክርስቲያን ያለችበት ሁኔታ እጅግ አሳሳቢና የሁላችንንም ርብርብ የሚሻ ነው።
ቤተክርስቲያኒቱ ያለችበት አስቸጋሪ ሁኔታ፦
በአመት አንድ ቀን ብቻ የሚቀደስበት ደረጃ ላይ መድረሷ።
ለአገልግሎት የሚሆኑ ንዋያተ ቅድሳት ሙሉ በሙሉ ያለመኖር።
ለጊዜው ተብለው የተሠሩ መቃኞዎች ለመውደቅ መቃረባቸው።
የአቅም ውስንነት ስላለ ወንጌል ለምዕመኑ ተደራሽ አለመሆኑ።
ውድ ኢትዮጵያውያንና ኤርትራውያን በሀገር ውስጥና በውጭ የምትገኙ፣ ይህችን ቤተክርስቲያን ከውድቀት ለመታደግና የአምልኮ ሥርዓቱ እንዳይቋረጥ በሚከተሉት የሕንፃ አሰሪ ኮሚቴው የባንክ አካውንቶች ድጋፋችሁን እንድታደርጉ በእመቤታችን ስም ጥሪ ቀርቧል፦
🔹 የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ፦ 1000624326281
🔹 አቢሲኒያ ባንክ፦ 240587815
🔹 ዓባይ ባንክ፦ 362111107991610
🔹 አሐዱ ባንክ፦ 0081292811701
🔹 አዋሽ ባንክ፦ 013201006748101
🔹 ዳሽን ባንክ፦ 5640919295011
ለበለጠ መረጃ፦
📞 0933055802 ወይም 0911414852 ላይ በመደወል የክርስትና ስማችሁን በመላክ የበረከቱ ተካፋይ ይሁኑ።
#getu #goforedebremenkerat #orthodoxtewahedo #churchsupport #ethiopia #eritrea #charity #faith #batalemariam #የጎፎሬበዓታለማርያም #ቤተክርስቲያን #ድረሱልን #በረከት #ጌጡተመስገን #getutemesgen
4 months ago
📌 የዘመን ምልክት፦ እየሩሳሌም እና የሦስተኛው ቤተ መቅደስ ግንባታ ዝግጅት
በዓለማችን ላይ ካሉ እጅግ አነጋጋሪ እና ውስብስብ ፖለቲካዊና መንፈሳዊ ጉዳዮች መካከል በኢየሩሳሌም የሦስተኛው ቤተ መቅደስ መገንባት ቀዳሚው ነው። ብዙዎች እንደ ተራ ወሬ ቢመለከቱትም በእስራኤል ምድር ግን ጉዳዩ ከወሬ አልፎ ወደ ተግባራዊ ዝግጅት ከተሸጋገረ ሰነባብቷል።
በተለይ "The Temple Institute" (የቤተ መቅደስ ተቋም) የተባለው ድርጅት ላለፉት ዓመታት ሲያደርጋቸው የቆያቸው ዝግጅቶች አሁን ፍጻሜያቸው ላይ ደርሰዋል። እስኪ ዝርዝር ነጥቦቹን እንመልከት፦
1. የመቅደስ ዕቃዎች ዝግጅት (The Sacred Vessels)
በብሉይ ኪዳን መመሪያ መሠረት በቤተ መቅደስ ውስጥ የሚያገለግሉ ከ90 በላይ ዕቃዎች በድጋሚ ተሠርተው አልቀዋል። ከእነዚህም መካከል፦
* ወርቃማው መቅረዝ (The Golden Menorah): ከአንድ ወጥ ወርቅ የተሠራውና በሚሊዮን የሚቆጠር ዶላር የወጣበት ግዙፍ መቅረዝ ተረክቦ በአሁኑ ወቅት በአሮጌው እየሩሳሌም ለጉብኝት ክፍት ሆኗል።
* የዕጣን መሠዊያ፣ የገበታ ጠረጴዛና የካህናት አልባሳት ሁሉም በኦሪት ዘጸአት መመሪያ መሠረት በጥንቃቄ ተሠርተው መጋዘን ውስጥ የግንባታውን መጀመር እየተጠባበቁ ይገኛሉ።
2. "ቀይ ጊደር" (The Red Heifers)፦ ለምን አስፈለጉ?
ይህ ለብዙዎች እንግዳ ሊሆን ይችላል። እንደ አይሁድ ሃይማኖታዊ ሕግ (ኦሪት ዘኍልቍ 19) ቤተ መቅደሱን ለመቀደስና የሚያገለግሉትን ካህናት ለማንጻት "ነውር የሌለባት ቀይ ጊደር" ታርዳ አመዷ በውኃ መበጥበጥ አለበት።
* ባለፉት ሁለት ሺህ ዓመታት ይህንን መስፈርት የሚያሟላ እንስሳ አልተገኘም ነበር።
* አሁን ግን ከአሜሪካ (ቴክሳስ) በልዩ ጥበቃ የመጡ አምስት ቀይ ጊደሮች እስራኤል ውስጥ ይገኛሉ።
እነዚህ ጊደሮች ጥርሳቸው ሳይነቀልና አንዲት ሌላ ቀለም ያለው ፀጉር ሳይገኝባቸው ዕድሜያቸው ለሥርዓቱ እስኪደርስ ድረስ በልዩ ባለሙያዎች ክትትል እየተደረገላቸው ነው።
3. የካህናት ሥልጠና (The Priesthood)
ህንፃው ቢገነባና ዕቃዎቹ ቢሟሉ እንኳ ሥርዓቱን የሚፈጽም ካህን ያስፈልጋል። ተቋሙ የአሮን ዘር መሆናቸው በ DNA የተረጋገጡ ወጣቶችን በመለየት በጥንታዊው የቤተ መቅደስ አምልኮ ሥርዓት ላይ ጥልቅ ሥልጠና እየሰጠ ይገኛል።
🔍 ለምን ትኩረት ያስፈልገዋል?
(የክርስቲያኖች እይታ)
እኛ ክርስቲያኖች ይህንን ጉዳይ በሁለት ትልልቅ ነጥቦች እንረዳዋለን፦
* የትንቢት መፈጸም፦ መጽሐፍ ቅዱስ በመጨረሻው ዘመን ቤተ መቅደሱ እንደሚኖር ይናገራል (2ኛ ተሰሎንቄ 2:4)። ስለዚህ የዚህ ግንባታ መቃረብ የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ዳግም ምጽዓት መቃረቡን የሚያሳይ ትልቅ "የደወል ድምፅ" ነው።
* የመሥዋዕትነት ትርጉም፦ እኛ በክርስቶስ ደም አንድ ጊዜ ለዘላለም እንደነጻን እናምናለን። አይሁድ ግን ገና መሢሑን እየጠበቁ በመሆናቸው ወደ ብሉይ ሥርዓት ለመመለስ እየጣሩ ነው።
ይህ በራሱ ዓለም ወደ መጨረሻው ምዕራፍ እየገባች መሆኑን ያሳያል።
⚠️ ትልቁ ፈተና
ቤተ መቅደሱ ሊገነባ የታሰበበት ቦታ (Temple Mount) በአሁኑ ወቅት የአል-አቅሳ መስጊድ ያለበት ስፍራ በመሆኑ፣ ግንባታው መጀመር ማለት የዓለም ፖለቲካዊ መልክ ሙሉ በሙሉ ይቀየራል ማለት ነው።
ዓለም ወደ ማጠቃለያው ምዕራፍ እየተቃረበች እንደሆነ የሚያሳዩ እነዚህ ምልክቶች ለሁላችንም የመንቃት ጥሪ ናቸው። "ዘመኑን ዋጁ" የተባለው ቃል ዛሬ በዓይናችን ፊት እየተፈጸመ ይገኛል።
እናንተስ ስለዚህ ጉዳይ ምን ታስባላችሁ? ትንቢቱ በቅርቡ ይፈጸማል ብላችሁ ታምናላችሁ? አስተያየታችሁን በኮመንት አጋሩን። 👇 #israel #thirdtemple #prophecy #endtimes #jerusalem #bibleprophecy #faith
በዓለማችን ላይ ካሉ እጅግ አነጋጋሪ እና ውስብስብ ፖለቲካዊና መንፈሳዊ ጉዳዮች መካከል በኢየሩሳሌም የሦስተኛው ቤተ መቅደስ መገንባት ቀዳሚው ነው። ብዙዎች እንደ ተራ ወሬ ቢመለከቱትም በእስራኤል ምድር ግን ጉዳዩ ከወሬ አልፎ ወደ ተግባራዊ ዝግጅት ከተሸጋገረ ሰነባብቷል።
በተለይ "The Temple Institute" (የቤተ መቅደስ ተቋም) የተባለው ድርጅት ላለፉት ዓመታት ሲያደርጋቸው የቆያቸው ዝግጅቶች አሁን ፍጻሜያቸው ላይ ደርሰዋል። እስኪ ዝርዝር ነጥቦቹን እንመልከት፦
1. የመቅደስ ዕቃዎች ዝግጅት (The Sacred Vessels)
በብሉይ ኪዳን መመሪያ መሠረት በቤተ መቅደስ ውስጥ የሚያገለግሉ ከ90 በላይ ዕቃዎች በድጋሚ ተሠርተው አልቀዋል። ከእነዚህም መካከል፦
* ወርቃማው መቅረዝ (The Golden Menorah): ከአንድ ወጥ ወርቅ የተሠራውና በሚሊዮን የሚቆጠር ዶላር የወጣበት ግዙፍ መቅረዝ ተረክቦ በአሁኑ ወቅት በአሮጌው እየሩሳሌም ለጉብኝት ክፍት ሆኗል።
* የዕጣን መሠዊያ፣ የገበታ ጠረጴዛና የካህናት አልባሳት ሁሉም በኦሪት ዘጸአት መመሪያ መሠረት በጥንቃቄ ተሠርተው መጋዘን ውስጥ የግንባታውን መጀመር እየተጠባበቁ ይገኛሉ።
2. "ቀይ ጊደር" (The Red Heifers)፦ ለምን አስፈለጉ?
ይህ ለብዙዎች እንግዳ ሊሆን ይችላል። እንደ አይሁድ ሃይማኖታዊ ሕግ (ኦሪት ዘኍልቍ 19) ቤተ መቅደሱን ለመቀደስና የሚያገለግሉትን ካህናት ለማንጻት "ነውር የሌለባት ቀይ ጊደር" ታርዳ አመዷ በውኃ መበጥበጥ አለበት።
* ባለፉት ሁለት ሺህ ዓመታት ይህንን መስፈርት የሚያሟላ እንስሳ አልተገኘም ነበር።
* አሁን ግን ከአሜሪካ (ቴክሳስ) በልዩ ጥበቃ የመጡ አምስት ቀይ ጊደሮች እስራኤል ውስጥ ይገኛሉ።
እነዚህ ጊደሮች ጥርሳቸው ሳይነቀልና አንዲት ሌላ ቀለም ያለው ፀጉር ሳይገኝባቸው ዕድሜያቸው ለሥርዓቱ እስኪደርስ ድረስ በልዩ ባለሙያዎች ክትትል እየተደረገላቸው ነው።
3. የካህናት ሥልጠና (The Priesthood)
ህንፃው ቢገነባና ዕቃዎቹ ቢሟሉ እንኳ ሥርዓቱን የሚፈጽም ካህን ያስፈልጋል። ተቋሙ የአሮን ዘር መሆናቸው በ DNA የተረጋገጡ ወጣቶችን በመለየት በጥንታዊው የቤተ መቅደስ አምልኮ ሥርዓት ላይ ጥልቅ ሥልጠና እየሰጠ ይገኛል።
🔍 ለምን ትኩረት ያስፈልገዋል?
(የክርስቲያኖች እይታ)
እኛ ክርስቲያኖች ይህንን ጉዳይ በሁለት ትልልቅ ነጥቦች እንረዳዋለን፦
* የትንቢት መፈጸም፦ መጽሐፍ ቅዱስ በመጨረሻው ዘመን ቤተ መቅደሱ እንደሚኖር ይናገራል (2ኛ ተሰሎንቄ 2:4)። ስለዚህ የዚህ ግንባታ መቃረብ የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ዳግም ምጽዓት መቃረቡን የሚያሳይ ትልቅ "የደወል ድምፅ" ነው።
* የመሥዋዕትነት ትርጉም፦ እኛ በክርስቶስ ደም አንድ ጊዜ ለዘላለም እንደነጻን እናምናለን። አይሁድ ግን ገና መሢሑን እየጠበቁ በመሆናቸው ወደ ብሉይ ሥርዓት ለመመለስ እየጣሩ ነው።
ይህ በራሱ ዓለም ወደ መጨረሻው ምዕራፍ እየገባች መሆኑን ያሳያል።
⚠️ ትልቁ ፈተና
ቤተ መቅደሱ ሊገነባ የታሰበበት ቦታ (Temple Mount) በአሁኑ ወቅት የአል-አቅሳ መስጊድ ያለበት ስፍራ በመሆኑ፣ ግንባታው መጀመር ማለት የዓለም ፖለቲካዊ መልክ ሙሉ በሙሉ ይቀየራል ማለት ነው።
ዓለም ወደ ማጠቃለያው ምዕራፍ እየተቃረበች እንደሆነ የሚያሳዩ እነዚህ ምልክቶች ለሁላችንም የመንቃት ጥሪ ናቸው። "ዘመኑን ዋጁ" የተባለው ቃል ዛሬ በዓይናችን ፊት እየተፈጸመ ይገኛል።
እናንተስ ስለዚህ ጉዳይ ምን ታስባላችሁ? ትንቢቱ በቅርቡ ይፈጸማል ብላችሁ ታምናላችሁ? አስተያየታችሁን በኮመንት አጋሩን። 👇 #israel #thirdtemple #prophecy #endtimes #jerusalem #bibleprophecy #faith
5 months ago
ሜላት ኪሮስ በዴንቨር ዲሞክራቶች የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የመጀመሪያ ደረጃ ምርጫ ከፍተኛ ድል ተቀዳጀች
#ethiopia | በኮሎራዶ ግዛት አንደኛ የምርጫ ክልል (Congressional District 1) ለተወካዮች ምክር ቤት በመወዳደር ላይ የምትገኘው ትውልደ ኢትዮጵያዊቷ መላት ኪሮስ፣ በዴንቨር ዲሞክራቶች የምርጫ ዋዜማ (Straw Poll) ከፍተኛ ውጤት በማስመዝገብ ተቀናቃኞቿን መርታለች።
በሳምንቱ መጨረሻ በተካሄደው በዚህ የምርጫ ሂደት፣ ውጤቱ ይፋ ሲደረግ በስፍራው የነበረው ደጋፊ በታላቅ እልልታና ደስታ ውጤቱን ተቀብሎታል።
ሜላት ኪሮስ ላለፉት 27 ዓመታት በሥልጣን ላይ የቆዩትን ዲያና ደጌትን በከፍተኛ ልዩነት በማሸነፍ የቀጣይ ጉዞዋን አጠናክራለች።
የምርጫው ውጤት በዝርዝር
| ዕጩ ተወዳዳሪ | ያገኘችው ድምፅ | በመቶኛ | ያገኘችው የዴሊጌት ብዛት |
ሜላት ኪሮስ | 646 | 63% | 155 |
ዲያና ደጌት (ነባር ተወካይ) | 336 | 32% | 80 |
ድምፅ ያልሰጡ | 40 | 3.9% | 0 |
የድሉ ትርጉም
ምንም እንኳ ይህ የምርጫ ዋዜማ ውጤት (Straw Poll) ቀጥታ ለምክር ቤት መቀመጫውን የሚያሰጥ ባይሆንም፣ በፓርቲው አባላት ዘንድ ያለውን የድጋፍ አቅጣጫ የሚያሳይ ትልቅ አመላካች ተደርጎ ይወሰዳል።
ሜላት 63 በመቶ የሚሆነውን ድምፅ ማግኘቷ፣ በዴንቨር ነዋሪዎችና በዴሞክራት ደጋፊዎች ዘንድ ያለውን የለውጥ ፍላጎት በግልጽ ያሳየ ሆኗል።
በተለይ የኢትዮጵያዊያን ማህበረሰብና የዴንቨር ወጣቶች ድጋፍ ለመላት ኪሮስ ስኬት ትልቅ ሚና መጫወቱ ተገልጿል።
ውጤቱ ሲታወጅ "ሜላት! ሜላት!" በሚሉ ጩኸቶች አዳራሹ ተሞልቶ የነበረ ሲሆን፣ እጩዋም ከደጋፊዎቿ ጋር በደስታ ታይታለች።
ሜላት ኪሮስ በኢትዮጵያ አዲስ አበባ ተወልዳ በሕፃንነቷ ወደ አሜሪካ ያቀናች ሲሆን፣ በሙያዋ ጠበቃ ናት። በኮሎራዶ ዴንቨር ያደገችው ሜላት፣ "ለአዲሱ ትውልድ ድምፅ እሆናለሁ" በሚል መሪ ቃል የምርጫ ቅስቀሳዋን እያካሄደች ትገኛለች።
ይህ ድል በመጪው ሰኔ ወር 2026 ለሚካሄደው ወሳኝ የዲሞክራት ፓርቲ የመጀመሪያ ደረጃ ምርጫ (Primary Election) ትልቅ የሞራል ስንቅና መነቃቃትን ይፈጥርላታል ተብሎ ይጠበቃል።
Melat Kiros Wins Big in Denver Democratic Primary Straw Poll
DENVER – In a significant boost for her congressional campaign, Melat Kiros secured a commanding victory in the Denver Democrats’ Congressional District 1 preference poll this weekend.
The results, announced to a raucous crowd, position Kiros as a frontrunner in the race for the seat currently held by longtime Representative Diana DeGette.
The Results at a Glance
The straw poll results showed a clear preference for Kiros among the party faithful:
Candidate | Votes | Percentage | Delegates Earned |
Melat Kiros | 646 | 63% | 155 |
Diana DeGette | 336 | 32% | 80 |
Uncommitted | 40 | 3.9% | 0 |
The announcement was met with thunderous applause and chants of "Me-lat!" as the candidate was seen celebrating with supporters. While straw polls are non-binding, they are often viewed as a key indicator of grassroots enthusiasm and organizational strength within the district.
Kiros’s 63% share of the vote nearly doubles that of the incumbent, DeGette, who has represented the district since 1997. The "Uncommitted" block failed to meet the necessary threshold to earn delegates, further concentrating the field between the two primary contenders.
As the primary season heats up, this victory provides Kiros with considerable momentum heading into the upcoming assembly and state conventions. Her campaign is expected to leverage this win to increase fundraising and expand its volunteer base.
#ethiopia | በኮሎራዶ ግዛት አንደኛ የምርጫ ክልል (Congressional District 1) ለተወካዮች ምክር ቤት በመወዳደር ላይ የምትገኘው ትውልደ ኢትዮጵያዊቷ መላት ኪሮስ፣ በዴንቨር ዲሞክራቶች የምርጫ ዋዜማ (Straw Poll) ከፍተኛ ውጤት በማስመዝገብ ተቀናቃኞቿን መርታለች።
በሳምንቱ መጨረሻ በተካሄደው በዚህ የምርጫ ሂደት፣ ውጤቱ ይፋ ሲደረግ በስፍራው የነበረው ደጋፊ በታላቅ እልልታና ደስታ ውጤቱን ተቀብሎታል።
ሜላት ኪሮስ ላለፉት 27 ዓመታት በሥልጣን ላይ የቆዩትን ዲያና ደጌትን በከፍተኛ ልዩነት በማሸነፍ የቀጣይ ጉዞዋን አጠናክራለች።
የምርጫው ውጤት በዝርዝር
| ዕጩ ተወዳዳሪ | ያገኘችው ድምፅ | በመቶኛ | ያገኘችው የዴሊጌት ብዛት |
ሜላት ኪሮስ | 646 | 63% | 155 |
ዲያና ደጌት (ነባር ተወካይ) | 336 | 32% | 80 |
ድምፅ ያልሰጡ | 40 | 3.9% | 0 |
የድሉ ትርጉም
ምንም እንኳ ይህ የምርጫ ዋዜማ ውጤት (Straw Poll) ቀጥታ ለምክር ቤት መቀመጫውን የሚያሰጥ ባይሆንም፣ በፓርቲው አባላት ዘንድ ያለውን የድጋፍ አቅጣጫ የሚያሳይ ትልቅ አመላካች ተደርጎ ይወሰዳል።
ሜላት 63 በመቶ የሚሆነውን ድምፅ ማግኘቷ፣ በዴንቨር ነዋሪዎችና በዴሞክራት ደጋፊዎች ዘንድ ያለውን የለውጥ ፍላጎት በግልጽ ያሳየ ሆኗል።
በተለይ የኢትዮጵያዊያን ማህበረሰብና የዴንቨር ወጣቶች ድጋፍ ለመላት ኪሮስ ስኬት ትልቅ ሚና መጫወቱ ተገልጿል።
ውጤቱ ሲታወጅ "ሜላት! ሜላት!" በሚሉ ጩኸቶች አዳራሹ ተሞልቶ የነበረ ሲሆን፣ እጩዋም ከደጋፊዎቿ ጋር በደስታ ታይታለች።
ሜላት ኪሮስ በኢትዮጵያ አዲስ አበባ ተወልዳ በሕፃንነቷ ወደ አሜሪካ ያቀናች ሲሆን፣ በሙያዋ ጠበቃ ናት። በኮሎራዶ ዴንቨር ያደገችው ሜላት፣ "ለአዲሱ ትውልድ ድምፅ እሆናለሁ" በሚል መሪ ቃል የምርጫ ቅስቀሳዋን እያካሄደች ትገኛለች።
ይህ ድል በመጪው ሰኔ ወር 2026 ለሚካሄደው ወሳኝ የዲሞክራት ፓርቲ የመጀመሪያ ደረጃ ምርጫ (Primary Election) ትልቅ የሞራል ስንቅና መነቃቃትን ይፈጥርላታል ተብሎ ይጠበቃል።
Melat Kiros Wins Big in Denver Democratic Primary Straw Poll
DENVER – In a significant boost for her congressional campaign, Melat Kiros secured a commanding victory in the Denver Democrats’ Congressional District 1 preference poll this weekend.
The results, announced to a raucous crowd, position Kiros as a frontrunner in the race for the seat currently held by longtime Representative Diana DeGette.
The Results at a Glance
The straw poll results showed a clear preference for Kiros among the party faithful:
Candidate | Votes | Percentage | Delegates Earned |
Melat Kiros | 646 | 63% | 155 |
Diana DeGette | 336 | 32% | 80 |
Uncommitted | 40 | 3.9% | 0 |
The announcement was met with thunderous applause and chants of "Me-lat!" as the candidate was seen celebrating with supporters. While straw polls are non-binding, they are often viewed as a key indicator of grassroots enthusiasm and organizational strength within the district.
Kiros’s 63% share of the vote nearly doubles that of the incumbent, DeGette, who has represented the district since 1997. The "Uncommitted" block failed to meet the necessary threshold to earn delegates, further concentrating the field between the two primary contenders.
As the primary season heats up, this victory provides Kiros with considerable momentum heading into the upcoming assembly and state conventions. Her campaign is expected to leverage this win to increase fundraising and expand its volunteer base.
Sponsored by
Surafel
Test AD
This is the Description.
5 months ago
የከተማ ይዞታን ለማስመለስ ክስ በይርጋ ይታገዳል?
(የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በሰባት ዳኞች በተሰጠ የህግ ትርጉም የተሰጠ የህግ ትንታኔ)
#ethiopia | በጠበቃና የህግ አማካሪ አልማው ወሌ የኢትዮጵያ ፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ከሰባት ያላነሱ ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም በመ.ቁጥር 244308 የከተማ መሬት ይዞታን ለማስመለስ የሚቀርብ ክስ በይርጋ ይታገዳል ወይስ አይታገድም ? በሚለው አከራካሪ የህግ ነጥብ ላይ ሰበር ችሎቱ በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ላይ የቀረበ አጭር ትንታኔ
የተከበሩ ጠበቃ እናመሠግናለን መልካም ንባብ
ኢትዮጵያ ፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ከሰባት ያላነሱ ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም በመ.ቁጥር 244308 ላይ በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ላይ የቀረበ አጭር ትንታኔ 1
ክፍል አንድ፡ መግቢያ እና የሥነ-ሥርዓት ዳራ 1
ክፍል ሁለት፡ የሦስቱ ቀደምት አስገዳጅ ውሳኔዎች አጠቃላይ ትንታኔ 1
ክፍል አራት፡ የሰባት ዳኞች ችሎት አዲሱ የሕግ ትርጉም 3
ክፍል አምስት፡ ተግባራዊ የተደረጉት የፍትሐብሔር ሕግ ድንጋጌዎች ትንታኔ 4
ክፍል ስድስት፡ ስለ አዲሱ ትርጉም ጥንካሬዎች 4
ክፍል ሰባት፡ የውሳኔው ማጠቃለያ እና ቀጣይ አንድምታዎች 4
7.1 አዲሱን ሕግ በመታየት ላይ ባሉ ጉዳዮች ላይ ያለመተግበር ትክክለኛነት፡ የሽግግር ድንጋጌዎችን በጥብቅ መከተል 5
7.2 የአመሳስሎሽ ትርጓሜ ችግር፡ የሕግ ክፍተትን ለመሙላት በተመረጠው ምንጭ ላይ የታየ የፅንሰ-ሐሳብ (የዶክትሪን) መዛባት 6
7.3 የክፍል 7 ጥማቂ 8
ክፍል ስምንት፡ አጠቃላይ ግምገማ 9
የኢትዮጵያ ፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ከሰባት ያላነሱ ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም በመ.ቁጥር 244308 ላይ በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ላይ የቀረበ አጭር ትንታኔ
ክፍል አንድ፡ መግቢያ እና የሥነ-ሥርዓት ዳራ
ከሰባት ያላነሱ ዳኞች የተሰየሙበት የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም. የሰጠው ይህ ውሳኔ በመ/ቁጥር 210477 ላይ ተሰጥቶ የነበረውን አስገዳጅ የህግ ትርጉም በመለወጥ ተሰጠው (Overruling) ውሳኔ ሲሆን በአገሪቱ የንብረት ሕግ ስነ ህግ እድገት እና በአስገዳጅ የህግ ትርጉም ስርዓት ላይ የራሱ የሆነ አንድምታ ያለው መሆኑ ይታመናል፡፡ ይህ አዲስ አስገዳጅ የህግ ትርጉም ለውጥ በችሎቱ የተሰጠው በፌዴራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 26(1) ድንጋጌ እና በሰበር ስነ ስርዓት መመሪያ ቁጥር 17/2015 አንቀፅ 14(2) በተዘረጋው ስርዓት ሲሆን ችሎቱ የተሰየመበትም ዋነኛ ምክንያትም የከተማ መሬት ይዞታን ለማስመለስ የሚቀርብ ክስ በይርጋ ይታገዳል ወይስ አይታገድም ? በሚለው አከራካሪ የህግ ነጥብ ላይ ሰበር ችሎቱ ቀደም ሲል በሰጣቸው አስገዳጅ ውሳኔዎች መካከል ሊታረቅ የማይችል ተቃርኖ በመፈጠሩ ነው፡፡ የጉዳዩ ምንጭ አቶ ጅላሎ ኩመል ሼህረዲ (አመልካች/ተከሳሽ) እና አቶ ታምራት መርከቡ ፍልቾ (ተጠሪ/ከሳሽ) በአዲስ አበባ ከተማ (ለሚ ኩራ ክፍለ-ከተማ፣ ወረዳ 08፣ ፊጋ ሰፈር በሚባል አካባቢ) በሚገኝ 2,000 ካሬ ሜትር የከተማ ቦታ ላይ ያደረጉት ክርክር ነው፡፡ ጉዳዩ ለሰባት ዳኞች ችሎት መመራቱ ሥነ-ሥርዓታዊ ሂደት ብቻ ሳይሆን ጥልቅ መሠረታዊ የሕግ ይዘት ያለው ጉዳይ ሲሆን ችሎቱም በሕግ አተገባበር ላይ ወጥነት እና ተገማችነትን የማረጋገጥ ኃላፊነቱን ለመውጣት በተጠቃሽ ውሳኔዎቹ መካከል የታየውን ተቃርኖ አስታራቂ እና ግልጽ አቋም ሊያዝበት የሚገባ መሆኑን በግልጽ አስፍሯል፡፡ ይህ እርስ በእርሱ የሚቃረኑ አስገዳጅ ውሳኔዎች ሥርዓታዊ የሆነ ችግር እንዳያስከትሉ ችሎቱ ራሱን በራሱ በማረም የወሰደው ዕርምጃ በኢትዮጵያ የአስገዳጅ የህግ ትርጉም ሥርዓት ውስጥ ያለውን ተቋማዊ ብስለት የሚያሳይ ነው ተብሎ ሊወሰድ የሚገባው ነው፡፡
ክፍል ሁለት፡ የሦስቱ ቀደምት አስገዳጅ ውሳኔዎች አጠቃላይ ትንታኔ
በመጀመሪያ ደረጃ በሰበር መዝገብ ቁጥር 43600 ጥር 05 ቀን 2002 ዓ.ም. የተወሰነውንና በቅጽ 10 የታተመውን አስገዳጅ የህግ ትርጉም በአጭሩ ስንመለከት ጉዳዩ አቶ ዳዊት መስፍን ከተጠሪ የመንግስት ቤቶች ኤጀንሲ ጋር ያደረጉት ክርክር ነበር፡፡ አቶ ዳዊት በአዲስ አበባ ከተማ (የቀድሞ ወረዳ 118፣ ቀበሌ 05) የሚገኝ መኖሪያ ቤት የባለቤትነት መብትን መሠረት በማድረግ ቤቱ እንዲለቀቅላቸው ክስ አቅርበው ነበር፡፡ ለዚህም በጥቅምት 23 ቀን 1985 ዓ.ም. የተሰጠ የከተማ ቤት ባለቤትነት ማረጋገጫ ደብተር አቅርበዋል፡፡ ተጠሪው (ኤጀንሲው) በበኩሉ፣ የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1845ን ማለትም የ10 ዓመቱን የውል ግዴታዎች ይርጋ ድንጋጌ በመጥቀስ የይርጋ መቃወሚያ አቅርቦ ነበር፡፡ የፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት እና የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የይርጋ መቃወሚያውን በመቀበል ክሱን ውድቅ አድርገውት ነበር፡፡ ጉዳዩ የቀረበለት የሰበር ችሎት ግን የማይንቀሳቀስ ንብረትን በተመለከተ የሚቀርብ የመፋለም ክስ በይርጋ ቀሪ የሚሆንበት አግባብ መኖር አለመኖሩን ጭብጥ አድርጎ በመያዝ ጥልቅ ትንታኔ ሰጥቷል፡፡ የሰበር ችሎቱ ትንታኔውን የጀመረው ማናቸውም ኢትዮጵያዊ የንብረት ባለቤት መሆኑ በሕገ-መንግስቱ አንቀጽ 40(1) የተረጋገጠ መሆኑን በማንሳት ሲሆን፣ በመቀጠልም የፍትሐብሔር ሕጉን የንብረት ድንጋጌዎች ማለትም አንቀጽ 1126፣ 1168፣ 1184፣ እና 1186 ደንጋጌዎችን እንዲሁም በፍ/ህ/ቁጥር 1188 እስከ 1192 ድረስ ያሉትን ድንጋጌዎችን ሙሉ ይዘትና መንፈስ በዝርዝር ተመልክቷል፡፡ ችሎቱ ወሳኝ ብሎ ያነሳው ነጥብ የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1192 "ባለሀብትነትን የሚያስቀር የይርጋ ዘመን" ብሎ ያስቀመጠው ለሚንቀሳቀስ ንብረት ብቻ መሆኑን እና ስለ ማይንቀሳቀስ ንብረት በዝምታ ማለፉን ነው፡፡ ከዚህም በተጨማሪ በአንቀጽ 1206 ሥር የተደነገገው የመፋለም ክስ የባለቤትነት መብት ከሁሉ የሰፋ መብት መገለጫ መሆኑን፣ እና የማይንቀሳቀስ ንብረት ባለቤትነት ዘላቂነት (Perpetuity) ያለው መብት በመሆኑ በይርጋ ቀሪ እንዳይሆን የሕግ አውጪው ፍላጎት መሆኑን አብራርቷል፡፡ በዚህም መሠረት የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 ድንጋጌን ተፈፃሚ ማድረግ የሕጉን አወቃቀርና መንፈስ የሚያፋልስ መሆኑን በመግለጽ፣ የማይንቀሳቀስ ንብረት የመፋለም መብት ክስ በይርጋ ቀሪ አይሆንም ወደሚል ድምዳሜ ደርሷል፡፡ ይህ ውሳኔ በፅንሰ-ሐሳብ ደረጃ ጠንካራ ቢሆንም፣ ዋነኛ ክፍተቱ ትንታኔው ሙሉ በሙሉ ታሳቢ ያደረገው "የግል ባለቤትነት መብት" (Private Ownership) መኖርን መሆኑ ነው፡፡ ጉዳዩ መኖሪያ ቤትን የሚመለከት ስለነበር ይህ አካሄድ ትክክል ቢሆንም፣ የባለቤትነት መብት በሕገ-መንግሥት በተከለከለበት መሬት ላይ ትንታኔው እንዴት ሊተገበር ይችላል ለሚለው ጥያቄ ምላሽ የሚሰጥ አልነበረም፡፡ ሆኖም ትርጉም በሌሎች ልዩ ህጎች ያሉትን የይርጋ ድንጋጌዎችን የማይነካ መሆኑ በማሳሳብ አልፏል፡፡
በሁለተኛ ደረጃ በሰ/መ/ቁጥ 69302 ታህሳስ 20 ቀን 2004 ዓ.ም. የተሰጠውን አስገዳጅ የህግ ትርጉም ስንመለከት፦ ጉዳዩ በአመልካች አቶ ሸለማ ነገሰ እና በተጠሪ አቶ ፋይሣ መንግስቱ መካከል በኦሮሚያ ክልል፣ ኖኖ ቤንጃ ወረዳ በሚገኝ የገጠር እርሻ መሬት ላይ የተደረገ ክርክር ነው፡፡ ተጠሪ አባቴ በሞት ከተለየበትמ 1985 ዓ.ም.
ጀምሮ አመልካች መሬቱን አላግባብ ስለያዘብኝ ይልቀቅልኝ ሲል ክስ ያቀረበ ሲሆን አመልካች በበኩሉ መሬቱን ለ18 ዓመታት መያዙን በመግለጽ ተከራክሯል፡፡ የስር ፍርድ ቤቶች መሬቱ እንዲለቀቅ የወሰኑ ቢሆንም የሰበር ችሎቱ ግን አርሶ አደሮች የእርሻ መሬት የማግኘትና ያለመፈናቀል መብት እንዳላቸው ሕገ-መንግሥቱ በአንቀጽ 40(4) መሠረት ማረጋገጡን ጠቅሶ፣ ይሁን እንጂ መሬቱን በሌላ ሰው የተነጠቀ አርሶ አደር ክስ ማቅረብ ስላለበት የጊዜ ገደብ የገጠር መሬት አዋጆች በግልጽ አለመደንገጋቸውን በማንሳት የሕግ ክፍተት መኖሩን አሳይቷል፡፡ የፍትሐብሔር ሕጉ የሁከት ይወገድልኝ ክስ የ2 ዓመት ይርጋን (አንቀጽ 1149(2)) መተግበር የአርሶ አደሩን ሕገ-መንግሥታዊ መብት አጥብቦ የሚገድብ በመሆኑ ውድቅ በማድረግ፣ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1677(1) ስር የተመለከተውን ድንጋጌ እንደ ድልድይ በዋቢነት በመጥቀስ የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 የ10 ዓመት ይርጋ በገጠር መሬት ይዞታ ላይ ተግባራዊ እንዲሆን ወስኗል፡፡ ይህ ውሳኔ ምንም እንኳን ከመዝገብ ቁጥር 43600 ፈጽሞ የተለየ አቀራረብ ይዞ የመሬት ይዞታን ከባለቤትነት መብት ነጥሎ በማየት የ10 ዓመት ይርጋ ተግባራዊ ያደረገ ቢሆንም፣ የውል ድንጋጌ የሆነውን የፍ/ህ/ቁ 1845 ድንጋጌን በቀጥታ መሬት ላይ ለመተግበር የሄደበት መንገድ በበቂ ሁኔታ ያልተብራራ መሆኑ እንደ ሂሳዊ ድክመት ሊነሳበት ይችላል፡፡
በሦስተኛ ደረጃ በሰ/መ/ቁ 210477 ታህሳስ 27 ቀን 2014 ዓ.ም. የተወሰነውንና አሁን የተሻረውን ስንመለከት፣ ጉዳዩ በአዲስ አበባ ከተማ ቦሌ ክፍለ-ከተማ ውስጥ የሚገኝ የከተማ መሬት ይዞታን በተመለከተ በአመልካቾች (የአቶ ነጋሳ ዱቤ ወራሾች) እና በተጠሪዎች (ወ/ሮ ጸሐይ ቹቾ እና ወ/ሮ ሴደሬ ንጉሴ) መካከል የተደረገ ክርክር ነበር፡፡ ተጠሪዎች ቦታውን ከ1993 ዓ.ም. ጀምሮ ለ19 ዓመታት መያዛቸውን በመግለጽ የይርጋ መቃወሚያ አቅርበው የስር ፍርድ ቤቶችም መቃወሚያውን ተቀብለውት ነበር፡፡ ሆኖም የሰበር ችሎቱ ይህንን ውሳኔ በመሻር፣ የቀረበው ክስ "የመፋለም ክስ" መሆኑን በመግለጽ የቤትን ባለቤትነት የተመለከተውን የሰ/መ/ቁ 43600 አመክንዮ በቀጥታ በመዋስ "የከተማ መሬት ይዞታን በተመለከተ የሚቀርብ የመፋለም ክስ በይርጋ አይታገድም" የሚል አስገዳጅ ትርጉም ሰጥቶ ነበር፡፡ የዚህ ውሳኔ ዋነኛ ስህተት የባለቤትነት መብትን (Ownership) እና የይዞታ መብትን (Holding rights) አንድ አድርጎ ማየት መቻሉ ነው፡፡ ሕገ-መንግሥቱ በአንቀጽ 40(3) መሠረት ግለሰቦች በመሬት ላይ የባለቤትነት መብት እንደሌላቸው እየደነገገ፣ በሰ/መ/ቁ 210477 የተሰጠው አስገዳጅ የህግ ትርጉም ግን የባለቤትነት መብት ጥበቃን (ከይርጋ ነፃ መሆንን) በመሬት ይዞታ መብት ላይ በመተግበሩ መሠረታዊ የሆነ የፅንሰ-ሐሳብ እና የሕግ ስህተት ተፈጽሞበት የነበረ ጉዳይ ነው፡፡
ክፍል ሦስት፡ በውሳኔዎቹ መካከል የነበረው ተቃርኖ እና የሕግ ማዕቀፎች
በእነዚህ ሦስት ውሳኔዎች መካከል የተፈጠረው ተቃርኖ እጅግ የጎላ እንደነበር በቀላሉ መገንዘብ ይቻላል፡፡ በአንድ በኩል መዝገብ ቁጥር 43600 በቤት ባለቤትነት ላይ የመፋለም ክስ ይርጋ የለውም ሲል፣ በሌላ በኩል በሰ/መ/ቁ 69302 በገጠር መሬት ይዞታ ላይ የ10 ዓመት ይርጋ ተፈፃሚ አድርጓል፡፡ በተቃራኒው ደግሞ በሰ/መ/ቁ 210477 የከተማ መሬት ይዞታን አስመልክቶ የቀረበን ክርክር የባለቤትነት ጉዳይ ከሆነው ከሰ/መ/ቁ 43600 ጋር በማመሳሰል የከተማ መሬት ክስ በይርጋ አይታገድም በማለት ወስኗል፡፡ ይህ ሁኔታ በመሬት ይዞታዎች (በገጠር እና በከተማ) ላይ የተለያየ እና ምክንያታዊ ያልሆነ የይርጋ አተገባበር እንዲፈጠር አድርጎ የነበረ መሆኑ ከውሳኔዎቹ በግልፅ ይታያል፡፡
ይህንን ተቃርኖ ለመፍታት የሰባት ዳኞች ችሎት በርካታ ሕጎችን አንድ ላይ መመርመር ነበረበት፡፡ ከእነዚህም ውስጥ የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ 40(3) ስለ መሬት የመንግስትና የሕዝብ ንብረትነት፣ አንቀጽ 40(4) ስለ አርሶ አደሮች መብት፣ እና አንቀጽ 40(7) በጉልበትና በገንዘብ ስለሚፈራ ንብረት ያካተቱት ድንጋጌዎች ይገኙበታል፡፡ በተጨማሪም የፍትሐብሔር ሕግ አንቀጽ 1192፣ አንቀጽ 1206 (ስለ መፋለም ክስ)፣ አንቀጽ 1149(2) (የሁከት ክስ ይርጋ)፣ እንዲሁም አንቀጽ 1677(2) እና 1845 ድንጋጌዎች ሙሉ ይዘታቸው ተፈትሸዋል፡፡ ከእነዚህ በተጨማሪም የከተማ ቦታ በሊዝ ስለመያዝ የወጣው አዋጅ ቁጥር 721/2004፣ የከተማ መሬት ይዞታ ምዝገባ አዋጅ ቁጥር 818/2006 እና የገጠር መሬት አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 1324/2016 አግባብነት ያላቸው የሕግ ማዕቀፎች በመሆናቸው በችሎቱ ታሳቢ ተደርገዋል፡፡
ክፍል አራት፡ የሰባት ዳኞች ችሎት አዲሱ የሕግ ትርጉም
ሰባት ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት ይህንን የተወሳሰበ የሕግ ጥያቄ ለመፍታት የተጠቀሱትን ቀደምት አስገዳጅ ውሳኔዎችን በመመርመር ለእያንዳንዳቸው ተገቢ ነው ያለውን ማብራሪ ሰጥቶባቸዋል፡፡ በመጀመሪያ በሰ/መ/ቁጥር 43600 የተሰጠውን አስገዳጅ የህግ ትርጉምን አልሻረውም፤ ይልቁንም ጉዳዩ መኖሪያ ቤትን የሚመለከት በመሆኑና መኖሪያ ቤት ላይ የባለቤትነት መብት ስላለ፣ ትንታኔው ከዚህ መዝገብ ጋር በቀጥታ እንደማይገናኝ በማስረዳት የጉዳዩን ልዩነት (Distinguishing) በማሳየት ትርጉሙ እንዲፀና አድርጎታል፡፡ በመቀጠልም በሰ/መ/ቁጥር 69302 ለገጠር መሬት የተሰጠውን የ10 ዓመት ይርጋ አስገዳጅ የህግ ትርጉም ትክክለኛነት የተቀበለ ቢሆንም፣ ይህንን የገጠር መሬት ቀደመት አስገዳጅ ትርጉም በቀጥታ በከተማ መሬት ላይ መተግበሩ ስህተት መሆኑን በማሳየት የስር ፍርድ ቤትን አካሄድ ነቅፏል፡፡ በመጨረሻም በሰ/መ/ቁጥር 210477 የተሰጠውን አስገዳጅ የህግ ትርጉም ሙሉ በሙሉ የሻረው ሲሆን ለውሳው ምሶሶ ያደረጋቸው አበይት ምክንያቶቹም የቀደመው አስገዳጅ የህግ ትርጉም የባለቤትነት መብትን እና የይዞታ መብትን በማምታታት፣ በመሬት ይዞታ መብት ላይ ሊቀርብ የማይችለውን የመፋለም ክስ የይርጋ መቃወሚያ በከተማ መሬት ይዞታ ላይ ተግባራዊ ማድረግ አይቻልም የሚሉት መሆናቸውን አዲሱ ትርጉም በግልጽ አስቀምጧል፡፡
ችሎቱ አዲሱን የሕግ ትርጉም ለመስጠትና ለመተንተን የተከተለው አመክንዮ አራት ደረጃዎችን ያካተተ ነበር፡፡ አንደኛ ትንታኔውን በሕገ-መንግስቱ አንቀጽ 40(3) ላይ በማስረፅ መሬት የግለሰብ ባለቤትነት ሊኖርበት የማይችል መሆኑን እና የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1206 የመፋለም ክስ መሬት ላይ ተፈፃሚ እንደማይሆን አረጋግጧል፡፡ ሁለተኛ በከተማ መሬት ይዞታ ላይ የሚኖረው መብት (በሊዝም ሆነ በነባር) በነገር ላይ ያለ (In rem) ተጨባጭ የንብረት መብት እንጂ ተራ የኪራይ ውል ግንኙነት አለመሆኑን በማብራራት የመብቱን ህልውና ገልጿል፡፡ ሦስተኛ የሲቪል ሎው (Civil Law) የመፋለም ክስ ፅንሰ-ሐሳብ እና የኮመን ሎው (Common Law) የማስለቀቅ ክስ (Action of ejectment) ፅንሰ-ሐሳቦችን በማነፃፀር፣ ምንም እንኳን ይህ የኮመን ሎው አሠራር ለሕግ ሥርዓታችን እንግዳ ቢሆንም፣ በሕግ የታወቀ መብት እስካለ ድረስ ስያሜው ክሱን ለማስተናገድ እክል እንደማይሆን አብራርቷል፡፡ አራተኛ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት (Gap-filling) የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1677(2) ድንጋጌን ድልድይ በማድረግ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 ሥር የተቀመጠውን አጠቃላይ የ10 ዓመት ይርጋ በከተማ መሬት ይዞታ ላይ ተግባራዊ አድርጓል፡፡ በዚህም መሠረት
የከተማ መሬት ይዞታን አላግባብ ከያዘ ሰው ላይ ለማስመለስ የሚቀርብ ክስ በአስር ዓመት ይርጋ ይታገዳል የሚል አዲስ አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል፡፡
ክፍል አምስት፡ ተግባራዊ የተደረጉት የፍትሐብሔር ሕግ ድንጋጌዎች ትንታኔ
በዚህ ውሳኔ ተግባራዊ የተደረገው የፍ/ህ/ቁ 1845 "በውል ስለሚመነጩ ግዴታዎች" ሥር የሚገኝ ሲሆን፣ ውልን ስለመፈፀም፣ ባለመፈፀም እና ውልን ስለማፍረስ የሚቀርቡ ክሶች በአስር ዓመት ይርጋ እንደሚታገዱ የሚደነግግ ነው፡፡ የመሬት ይዞታ ክርክር ደግሞ በባህሪው ከውል የሚመነጭ ሳይሆን ከሕገ-ወጥ ይዞታ ወይም ንጥቂያ የሚመነጭ ነው፡፡ ሆኖም ችሎቱ ይህንን ክፍተት ያገናኘው የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1677(2) ድንጋጌን በዋቢነት በመጥቀስ ሲሆን ይህ ድንጋጌ የውል ደንቦች ከውል ውጭ በሆኑ ግዴታዎች ላይ ተፈፃሚ እንደሚሆኑ ይደነግጋል፡፡ ይሁን እንጂ ሕገ-ወጥ የመሬት ያዥ ያለበት "ግዴታ" ምን ዓይነት እንደሆነ (ከሕገ-ወጥ ድርጊት ወይስ ያለአግባብ ከመበልፀግ የመነጨ መሆኑን) ችሎቱ በግልጽ አላብራራም፡፡ እንዲሁም በፍ/ህ/ቁ 1846 መሠረት የይርጋው መቆጠር መነሻ ጊዜ ከመቼ እንደሚጀምር፣ በአንቀጽ 1851 መሠረት የይርጋ መቋረጥ እንዴት እንደሚስተናገድ፣ እና በፍ/ህ/ቁጥር 1854 መሠረት መጥፎ ልቦና (Bad faith) ያለው ሰው እንኳን በይርጋው መጠቀም የሚችል መሆኑ በመሬት ንጥቂያ ላይ የሚያመጣው ህጋዊ ውጤት/ ተፅዕኖ መኖር ያለመኖሩን በችሎቱ ትንታኔ ሥር በሰፊው ያልተዳሰሱ ግን መሰረታዊ የሆኑ የህግ ጥያቄዎች ሆነው አልፈዋል፡፡
ክፍል ስድስት፡ ስለ አዲሱ ትርጉም ጥንካሬዎች
የሰባት ዳኞች ችሎት የሰጠው ይህ ውሳኔ በኢትዮጵያ የንብረት ሕግ ስነ ህግ ዕድገት ላይ ከፍተኛ አስተዋፅኦ ያላቸው በርካታ ጥንካሬዎችን ይዟል፡፡ በመጀመሪያ ደረጃ ችሎቱ የፍትሐብሔር ሕጉን እና የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕገ-መንግሥትን የመሬት መብት ስሪት በአግባቡ በማዋሃድ የግል ባለቤትነትን እና የመሬት ይዞታ መብትን በጥልቀት ለመለየት መቻሉ ሊደነቅ የሚገባው ሕገ-መንግሥታዊ ትንታኔ ነው፡፡ በተጨማሪም በሰ/መ/ቁጥር 43600 የተሰጠውን አስገዳጅ የህግ ትርጉምን ሙሉ በሙሉ ከመሻር ይልቅ በሚገባው የሕግ አውድ (በቤት ባለቤትነት ላይ) ብቻ እንዲወሰን በማድረግ ትክክለኛ የአስገዳጅ የህግ ትርጉም አስተዳደር/አተገባበርን ለማሳየት ችሏል፡፡ እንዲሁም የባለቤትነትን እና የይዞታ መብትን ማምታታት በሰ/መ/ቁጥር 210477 የተሰጠውን መሠረታዊ የሕግ ስህተት ያለበትን አስገዳጅ የህግ ትርጉም በአግባቡ በማረም ለአስገዳጅ የሕግ ትርጉም ስርዓት ጥራት እና ታዓማኒነት አስተዋጽኦ አድርጓል፡፡ ችሎቱ የከተማ መሬት መብቶችን ተራ የውል ግንኙነት ሳያደርግ ከሁሉም ሰዎች ልንጠይቃቸው የምንችላቸው ተጨባጭ መብቶች (In rem) መሆናቸውን ማረጋገጡ እና ጉዳዩን በ7 ዳኞች በማየት ተቋማዊ ቅቡልነትነን (Institutional Legitimacy) ማጠናከሩ የውሳኔው ዐበይት ጥንካሬዎች ናቸው፡፡
ክፍል ሰባት፡ አዲሱ አስገዳጅ የሰበር ውሳኔ እና አዋጅ ቁጥር 1324/2016፡ የሕግ በጊዜ አተገባበር እና የአመሳስሎሽ ትርጓሜ መነጽር የተደረገ ዳሰሳ
7.1 መግቢያ
የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም. ሰባት ዳኞች በተሰየሙበት የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የተሰጠው አስገዳጅ ውሳኔ ቁልፍ ትርጉሙ (Ratio decidendi)፤ የከተማ መሬት ይዞታን ሕገ-ወጥ ከሆነ መንገድ ከያዘው ሰው ላይ ለማስመለስ የሚቀርብ ክስ በ10 ዓመት ይርጋ ይታገዳል የሚለው ሲሆን ፣ "የሕግ በጊዜ አተገባበር" (Intertemporal law፤ ሕጎች በጊዜ ሂደት ያላቸውን ተፈፃሚነት የሚገዛ መርህ) እና "የአመሳስሎሽ ትርጓሜ" (Analogical reasoning) ተቀራራቢ የሕግ ድንጋጌዎችን በመጠቀም የሕግ ክፍተትን የመሙላት ሥነ-ዘዴ) በሚሉት ሁለት መነጽሮች ሲመረመር እጅግ አሳማኝ የሆኑ አካዳሚያዊ እና ተግባራዊ ጥያቄዎችን ሊስነሳ የሚችል ነው፡፡ ይህ አዲስ አስገዳጅ ውሳኔ እና ከእርሱ በፊት ነሐሴ 8 ቀን 2016 ዓ.ም የወጣው የፌዴራል የገጠር መሬት አስተዳደርና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 1324/2016. መገጣጠም፣ የችሎቱን ሥነ-ሥርዓታዊ ትክክለኛነት እና የፅንሰ-ሐሳብ (የዶክትሪን) ምርጫዎች ለየብቻ እና በሂሳዊ መንገድ እንድንገመግም ሰፊ የትንታኔ መደላድል የሚፈጥር ይመስለኛል፡፡ በዚህ ረገድ ሊደረግ የሚችለው ትንታኔ የጉዳዩን ፍሬ-ነገሮች፣ የአዋጅ ቁጥር 1324/2016 ድንጋጌ አግባብነት ያላቸውን ድንጋጌዎች (በተለይም የይርጋ እና የሽግግር ድንጋጌዎችን)፣ እና የፍትሐብሔር ሕጉን የይርጋ ማዕቀፍ መሠረት በማድረግ ሊከናወን የሚችል ነው፡፡
በሌላ በኩል ውሳኔው አንዳንድ ድክመቶች እና ቀጣይ ማብራሪያ የሚሹ ክፍተቶችም የሚታዩበት መሆኑን የግል ምልክታ አድርጌአለሁ፡፡ የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 የ10 ዓመት ይርጋ በከተማ መሬት ላይ ተግባራዊ እንዲሆን የተሰጠው ትንታኔ አጠር ያለ እና ተጨማሪ ማብራሪያ የሚሻ ነው፡፡ ይህንን ይርጋ ተግባራዊ ማድረግ በተለይም ከአገር ውጭ በነበሩ ወይም በተለያዩ አቅም በሚያሳጡ ሁኔታዎች ውስጥ ላሉ ዜጎች ሕገ-መንግሥታዊ መብት ላይ የሚያመጣው ተፅዕኖ ከፖሊሲ አኳያ አልተገመገመም፡፡ እንዲሁም በሰ/መ/ቁጥር 43600 የተሰጠውን የህግ ትርጉምን በተመለከተ "ተፈፃሚ ለማድረግም ሆነ ተቃርኖ አለው ለማለት አልተቻለም" የሚለው የችሎቱ አገላለጽ የተወሰነ ብዥታን የሚፈጥርና ይበልጥ ግልጽ ቢደረግ ይመረጥ የነበረ ነው፡፡ በዚሁ አስገዳጅ ውሳኔ ውስጥ በሌሎች ልዩ ህጎች የተመለከቱትን የይርጋ ድንጋጌዎችን በሚመለከት የተቀመጠውን አገላለፅ መጠቀም ያልተቻለበትን አግባብ ውሳኔው አያሳይም፡፡ ከዚህም በተጨማሪ የመፋለም ክስ ከመሬት ጋር እንደማይሄድ ከተገለጸ በኋላ፣ በትክክል ክሱ በምን ዓይነት የክስ ምክንያት (Cause of action) መቅረብ እንዳለበት ግልጽ አቅጣጫ አለመቀመጡ ለባለሙያዎች ክፍተት ትቷል፡፡ ከገጠር መሬት አዋጅ ድንጋጌዎች ጋር በማነፃፀር ለከተማ መሬት ተመሳስሎሽ ትንታኔ (Analogical reasoning) ያልተጠቀመበትን አግባብም መኖሩን ውሳኔው ማሳየቱን ችሎቱ እንዲህ አይነት የህግ ትርጉም ስልት ተግባር ላይ ለማዋል/ለመውሰድ የነበረውን መልካም አጋጣሚ ማምከኑን የሚያሳይ ነው፡፡ እንዲሁም ቅን ልቦ የሌለው ወይም መጥፎ ልቦና (Bad faith) ያለው የመሬት ነጣቂ የ10 ዓመት ይርጋን ተገን አድርጎ መብት ሊያገኝ የሚችልበትን የፍ/ህ/ቁጥር 1854 ድንጋጌ አንድምታ ችሎቱ አለመመርመሩ እንደ ውሳኔው ድክመቶች ሊነሱ የሚችሉ ነጥቦች ይመስሉኛል፡፡
7.2 አዲሱን ሕግ በመታየት ላይ ባሉ ጉዳዮች ላይ ያለመተግበር ትክክለኛነት፡ የሽግግር ድንጋጌዎችን በጥብቅ መከተል
ከላይ እንደተጠቀሰው በፍ/ብ/ህ/ሥ/ሥርዓት እና በሕግ ትርጓሜ መሠረታዊ መርሆች መሠረት፣ አዲስ የወጣ መሰረታዊ ሕግ (Substantive law) የሕግ አውጪው በግልጽ ካልደነገገ በስተቀር ወደኋላ ተመልሶ አይሰራም፡፡ ይህ ሕግ ወደኋላ ተመልሶ አለመሥራት መርህ (lex prospicit, non respicit) የሕግ ተገማችነት (Legal certainty) የጀርባ አጥንት ሲሆን፣ የተከራካሪ ወገኖች መብት እና ግዴታ የሚገዛው ድርጊቱ በተፈጸመበት ወይም ቢያንስ ክርክሩ በፍርድ ቤት በተጀመረበት ጊዜ በነበረው ሕግ መሆኑን ያረጋግጣል፡፡ አሁን በተያዘው ጉዳይ ይህ መርህ እጅግ ግልጽ በሆነ መንገድ ይሠራል፡፡ ተጠሪ (ከሳሽ) ክሳቸውን ያቀረቡት ሐምሌ 14 ቀን 2013 ዓ.ም.
ሲሆን፣ የክሱ መነሻ (ሕገ-ወጥ የመሬት ይዞታ ንጥቂያ) ተከሰተ የተባለው ደግሞ በ2011 ዓ.ም. (ወይም አመልካች እንደሚሉት በ1980 ዓ.ም.) ነው፡፡ በአንፃሩ አዲሱ የገጠር መሬት አስተዳደርና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 1324/2016 ፀድቆ በነጋሪት ጋዜጣ ታትሞ የወጣው በነሐሴ 08 ቀን 2016 ዓ.ም. ነው፡፡ ይህም ማለት ክርክሩ ከተጀመረና በተለያዩ የፍርድ ቤት እርከኖች ሲንከባለል ከቆየ ከዓመታት በኋላ ነው፡፡ ዋናው ቁም ነገር አዋጁ ራሱ ይህንኑ ሁኔታ የሚገዛ ግልጽ የሽግግር ድንጋጌ (Transitional provision) የያዘ መሆኑ ነው፡፡ የአዋጅ ቁጥር 1324/2016 አንቀጽ 65(1) በማያሻማ ቋንቋ እንዲህ ይደነግጋል፡- "የዚህ ሕግ ድንጋጌዎች ይህ አዋጅ ከመፅደቁ በፊት… ፍርድ ቤት ቀርበው ክርክር እየተደረገባቸው ባሉ ጉዳዮች ላይ ተፈፃሚ አይሆንም"፡፡ ይህ ድንጋጌ አዲሱ ሕግ፤ በአዋጁ የተካተቱ ማናቸውንም የይርጋ ጊዜያት ጨምሮ፣ ወደፊት ብቻ የሚሠራ እንጂ አዋጁ ከመውጣቱ በፊት በፍርድ ቤት በመታየት ላይ የነበሩ ጉዳዮችን ወደኋላ ተመልሶ እንደማያካትት የሕግ አውጪው የሰጠው ግልጽ መመሪያ ነው፡፡
ይህ የሽግግር ድንጋጌ በቀጥታ አግባብነት ያለው፣ የዚሁ አዋጅ አንቀጽ 64(2) ለመሬት ማስለቀቅ ክስ የ15 ዓመት የይርጋ ጊዜ ስለሚደነግግ ነው፡፡ ይህ ድንጋጌ ለዚህ ጉዳይ ተፈፃሚነት ቢኖረው ኖሮ ውጤቱን ሊቀይረው ይችል ነበር፡- ማለትም ፍርድ ቤቱ በተገበረው የ10 ዓመት ይርጋ ታግዷል የተባለው የተጠሪ ክስ፣ የይርጋው መቆጠር መነሻ ጊዜ አሰላል ታይቶ በ15 ዓመቱ የይርጋ ጊዜ ሥር ሊድን (ሊቀጥል) ይችል ነበር፡፡ ሆኖም ሰባት ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት ይህንን አዲስ የ15 ዓመት የይርጋ ጊዜ ከ2013 ዓ.ም. ጀምሮ በፍርድ ቤት በመታየት ላይ ባለ ጉዳይ ላይ ተግባራዊ አለማድረጉ ፍፁም ትክክል ነው ሊባል የሚችል ነው፡፡ እንዲያውም በሥነ-ሥርዓት ደረጃ ሲታይም አስገዳጅነት የነበረው ተግባር ነው፡፡ ይህን አድርጎ ቢሆን ኖሮ፣ አጠቃላይ የሆነውን ሕግ ወደኋላ ተመልሶ አለመሥራት መርህን እና የአንቀጽ 65(1)ን የተለየ የሽግግር መመሪያ በጣሰ ነበር፡፡
ስለሆነም ችሎቱ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት የተከተለው አካሄድ መገምገም ያለበት ክሱ በቀረበበት ጊዜ (በ2013 ዓ.ም.) በነበረው የሕግ ማዕቀፍ ውስጥ ሆኖ ነው፡፡ በዚያን ወቅት፣ የከተማ መሬት ይዞታን ለማስመለስ የሚቀርብ ክስን በተመለከተ የተለየ የይርጋ ጊዜ ባለመኖሩ የተፈጠረውን የሕግ ክፍተት ለመሙላት በሕግ ሥርዓቱ ውስጥ የነበሩት አማራጮች፣ የፍትሐብሔር ሕጉ (በተለይም አንቀጽ 1677 እና 1845)፣ ወይም ደግሞ ቀድሞ የነበረው የገጠር መሬት አዋጅ (አዋጅ ቁጥር 456/1997) ብቻ ነበሩ (የኋለኛው አዋጅም ቢሆን በሰበር መ/ቁ 69302 እንደተረጋገጠው ለዚህ ክስ የሚሆን ግልጽ የይርጋ ጊዜ አላስቀመጠም ነበር)፡፡ ችሎቱ ክፍተቱን ለመሙላት የፍ/ህ/ቁ 1677(2) እና 1845ን (ጠቅላላ የ10 ዓመት ይርጋን) የመረጠ ሲሆን፣ ይህ ምርጫ የተደረገው በወቅቱ በነበረው የሕግ ሥርዓት ተጨባጭ ሁኔታ ላይ ተመሥርቶ ነው፡፡ የሕግ አውጪው ከጊዜ በኋላ ለገጠር መሬት ክሶች የተለየ እና የረዘመ የይርጋ ጊዜ ማውጣቱ የችሎቱን ውሳኔ ወደኋላ ተመልሶ ሕገ-ወጥ አያደርገውም፡፡ ይልቁንም፣ ፍርድ ቤቱ ገና ላልወጣ ሕግ እውቅና ሰጥቶ ወደኋላ ተግባራዊ አለማድረጉ የዳኝነት ሥልጣን ያለበትን የጊዜ ገደብ መረዳቱን እና የሕግ አውጪውንና የሕግ ተርጓሚውን የሥልጣን ክፍፍል ማክበሩን ያሳያል፡፡ በመሆኑም ባለሰባት ዳኞች ሰበር ችሎት የሕግን በጊዜ አተገባበር (Intertemporal law) መርህ የተገበረበት መንገድ ጉድለት የለሽ ነው፡፡ ችሎቱ አግባብነት ያለውን የጊዜ ማዕቀፍ በትክክል ለይቷል፤ ክሱ በቀረበበት ጊዜ የነበረውን ሕግ ተግብሯል፤ እንዲሁም ከዓመታት በኋላ የሚወጣን ሕግ አስቀድሞ ከመገመትና ከመተግበር ታቅቧል ለማለት ያስደፍራል፡፡
7.3 የአመሳስሎሽ ትርጓሜ ችግር፡ የሕግ ክፍተትን ለመሙላት በተመረጠው ምንጭ ላይ የታየ የፅንሰ-ሐሳብ (የዶክትሪን) መዛባት
ምንም እንኳን ችሎቱ የሕግን በጊዜ አተገባበር መርሆችን የተከተለበት መንገድ ተገቢነት ያለው ቢሆንም፣ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት የመረጠው የአመሳስሎሽ (Analogical) ድልድይ ግን ቀጣይነት ያለው አካዳሚያዊ ክርክር የሚሻ ከባድ የሕግ ፍልስፍና ጥያቄን ማስነሳቱ አይቀሬ መስሎ ታይቶኛል፡፡የዚህ ሂሳዊ ግምገማዬ መነሻም ችሎቱ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት (Gap-filling) ጥረት ማድረጉ አይደለም፤ ለከተማ መሬት ክስ የተለየ ይርጋ ባለመኖሩ ይህን ማድረጉ ተገቢና አስፈላጊ ነበር፣ ነገር ግን ትችቱ የሚያነጣጥረው በአመሳስሎሽ የወሰደውን የይርጋ ጊዜ ባመጣበት የተለየ ምንጭ ላይ በማተኮር ነው፡፡ ችሎቱ የከተማ መሬት ይዞታ ክርክርን የሚገዛ የይርጋ ጊዜ በሕግ አለመኖሩን ሲገነዘብ፣ ከፍትሐብሔር ሕጉ ሦስተኛ መጽሐፍ (ስለ ንብረት ሕግ) በመውጣት፣ ወደ አራተኛው መጽሐፍ (ስለ ግዴታዎች) ተሻገረ። በዚያም የውል ሕግ ደንቦች ከውል ውጭ በሆኑ ግዴታዎች ላይ ተፈፃሚ እንደሚሆኑ የሚደነግገውን አንቀጽ 1677(2) ድንጋጌን እንደ ማሻገሪያ ድልድይ በመጠቀም በፅሑፍ አቀማመጡ ውልን ለመፈፀም፣ ላለመፈፀም ወይም ለማፍረስ ለሚቀርቡ ክሶች የተዘጋጀውን በቁጥር 1845 ድንጋጌ ሥር የሚገኘውን አጠቃላይ የ10 ዓመት ይርጋ ተግባራዊ አድርጎታል። ይህ አካሄድ ከዚህ ቀደም ለገጠር መሬት ክርክሮች በሰበር መ/ቁ 69302 ከተወሰደው የትንታኔ መንገድ ጋር ሙሉ በሙሉ ተመሳሳይ ነው፡፡
ሆኖም የሕግ አውጪው በገጠር መሬት አስተዳደርና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 1324/2016 የገጠር መሬትን ለማስመለስ የሚቀርብ ክስን የይርጋ ጊዜ በተመለከተ በራሱ ጊዜ ምላሽ ሲሰጥ፣ በአንቀጽ 64(2) ሥር ያስቀመጠው ገደብ 15 ዓመት እንጂ 10 ዓመት አልነበረም፡፡ ይህ የሕግ አውጪው ምርጫ በፅንሰ-ሐሳብ ደረጃ እጅግ ወሳኝ ነው፤ ምክንያቱም ለመሬት ማስለቀቅ ክሶች ተገቢ ነው ብሎ ያሰበው የጊዜ አድማስ ፍርድ ቤቱ በአመሳስሎሽ ከመረጠው የጊዜ ገደብ በእጅጉ የተለየ መሆኑን ያሳያልና፡፡ ከዚህም በላይ፣ የሕግ አውጪው የ15 ዓመትን ጊዜ መምረጡ የዘፈቀደ አልነበረም፡፡ ይህ ጊዜ በፍትሐብሔር ሕጉ አንቀጽ 1168 ሥር የማይንቀሳቀስ ንብረትን በተከታታይ ይዞታ እና ግብር በመክፈል (Adverse possession) ባለሀብት ለመሆን ከሚያስፈልገው የ15 ዓመት ጊዜ ጋር በትክክል ይገጠማል፡፡ ይህ መመሳሰል በግልጽ የሚያሳየው፣ የሕግ አውጪው የመሬት ማስለቀቅ ክስ ይርጋን ከንብረት ሕጉ የይዞታ መብት አሰጣጥ ጋር በማዛመድ (Calibrating) በንብረት መብት ማዕቀፍ ውስጥ ውስጣዊ ወጥነትን መፍጠሩን ነው፡፡
ይህ ምልከታ አንድ መሠረታዊ የስነ-ዘዴ (Methodological) ጥያቄን ቁልጭ አድርጎ ያጋልጣል፡፡ ይኸውም ችሎቱ የከተማ መሬት ማስለቀቅ ክስን (ወደ አንቀጽ 1168 የ15 ዓመት ይርጋ ከሚያመላክተው) የንብረት ሕግ አሠራር ይልቅ፣ (በአንቀጽ 1845 ወደ 10 ዓመት የሚያወርደው) የውል ግዴታ ጋር ማመሳሰል ለምን መረጠ? ጥያቄው አካዳሚያዊ ብቻ አይመስለኝም፡፡ በሲቪል ሎው የሕግ ሥነ-ዘዴ መሠረት፣ አንድ ፍርድ ቤት በአመሳስሎሽ ትርጓሜ የሕግ ክፍተትን ሲሞላ፣ አመሳስሎሹ መወሰድ ያለበት በጣም የጠበቀ የቅርብ ዝምድና ካለው የሕግ ማዕቀፍ (Nearest cognate legal regime)፣ ማለትም በውስጣዊ መርሆች፣ ዓላማዎች እና መዋቅር ከዋናው ጉዳይ ጋር እጅግ ከሚቀራረበው የሕግ
አካል ሊሆን እንደሚገባው ይታወቃል፡፡ የመሬት ይዞታ መብት (Holding rights)፣ የሰባት ዳኞች ችሎት ራሱ እንዳመነው፣ ተጨባጭ፣ የሚመዘገቡ፣ የሚተላለፉ እና መያዣ ሊሆኑ የሚችሉ፣ ከሁሉም ስዎች ልንጠይቃቸው የምንችላቸው (In rem) የንብረት መብቶች ናቸው፡፡ እነዚህ መብቶች ከግለሰቦች ጋር ብቻ ከሚያያዙ (Personal, inter partes) እና ፍጹም የተለየ መርህ ካላቸው የውል ግዴታዎች ጋር በመደባቸው አይገናኙም፡፡ አንድ ሕገ-ወጥ የመሬት ያዥ መሬቱን የመመለስ ግዴታ ያለበት፣ በነገር ላይ ያለን (In rem) መብት በመጣሱ እንጂ የውል ቃልን በማፍረሱ (Breach of contractual promise) አይደለም፡፡
ይህ የሕግ ባህሪ ታሳቢ ሲደረግ፣ ይበልጥ ፅንሰ-ሐሳባዊ ወጥነት (Doctrinal coherence) ያለው የአመሳስሎሽ ምንጭ ሊሆን የሚገባው የፍትሐብሔር ሕጉ የንብረት ድንጋጌዎች፤ በተለይም በአንቀጽ 1168 ሥር ያለው የ15 ዓመት ማዕቀፍ እንጂ የአራተኛው መጽሐፍ የውል ግዴታዎች ክፍል አልነበረም፡፡ የፍ/ህ/ቁ 1168 ድንጋጌ የማይንቀሳቀስ ንብረትን ለ15 ዓመት ከነግብሩ የያዘ ሰው የንብረቱ ባለቤት እንደሚሆን ይደነግጋል፡፡ ከዚህ በተቃራኒው በኩል ያለውን አመክንዮ ስናይ (ከመብቱ ለተነጠቀው ሰው አኳያ)፣ ንብረቱን በሕገ-ወጥ መንገድ የተነጠቀ ሰው መብቱን ለማስመለስ የሚችለውም በተመሳሳይ የ15 ዓመት ጊዜ ውስጥ መሆን አለበት የሚል መደምደሚያ ላይ ያደርሳል፡፡ ይህ ሚዛናዊ የሆነን ማዕቀፍ ይፈጥራል፡፡ በሌላ አገላለፅ ሕገ-ወጥ ያዡ መብት ለማግኘት 15 ዓመት ያስፈልገዋል፤ መብቱ የተነጠቀው ሰው ደግሞ መብቱን ለማስመለስ 15 ዓመት አለው ማለት ነው፡፡ በአንፃሩ ሰበር ችሎቱ የ10 ዓመቱን የውል ይርጋ መተግበሩ መዋቅራዊ አለመመጣጠንን (Asymmetry) የሚፈጥር ነው፡፡ ምክንያቱም ሕገ-ወጥ ያዡ ባለመብት ለመሆን አሁንም በአንቀጽ 1168 መሠረት 15 ዓመት ሲያስፈልገው፣ መብት የተነጠቀው ሰው ግን ከንብረት ሕጉ መዋቅር ጋር ምንም ዓይነት መዋቅራዊ ዝምድና በሌለው ሕግ መብቱን በ10 ዓመት ብቻ ያጣል የሚል መልዕክት አለው ማለት ነው፡፡
የሕግ አውጪው ከጊዜ በኋላ በአዋጅ ቁጥር 1324/2016 አንቀጽ 64(2) መሠረት ለገጠር መሬት ክስ የ15 ዓመት ይርጋ ማውጣቱ፣ ከላይ ለተነሳው ሂሳዊ ትንታኔ ከፍ ያለ ዋጋ ያለውን የማጠናከሪያ ድጋፍ የሚሰጥ ሁኖ ይገኛል፡፡ ምንም እንኳን ችሎቱ የሕግ አውጪውን ቀጣይ ውሳኔ አስቀድሞ ማወቅ ባይችልም፣ የሕግ አውጪው የወሰደው ምርጫ ግን ለመሬት ማስለቀቅ ክርክሮች ትክክለኛው የፅንሰ-ሐሳብ (የዶክትሪን) መሠረት የፍ/ህ/ቁጥር 1168 ድንጋጌ የንብረት ሕግ አመክዮ እንጂ የቁጥር 1845 ድንጋጌ የውል ሎጂክ አለመሆኑን ያረጋግጣል፡፡ የሕግ አውጪው የይርጋ ሥርዓቱን ከውል ይልቅ ከንብረት ሕግ ማዕቀፍ ጋር ማጣመሩ የሚያሳየው፣ የችሎቱ የአመሳስሎሽ ድልድይ በፅሑፋዊ ትርጓሜ ሊደገፍ የሚችል ቢሆንም በፅንሰ-ሐሳብ (በዶክትሪን) ደረጃ ግን አጥጋቢ አለመሆኑን (Doctrinally suboptimal) ነው፡፡
በመሆኑም አዲሱ አስገዳጅ የሰበር ውሳኔ (ለከተማ መሬት ክስ የ10 ዓመት ይርጋን ማስቀመጡ) እና ከእርሱ በፊት የወጣው አዋጅ ቁጥር 1324/2016 (በአንቀጽ 64(2) ለገጠር መሬት ክስ የ15 ዓመት ይርጋን መደንገጉ) መገጣጠም፣ በኢትዮጵያ የመሬት ሕግና የአስገዳጅ የህግ ትርጉም ላይ ያልታሰበ እና ከፍተኛ አንድምታ ያለው የይርጋ ጊዜ መከፈል (Bifurcation of limitation periods) ይዞ ተከስቷል፡፡ ከዚህ አንፃር አሁን በተጨባጭ ባለው ነባራዊ የሕግ ማዕቀፍ መሠረት፡-የይዞታ መብቱ በሕገ-ወጥ ያዥ የተጣሰበት የገጠር መሬት ባለይዞታ፣ መብቱን ለማስመለስ የሚያስችል የ15 ዓመት ጊዜ አለው (በአዋጅ 1324/2016 አንቀጽ 64(2) መሠረት) ሲኖረው ፍጹም ተመሳሳይ በሆነ ሁኔታ ውስጥ የሚገኝ የከተማ መሬት ባለይዞታ ግን በአዲሱ የሰበር ውሳኔ እና በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1677(2) እና 1845 ደንጋጌዎች መሠረት የ10 ዓመት ጊዜ ብቻ ይኖረዋል ማለት ነው፡፡
ይህን ልዩነት በጠንካራ መርህ ላይ ተመሥርቶ ለማስረዳትና አሳማኝ ለማድረግ እጅግ አዳጋች ነው፡፡ ምክንያቱም የገጠርም ሆነ የከተማ መሬት ይዞታ መብቶች የሚመነጩት ከአንድ ዓይነት ሕገ-መንግሥታዊ መሠረት፤ ማለትም መሬት (የገጠርም ሆነ የከተማ) የመንግስትና የሕዝብ ንብረት መሆኑን ከሚያውጀውና የግል ባለቤትነትን ከሚከለክለው የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ 40(3) ነውና፡፡ የመብቱ ባህሪ (ከባለቤትነት ያነሰ ነገር ግን በነገር ላይ ያለ ከሁሉም ሰዎች ልንጠይቀው የምንችለው (In rem) ተጨባጭ የንብረት መብት መሆኑ) መሬቱ የሚገኘው በከተማ ክልል ውስጥ ሆነም በገጠር፣ በተጠቃሹ ሕገ-መንግሥታዊ ድንጋጌ ዕይታ አንድ ዓይነት ነው፡፡
የሕገ-መንግሥታዊ መሠረቱ አንድ ዓይነት ከሆነ፣ ለባለይዞታዎች የሚሰጠው የሕግ ከለላም በመርህ ደረጃ አንድ ዓይነት ሊሆን ይገባል፡፡ ለገጠር መሬት ባለይዞታ 15 ዓመት እየተሰጠ የከተማውን ባለይዞታ በ10 ዓመት መገደብ ምክንያታዊ የሆነ የፖሊሲ መሠረት (Rational policy basis) የሌለው ልዩነትን መፍጠር ሲሆን፣ ይህ ደግሞ ሰባት ዳኞች የተሰየሙበት ችሎት የተቃረኑ ውሳኔዎችን በማረም ሊያመጣው የፈለገውን የሕግ ወጥነት (Doctrinal consistency) የሚሸረሽር ነው፡፡
አንድ ሰው የከተማ እና የገጠር መሬት የተለያዩ ማሕበራዊና ኢኮኖሚያዊ ፋይዳዎች እንዳላቸው፣ በተለያዩ የቁጥጥር ሥርዓቶች እንደሚመሩ፣ እና የክርክሮቹም ተጨባጭ ሁኔታዎች እንደሚለያዩ በማንሳት፣ ይህ ልዩነት የተለያየ የይርጋ ጊዜን ተገባራዊ ማድረግ እንደሚችል ይሞግት ይሆን ይሆናል፡፡ ይሁን እንጂ እንዲህ ዓይነቱ መከራከሪያ፣ የከተማ መሬት የይዞታ ሥርዓት ከገጠሩ ይበልጥ መደበኛ፣ በሰነድ የተደገፈ፣ እና በአስተዳደር ሥርዓት የተደራጀ ነው የሚለውን መደበኛ አስተሳሰብ ወደ ጎን ትቶ፣ የከተማ ባለይዞታ መብቱን ለመጠየቅ ከገጠሩ ባለይዞታ ያነሰ ጊዜ ሊሰጠው የሚገባው ለምንድን ነው? የሚለውን አሳማኝ በሆነ መንገድ ማስረዳት ይጠበቅበታል፡፡ እንዲያውም፣ በገጠር መሬት ይዞታ ላይ ያለው ሰፊ ኢ-መደበኛነት እና የሰነድ አያያዝ ክፍተት፣ መረጃዎች በገጠሩ አካባቢ ቶሎ ስለሚጠፉ፣ ለገጠር መሬት ክስ ከከተማው ያጠረ (ያልረዘመ) የይርጋ ጊዜ ሊያስፈልግ ይችላል ወደሚል ንድፈ-ሐሳባዊ መከራከሪያ ሊያመራን ይችላል፡፡ አሁን በህጉና በአስገዳጅ የህግ ትርጉም የተወለደው ዥንጉርጉር ሥርዓት ማለትም ገጠር 15 ዓመት፣ የከተማ 10 ዓመት ይርጋ ጊዜ እንዲሆን የተደረገበት ኩነት ይህንን ሎጂክ/አመክንዮ/ የተገላቢጦሽ ያደርገዋል፡፡
7.4 የክፍል 7 ጥማቂ
የሰባት ዳኞች ችሎት በዚህ ጉዳይ ላይ የሕግን በጊዜ አተገባበር (Intertemporal law) ያስተናገደበት መንገድ እንከን የለሽ (Flawless) ነው ሊባል የሚችል ቢሆንም ችሎቱ ክሱ በቀረበበት ጊዜ (በ2013 ዓ.ም.) የነበረውን የሕግ ማዕቀፍ በመተግበር፣ የሕግ ክፍተቱን በወቅቱ በነበሩ የፍትሐብሔር ሕግ ድንጋጌዎች በመሙላት፣ እና ገና ፀድቆ ላልወጣ አዋጅ (አዋጅ ቁጥር 1324/2016) ወደኋላ ተመልሶ የሚሠራ የተፈፃሚነት ኃይል ላለመስጠት መወሰኑ በሥነ-ሥርዓትም ሆነ በመሰረታዊ ህግ ይዘት ችግር የለውም፡፡ በወቅቱ ላልነበረ ሕግ አልተገበርክም ተብሎ ችሎቱን መተቸት የሚቻልበት የህግ አግባብ የለም፡፡ እንዲሁም የአዋጅ ቁጥር 1324/2016 የአንቀጽ 65(1)
የሽግግር ድንጋጌ ራሱ አዲሱ ሕግ በመታየት ላይ ባሉ ጉዳዮች ላይ እንደማይሠራ በማረጋገጥ ይህንን ያጠናክረዋል፡፡ ሆኖም ችሎቱ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት የመረጠው የአመሳስሎሽ ድልድይ፤ ማለትም ከአራተኛው መጽሐፍ (የግዴታዎች ሕግ) የተወሰደው የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 የ10 ዓመት ይርጋ፣ የሕግ አውጪው ከጊዜ በኋላ በአዋጅ 1324/2016 አንቀጽ 64(2) ለገጠር መሬት ክስ የ15 ዓመት ይርጋን መደንገጉን ስናይ በፅንሰ-ሐሳብ (በዶክትሪን) ደረጃ የጎላ ክፍተት ያለበት ሆኖ ይታያል፡፡ የሕግ አውጪው የገጠር መሬት ይርጋን የ15 ዓመት የይዞታ (Adverse possession) ሥርዓት ከሚደነግገው የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1168 ጋር ማጣመሩ፣ ለመሬት ማስለቀቅ ክሶች ተፈጥሯዊ እና ፅንሰ-ሐሳባዊ ወጥነት ያለው የአመሳስሎሽ ምንጭ የሚገኘው በንብረት ሕጉ ማዕቀፍ ውስጥ እንጂ በውል ግዴታዎች ማዕቀፍ ውስጥ አለመሆኑን የሚያስገነዝብ ሁኖ ይገኛል ችሎቱ ከፍ/ህ/ቁጥር 1168 ይልቅ አንቀጽ 1845 ድንጋጌን መምረጡ በፅሑፋዊ ትርጓሜ ሊደገፍ የሚችል ቢሆንም፣ በኢትዮጵያ የመሬት ሕግ ውስጥ ሁለት የተምታታ እና የሚጋጭ ሥርዓት (Dual and conflicting regime) ይዞ ብቅ ብሏል፡፡ ምንም እንኳን ሕገ-መንግሥታዊ መሠረታቸው እና የመብታቸው የሕግ ባህሪ አንድ ዓይነት ቢሆንም፣ የከተማ መሬት ክስ በ10 ዓመት፣ የገጠር መሬት ክስ ደግሞ በ15 ዓመት እንዲታገድ ማድረግ የህግ ባለሙያውንም ሆነ ሌላውን የማህበረሰብ ክፍል የሚያሳምን ሊሆን አይችልም፡፡
ይህ ሥርዓታዊ አለመጣጣም ከሁለት በአንዱ መንገድ ዕልባት እስካላገኘ ድረስ የኢትዮጵያን የንብረት ሕግ ስነ ህግ እድገና የአስገዳጅ ህግ ትርጉም ወጥነት ግብ በፅኑ መፈተኑን የሚይቀጥል መሆኑ ይገመታል፡፡ ስለሆነም ባለሰባት ዳኞች ሰበር ችሎት ለከተማ መሬት የሰጠውን አስገዳጅ ትርጉም ከፍ/ህ/ቁጥር 1168 መሰረተ ሃሳብና ከተገቢው የህግ አተረጓጎም ስልት አንፃር በድጋሚ በመገምገም በቅርብ ጊዜ በወጣው የገጠር መሬት ህግ ውስጥ ከተደነገገው የ15 ዓመት ማዕቀፍ ጋር ያጣጥመዋል፣ አለበለዚያ ደግሞ የሕግ አውጪው (ፓርላማው) ከገጠር መሬት ሥርዓት ጋር የተናበበ የይርጋ ድንጋጌን ያካተተ አጠቃላይ የከተማ መሬት አስተዳደር አዋጅ ያወጣል፡፡ ከፍ ሲል ደግሞ የፌዴሬሽን ምክር ቤት ከላይ ከተጠቀሰው ህገ መንግስቱ ጥበቃ አንፃር አይቶ ህገ መንግስታዊ ትርጉም ሊሰጠበት ይችላል፡፡ ይህ የእርምት እርምጃ እስኪወሰድ ድረስ ለአንድ ዓይነት ሕገ-መንግሥታዊ መብት፤ በከተማ 10 ዓመት፣ በገጠር 15 ዓመት ሊሆን ይገባል ተብሎ የተከፋፈለው የይርጋ ጊዜ በኢትዮጵያ የመሬት ሕግ እና በአስገዳጅ የህግ ትርጉም ስርዓት ላይ ያልተፈታ ፅንሰ-ሐሳባዊ መዛባት (Doctrinal anomaly) ሆኖ መቀጠሉ አይቀሬ ነው፡፡ በመሆኑም ይህ በችሎቱ ውሳኔ እንደድክመት ሊነሳ የሚችል ተገቢ ምልክታ ነው የሚል እምነት አለኝ፡፡
ክፍል ስምንት፡ አጠቃላይ ማጠቃለያ
የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሰባት ዳኞች ሰበር ችሎት የሰጠው ይህ ውሳኔ ተቃርኖ ያለባቸውን አስገዳጅ የህግ ትርጉሞችን ከማረቅና የስርዓቱን ወጥነትና ተገማችነት ከማስፈን አንፃ እጅግ መሠረታዊ እና አስፈላጊ ቢሆንም በአገሪቱ የንብረት እና የመሬት ሕግ ስነ ህግ ላይ ህገ መንግስታዊ መሰረትን ባልተጎናፀፈ አመክንዮ ተመሳሳይ ጥበቃ ያለውን የባለይዞታነት መብት በተለያዩ የይርጋ ጊዜያት እንዲገዙ ስርዓት ያበጀ በመሆኑ አከራካሪነቱ አይቀሬ ይመስለኛል፡፡ ውሳኔው በቀድሞ አስገዳጅ ውሳኔዎች መካከል የነበረውን ጥልቅ ተቃርኖ ሕገ-መንግሥታዊ መሠረትን እና የፍትሐብሔር ሕግን አግባብነት ያላቸውን መርሆች በሚገባ በመመርመር ተገቢውን የዳኝነት ጥበብ በመጠቀም ለመፈታት የተቻለበት መሆኑ ይታመናል፡፡ በተለይም የባለቤትነት መብትን (Ownership) ከይዞታ መብት (Holding rights) በሚገባ በመለየት፣ ለባለቤትነት የተፈጠሩ የሕግ ማዕቀፎችን የግል የመሬት ባለቤትነት በማይፈቅድ ሕገ-መንግሥታዊ ሥርዓት ውስጥ በቀጥታ ተግባራዊ ማድረግ የማይቻል መሆኑን አሳይቷል፡፡ ይህ የሕግ ትርጉም በኢትዮጵያ የከተማ መሬት ይዞታ ክርክሮች ላይ ፅንሰ-ሐሳባዊ ጥራትን፣ ሥርዓታዊ ወጥነትን እና ተገማችነትን በማምጣት ወደፊት ለሚነሱ የንብረት ሕግ ክርክሮች ጠንካራ መሠረት የሚጥል አንፀባራቂ የዳኝነት አሻራ ነው ተብሎ ቢውሰድ ማጋነን አይሆንብኝም፡፡ ሆኖም ከላይ በክፍል 7 ስር በሰፊው እንደተብራራው ችሎቱ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት የመረጠው የአመሳስሎሽ ድልድይ፤ ማለትም ከአራተኛው መጽሐፍ (የግዴታዎች ሕግ) የተወሰደው የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 የ10 ዓመት ይርጋ፣ የሕግ አውጪው ከጊዜ በኋላ በአዋጅ 1324/2016 አንቀጽ 64(2) ለገጠር መሬት ክስ የ15 ዓመት ይርጋን መደንገጉን ስናይ በፅንሰ-ሐሳብ (በዶክትሪን) ደረጃ የጎላ ክፍተት ያለበት ሆኖ ይታያል፡፡ ስለሆነም ችሎቱ በራሱ አነሳሽነት የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ወይስ የፌዴፌሬሽን ምክር ቤት? ትክክለኛውን መስመስር ይለዩ ይሆን? በዚህ ነጥብ ላይ ሁላችንንም ሊያስተምር የሚችል የምርምር ስራ ወይም የውሳኔ ትችት እይታ በዘርፉ በበቁ በአወቁ የአገራችን ምሁራን ሊከናወን እንደሚችል ተስፋ አደርጋለሁ፡፡
አበቃ!!
ተፃፈ በአልማው ወሌ
መጋቢት 04 ቀን 2018 ዓ/ም
አዲስ አበባ
ማስታወሻ፦ ፅሁፉ ጥብቅ የምርምር ዘዴ በመከተል ያልተከናወነ መሆኑን ከወዲሁ እየገለፅሁ ለወደፊቱ ግን በዚሁ አርዕስትና ተያያዥ የህግ ጉዳዮች ላይ ፈጣሪ አምላክ ፍቃዱ ከሆነ ሙያዊ እና አካዳሚያዊ ደረጃውን የጠበቀ ስራ ይዠ ለመቅረብ እሞክራለሁ፡፡ ማናቸውም ስህተቶች የራሴው መሆናቸው እንዲታወቅልኝም እፈልጋለሁ፡፡
https://www.facebook.com/s...
https://www.facebook.com/s...
(የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በሰባት ዳኞች በተሰጠ የህግ ትርጉም የተሰጠ የህግ ትንታኔ)
#ethiopia | በጠበቃና የህግ አማካሪ አልማው ወሌ የኢትዮጵያ ፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ከሰባት ያላነሱ ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም በመ.ቁጥር 244308 የከተማ መሬት ይዞታን ለማስመለስ የሚቀርብ ክስ በይርጋ ይታገዳል ወይስ አይታገድም ? በሚለው አከራካሪ የህግ ነጥብ ላይ ሰበር ችሎቱ በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ላይ የቀረበ አጭር ትንታኔ
የተከበሩ ጠበቃ እናመሠግናለን መልካም ንባብ
ኢትዮጵያ ፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ከሰባት ያላነሱ ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም በመ.ቁጥር 244308 ላይ በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ላይ የቀረበ አጭር ትንታኔ 1
ክፍል አንድ፡ መግቢያ እና የሥነ-ሥርዓት ዳራ 1
ክፍል ሁለት፡ የሦስቱ ቀደምት አስገዳጅ ውሳኔዎች አጠቃላይ ትንታኔ 1
ክፍል አራት፡ የሰባት ዳኞች ችሎት አዲሱ የሕግ ትርጉም 3
ክፍል አምስት፡ ተግባራዊ የተደረጉት የፍትሐብሔር ሕግ ድንጋጌዎች ትንታኔ 4
ክፍል ስድስት፡ ስለ አዲሱ ትርጉም ጥንካሬዎች 4
ክፍል ሰባት፡ የውሳኔው ማጠቃለያ እና ቀጣይ አንድምታዎች 4
7.1 አዲሱን ሕግ በመታየት ላይ ባሉ ጉዳዮች ላይ ያለመተግበር ትክክለኛነት፡ የሽግግር ድንጋጌዎችን በጥብቅ መከተል 5
7.2 የአመሳስሎሽ ትርጓሜ ችግር፡ የሕግ ክፍተትን ለመሙላት በተመረጠው ምንጭ ላይ የታየ የፅንሰ-ሐሳብ (የዶክትሪን) መዛባት 6
7.3 የክፍል 7 ጥማቂ 8
ክፍል ስምንት፡ አጠቃላይ ግምገማ 9
የኢትዮጵያ ፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ከሰባት ያላነሱ ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም በመ.ቁጥር 244308 ላይ በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ላይ የቀረበ አጭር ትንታኔ
ክፍል አንድ፡ መግቢያ እና የሥነ-ሥርዓት ዳራ
ከሰባት ያላነሱ ዳኞች የተሰየሙበት የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም. የሰጠው ይህ ውሳኔ በመ/ቁጥር 210477 ላይ ተሰጥቶ የነበረውን አስገዳጅ የህግ ትርጉም በመለወጥ ተሰጠው (Overruling) ውሳኔ ሲሆን በአገሪቱ የንብረት ሕግ ስነ ህግ እድገት እና በአስገዳጅ የህግ ትርጉም ስርዓት ላይ የራሱ የሆነ አንድምታ ያለው መሆኑ ይታመናል፡፡ ይህ አዲስ አስገዳጅ የህግ ትርጉም ለውጥ በችሎቱ የተሰጠው በፌዴራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 26(1) ድንጋጌ እና በሰበር ስነ ስርዓት መመሪያ ቁጥር 17/2015 አንቀፅ 14(2) በተዘረጋው ስርዓት ሲሆን ችሎቱ የተሰየመበትም ዋነኛ ምክንያትም የከተማ መሬት ይዞታን ለማስመለስ የሚቀርብ ክስ በይርጋ ይታገዳል ወይስ አይታገድም ? በሚለው አከራካሪ የህግ ነጥብ ላይ ሰበር ችሎቱ ቀደም ሲል በሰጣቸው አስገዳጅ ውሳኔዎች መካከል ሊታረቅ የማይችል ተቃርኖ በመፈጠሩ ነው፡፡ የጉዳዩ ምንጭ አቶ ጅላሎ ኩመል ሼህረዲ (አመልካች/ተከሳሽ) እና አቶ ታምራት መርከቡ ፍልቾ (ተጠሪ/ከሳሽ) በአዲስ አበባ ከተማ (ለሚ ኩራ ክፍለ-ከተማ፣ ወረዳ 08፣ ፊጋ ሰፈር በሚባል አካባቢ) በሚገኝ 2,000 ካሬ ሜትር የከተማ ቦታ ላይ ያደረጉት ክርክር ነው፡፡ ጉዳዩ ለሰባት ዳኞች ችሎት መመራቱ ሥነ-ሥርዓታዊ ሂደት ብቻ ሳይሆን ጥልቅ መሠረታዊ የሕግ ይዘት ያለው ጉዳይ ሲሆን ችሎቱም በሕግ አተገባበር ላይ ወጥነት እና ተገማችነትን የማረጋገጥ ኃላፊነቱን ለመውጣት በተጠቃሽ ውሳኔዎቹ መካከል የታየውን ተቃርኖ አስታራቂ እና ግልጽ አቋም ሊያዝበት የሚገባ መሆኑን በግልጽ አስፍሯል፡፡ ይህ እርስ በእርሱ የሚቃረኑ አስገዳጅ ውሳኔዎች ሥርዓታዊ የሆነ ችግር እንዳያስከትሉ ችሎቱ ራሱን በራሱ በማረም የወሰደው ዕርምጃ በኢትዮጵያ የአስገዳጅ የህግ ትርጉም ሥርዓት ውስጥ ያለውን ተቋማዊ ብስለት የሚያሳይ ነው ተብሎ ሊወሰድ የሚገባው ነው፡፡
ክፍል ሁለት፡ የሦስቱ ቀደምት አስገዳጅ ውሳኔዎች አጠቃላይ ትንታኔ
በመጀመሪያ ደረጃ በሰበር መዝገብ ቁጥር 43600 ጥር 05 ቀን 2002 ዓ.ም. የተወሰነውንና በቅጽ 10 የታተመውን አስገዳጅ የህግ ትርጉም በአጭሩ ስንመለከት ጉዳዩ አቶ ዳዊት መስፍን ከተጠሪ የመንግስት ቤቶች ኤጀንሲ ጋር ያደረጉት ክርክር ነበር፡፡ አቶ ዳዊት በአዲስ አበባ ከተማ (የቀድሞ ወረዳ 118፣ ቀበሌ 05) የሚገኝ መኖሪያ ቤት የባለቤትነት መብትን መሠረት በማድረግ ቤቱ እንዲለቀቅላቸው ክስ አቅርበው ነበር፡፡ ለዚህም በጥቅምት 23 ቀን 1985 ዓ.ም. የተሰጠ የከተማ ቤት ባለቤትነት ማረጋገጫ ደብተር አቅርበዋል፡፡ ተጠሪው (ኤጀንሲው) በበኩሉ፣ የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1845ን ማለትም የ10 ዓመቱን የውል ግዴታዎች ይርጋ ድንጋጌ በመጥቀስ የይርጋ መቃወሚያ አቅርቦ ነበር፡፡ የፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት እና የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የይርጋ መቃወሚያውን በመቀበል ክሱን ውድቅ አድርገውት ነበር፡፡ ጉዳዩ የቀረበለት የሰበር ችሎት ግን የማይንቀሳቀስ ንብረትን በተመለከተ የሚቀርብ የመፋለም ክስ በይርጋ ቀሪ የሚሆንበት አግባብ መኖር አለመኖሩን ጭብጥ አድርጎ በመያዝ ጥልቅ ትንታኔ ሰጥቷል፡፡ የሰበር ችሎቱ ትንታኔውን የጀመረው ማናቸውም ኢትዮጵያዊ የንብረት ባለቤት መሆኑ በሕገ-መንግስቱ አንቀጽ 40(1) የተረጋገጠ መሆኑን በማንሳት ሲሆን፣ በመቀጠልም የፍትሐብሔር ሕጉን የንብረት ድንጋጌዎች ማለትም አንቀጽ 1126፣ 1168፣ 1184፣ እና 1186 ደንጋጌዎችን እንዲሁም በፍ/ህ/ቁጥር 1188 እስከ 1192 ድረስ ያሉትን ድንጋጌዎችን ሙሉ ይዘትና መንፈስ በዝርዝር ተመልክቷል፡፡ ችሎቱ ወሳኝ ብሎ ያነሳው ነጥብ የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1192 "ባለሀብትነትን የሚያስቀር የይርጋ ዘመን" ብሎ ያስቀመጠው ለሚንቀሳቀስ ንብረት ብቻ መሆኑን እና ስለ ማይንቀሳቀስ ንብረት በዝምታ ማለፉን ነው፡፡ ከዚህም በተጨማሪ በአንቀጽ 1206 ሥር የተደነገገው የመፋለም ክስ የባለቤትነት መብት ከሁሉ የሰፋ መብት መገለጫ መሆኑን፣ እና የማይንቀሳቀስ ንብረት ባለቤትነት ዘላቂነት (Perpetuity) ያለው መብት በመሆኑ በይርጋ ቀሪ እንዳይሆን የሕግ አውጪው ፍላጎት መሆኑን አብራርቷል፡፡ በዚህም መሠረት የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 ድንጋጌን ተፈፃሚ ማድረግ የሕጉን አወቃቀርና መንፈስ የሚያፋልስ መሆኑን በመግለጽ፣ የማይንቀሳቀስ ንብረት የመፋለም መብት ክስ በይርጋ ቀሪ አይሆንም ወደሚል ድምዳሜ ደርሷል፡፡ ይህ ውሳኔ በፅንሰ-ሐሳብ ደረጃ ጠንካራ ቢሆንም፣ ዋነኛ ክፍተቱ ትንታኔው ሙሉ በሙሉ ታሳቢ ያደረገው "የግል ባለቤትነት መብት" (Private Ownership) መኖርን መሆኑ ነው፡፡ ጉዳዩ መኖሪያ ቤትን የሚመለከት ስለነበር ይህ አካሄድ ትክክል ቢሆንም፣ የባለቤትነት መብት በሕገ-መንግሥት በተከለከለበት መሬት ላይ ትንታኔው እንዴት ሊተገበር ይችላል ለሚለው ጥያቄ ምላሽ የሚሰጥ አልነበረም፡፡ ሆኖም ትርጉም በሌሎች ልዩ ህጎች ያሉትን የይርጋ ድንጋጌዎችን የማይነካ መሆኑ በማሳሳብ አልፏል፡፡
በሁለተኛ ደረጃ በሰ/መ/ቁጥ 69302 ታህሳስ 20 ቀን 2004 ዓ.ም. የተሰጠውን አስገዳጅ የህግ ትርጉም ስንመለከት፦ ጉዳዩ በአመልካች አቶ ሸለማ ነገሰ እና በተጠሪ አቶ ፋይሣ መንግስቱ መካከል በኦሮሚያ ክልል፣ ኖኖ ቤንጃ ወረዳ በሚገኝ የገጠር እርሻ መሬት ላይ የተደረገ ክርክር ነው፡፡ ተጠሪ አባቴ በሞት ከተለየበትמ 1985 ዓ.ም.
ጀምሮ አመልካች መሬቱን አላግባብ ስለያዘብኝ ይልቀቅልኝ ሲል ክስ ያቀረበ ሲሆን አመልካች በበኩሉ መሬቱን ለ18 ዓመታት መያዙን በመግለጽ ተከራክሯል፡፡ የስር ፍርድ ቤቶች መሬቱ እንዲለቀቅ የወሰኑ ቢሆንም የሰበር ችሎቱ ግን አርሶ አደሮች የእርሻ መሬት የማግኘትና ያለመፈናቀል መብት እንዳላቸው ሕገ-መንግሥቱ በአንቀጽ 40(4) መሠረት ማረጋገጡን ጠቅሶ፣ ይሁን እንጂ መሬቱን በሌላ ሰው የተነጠቀ አርሶ አደር ክስ ማቅረብ ስላለበት የጊዜ ገደብ የገጠር መሬት አዋጆች በግልጽ አለመደንገጋቸውን በማንሳት የሕግ ክፍተት መኖሩን አሳይቷል፡፡ የፍትሐብሔር ሕጉ የሁከት ይወገድልኝ ክስ የ2 ዓመት ይርጋን (አንቀጽ 1149(2)) መተግበር የአርሶ አደሩን ሕገ-መንግሥታዊ መብት አጥብቦ የሚገድብ በመሆኑ ውድቅ በማድረግ፣ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1677(1) ስር የተመለከተውን ድንጋጌ እንደ ድልድይ በዋቢነት በመጥቀስ የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 የ10 ዓመት ይርጋ በገጠር መሬት ይዞታ ላይ ተግባራዊ እንዲሆን ወስኗል፡፡ ይህ ውሳኔ ምንም እንኳን ከመዝገብ ቁጥር 43600 ፈጽሞ የተለየ አቀራረብ ይዞ የመሬት ይዞታን ከባለቤትነት መብት ነጥሎ በማየት የ10 ዓመት ይርጋ ተግባራዊ ያደረገ ቢሆንም፣ የውል ድንጋጌ የሆነውን የፍ/ህ/ቁ 1845 ድንጋጌን በቀጥታ መሬት ላይ ለመተግበር የሄደበት መንገድ በበቂ ሁኔታ ያልተብራራ መሆኑ እንደ ሂሳዊ ድክመት ሊነሳበት ይችላል፡፡
በሦስተኛ ደረጃ በሰ/መ/ቁ 210477 ታህሳስ 27 ቀን 2014 ዓ.ም. የተወሰነውንና አሁን የተሻረውን ስንመለከት፣ ጉዳዩ በአዲስ አበባ ከተማ ቦሌ ክፍለ-ከተማ ውስጥ የሚገኝ የከተማ መሬት ይዞታን በተመለከተ በአመልካቾች (የአቶ ነጋሳ ዱቤ ወራሾች) እና በተጠሪዎች (ወ/ሮ ጸሐይ ቹቾ እና ወ/ሮ ሴደሬ ንጉሴ) መካከል የተደረገ ክርክር ነበር፡፡ ተጠሪዎች ቦታውን ከ1993 ዓ.ም. ጀምሮ ለ19 ዓመታት መያዛቸውን በመግለጽ የይርጋ መቃወሚያ አቅርበው የስር ፍርድ ቤቶችም መቃወሚያውን ተቀብለውት ነበር፡፡ ሆኖም የሰበር ችሎቱ ይህንን ውሳኔ በመሻር፣ የቀረበው ክስ "የመፋለም ክስ" መሆኑን በመግለጽ የቤትን ባለቤትነት የተመለከተውን የሰ/መ/ቁ 43600 አመክንዮ በቀጥታ በመዋስ "የከተማ መሬት ይዞታን በተመለከተ የሚቀርብ የመፋለም ክስ በይርጋ አይታገድም" የሚል አስገዳጅ ትርጉም ሰጥቶ ነበር፡፡ የዚህ ውሳኔ ዋነኛ ስህተት የባለቤትነት መብትን (Ownership) እና የይዞታ መብትን (Holding rights) አንድ አድርጎ ማየት መቻሉ ነው፡፡ ሕገ-መንግሥቱ በአንቀጽ 40(3) መሠረት ግለሰቦች በመሬት ላይ የባለቤትነት መብት እንደሌላቸው እየደነገገ፣ በሰ/መ/ቁ 210477 የተሰጠው አስገዳጅ የህግ ትርጉም ግን የባለቤትነት መብት ጥበቃን (ከይርጋ ነፃ መሆንን) በመሬት ይዞታ መብት ላይ በመተግበሩ መሠረታዊ የሆነ የፅንሰ-ሐሳብ እና የሕግ ስህተት ተፈጽሞበት የነበረ ጉዳይ ነው፡፡
ክፍል ሦስት፡ በውሳኔዎቹ መካከል የነበረው ተቃርኖ እና የሕግ ማዕቀፎች
በእነዚህ ሦስት ውሳኔዎች መካከል የተፈጠረው ተቃርኖ እጅግ የጎላ እንደነበር በቀላሉ መገንዘብ ይቻላል፡፡ በአንድ በኩል መዝገብ ቁጥር 43600 በቤት ባለቤትነት ላይ የመፋለም ክስ ይርጋ የለውም ሲል፣ በሌላ በኩል በሰ/መ/ቁ 69302 በገጠር መሬት ይዞታ ላይ የ10 ዓመት ይርጋ ተፈፃሚ አድርጓል፡፡ በተቃራኒው ደግሞ በሰ/መ/ቁ 210477 የከተማ መሬት ይዞታን አስመልክቶ የቀረበን ክርክር የባለቤትነት ጉዳይ ከሆነው ከሰ/መ/ቁ 43600 ጋር በማመሳሰል የከተማ መሬት ክስ በይርጋ አይታገድም በማለት ወስኗል፡፡ ይህ ሁኔታ በመሬት ይዞታዎች (በገጠር እና በከተማ) ላይ የተለያየ እና ምክንያታዊ ያልሆነ የይርጋ አተገባበር እንዲፈጠር አድርጎ የነበረ መሆኑ ከውሳኔዎቹ በግልፅ ይታያል፡፡
ይህንን ተቃርኖ ለመፍታት የሰባት ዳኞች ችሎት በርካታ ሕጎችን አንድ ላይ መመርመር ነበረበት፡፡ ከእነዚህም ውስጥ የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ 40(3) ስለ መሬት የመንግስትና የሕዝብ ንብረትነት፣ አንቀጽ 40(4) ስለ አርሶ አደሮች መብት፣ እና አንቀጽ 40(7) በጉልበትና በገንዘብ ስለሚፈራ ንብረት ያካተቱት ድንጋጌዎች ይገኙበታል፡፡ በተጨማሪም የፍትሐብሔር ሕግ አንቀጽ 1192፣ አንቀጽ 1206 (ስለ መፋለም ክስ)፣ አንቀጽ 1149(2) (የሁከት ክስ ይርጋ)፣ እንዲሁም አንቀጽ 1677(2) እና 1845 ድንጋጌዎች ሙሉ ይዘታቸው ተፈትሸዋል፡፡ ከእነዚህ በተጨማሪም የከተማ ቦታ በሊዝ ስለመያዝ የወጣው አዋጅ ቁጥር 721/2004፣ የከተማ መሬት ይዞታ ምዝገባ አዋጅ ቁጥር 818/2006 እና የገጠር መሬት አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 1324/2016 አግባብነት ያላቸው የሕግ ማዕቀፎች በመሆናቸው በችሎቱ ታሳቢ ተደርገዋል፡፡
ክፍል አራት፡ የሰባት ዳኞች ችሎት አዲሱ የሕግ ትርጉም
ሰባት ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት ይህንን የተወሳሰበ የሕግ ጥያቄ ለመፍታት የተጠቀሱትን ቀደምት አስገዳጅ ውሳኔዎችን በመመርመር ለእያንዳንዳቸው ተገቢ ነው ያለውን ማብራሪ ሰጥቶባቸዋል፡፡ በመጀመሪያ በሰ/መ/ቁጥር 43600 የተሰጠውን አስገዳጅ የህግ ትርጉምን አልሻረውም፤ ይልቁንም ጉዳዩ መኖሪያ ቤትን የሚመለከት በመሆኑና መኖሪያ ቤት ላይ የባለቤትነት መብት ስላለ፣ ትንታኔው ከዚህ መዝገብ ጋር በቀጥታ እንደማይገናኝ በማስረዳት የጉዳዩን ልዩነት (Distinguishing) በማሳየት ትርጉሙ እንዲፀና አድርጎታል፡፡ በመቀጠልም በሰ/መ/ቁጥር 69302 ለገጠር መሬት የተሰጠውን የ10 ዓመት ይርጋ አስገዳጅ የህግ ትርጉም ትክክለኛነት የተቀበለ ቢሆንም፣ ይህንን የገጠር መሬት ቀደመት አስገዳጅ ትርጉም በቀጥታ በከተማ መሬት ላይ መተግበሩ ስህተት መሆኑን በማሳየት የስር ፍርድ ቤትን አካሄድ ነቅፏል፡፡ በመጨረሻም በሰ/መ/ቁጥር 210477 የተሰጠውን አስገዳጅ የህግ ትርጉም ሙሉ በሙሉ የሻረው ሲሆን ለውሳው ምሶሶ ያደረጋቸው አበይት ምክንያቶቹም የቀደመው አስገዳጅ የህግ ትርጉም የባለቤትነት መብትን እና የይዞታ መብትን በማምታታት፣ በመሬት ይዞታ መብት ላይ ሊቀርብ የማይችለውን የመፋለም ክስ የይርጋ መቃወሚያ በከተማ መሬት ይዞታ ላይ ተግባራዊ ማድረግ አይቻልም የሚሉት መሆናቸውን አዲሱ ትርጉም በግልጽ አስቀምጧል፡፡
ችሎቱ አዲሱን የሕግ ትርጉም ለመስጠትና ለመተንተን የተከተለው አመክንዮ አራት ደረጃዎችን ያካተተ ነበር፡፡ አንደኛ ትንታኔውን በሕገ-መንግስቱ አንቀጽ 40(3) ላይ በማስረፅ መሬት የግለሰብ ባለቤትነት ሊኖርበት የማይችል መሆኑን እና የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1206 የመፋለም ክስ መሬት ላይ ተፈፃሚ እንደማይሆን አረጋግጧል፡፡ ሁለተኛ በከተማ መሬት ይዞታ ላይ የሚኖረው መብት (በሊዝም ሆነ በነባር) በነገር ላይ ያለ (In rem) ተጨባጭ የንብረት መብት እንጂ ተራ የኪራይ ውል ግንኙነት አለመሆኑን በማብራራት የመብቱን ህልውና ገልጿል፡፡ ሦስተኛ የሲቪል ሎው (Civil Law) የመፋለም ክስ ፅንሰ-ሐሳብ እና የኮመን ሎው (Common Law) የማስለቀቅ ክስ (Action of ejectment) ፅንሰ-ሐሳቦችን በማነፃፀር፣ ምንም እንኳን ይህ የኮመን ሎው አሠራር ለሕግ ሥርዓታችን እንግዳ ቢሆንም፣ በሕግ የታወቀ መብት እስካለ ድረስ ስያሜው ክሱን ለማስተናገድ እክል እንደማይሆን አብራርቷል፡፡ አራተኛ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት (Gap-filling) የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1677(2) ድንጋጌን ድልድይ በማድረግ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 ሥር የተቀመጠውን አጠቃላይ የ10 ዓመት ይርጋ በከተማ መሬት ይዞታ ላይ ተግባራዊ አድርጓል፡፡ በዚህም መሠረት
የከተማ መሬት ይዞታን አላግባብ ከያዘ ሰው ላይ ለማስመለስ የሚቀርብ ክስ በአስር ዓመት ይርጋ ይታገዳል የሚል አዲስ አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል፡፡
ክፍል አምስት፡ ተግባራዊ የተደረጉት የፍትሐብሔር ሕግ ድንጋጌዎች ትንታኔ
በዚህ ውሳኔ ተግባራዊ የተደረገው የፍ/ህ/ቁ 1845 "በውል ስለሚመነጩ ግዴታዎች" ሥር የሚገኝ ሲሆን፣ ውልን ስለመፈፀም፣ ባለመፈፀም እና ውልን ስለማፍረስ የሚቀርቡ ክሶች በአስር ዓመት ይርጋ እንደሚታገዱ የሚደነግግ ነው፡፡ የመሬት ይዞታ ክርክር ደግሞ በባህሪው ከውል የሚመነጭ ሳይሆን ከሕገ-ወጥ ይዞታ ወይም ንጥቂያ የሚመነጭ ነው፡፡ ሆኖም ችሎቱ ይህንን ክፍተት ያገናኘው የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1677(2) ድንጋጌን በዋቢነት በመጥቀስ ሲሆን ይህ ድንጋጌ የውል ደንቦች ከውል ውጭ በሆኑ ግዴታዎች ላይ ተፈፃሚ እንደሚሆኑ ይደነግጋል፡፡ ይሁን እንጂ ሕገ-ወጥ የመሬት ያዥ ያለበት "ግዴታ" ምን ዓይነት እንደሆነ (ከሕገ-ወጥ ድርጊት ወይስ ያለአግባብ ከመበልፀግ የመነጨ መሆኑን) ችሎቱ በግልጽ አላብራራም፡፡ እንዲሁም በፍ/ህ/ቁ 1846 መሠረት የይርጋው መቆጠር መነሻ ጊዜ ከመቼ እንደሚጀምር፣ በአንቀጽ 1851 መሠረት የይርጋ መቋረጥ እንዴት እንደሚስተናገድ፣ እና በፍ/ህ/ቁጥር 1854 መሠረት መጥፎ ልቦና (Bad faith) ያለው ሰው እንኳን በይርጋው መጠቀም የሚችል መሆኑ በመሬት ንጥቂያ ላይ የሚያመጣው ህጋዊ ውጤት/ ተፅዕኖ መኖር ያለመኖሩን በችሎቱ ትንታኔ ሥር በሰፊው ያልተዳሰሱ ግን መሰረታዊ የሆኑ የህግ ጥያቄዎች ሆነው አልፈዋል፡፡
ክፍል ስድስት፡ ስለ አዲሱ ትርጉም ጥንካሬዎች
የሰባት ዳኞች ችሎት የሰጠው ይህ ውሳኔ በኢትዮጵያ የንብረት ሕግ ስነ ህግ ዕድገት ላይ ከፍተኛ አስተዋፅኦ ያላቸው በርካታ ጥንካሬዎችን ይዟል፡፡ በመጀመሪያ ደረጃ ችሎቱ የፍትሐብሔር ሕጉን እና የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕገ-መንግሥትን የመሬት መብት ስሪት በአግባቡ በማዋሃድ የግል ባለቤትነትን እና የመሬት ይዞታ መብትን በጥልቀት ለመለየት መቻሉ ሊደነቅ የሚገባው ሕገ-መንግሥታዊ ትንታኔ ነው፡፡ በተጨማሪም በሰ/መ/ቁጥር 43600 የተሰጠውን አስገዳጅ የህግ ትርጉምን ሙሉ በሙሉ ከመሻር ይልቅ በሚገባው የሕግ አውድ (በቤት ባለቤትነት ላይ) ብቻ እንዲወሰን በማድረግ ትክክለኛ የአስገዳጅ የህግ ትርጉም አስተዳደር/አተገባበርን ለማሳየት ችሏል፡፡ እንዲሁም የባለቤትነትን እና የይዞታ መብትን ማምታታት በሰ/መ/ቁጥር 210477 የተሰጠውን መሠረታዊ የሕግ ስህተት ያለበትን አስገዳጅ የህግ ትርጉም በአግባቡ በማረም ለአስገዳጅ የሕግ ትርጉም ስርዓት ጥራት እና ታዓማኒነት አስተዋጽኦ አድርጓል፡፡ ችሎቱ የከተማ መሬት መብቶችን ተራ የውል ግንኙነት ሳያደርግ ከሁሉም ሰዎች ልንጠይቃቸው የምንችላቸው ተጨባጭ መብቶች (In rem) መሆናቸውን ማረጋገጡ እና ጉዳዩን በ7 ዳኞች በማየት ተቋማዊ ቅቡልነትነን (Institutional Legitimacy) ማጠናከሩ የውሳኔው ዐበይት ጥንካሬዎች ናቸው፡፡
ክፍል ሰባት፡ አዲሱ አስገዳጅ የሰበር ውሳኔ እና አዋጅ ቁጥር 1324/2016፡ የሕግ በጊዜ አተገባበር እና የአመሳስሎሽ ትርጓሜ መነጽር የተደረገ ዳሰሳ
7.1 መግቢያ
የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም. ሰባት ዳኞች በተሰየሙበት የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የተሰጠው አስገዳጅ ውሳኔ ቁልፍ ትርጉሙ (Ratio decidendi)፤ የከተማ መሬት ይዞታን ሕገ-ወጥ ከሆነ መንገድ ከያዘው ሰው ላይ ለማስመለስ የሚቀርብ ክስ በ10 ዓመት ይርጋ ይታገዳል የሚለው ሲሆን ፣ "የሕግ በጊዜ አተገባበር" (Intertemporal law፤ ሕጎች በጊዜ ሂደት ያላቸውን ተፈፃሚነት የሚገዛ መርህ) እና "የአመሳስሎሽ ትርጓሜ" (Analogical reasoning) ተቀራራቢ የሕግ ድንጋጌዎችን በመጠቀም የሕግ ክፍተትን የመሙላት ሥነ-ዘዴ) በሚሉት ሁለት መነጽሮች ሲመረመር እጅግ አሳማኝ የሆኑ አካዳሚያዊ እና ተግባራዊ ጥያቄዎችን ሊስነሳ የሚችል ነው፡፡ ይህ አዲስ አስገዳጅ ውሳኔ እና ከእርሱ በፊት ነሐሴ 8 ቀን 2016 ዓ.ም የወጣው የፌዴራል የገጠር መሬት አስተዳደርና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 1324/2016. መገጣጠም፣ የችሎቱን ሥነ-ሥርዓታዊ ትክክለኛነት እና የፅንሰ-ሐሳብ (የዶክትሪን) ምርጫዎች ለየብቻ እና በሂሳዊ መንገድ እንድንገመግም ሰፊ የትንታኔ መደላድል የሚፈጥር ይመስለኛል፡፡ በዚህ ረገድ ሊደረግ የሚችለው ትንታኔ የጉዳዩን ፍሬ-ነገሮች፣ የአዋጅ ቁጥር 1324/2016 ድንጋጌ አግባብነት ያላቸውን ድንጋጌዎች (በተለይም የይርጋ እና የሽግግር ድንጋጌዎችን)፣ እና የፍትሐብሔር ሕጉን የይርጋ ማዕቀፍ መሠረት በማድረግ ሊከናወን የሚችል ነው፡፡
በሌላ በኩል ውሳኔው አንዳንድ ድክመቶች እና ቀጣይ ማብራሪያ የሚሹ ክፍተቶችም የሚታዩበት መሆኑን የግል ምልክታ አድርጌአለሁ፡፡ የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 የ10 ዓመት ይርጋ በከተማ መሬት ላይ ተግባራዊ እንዲሆን የተሰጠው ትንታኔ አጠር ያለ እና ተጨማሪ ማብራሪያ የሚሻ ነው፡፡ ይህንን ይርጋ ተግባራዊ ማድረግ በተለይም ከአገር ውጭ በነበሩ ወይም በተለያዩ አቅም በሚያሳጡ ሁኔታዎች ውስጥ ላሉ ዜጎች ሕገ-መንግሥታዊ መብት ላይ የሚያመጣው ተፅዕኖ ከፖሊሲ አኳያ አልተገመገመም፡፡ እንዲሁም በሰ/መ/ቁጥር 43600 የተሰጠውን የህግ ትርጉምን በተመለከተ "ተፈፃሚ ለማድረግም ሆነ ተቃርኖ አለው ለማለት አልተቻለም" የሚለው የችሎቱ አገላለጽ የተወሰነ ብዥታን የሚፈጥርና ይበልጥ ግልጽ ቢደረግ ይመረጥ የነበረ ነው፡፡ በዚሁ አስገዳጅ ውሳኔ ውስጥ በሌሎች ልዩ ህጎች የተመለከቱትን የይርጋ ድንጋጌዎችን በሚመለከት የተቀመጠውን አገላለፅ መጠቀም ያልተቻለበትን አግባብ ውሳኔው አያሳይም፡፡ ከዚህም በተጨማሪ የመፋለም ክስ ከመሬት ጋር እንደማይሄድ ከተገለጸ በኋላ፣ በትክክል ክሱ በምን ዓይነት የክስ ምክንያት (Cause of action) መቅረብ እንዳለበት ግልጽ አቅጣጫ አለመቀመጡ ለባለሙያዎች ክፍተት ትቷል፡፡ ከገጠር መሬት አዋጅ ድንጋጌዎች ጋር በማነፃፀር ለከተማ መሬት ተመሳስሎሽ ትንታኔ (Analogical reasoning) ያልተጠቀመበትን አግባብም መኖሩን ውሳኔው ማሳየቱን ችሎቱ እንዲህ አይነት የህግ ትርጉም ስልት ተግባር ላይ ለማዋል/ለመውሰድ የነበረውን መልካም አጋጣሚ ማምከኑን የሚያሳይ ነው፡፡ እንዲሁም ቅን ልቦ የሌለው ወይም መጥፎ ልቦና (Bad faith) ያለው የመሬት ነጣቂ የ10 ዓመት ይርጋን ተገን አድርጎ መብት ሊያገኝ የሚችልበትን የፍ/ህ/ቁጥር 1854 ድንጋጌ አንድምታ ችሎቱ አለመመርመሩ እንደ ውሳኔው ድክመቶች ሊነሱ የሚችሉ ነጥቦች ይመስሉኛል፡፡
7.2 አዲሱን ሕግ በመታየት ላይ ባሉ ጉዳዮች ላይ ያለመተግበር ትክክለኛነት፡ የሽግግር ድንጋጌዎችን በጥብቅ መከተል
ከላይ እንደተጠቀሰው በፍ/ብ/ህ/ሥ/ሥርዓት እና በሕግ ትርጓሜ መሠረታዊ መርሆች መሠረት፣ አዲስ የወጣ መሰረታዊ ሕግ (Substantive law) የሕግ አውጪው በግልጽ ካልደነገገ በስተቀር ወደኋላ ተመልሶ አይሰራም፡፡ ይህ ሕግ ወደኋላ ተመልሶ አለመሥራት መርህ (lex prospicit, non respicit) የሕግ ተገማችነት (Legal certainty) የጀርባ አጥንት ሲሆን፣ የተከራካሪ ወገኖች መብት እና ግዴታ የሚገዛው ድርጊቱ በተፈጸመበት ወይም ቢያንስ ክርክሩ በፍርድ ቤት በተጀመረበት ጊዜ በነበረው ሕግ መሆኑን ያረጋግጣል፡፡ አሁን በተያዘው ጉዳይ ይህ መርህ እጅግ ግልጽ በሆነ መንገድ ይሠራል፡፡ ተጠሪ (ከሳሽ) ክሳቸውን ያቀረቡት ሐምሌ 14 ቀን 2013 ዓ.ም.
ሲሆን፣ የክሱ መነሻ (ሕገ-ወጥ የመሬት ይዞታ ንጥቂያ) ተከሰተ የተባለው ደግሞ በ2011 ዓ.ም. (ወይም አመልካች እንደሚሉት በ1980 ዓ.ም.) ነው፡፡ በአንፃሩ አዲሱ የገጠር መሬት አስተዳደርና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 1324/2016 ፀድቆ በነጋሪት ጋዜጣ ታትሞ የወጣው በነሐሴ 08 ቀን 2016 ዓ.ም. ነው፡፡ ይህም ማለት ክርክሩ ከተጀመረና በተለያዩ የፍርድ ቤት እርከኖች ሲንከባለል ከቆየ ከዓመታት በኋላ ነው፡፡ ዋናው ቁም ነገር አዋጁ ራሱ ይህንኑ ሁኔታ የሚገዛ ግልጽ የሽግግር ድንጋጌ (Transitional provision) የያዘ መሆኑ ነው፡፡ የአዋጅ ቁጥር 1324/2016 አንቀጽ 65(1) በማያሻማ ቋንቋ እንዲህ ይደነግጋል፡- "የዚህ ሕግ ድንጋጌዎች ይህ አዋጅ ከመፅደቁ በፊት… ፍርድ ቤት ቀርበው ክርክር እየተደረገባቸው ባሉ ጉዳዮች ላይ ተፈፃሚ አይሆንም"፡፡ ይህ ድንጋጌ አዲሱ ሕግ፤ በአዋጁ የተካተቱ ማናቸውንም የይርጋ ጊዜያት ጨምሮ፣ ወደፊት ብቻ የሚሠራ እንጂ አዋጁ ከመውጣቱ በፊት በፍርድ ቤት በመታየት ላይ የነበሩ ጉዳዮችን ወደኋላ ተመልሶ እንደማያካትት የሕግ አውጪው የሰጠው ግልጽ መመሪያ ነው፡፡
ይህ የሽግግር ድንጋጌ በቀጥታ አግባብነት ያለው፣ የዚሁ አዋጅ አንቀጽ 64(2) ለመሬት ማስለቀቅ ክስ የ15 ዓመት የይርጋ ጊዜ ስለሚደነግግ ነው፡፡ ይህ ድንጋጌ ለዚህ ጉዳይ ተፈፃሚነት ቢኖረው ኖሮ ውጤቱን ሊቀይረው ይችል ነበር፡- ማለትም ፍርድ ቤቱ በተገበረው የ10 ዓመት ይርጋ ታግዷል የተባለው የተጠሪ ክስ፣ የይርጋው መቆጠር መነሻ ጊዜ አሰላል ታይቶ በ15 ዓመቱ የይርጋ ጊዜ ሥር ሊድን (ሊቀጥል) ይችል ነበር፡፡ ሆኖም ሰባት ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት ይህንን አዲስ የ15 ዓመት የይርጋ ጊዜ ከ2013 ዓ.ም. ጀምሮ በፍርድ ቤት በመታየት ላይ ባለ ጉዳይ ላይ ተግባራዊ አለማድረጉ ፍፁም ትክክል ነው ሊባል የሚችል ነው፡፡ እንዲያውም በሥነ-ሥርዓት ደረጃ ሲታይም አስገዳጅነት የነበረው ተግባር ነው፡፡ ይህን አድርጎ ቢሆን ኖሮ፣ አጠቃላይ የሆነውን ሕግ ወደኋላ ተመልሶ አለመሥራት መርህን እና የአንቀጽ 65(1)ን የተለየ የሽግግር መመሪያ በጣሰ ነበር፡፡
ስለሆነም ችሎቱ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት የተከተለው አካሄድ መገምገም ያለበት ክሱ በቀረበበት ጊዜ (በ2013 ዓ.ም.) በነበረው የሕግ ማዕቀፍ ውስጥ ሆኖ ነው፡፡ በዚያን ወቅት፣ የከተማ መሬት ይዞታን ለማስመለስ የሚቀርብ ክስን በተመለከተ የተለየ የይርጋ ጊዜ ባለመኖሩ የተፈጠረውን የሕግ ክፍተት ለመሙላት በሕግ ሥርዓቱ ውስጥ የነበሩት አማራጮች፣ የፍትሐብሔር ሕጉ (በተለይም አንቀጽ 1677 እና 1845)፣ ወይም ደግሞ ቀድሞ የነበረው የገጠር መሬት አዋጅ (አዋጅ ቁጥር 456/1997) ብቻ ነበሩ (የኋለኛው አዋጅም ቢሆን በሰበር መ/ቁ 69302 እንደተረጋገጠው ለዚህ ክስ የሚሆን ግልጽ የይርጋ ጊዜ አላስቀመጠም ነበር)፡፡ ችሎቱ ክፍተቱን ለመሙላት የፍ/ህ/ቁ 1677(2) እና 1845ን (ጠቅላላ የ10 ዓመት ይርጋን) የመረጠ ሲሆን፣ ይህ ምርጫ የተደረገው በወቅቱ በነበረው የሕግ ሥርዓት ተጨባጭ ሁኔታ ላይ ተመሥርቶ ነው፡፡ የሕግ አውጪው ከጊዜ በኋላ ለገጠር መሬት ክሶች የተለየ እና የረዘመ የይርጋ ጊዜ ማውጣቱ የችሎቱን ውሳኔ ወደኋላ ተመልሶ ሕገ-ወጥ አያደርገውም፡፡ ይልቁንም፣ ፍርድ ቤቱ ገና ላልወጣ ሕግ እውቅና ሰጥቶ ወደኋላ ተግባራዊ አለማድረጉ የዳኝነት ሥልጣን ያለበትን የጊዜ ገደብ መረዳቱን እና የሕግ አውጪውንና የሕግ ተርጓሚውን የሥልጣን ክፍፍል ማክበሩን ያሳያል፡፡ በመሆኑም ባለሰባት ዳኞች ሰበር ችሎት የሕግን በጊዜ አተገባበር (Intertemporal law) መርህ የተገበረበት መንገድ ጉድለት የለሽ ነው፡፡ ችሎቱ አግባብነት ያለውን የጊዜ ማዕቀፍ በትክክል ለይቷል፤ ክሱ በቀረበበት ጊዜ የነበረውን ሕግ ተግብሯል፤ እንዲሁም ከዓመታት በኋላ የሚወጣን ሕግ አስቀድሞ ከመገመትና ከመተግበር ታቅቧል ለማለት ያስደፍራል፡፡
7.3 የአመሳስሎሽ ትርጓሜ ችግር፡ የሕግ ክፍተትን ለመሙላት በተመረጠው ምንጭ ላይ የታየ የፅንሰ-ሐሳብ (የዶክትሪን) መዛባት
ምንም እንኳን ችሎቱ የሕግን በጊዜ አተገባበር መርሆችን የተከተለበት መንገድ ተገቢነት ያለው ቢሆንም፣ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት የመረጠው የአመሳስሎሽ (Analogical) ድልድይ ግን ቀጣይነት ያለው አካዳሚያዊ ክርክር የሚሻ ከባድ የሕግ ፍልስፍና ጥያቄን ማስነሳቱ አይቀሬ መስሎ ታይቶኛል፡፡የዚህ ሂሳዊ ግምገማዬ መነሻም ችሎቱ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት (Gap-filling) ጥረት ማድረጉ አይደለም፤ ለከተማ መሬት ክስ የተለየ ይርጋ ባለመኖሩ ይህን ማድረጉ ተገቢና አስፈላጊ ነበር፣ ነገር ግን ትችቱ የሚያነጣጥረው በአመሳስሎሽ የወሰደውን የይርጋ ጊዜ ባመጣበት የተለየ ምንጭ ላይ በማተኮር ነው፡፡ ችሎቱ የከተማ መሬት ይዞታ ክርክርን የሚገዛ የይርጋ ጊዜ በሕግ አለመኖሩን ሲገነዘብ፣ ከፍትሐብሔር ሕጉ ሦስተኛ መጽሐፍ (ስለ ንብረት ሕግ) በመውጣት፣ ወደ አራተኛው መጽሐፍ (ስለ ግዴታዎች) ተሻገረ። በዚያም የውል ሕግ ደንቦች ከውል ውጭ በሆኑ ግዴታዎች ላይ ተፈፃሚ እንደሚሆኑ የሚደነግገውን አንቀጽ 1677(2) ድንጋጌን እንደ ማሻገሪያ ድልድይ በመጠቀም በፅሑፍ አቀማመጡ ውልን ለመፈፀም፣ ላለመፈፀም ወይም ለማፍረስ ለሚቀርቡ ክሶች የተዘጋጀውን በቁጥር 1845 ድንጋጌ ሥር የሚገኘውን አጠቃላይ የ10 ዓመት ይርጋ ተግባራዊ አድርጎታል። ይህ አካሄድ ከዚህ ቀደም ለገጠር መሬት ክርክሮች በሰበር መ/ቁ 69302 ከተወሰደው የትንታኔ መንገድ ጋር ሙሉ በሙሉ ተመሳሳይ ነው፡፡
ሆኖም የሕግ አውጪው በገጠር መሬት አስተዳደርና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 1324/2016 የገጠር መሬትን ለማስመለስ የሚቀርብ ክስን የይርጋ ጊዜ በተመለከተ በራሱ ጊዜ ምላሽ ሲሰጥ፣ በአንቀጽ 64(2) ሥር ያስቀመጠው ገደብ 15 ዓመት እንጂ 10 ዓመት አልነበረም፡፡ ይህ የሕግ አውጪው ምርጫ በፅንሰ-ሐሳብ ደረጃ እጅግ ወሳኝ ነው፤ ምክንያቱም ለመሬት ማስለቀቅ ክሶች ተገቢ ነው ብሎ ያሰበው የጊዜ አድማስ ፍርድ ቤቱ በአመሳስሎሽ ከመረጠው የጊዜ ገደብ በእጅጉ የተለየ መሆኑን ያሳያልና፡፡ ከዚህም በላይ፣ የሕግ አውጪው የ15 ዓመትን ጊዜ መምረጡ የዘፈቀደ አልነበረም፡፡ ይህ ጊዜ በፍትሐብሔር ሕጉ አንቀጽ 1168 ሥር የማይንቀሳቀስ ንብረትን በተከታታይ ይዞታ እና ግብር በመክፈል (Adverse possession) ባለሀብት ለመሆን ከሚያስፈልገው የ15 ዓመት ጊዜ ጋር በትክክል ይገጠማል፡፡ ይህ መመሳሰል በግልጽ የሚያሳየው፣ የሕግ አውጪው የመሬት ማስለቀቅ ክስ ይርጋን ከንብረት ሕጉ የይዞታ መብት አሰጣጥ ጋር በማዛመድ (Calibrating) በንብረት መብት ማዕቀፍ ውስጥ ውስጣዊ ወጥነትን መፍጠሩን ነው፡፡
ይህ ምልከታ አንድ መሠረታዊ የስነ-ዘዴ (Methodological) ጥያቄን ቁልጭ አድርጎ ያጋልጣል፡፡ ይኸውም ችሎቱ የከተማ መሬት ማስለቀቅ ክስን (ወደ አንቀጽ 1168 የ15 ዓመት ይርጋ ከሚያመላክተው) የንብረት ሕግ አሠራር ይልቅ፣ (በአንቀጽ 1845 ወደ 10 ዓመት የሚያወርደው) የውል ግዴታ ጋር ማመሳሰል ለምን መረጠ? ጥያቄው አካዳሚያዊ ብቻ አይመስለኝም፡፡ በሲቪል ሎው የሕግ ሥነ-ዘዴ መሠረት፣ አንድ ፍርድ ቤት በአመሳስሎሽ ትርጓሜ የሕግ ክፍተትን ሲሞላ፣ አመሳስሎሹ መወሰድ ያለበት በጣም የጠበቀ የቅርብ ዝምድና ካለው የሕግ ማዕቀፍ (Nearest cognate legal regime)፣ ማለትም በውስጣዊ መርሆች፣ ዓላማዎች እና መዋቅር ከዋናው ጉዳይ ጋር እጅግ ከሚቀራረበው የሕግ
አካል ሊሆን እንደሚገባው ይታወቃል፡፡ የመሬት ይዞታ መብት (Holding rights)፣ የሰባት ዳኞች ችሎት ራሱ እንዳመነው፣ ተጨባጭ፣ የሚመዘገቡ፣ የሚተላለፉ እና መያዣ ሊሆኑ የሚችሉ፣ ከሁሉም ስዎች ልንጠይቃቸው የምንችላቸው (In rem) የንብረት መብቶች ናቸው፡፡ እነዚህ መብቶች ከግለሰቦች ጋር ብቻ ከሚያያዙ (Personal, inter partes) እና ፍጹም የተለየ መርህ ካላቸው የውል ግዴታዎች ጋር በመደባቸው አይገናኙም፡፡ አንድ ሕገ-ወጥ የመሬት ያዥ መሬቱን የመመለስ ግዴታ ያለበት፣ በነገር ላይ ያለን (In rem) መብት በመጣሱ እንጂ የውል ቃልን በማፍረሱ (Breach of contractual promise) አይደለም፡፡
ይህ የሕግ ባህሪ ታሳቢ ሲደረግ፣ ይበልጥ ፅንሰ-ሐሳባዊ ወጥነት (Doctrinal coherence) ያለው የአመሳስሎሽ ምንጭ ሊሆን የሚገባው የፍትሐብሔር ሕጉ የንብረት ድንጋጌዎች፤ በተለይም በአንቀጽ 1168 ሥር ያለው የ15 ዓመት ማዕቀፍ እንጂ የአራተኛው መጽሐፍ የውል ግዴታዎች ክፍል አልነበረም፡፡ የፍ/ህ/ቁ 1168 ድንጋጌ የማይንቀሳቀስ ንብረትን ለ15 ዓመት ከነግብሩ የያዘ ሰው የንብረቱ ባለቤት እንደሚሆን ይደነግጋል፡፡ ከዚህ በተቃራኒው በኩል ያለውን አመክንዮ ስናይ (ከመብቱ ለተነጠቀው ሰው አኳያ)፣ ንብረቱን በሕገ-ወጥ መንገድ የተነጠቀ ሰው መብቱን ለማስመለስ የሚችለውም በተመሳሳይ የ15 ዓመት ጊዜ ውስጥ መሆን አለበት የሚል መደምደሚያ ላይ ያደርሳል፡፡ ይህ ሚዛናዊ የሆነን ማዕቀፍ ይፈጥራል፡፡ በሌላ አገላለፅ ሕገ-ወጥ ያዡ መብት ለማግኘት 15 ዓመት ያስፈልገዋል፤ መብቱ የተነጠቀው ሰው ደግሞ መብቱን ለማስመለስ 15 ዓመት አለው ማለት ነው፡፡ በአንፃሩ ሰበር ችሎቱ የ10 ዓመቱን የውል ይርጋ መተግበሩ መዋቅራዊ አለመመጣጠንን (Asymmetry) የሚፈጥር ነው፡፡ ምክንያቱም ሕገ-ወጥ ያዡ ባለመብት ለመሆን አሁንም በአንቀጽ 1168 መሠረት 15 ዓመት ሲያስፈልገው፣ መብት የተነጠቀው ሰው ግን ከንብረት ሕጉ መዋቅር ጋር ምንም ዓይነት መዋቅራዊ ዝምድና በሌለው ሕግ መብቱን በ10 ዓመት ብቻ ያጣል የሚል መልዕክት አለው ማለት ነው፡፡
የሕግ አውጪው ከጊዜ በኋላ በአዋጅ ቁጥር 1324/2016 አንቀጽ 64(2) መሠረት ለገጠር መሬት ክስ የ15 ዓመት ይርጋ ማውጣቱ፣ ከላይ ለተነሳው ሂሳዊ ትንታኔ ከፍ ያለ ዋጋ ያለውን የማጠናከሪያ ድጋፍ የሚሰጥ ሁኖ ይገኛል፡፡ ምንም እንኳን ችሎቱ የሕግ አውጪውን ቀጣይ ውሳኔ አስቀድሞ ማወቅ ባይችልም፣ የሕግ አውጪው የወሰደው ምርጫ ግን ለመሬት ማስለቀቅ ክርክሮች ትክክለኛው የፅንሰ-ሐሳብ (የዶክትሪን) መሠረት የፍ/ህ/ቁጥር 1168 ድንጋጌ የንብረት ሕግ አመክዮ እንጂ የቁጥር 1845 ድንጋጌ የውል ሎጂክ አለመሆኑን ያረጋግጣል፡፡ የሕግ አውጪው የይርጋ ሥርዓቱን ከውል ይልቅ ከንብረት ሕግ ማዕቀፍ ጋር ማጣመሩ የሚያሳየው፣ የችሎቱ የአመሳስሎሽ ድልድይ በፅሑፋዊ ትርጓሜ ሊደገፍ የሚችል ቢሆንም በፅንሰ-ሐሳብ (በዶክትሪን) ደረጃ ግን አጥጋቢ አለመሆኑን (Doctrinally suboptimal) ነው፡፡
በመሆኑም አዲሱ አስገዳጅ የሰበር ውሳኔ (ለከተማ መሬት ክስ የ10 ዓመት ይርጋን ማስቀመጡ) እና ከእርሱ በፊት የወጣው አዋጅ ቁጥር 1324/2016 (በአንቀጽ 64(2) ለገጠር መሬት ክስ የ15 ዓመት ይርጋን መደንገጉ) መገጣጠም፣ በኢትዮጵያ የመሬት ሕግና የአስገዳጅ የህግ ትርጉም ላይ ያልታሰበ እና ከፍተኛ አንድምታ ያለው የይርጋ ጊዜ መከፈል (Bifurcation of limitation periods) ይዞ ተከስቷል፡፡ ከዚህ አንፃር አሁን በተጨባጭ ባለው ነባራዊ የሕግ ማዕቀፍ መሠረት፡-የይዞታ መብቱ በሕገ-ወጥ ያዥ የተጣሰበት የገጠር መሬት ባለይዞታ፣ መብቱን ለማስመለስ የሚያስችል የ15 ዓመት ጊዜ አለው (በአዋጅ 1324/2016 አንቀጽ 64(2) መሠረት) ሲኖረው ፍጹም ተመሳሳይ በሆነ ሁኔታ ውስጥ የሚገኝ የከተማ መሬት ባለይዞታ ግን በአዲሱ የሰበር ውሳኔ እና በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1677(2) እና 1845 ደንጋጌዎች መሠረት የ10 ዓመት ጊዜ ብቻ ይኖረዋል ማለት ነው፡፡
ይህን ልዩነት በጠንካራ መርህ ላይ ተመሥርቶ ለማስረዳትና አሳማኝ ለማድረግ እጅግ አዳጋች ነው፡፡ ምክንያቱም የገጠርም ሆነ የከተማ መሬት ይዞታ መብቶች የሚመነጩት ከአንድ ዓይነት ሕገ-መንግሥታዊ መሠረት፤ ማለትም መሬት (የገጠርም ሆነ የከተማ) የመንግስትና የሕዝብ ንብረት መሆኑን ከሚያውጀውና የግል ባለቤትነትን ከሚከለክለው የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ 40(3) ነውና፡፡ የመብቱ ባህሪ (ከባለቤትነት ያነሰ ነገር ግን በነገር ላይ ያለ ከሁሉም ሰዎች ልንጠይቀው የምንችለው (In rem) ተጨባጭ የንብረት መብት መሆኑ) መሬቱ የሚገኘው በከተማ ክልል ውስጥ ሆነም በገጠር፣ በተጠቃሹ ሕገ-መንግሥታዊ ድንጋጌ ዕይታ አንድ ዓይነት ነው፡፡
የሕገ-መንግሥታዊ መሠረቱ አንድ ዓይነት ከሆነ፣ ለባለይዞታዎች የሚሰጠው የሕግ ከለላም በመርህ ደረጃ አንድ ዓይነት ሊሆን ይገባል፡፡ ለገጠር መሬት ባለይዞታ 15 ዓመት እየተሰጠ የከተማውን ባለይዞታ በ10 ዓመት መገደብ ምክንያታዊ የሆነ የፖሊሲ መሠረት (Rational policy basis) የሌለው ልዩነትን መፍጠር ሲሆን፣ ይህ ደግሞ ሰባት ዳኞች የተሰየሙበት ችሎት የተቃረኑ ውሳኔዎችን በማረም ሊያመጣው የፈለገውን የሕግ ወጥነት (Doctrinal consistency) የሚሸረሽር ነው፡፡
አንድ ሰው የከተማ እና የገጠር መሬት የተለያዩ ማሕበራዊና ኢኮኖሚያዊ ፋይዳዎች እንዳላቸው፣ በተለያዩ የቁጥጥር ሥርዓቶች እንደሚመሩ፣ እና የክርክሮቹም ተጨባጭ ሁኔታዎች እንደሚለያዩ በማንሳት፣ ይህ ልዩነት የተለያየ የይርጋ ጊዜን ተገባራዊ ማድረግ እንደሚችል ይሞግት ይሆን ይሆናል፡፡ ይሁን እንጂ እንዲህ ዓይነቱ መከራከሪያ፣ የከተማ መሬት የይዞታ ሥርዓት ከገጠሩ ይበልጥ መደበኛ፣ በሰነድ የተደገፈ፣ እና በአስተዳደር ሥርዓት የተደራጀ ነው የሚለውን መደበኛ አስተሳሰብ ወደ ጎን ትቶ፣ የከተማ ባለይዞታ መብቱን ለመጠየቅ ከገጠሩ ባለይዞታ ያነሰ ጊዜ ሊሰጠው የሚገባው ለምንድን ነው? የሚለውን አሳማኝ በሆነ መንገድ ማስረዳት ይጠበቅበታል፡፡ እንዲያውም፣ በገጠር መሬት ይዞታ ላይ ያለው ሰፊ ኢ-መደበኛነት እና የሰነድ አያያዝ ክፍተት፣ መረጃዎች በገጠሩ አካባቢ ቶሎ ስለሚጠፉ፣ ለገጠር መሬት ክስ ከከተማው ያጠረ (ያልረዘመ) የይርጋ ጊዜ ሊያስፈልግ ይችላል ወደሚል ንድፈ-ሐሳባዊ መከራከሪያ ሊያመራን ይችላል፡፡ አሁን በህጉና በአስገዳጅ የህግ ትርጉም የተወለደው ዥንጉርጉር ሥርዓት ማለትም ገጠር 15 ዓመት፣ የከተማ 10 ዓመት ይርጋ ጊዜ እንዲሆን የተደረገበት ኩነት ይህንን ሎጂክ/አመክንዮ/ የተገላቢጦሽ ያደርገዋል፡፡
7.4 የክፍል 7 ጥማቂ
የሰባት ዳኞች ችሎት በዚህ ጉዳይ ላይ የሕግን በጊዜ አተገባበር (Intertemporal law) ያስተናገደበት መንገድ እንከን የለሽ (Flawless) ነው ሊባል የሚችል ቢሆንም ችሎቱ ክሱ በቀረበበት ጊዜ (በ2013 ዓ.ም.) የነበረውን የሕግ ማዕቀፍ በመተግበር፣ የሕግ ክፍተቱን በወቅቱ በነበሩ የፍትሐብሔር ሕግ ድንጋጌዎች በመሙላት፣ እና ገና ፀድቆ ላልወጣ አዋጅ (አዋጅ ቁጥር 1324/2016) ወደኋላ ተመልሶ የሚሠራ የተፈፃሚነት ኃይል ላለመስጠት መወሰኑ በሥነ-ሥርዓትም ሆነ በመሰረታዊ ህግ ይዘት ችግር የለውም፡፡ በወቅቱ ላልነበረ ሕግ አልተገበርክም ተብሎ ችሎቱን መተቸት የሚቻልበት የህግ አግባብ የለም፡፡ እንዲሁም የአዋጅ ቁጥር 1324/2016 የአንቀጽ 65(1)
የሽግግር ድንጋጌ ራሱ አዲሱ ሕግ በመታየት ላይ ባሉ ጉዳዮች ላይ እንደማይሠራ በማረጋገጥ ይህንን ያጠናክረዋል፡፡ ሆኖም ችሎቱ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት የመረጠው የአመሳስሎሽ ድልድይ፤ ማለትም ከአራተኛው መጽሐፍ (የግዴታዎች ሕግ) የተወሰደው የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 የ10 ዓመት ይርጋ፣ የሕግ አውጪው ከጊዜ በኋላ በአዋጅ 1324/2016 አንቀጽ 64(2) ለገጠር መሬት ክስ የ15 ዓመት ይርጋን መደንገጉን ስናይ በፅንሰ-ሐሳብ (በዶክትሪን) ደረጃ የጎላ ክፍተት ያለበት ሆኖ ይታያል፡፡ የሕግ አውጪው የገጠር መሬት ይርጋን የ15 ዓመት የይዞታ (Adverse possession) ሥርዓት ከሚደነግገው የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1168 ጋር ማጣመሩ፣ ለመሬት ማስለቀቅ ክሶች ተፈጥሯዊ እና ፅንሰ-ሐሳባዊ ወጥነት ያለው የአመሳስሎሽ ምንጭ የሚገኘው በንብረት ሕጉ ማዕቀፍ ውስጥ እንጂ በውል ግዴታዎች ማዕቀፍ ውስጥ አለመሆኑን የሚያስገነዝብ ሁኖ ይገኛል ችሎቱ ከፍ/ህ/ቁጥር 1168 ይልቅ አንቀጽ 1845 ድንጋጌን መምረጡ በፅሑፋዊ ትርጓሜ ሊደገፍ የሚችል ቢሆንም፣ በኢትዮጵያ የመሬት ሕግ ውስጥ ሁለት የተምታታ እና የሚጋጭ ሥርዓት (Dual and conflicting regime) ይዞ ብቅ ብሏል፡፡ ምንም እንኳን ሕገ-መንግሥታዊ መሠረታቸው እና የመብታቸው የሕግ ባህሪ አንድ ዓይነት ቢሆንም፣ የከተማ መሬት ክስ በ10 ዓመት፣ የገጠር መሬት ክስ ደግሞ በ15 ዓመት እንዲታገድ ማድረግ የህግ ባለሙያውንም ሆነ ሌላውን የማህበረሰብ ክፍል የሚያሳምን ሊሆን አይችልም፡፡
ይህ ሥርዓታዊ አለመጣጣም ከሁለት በአንዱ መንገድ ዕልባት እስካላገኘ ድረስ የኢትዮጵያን የንብረት ሕግ ስነ ህግ እድገና የአስገዳጅ ህግ ትርጉም ወጥነት ግብ በፅኑ መፈተኑን የሚይቀጥል መሆኑ ይገመታል፡፡ ስለሆነም ባለሰባት ዳኞች ሰበር ችሎት ለከተማ መሬት የሰጠውን አስገዳጅ ትርጉም ከፍ/ህ/ቁጥር 1168 መሰረተ ሃሳብና ከተገቢው የህግ አተረጓጎም ስልት አንፃር በድጋሚ በመገምገም በቅርብ ጊዜ በወጣው የገጠር መሬት ህግ ውስጥ ከተደነገገው የ15 ዓመት ማዕቀፍ ጋር ያጣጥመዋል፣ አለበለዚያ ደግሞ የሕግ አውጪው (ፓርላማው) ከገጠር መሬት ሥርዓት ጋር የተናበበ የይርጋ ድንጋጌን ያካተተ አጠቃላይ የከተማ መሬት አስተዳደር አዋጅ ያወጣል፡፡ ከፍ ሲል ደግሞ የፌዴሬሽን ምክር ቤት ከላይ ከተጠቀሰው ህገ መንግስቱ ጥበቃ አንፃር አይቶ ህገ መንግስታዊ ትርጉም ሊሰጠበት ይችላል፡፡ ይህ የእርምት እርምጃ እስኪወሰድ ድረስ ለአንድ ዓይነት ሕገ-መንግሥታዊ መብት፤ በከተማ 10 ዓመት፣ በገጠር 15 ዓመት ሊሆን ይገባል ተብሎ የተከፋፈለው የይርጋ ጊዜ በኢትዮጵያ የመሬት ሕግ እና በአስገዳጅ የህግ ትርጉም ስርዓት ላይ ያልተፈታ ፅንሰ-ሐሳባዊ መዛባት (Doctrinal anomaly) ሆኖ መቀጠሉ አይቀሬ ነው፡፡ በመሆኑም ይህ በችሎቱ ውሳኔ እንደድክመት ሊነሳ የሚችል ተገቢ ምልክታ ነው የሚል እምነት አለኝ፡፡
ክፍል ስምንት፡ አጠቃላይ ማጠቃለያ
የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሰባት ዳኞች ሰበር ችሎት የሰጠው ይህ ውሳኔ ተቃርኖ ያለባቸውን አስገዳጅ የህግ ትርጉሞችን ከማረቅና የስርዓቱን ወጥነትና ተገማችነት ከማስፈን አንፃ እጅግ መሠረታዊ እና አስፈላጊ ቢሆንም በአገሪቱ የንብረት እና የመሬት ሕግ ስነ ህግ ላይ ህገ መንግስታዊ መሰረትን ባልተጎናፀፈ አመክንዮ ተመሳሳይ ጥበቃ ያለውን የባለይዞታነት መብት በተለያዩ የይርጋ ጊዜያት እንዲገዙ ስርዓት ያበጀ በመሆኑ አከራካሪነቱ አይቀሬ ይመስለኛል፡፡ ውሳኔው በቀድሞ አስገዳጅ ውሳኔዎች መካከል የነበረውን ጥልቅ ተቃርኖ ሕገ-መንግሥታዊ መሠረትን እና የፍትሐብሔር ሕግን አግባብነት ያላቸውን መርሆች በሚገባ በመመርመር ተገቢውን የዳኝነት ጥበብ በመጠቀም ለመፈታት የተቻለበት መሆኑ ይታመናል፡፡ በተለይም የባለቤትነት መብትን (Ownership) ከይዞታ መብት (Holding rights) በሚገባ በመለየት፣ ለባለቤትነት የተፈጠሩ የሕግ ማዕቀፎችን የግል የመሬት ባለቤትነት በማይፈቅድ ሕገ-መንግሥታዊ ሥርዓት ውስጥ በቀጥታ ተግባራዊ ማድረግ የማይቻል መሆኑን አሳይቷል፡፡ ይህ የሕግ ትርጉም በኢትዮጵያ የከተማ መሬት ይዞታ ክርክሮች ላይ ፅንሰ-ሐሳባዊ ጥራትን፣ ሥርዓታዊ ወጥነትን እና ተገማችነትን በማምጣት ወደፊት ለሚነሱ የንብረት ሕግ ክርክሮች ጠንካራ መሠረት የሚጥል አንፀባራቂ የዳኝነት አሻራ ነው ተብሎ ቢውሰድ ማጋነን አይሆንብኝም፡፡ ሆኖም ከላይ በክፍል 7 ስር በሰፊው እንደተብራራው ችሎቱ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት የመረጠው የአመሳስሎሽ ድልድይ፤ ማለትም ከአራተኛው መጽሐፍ (የግዴታዎች ሕግ) የተወሰደው የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 የ10 ዓመት ይርጋ፣ የሕግ አውጪው ከጊዜ በኋላ በአዋጅ 1324/2016 አንቀጽ 64(2) ለገጠር መሬት ክስ የ15 ዓመት ይርጋን መደንገጉን ስናይ በፅንሰ-ሐሳብ (በዶክትሪን) ደረጃ የጎላ ክፍተት ያለበት ሆኖ ይታያል፡፡ ስለሆነም ችሎቱ በራሱ አነሳሽነት የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ወይስ የፌዴፌሬሽን ምክር ቤት? ትክክለኛውን መስመስር ይለዩ ይሆን? በዚህ ነጥብ ላይ ሁላችንንም ሊያስተምር የሚችል የምርምር ስራ ወይም የውሳኔ ትችት እይታ በዘርፉ በበቁ በአወቁ የአገራችን ምሁራን ሊከናወን እንደሚችል ተስፋ አደርጋለሁ፡፡
አበቃ!!
ተፃፈ በአልማው ወሌ
መጋቢት 04 ቀን 2018 ዓ/ም
አዲስ አበባ
ማስታወሻ፦ ፅሁፉ ጥብቅ የምርምር ዘዴ በመከተል ያልተከናወነ መሆኑን ከወዲሁ እየገለፅሁ ለወደፊቱ ግን በዚሁ አርዕስትና ተያያዥ የህግ ጉዳዮች ላይ ፈጣሪ አምላክ ፍቃዱ ከሆነ ሙያዊ እና አካዳሚያዊ ደረጃውን የጠበቀ ስራ ይዠ ለመቅረብ እሞክራለሁ፡፡ ማናቸውም ስህተቶች የራሴው መሆናቸው እንዲታወቅልኝም እፈልጋለሁ፡፡
https://www.facebook.com/s...
https://www.facebook.com/s...
5 months ago
🕯️ የጽናት ዓምድና የፍቅር ተምሳሌት
የክብርት እናት ወ/ሮ ንግሥት መታፈሪያ የክብር ስንብት 🕯️
#ethiopia | ባለፉት ዘጠኝ አስርተ ዓመታት የክርስትናን ትርጉም በትሕትና እና በትጋት በተሞላ ሕይወት ሲተረጉሙ የኖሩት ክብርት እናት ወ/ሮ ንግሥት መታፈሪያ በ96 ዓመታቸው በክብር አርፈዋል።
ትውልድ፦
በ1922 ዓ.ም በአዲስ አበባ ተወልደው፣ ስምንት ልጆችን በሥርዓተ እግዚአብሔር አሳድገው ለቁም ነገር አብቅተዋል።
እናታዊ ጽናት፦
ለአምስት አስርተ ዓመታት (50 ዓመታት) በሕመም ትሰቃይ የነበረችውን ልጃቸውን፣ ዕድሜና ድካም ሳይበግራቸው በፍጹም ርኅራኄ ማስታመማቸው ለዘመናችን ክርስቲያኖች ታላቅ የሕይወት "ገድል" ሆኖ ተመዝግቧል።
መንፈሳዊነት፦
ዘመናዊ ትምህርት ባይቀስሙም፣ ጸሎትን የነፍሳቸው ምግብ፣ ቤታቸውን ደግሞ እንደ አብርሃም ቤት የእንግዳ ማረፊያ አድርገው የኖሩ "ባለ ተፈትኖ" እናት ነበሩ።
ሥርዓተ ቀብር፦
የእናታችን ሥርዓተ ቀብር ብፁዓን አበው ሊቃነ ጳጳሳት፣ የሃይማኖት አባቶችና ቤተሰቦቻቸው በተገኙበት በ4 ኪሎ መንበረ ጸባዖት ቅድስት ሥላሴ ካቴድራል በታላቅ ክብር ተፈጽሟል።
"መልካሙን ገድል ተጋድያለሁ፤ ሩጫውን ጨርሻለሁ፤ ሃይማኖቴን ጠብቄአለሁ።" (2ኛ ጢሞ. 4፡7)
🙏 መጽናናት ለሁላችን፦
ወ/ሮ ንግሥት በሥጋ ቢለዩንም፣ ያሳዩን የጸሎት ትጋትና የጽናት አርአያነት በልባችን ውስጥ ለዘላለም ይኖራል።
ለክብርት እናታችን የዘላለም ዕረፍትን፣ ለቤተሰቦቻቸውና ለወዳጆቻቸው መጽናናትን እንመኛለን።
#ወሮንግሥትመታፈሪያ #እናታዊገድል #ኢትዮጵያ #ኦርቶዶክስ #ቅድስትሥላሴካቴድራል #ethiopia #motherhood #faith #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን
የክብርት እናት ወ/ሮ ንግሥት መታፈሪያ የክብር ስንብት 🕯️
#ethiopia | ባለፉት ዘጠኝ አስርተ ዓመታት የክርስትናን ትርጉም በትሕትና እና በትጋት በተሞላ ሕይወት ሲተረጉሙ የኖሩት ክብርት እናት ወ/ሮ ንግሥት መታፈሪያ በ96 ዓመታቸው በክብር አርፈዋል።
ትውልድ፦
በ1922 ዓ.ም በአዲስ አበባ ተወልደው፣ ስምንት ልጆችን በሥርዓተ እግዚአብሔር አሳድገው ለቁም ነገር አብቅተዋል።
እናታዊ ጽናት፦
ለአምስት አስርተ ዓመታት (50 ዓመታት) በሕመም ትሰቃይ የነበረችውን ልጃቸውን፣ ዕድሜና ድካም ሳይበግራቸው በፍጹም ርኅራኄ ማስታመማቸው ለዘመናችን ክርስቲያኖች ታላቅ የሕይወት "ገድል" ሆኖ ተመዝግቧል።
መንፈሳዊነት፦
ዘመናዊ ትምህርት ባይቀስሙም፣ ጸሎትን የነፍሳቸው ምግብ፣ ቤታቸውን ደግሞ እንደ አብርሃም ቤት የእንግዳ ማረፊያ አድርገው የኖሩ "ባለ ተፈትኖ" እናት ነበሩ።
ሥርዓተ ቀብር፦
የእናታችን ሥርዓተ ቀብር ብፁዓን አበው ሊቃነ ጳጳሳት፣ የሃይማኖት አባቶችና ቤተሰቦቻቸው በተገኙበት በ4 ኪሎ መንበረ ጸባዖት ቅድስት ሥላሴ ካቴድራል በታላቅ ክብር ተፈጽሟል።
"መልካሙን ገድል ተጋድያለሁ፤ ሩጫውን ጨርሻለሁ፤ ሃይማኖቴን ጠብቄአለሁ።" (2ኛ ጢሞ. 4፡7)
🙏 መጽናናት ለሁላችን፦
ወ/ሮ ንግሥት በሥጋ ቢለዩንም፣ ያሳዩን የጸሎት ትጋትና የጽናት አርአያነት በልባችን ውስጥ ለዘላለም ይኖራል።
ለክብርት እናታችን የዘላለም ዕረፍትን፣ ለቤተሰቦቻቸውና ለወዳጆቻቸው መጽናናትን እንመኛለን።
#ወሮንግሥትመታፈሪያ #እናታዊገድል #ኢትዮጵያ #ኦርቶዶክስ #ቅድስትሥላሴካቴድራል #ethiopia #motherhood #faith #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን
5 months ago
የዐቢይ ጾም የበረከት ጥሪ
ቅድስት ሃናን አብረን እንገንባ!
#ethiopia | ጥንታዊቷና ታሪካዊቷ የደብረ ደናግል ቅድስት ሃና ካቴድራል በ 837 ዓ.ም የተመሰረተች ቢሆንም፣ በአሁኑ ሰዓት በከፍተኛ የልማት እንቅስቃሴ ላይ ትገኛለች።
ይህንን የተጀመረውን የልማት ስራ ዳር ለማድረስና የበረከቱ ተካፋይ እንድትሆኑ ታላቅ መንፈሳዊ ጥሪ ቀርቦላችኋል።
🗓 የዝግጅቱ ዝርዝር፦
ቀን፡ የካቲት 15 ቀን 2018 ዓ.ም (እሁድ)
ሰዓት፡ ከጠዋቱ 7:30 ጀምሮ
ቦታ፡ አዲስ አበባ፣ በመንበረ ጸባኦት ቅድስት ሥላሴ ካቴድራል ቤተ-ክርስቲያን
✨ የዕለቱ መርሃ-ግብር፦
በዕለቱ የትምህርተ ወንጌል ስርጭት እና የገቢ ማሰባሰቢያ መርሃ-ግብር ተዘጋጅቷል።
በዚህ የተቀደሰ ተግባር ላይ በመገኘት የአገልግሎቱ ደጋፊና የበረከቱ ተካፋይ እንዲሆኑ በቅድስት እናታችን በቅድስት ሃና ስም ጥሪያችንን እናስተላልፋለን።
💰 ድጋፍ ለማድረግ
📍 የባንክ አካውንት፡ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ (CBE)
📍 የአካውንት ቁጥር፡ 1000709139634
አዘጋጅ፡ የአዲስ አበባ አስተባባሪ ኮሚቴ
"እኛም ለቤታችን፣ እኛም ለእናታችን!"
#ethiopianorthodox #tewahedo #sthanna #spiritualgathers #addisababa #churchdevelopment #orthodoxtewahedo #ethiopia #faith #donation
ቅድስት ሃናን አብረን እንገንባ!
#ethiopia | ጥንታዊቷና ታሪካዊቷ የደብረ ደናግል ቅድስት ሃና ካቴድራል በ 837 ዓ.ም የተመሰረተች ቢሆንም፣ በአሁኑ ሰዓት በከፍተኛ የልማት እንቅስቃሴ ላይ ትገኛለች።
ይህንን የተጀመረውን የልማት ስራ ዳር ለማድረስና የበረከቱ ተካፋይ እንድትሆኑ ታላቅ መንፈሳዊ ጥሪ ቀርቦላችኋል።
🗓 የዝግጅቱ ዝርዝር፦
ቀን፡ የካቲት 15 ቀን 2018 ዓ.ም (እሁድ)
ሰዓት፡ ከጠዋቱ 7:30 ጀምሮ
ቦታ፡ አዲስ አበባ፣ በመንበረ ጸባኦት ቅድስት ሥላሴ ካቴድራል ቤተ-ክርስቲያን
✨ የዕለቱ መርሃ-ግብር፦
በዕለቱ የትምህርተ ወንጌል ስርጭት እና የገቢ ማሰባሰቢያ መርሃ-ግብር ተዘጋጅቷል።
በዚህ የተቀደሰ ተግባር ላይ በመገኘት የአገልግሎቱ ደጋፊና የበረከቱ ተካፋይ እንዲሆኑ በቅድስት እናታችን በቅድስት ሃና ስም ጥሪያችንን እናስተላልፋለን።
💰 ድጋፍ ለማድረግ
📍 የባንክ አካውንት፡ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ (CBE)
📍 የአካውንት ቁጥር፡ 1000709139634
አዘጋጅ፡ የአዲስ አበባ አስተባባሪ ኮሚቴ
"እኛም ለቤታችን፣ እኛም ለእናታችን!"
#ethiopianorthodox #tewahedo #sthanna #spiritualgathers #addisababa #churchdevelopment #orthodoxtewahedo #ethiopia #faith #donation
6 months ago
የጎሳዬ ተስፋዬ "ሲያምሽ ያመኛል"፦ በሞት እና በህይወት መካከል የሚንገላታ የልብ ጩኸት
ይህ የጎሳዬ ተስፋዬ ድንቅ ስራ በኢትዮጵያ ዘመናዊ ሙዚቃ ታሪክ ውስጥ ስሜትን በመግደልና ነፍስን በመንካት ረገድ ወደር የማይገኝለት ሲሆን፣ በግጥሙ ውስጥ የታመቁት ቃላት ግን ከተራ የፍቅር ዘፈንነት አልፈው የሰውን ልጅ ህልውና፣ ስነ-ልቦናዊ ትስስር እና የርህራሄን ሜታፊዚካዊ ጥልቀት የሚመረምሩ ናቸው።
1. የ"እኔ" መፍረስ እና የርህራሄ ፍልስፍና (The Metaphysics of Compassion)
"አንቺ ሲያምሽ ውሎ ካደረ / የኔስ ልብ ረግቶ ምኑን ኖረ"
የጀርመኑ ታላቅ ፈላስፋ አርተር ሾፐንሃውር ዓለምን የሚረዳው በ"ፈቃድ" (Will) እና በ"ስቃይ" (Suffering) መካከል ባለ ትንቅንቅ ነው። ለእርሱ እውነተኛ ርህራሄ (Compassion) የሚገለጠው በአንድ ሰው እና በሌላው መካከል ያለው "ኢጎ" (Ego) ሲጠፋ ነው። አፍቃሪው "የኔስ ልብ ረግቶ ምኑን ኖረ" ሲል፣ የእርሱ ህልውና ትርጉም የሚኖረው በተፈቃሪዋ ደህንነት ላይ ብቻ መሆኑን ይገልጻል። ይህ በፈላስፎች እይታ "Inter-subjectivity" ይባላል።
አንዱ ሲታመም ሌላኛው ለምን ያመዋል? ምክንያቱም ነፍሳቸው በአንድ ገመድ ተሳስሯልና።
እውነተኛ የታሪክ ሰቀቀን፦ በ 19ኛው ክፍለ ዘመን የኖረውና "The Adventures of Huckleberry Finn" በተሰኘው መጽሐፉ የሚታወቀው ማርክ ትዌይን እና የሚወዳት ሚስቱ ሊቪ ታሪክ ለዚህ ማሳያ ነው። ሊቪ ለረጅም ዓመታት በህመም ስትሰቃይ፣ ትዌይን የራሱን ስራና ደስታ ትቶ "እሷ የታመመችበት ዓለም የእኔ እስር ቤት ነው" ይል ነበር። እሷ ስትሞት፣ ብዕሩም አብሮ ደረቀ። ጎሳዬ በግጥሙ የገለጸው "ጤና መጉደል" በትዌይን ህይወት ውስጥ የታየ እውነተኛ የነፍስ መጥፋት ነበር።
2. የጭንቀት ፍልስፍና እና ያልተቋጨ ተስፋ (The Anxiety of Finitude)
"ባንቺው የያዝኩት የህይወት ጉዞ / ተጀመረ እንጂ መች አለቀና"
የዘመኑ የህልውና ፈላስፋ ማርቲን ሄይዴገር የሰው ልጅን "ወደ ሞት የሚገሰግስ ፍጡር" (Being-towards-death) ይለዋል። ሆኖም አፍቃሪው ይህንን የተፈጥሮ ህግ ለመቀበል ፍቃደኛ አይደለም። "ገና ያልኖርነው ብዙ ይታየኛል" የሚለው ጩኸት፣ ሞት መጥቶ ታሪካቸውን እንዳያቋርጠው የሚደረግ የልብ ልመና ነው። በስነ-ፅሁፍ ውስጥ እጅግ አሳዛኙ ነገር "ያልተጨረሰ ታሪክ" (Unfinished Story) ነው።
የታሪክ ምሳሌ፦ የሙጋል ንጉሰ ነገስት ሻህ ጃሃን እና የሚስቱ ሙምታዝ ማሃል ታሪክ ይህንን በጉልህ ያሳያል። ሙምታዝ በ 1631 በ 14ኛው ልጇ ምጥ ወቅት በሞት አፋፍ ላይ ሳለች፣ ንጉሱ መላ ሰላሙን አጥቶ ነበር። "ገና ያልኖርነው ብዙ አለ" የሚለው ስሜት በንጉሱ ልብ ውስጥ የታተመው እሷ ከሞተች በኋላ በገነባው ታጅ ማሃል ህንፃ ነው። ያ ህንፃ በአካል የተለየችውን ሚስቱን በታሪክ ውስጥ "ያልተቋጨ ጉዞ" አድርጎ ለማኖር የተሰራ የድንጋይ ለቅሶ ነው።
3. የሳይኮሶማቲክ ህመም እና የነርቭ ሳይንስ ምስጢር
"ጎኔን አመመኝ ስትይ እኔንም ይሰማኛል / ልቤን ተሰማኝ ስትይ የኔም ልብ ይሸበራል"
በዘመናዊ ስነ-ልቦና እና በነርቭ ሳይንስ (Neuroscience)፣ ይህ ሁኔታ "Mirror Neurons" በመባል ይታወቃል። የምንወደው ሰው ሲያዝን ወይም ሲታመም፣ የእኛ አእምሮ ያንኑ ህመም ልክ በራሳችን ላይ እንደደረሰ አድርጎ ያስተናግደዋል። ጎሳዬ "ጎኔን አመመኝ ስትይ እኔንም ይሰማኛል" ሲል፣ ይህንን ሳይንሳዊ እውነት በቅኔ ገልጾታል። ይህ ፍቅር ሳይሆን "የአካል ውህደት" ነው።
ደራሲያዊ እይታ፦ የሩሲያው ታላቅ ደራሲ ፊዮዶር ዶስቶየቭስኪ በገጸ-ባህሪያቱ ውስጥ እንዲህ ያለውን "መንታ ስቃይ" በተደጋጋሚ ይስላል። አፍቃሪው የተፈቃሪውን ህመም ሲጋራ፣ ስቃዩ በሁለት አይባዛም፤ ይልቁንም አፍቃሪው ላይ የሚደርሰው ስነ-ልቦናዊ ስብራት ከተፈቃሪዋ አካላዊ ህመም ይበልጣል። "ያንቺን ስቃይ የኔ ያርገው" የሚለው ቃል፣ አፍቃሪው ያለበትን ከፍተኛ የተስፋ መቁረጥ ደረጃ ያሳያል።
4. የመጨረሻው መማፀኛ
"ማልዶ ሌት ሳይነጋ ፈጣሪን / በፀሎት የሚማፀነው አንደበትሽ / ይተርፍ ይሆን ወይ ካንቺ አልፎ ለኔ አፍቃሪሽ"
እዚህ ጋር ግጥሙ ከቁሳዊው ዓለም ወጥቶ ወደ ሜታፊዚክስ ይሸጋገራል። የዴንማርኩ ፈላስፋ ሶረን ኪርክጋርድ እንደሚለው፣ የሰው ልጅ በምክንያታዊነት ሊፈታው የማይችለው ችግር ሲገጥመው "የእምነት ዝላይ" (Leap of Faith) ያደርጋል። አፍቃሪው የራሱን ጤናና ሰላም የሚፈልገው በእሷ ፀሎት ውስጥ ነው። ይህ እጅግ አሳዛኝ ነው—ምክንያቱም እሷ ራሷ በህመም ላይ ሆና ለራሷ የምትፀልየው ፀሎት ለእርሱም "ተርፎት" እንዲድን ይፈልጋል።
ታሪካዊ እውነታ፦ የታዋቂው ሳይንቲስት አልበርት አንስታይን እና የሚስቱ ኤልሳ ታሪክን ብንመለከት፣ ኤልሳ በታመመችበት ወቅት አንስታይን በስራው ላይ ማተኮር አቅቶት "የእኔ አእምሮ የሚሰራው እሷ ከጎኔ ካለች ብቻ ነው" ብሎ ነበር። በግጥሙ ውስጥ "ፀጋ በረከቱ ያዝንብልሽ በጤና" የሚለው ምርቃት፣ አፍቃሪው ከፈጣሪ ውጭ ሌላ መፍትሄ እንደሌለው ያመነበት የመጨረሻው ጥግ ነው።
5. የፍቅር አምባገነንነት እና የነፃነት ማጣት
"የነገው ሰላሜም ይታጎላል... የነገው ሰላሜም ይበተናል"
በመጨረሻም፣ ይህ ግጥም ፍቅርን እንደ ደስታ ሳይሆን እንደ "ቆንጆ እስር" ይስለዋል። ፈላስፋው ዣን ፖል ሳርትር "ሌላው ሰው ገሃነሜ ነው" (L'enfer, c'est les autres) ሲል፣ ሌላው ሰው በእኛ ህልውና ላይ ያለውን ፍፁም ስልጣን ለመግለጽ ነው። አፍቃሪው "ነገዬ ይበተናል" ሲል፣ የእርሱ የወደፊት ዕጣ ፈንታ በእርሱ እጅ ሳይሆን በታመመችው ፍቅረኛው እጅ መሆኑን እያሳወቀ ነው። ይህ ነፃነትን ያጣ ፍቅር ነው—አሳዛኝነቱም እዚህ ላይ ነው።
ማጠቃለያ
የጎሳዬ ተስፋዬ "ሲያምሽ ያመኛል" የሚለው ስራ፣ የሰው ልጅ ለሌላው ሰው ያለውን ጥልቅ የርህራሄ አቅም የሚዘክር ነው። ግጥሙን ስንተነትነው የምናገኘው ትልቁ እውነት፡- መውደድ ማለት ልብን አውጥቶ ለሌላ ሰው መስጠት እና "እባክሽ አትሰባብሪው" ብሎ መማፀን መሆኑን ነው። አፍቃሪው በተፈቃሪዋ ህመም ውስጥ የራሱን ሞት ያያል፤ በእሷ ትንፋሽ ውስጥ የራሱን ህይወት ይፈልጋል።
"ሲያምሽ ያመኛል" የሚለው ዘፈን የአለምን የፍቅርና የሀዘን ታሪክ ጠቅልሎ ይዟል።
አሳዛኝነቱ የሚመነጨው ከተፈቃሪዋ ህመም ሳይሆን፣ አፍቃሪው እሷን ለማዳን ካለው "ፍፁም ፍላጎት" እና "ፍፁም አቅመ-ቢስነት" መካከል ካለው ሰፊ ገደል ነው።
ይህ የጎሳዬ ተስፋዬ ድንቅ ስራ በኢትዮጵያ ዘመናዊ ሙዚቃ ታሪክ ውስጥ ስሜትን በመግደልና ነፍስን በመንካት ረገድ ወደር የማይገኝለት ሲሆን፣ በግጥሙ ውስጥ የታመቁት ቃላት ግን ከተራ የፍቅር ዘፈንነት አልፈው የሰውን ልጅ ህልውና፣ ስነ-ልቦናዊ ትስስር እና የርህራሄን ሜታፊዚካዊ ጥልቀት የሚመረምሩ ናቸው።
1. የ"እኔ" መፍረስ እና የርህራሄ ፍልስፍና (The Metaphysics of Compassion)
"አንቺ ሲያምሽ ውሎ ካደረ / የኔስ ልብ ረግቶ ምኑን ኖረ"
የጀርመኑ ታላቅ ፈላስፋ አርተር ሾፐንሃውር ዓለምን የሚረዳው በ"ፈቃድ" (Will) እና በ"ስቃይ" (Suffering) መካከል ባለ ትንቅንቅ ነው። ለእርሱ እውነተኛ ርህራሄ (Compassion) የሚገለጠው በአንድ ሰው እና በሌላው መካከል ያለው "ኢጎ" (Ego) ሲጠፋ ነው። አፍቃሪው "የኔስ ልብ ረግቶ ምኑን ኖረ" ሲል፣ የእርሱ ህልውና ትርጉም የሚኖረው በተፈቃሪዋ ደህንነት ላይ ብቻ መሆኑን ይገልጻል። ይህ በፈላስፎች እይታ "Inter-subjectivity" ይባላል።
አንዱ ሲታመም ሌላኛው ለምን ያመዋል? ምክንያቱም ነፍሳቸው በአንድ ገመድ ተሳስሯልና።
እውነተኛ የታሪክ ሰቀቀን፦ በ 19ኛው ክፍለ ዘመን የኖረውና "The Adventures of Huckleberry Finn" በተሰኘው መጽሐፉ የሚታወቀው ማርክ ትዌይን እና የሚወዳት ሚስቱ ሊቪ ታሪክ ለዚህ ማሳያ ነው። ሊቪ ለረጅም ዓመታት በህመም ስትሰቃይ፣ ትዌይን የራሱን ስራና ደስታ ትቶ "እሷ የታመመችበት ዓለም የእኔ እስር ቤት ነው" ይል ነበር። እሷ ስትሞት፣ ብዕሩም አብሮ ደረቀ። ጎሳዬ በግጥሙ የገለጸው "ጤና መጉደል" በትዌይን ህይወት ውስጥ የታየ እውነተኛ የነፍስ መጥፋት ነበር።
2. የጭንቀት ፍልስፍና እና ያልተቋጨ ተስፋ (The Anxiety of Finitude)
"ባንቺው የያዝኩት የህይወት ጉዞ / ተጀመረ እንጂ መች አለቀና"
የዘመኑ የህልውና ፈላስፋ ማርቲን ሄይዴገር የሰው ልጅን "ወደ ሞት የሚገሰግስ ፍጡር" (Being-towards-death) ይለዋል። ሆኖም አፍቃሪው ይህንን የተፈጥሮ ህግ ለመቀበል ፍቃደኛ አይደለም። "ገና ያልኖርነው ብዙ ይታየኛል" የሚለው ጩኸት፣ ሞት መጥቶ ታሪካቸውን እንዳያቋርጠው የሚደረግ የልብ ልመና ነው። በስነ-ፅሁፍ ውስጥ እጅግ አሳዛኙ ነገር "ያልተጨረሰ ታሪክ" (Unfinished Story) ነው።
የታሪክ ምሳሌ፦ የሙጋል ንጉሰ ነገስት ሻህ ጃሃን እና የሚስቱ ሙምታዝ ማሃል ታሪክ ይህንን በጉልህ ያሳያል። ሙምታዝ በ 1631 በ 14ኛው ልጇ ምጥ ወቅት በሞት አፋፍ ላይ ሳለች፣ ንጉሱ መላ ሰላሙን አጥቶ ነበር። "ገና ያልኖርነው ብዙ አለ" የሚለው ስሜት በንጉሱ ልብ ውስጥ የታተመው እሷ ከሞተች በኋላ በገነባው ታጅ ማሃል ህንፃ ነው። ያ ህንፃ በአካል የተለየችውን ሚስቱን በታሪክ ውስጥ "ያልተቋጨ ጉዞ" አድርጎ ለማኖር የተሰራ የድንጋይ ለቅሶ ነው።
3. የሳይኮሶማቲክ ህመም እና የነርቭ ሳይንስ ምስጢር
"ጎኔን አመመኝ ስትይ እኔንም ይሰማኛል / ልቤን ተሰማኝ ስትይ የኔም ልብ ይሸበራል"
በዘመናዊ ስነ-ልቦና እና በነርቭ ሳይንስ (Neuroscience)፣ ይህ ሁኔታ "Mirror Neurons" በመባል ይታወቃል። የምንወደው ሰው ሲያዝን ወይም ሲታመም፣ የእኛ አእምሮ ያንኑ ህመም ልክ በራሳችን ላይ እንደደረሰ አድርጎ ያስተናግደዋል። ጎሳዬ "ጎኔን አመመኝ ስትይ እኔንም ይሰማኛል" ሲል፣ ይህንን ሳይንሳዊ እውነት በቅኔ ገልጾታል። ይህ ፍቅር ሳይሆን "የአካል ውህደት" ነው።
ደራሲያዊ እይታ፦ የሩሲያው ታላቅ ደራሲ ፊዮዶር ዶስቶየቭስኪ በገጸ-ባህሪያቱ ውስጥ እንዲህ ያለውን "መንታ ስቃይ" በተደጋጋሚ ይስላል። አፍቃሪው የተፈቃሪውን ህመም ሲጋራ፣ ስቃዩ በሁለት አይባዛም፤ ይልቁንም አፍቃሪው ላይ የሚደርሰው ስነ-ልቦናዊ ስብራት ከተፈቃሪዋ አካላዊ ህመም ይበልጣል። "ያንቺን ስቃይ የኔ ያርገው" የሚለው ቃል፣ አፍቃሪው ያለበትን ከፍተኛ የተስፋ መቁረጥ ደረጃ ያሳያል።
4. የመጨረሻው መማፀኛ
"ማልዶ ሌት ሳይነጋ ፈጣሪን / በፀሎት የሚማፀነው አንደበትሽ / ይተርፍ ይሆን ወይ ካንቺ አልፎ ለኔ አፍቃሪሽ"
እዚህ ጋር ግጥሙ ከቁሳዊው ዓለም ወጥቶ ወደ ሜታፊዚክስ ይሸጋገራል። የዴንማርኩ ፈላስፋ ሶረን ኪርክጋርድ እንደሚለው፣ የሰው ልጅ በምክንያታዊነት ሊፈታው የማይችለው ችግር ሲገጥመው "የእምነት ዝላይ" (Leap of Faith) ያደርጋል። አፍቃሪው የራሱን ጤናና ሰላም የሚፈልገው በእሷ ፀሎት ውስጥ ነው። ይህ እጅግ አሳዛኝ ነው—ምክንያቱም እሷ ራሷ በህመም ላይ ሆና ለራሷ የምትፀልየው ፀሎት ለእርሱም "ተርፎት" እንዲድን ይፈልጋል።
ታሪካዊ እውነታ፦ የታዋቂው ሳይንቲስት አልበርት አንስታይን እና የሚስቱ ኤልሳ ታሪክን ብንመለከት፣ ኤልሳ በታመመችበት ወቅት አንስታይን በስራው ላይ ማተኮር አቅቶት "የእኔ አእምሮ የሚሰራው እሷ ከጎኔ ካለች ብቻ ነው" ብሎ ነበር። በግጥሙ ውስጥ "ፀጋ በረከቱ ያዝንብልሽ በጤና" የሚለው ምርቃት፣ አፍቃሪው ከፈጣሪ ውጭ ሌላ መፍትሄ እንደሌለው ያመነበት የመጨረሻው ጥግ ነው።
5. የፍቅር አምባገነንነት እና የነፃነት ማጣት
"የነገው ሰላሜም ይታጎላል... የነገው ሰላሜም ይበተናል"
በመጨረሻም፣ ይህ ግጥም ፍቅርን እንደ ደስታ ሳይሆን እንደ "ቆንጆ እስር" ይስለዋል። ፈላስፋው ዣን ፖል ሳርትር "ሌላው ሰው ገሃነሜ ነው" (L'enfer, c'est les autres) ሲል፣ ሌላው ሰው በእኛ ህልውና ላይ ያለውን ፍፁም ስልጣን ለመግለጽ ነው። አፍቃሪው "ነገዬ ይበተናል" ሲል፣ የእርሱ የወደፊት ዕጣ ፈንታ በእርሱ እጅ ሳይሆን በታመመችው ፍቅረኛው እጅ መሆኑን እያሳወቀ ነው። ይህ ነፃነትን ያጣ ፍቅር ነው—አሳዛኝነቱም እዚህ ላይ ነው።
ማጠቃለያ
የጎሳዬ ተስፋዬ "ሲያምሽ ያመኛል" የሚለው ስራ፣ የሰው ልጅ ለሌላው ሰው ያለውን ጥልቅ የርህራሄ አቅም የሚዘክር ነው። ግጥሙን ስንተነትነው የምናገኘው ትልቁ እውነት፡- መውደድ ማለት ልብን አውጥቶ ለሌላ ሰው መስጠት እና "እባክሽ አትሰባብሪው" ብሎ መማፀን መሆኑን ነው። አፍቃሪው በተፈቃሪዋ ህመም ውስጥ የራሱን ሞት ያያል፤ በእሷ ትንፋሽ ውስጥ የራሱን ህይወት ይፈልጋል።
"ሲያምሽ ያመኛል" የሚለው ዘፈን የአለምን የፍቅርና የሀዘን ታሪክ ጠቅልሎ ይዟል።
አሳዛኝነቱ የሚመነጨው ከተፈቃሪዋ ህመም ሳይሆን፣ አፍቃሪው እሷን ለማዳን ካለው "ፍፁም ፍላጎት" እና "ፍፁም አቅመ-ቢስነት" መካከል ካለው ሰፊ ገደል ነው።
Sponsored by
Surafel
Welcome
Welcome to ...
6 months ago
🌙እንኳን ለ1447ኛው የታላቁ የረመዷን ወር በሰላም አደረሳችሁ 🌙
#ethiopia | በሳውዲ አረቢያ የረመዷን ወር መግቢያ ጨረቃ በመታየቷ፣ ነገ ረቡዕ የካቲት 11 ቀን 2018 ዓ.ም. የታላቁ የረመዷን ወር የመጀመሪያ ቀን ሆኖ ይውላል።
ረመዷን የሰላም፣ የፍቅር፣ የደግነትና ወደ ፈጣሪ ይበልጥ የሚቀርቡበት የተቀደሰ ወር ነው። ይህ ወር ለሀገራችን ኢትዮጵያና ለዓለም ሕዝብ ሁሉ ሰላምና አንድነትን ይዞ እንዲመጣ ምኞታችን ነው።
ለመላው የሀገራችንና የዓለም ሙስሊሞች በሙሉ፦
"ረመዷን ከሪም!" ✨🌙
#ramadan #ramadankarim #ethiopia #muslimcommunity #peace #faith #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን
#ethiopia | በሳውዲ አረቢያ የረመዷን ወር መግቢያ ጨረቃ በመታየቷ፣ ነገ ረቡዕ የካቲት 11 ቀን 2018 ዓ.ም. የታላቁ የረመዷን ወር የመጀመሪያ ቀን ሆኖ ይውላል።
ረመዷን የሰላም፣ የፍቅር፣ የደግነትና ወደ ፈጣሪ ይበልጥ የሚቀርቡበት የተቀደሰ ወር ነው። ይህ ወር ለሀገራችን ኢትዮጵያና ለዓለም ሕዝብ ሁሉ ሰላምና አንድነትን ይዞ እንዲመጣ ምኞታችን ነው።
ለመላው የሀገራችንና የዓለም ሙስሊሞች በሙሉ፦
"ረመዷን ከሪም!" ✨🌙
#ramadan #ramadankarim #ethiopia #muslimcommunity #peace #faith #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን
6 months ago
የእንባ ማኒፌስቶ፦ የብዙነሽ በቀለ "ፍቅርን በልቤ መስርቶ" እና የማይጨረስ የፍቅር ጉዞ
የመሠረት መናድ
በደራስያን እይታ "ፍቅርን በልቤ መስርቶ" የሚለው ቃል የመጨረሻው የሥነ-ጽሁፍ ሰቆቃ (Tragedy) መጀመሪያ ነው። ፍቅር እዚህ ጋር እንደ ቤት ሳይሆን እንደ ቤተ-መቅደስ ነው የተሳለው። "መሰረት" የሚለው ቃል ጽናትን ብቻ ሳይሆን የአንድን ሰው ህይወት ሙሉ በሙሉ ለሌላው አሳልፎ መስጠትን ያሳያል። ደራሲያን እንደሚሉት፣ ከቤቱ መፍረስ በላይ የሚያስለቅሰው፣ ቤቱ የፈረሰው ገና ጣሪያው ሳይቀጥል፣ በብርድና በዝናብ ወቅት ባለቤቱ ጥሎት በመጥፋቱ ነው። ገጣሚው ክህደትን እንደ ግላዊ ጉዳይ ብቻ ሳይሆን፣ እንደ አንድ ትልቅ የቃል-ኪዳን ስርአት መፈራረስ አድርጎ ይስለዋል። ይህ ግጥም "የተተወ ህንጻ" ሳይሆን "የተከዳ ነፍስ" ዋይታ ነው።
የሰው ልጅ ተለዋዋጭነት
ፈላስፋው ዣን ፖል ሳርትሬ "ሰው መጀመሪያ ይገኛል፣ ከዚያም እራሱን ይፈጥራል" ይላል። በብዙነሽ ዜማ ውስጥ የምናየው ፍቅረኛ ግን፣ "እራሱን የፈጠረበትን" ቃልና መሐላ ሲክድ ይታያል። ፈላስፎች ይህንን "Bad Faith" ይሉታል። መሐላውን የረሳው ሰው እራሱን ነጻ ለማውጣት ሲል የሌላውን ህልውና ገድሏል። "ያን ሁሉ መሐላ" ብላ ስትጮህ፣ ፈላስፋው ኒቼ እንደሚለው "ታማኝነት ለረጅም ጊዜ የሚቆይ ተፈጥሮአዊ ያልሆነ ጫና ነው" የሚለውን መራራ እውነት ታስታውሰናለች። ሰው ቃሉን ሲያጥፍ የራሱን ሰብአዊነትም ጭምር እየቀበረ እንደሆነ ፈላስፎች ይከራከራሉ።
ፈሳሽ ፍቅር
የዘመናችን ዝነኛ ፈላስፋ ዚግመንት ባውማን፣ የአሁኑን ዘመን ፍቅር "Liquid Love" (ፈሳሽ ፍቅር) ይለዋል። ብዙነሽ "ፍቅርን በልቤ መስርቶ" ስትል፣ እሷ የነበረችው ፍቅር እንደ ድንጋይ በሚጸናበት ዘመን ነበር። ባውማን እንደሚለው ግን፣ አሁን ግንኙነቶች እንደ ውሃ ፈሳሽ ናቸው፤ በቀላሉ ቅርጻቸውን ይለውጣሉ፣ በቀላሉ ይፈስሳሉ። ዘፋኟ "ሌላ አሰበ ወይ ልብህ?" ብላ ስትጠይቅ፣ የአሁኑ ዘመን ፈላስፎች "አዎ፣ ምክንያቱም አሁን ያለው ሰው ለአንድ ቃል የመታመን ብቃት የለውም" ይላሉ። ፍቅር ከመሠረትነት ወደ ሊጣል የሚችል "ሸቀጥ" ተቀይሯል።
የፍጆታ ባህል እና "ሊጣል የሚችል" ነፍስ
የአሁኑ ዘመን ፈላስፎች እንደሚሉት፣ አሁን የምንኖረው "Throw-away Society" ውስጥ ነው። አንድ ስልክ ሲበላሽ እንደምንጥለው ሁሉ፣ ፍቅረኛም ላይ ትንሽ ጉድለት ሲታይ ወይም የተሻለ አማራጭ ሲገኝ "Delete" ይደረጋል።
ብዙነሽ "ያን ሁሉ ቃልኪዳኑን እረስቶ" ስትል፣ ለሷ ቃልኪዳን "ዘላለማዊ ውል" ነበር። ለአሁኑ ዘመን ሰው ግን ቃልኪዳን ማለት እንደ ሶፍትዌር "Terms and Conditions" በቀላሉ "Accept" ተብሎ፣ አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ ደግሞ በቅጽበት የሚጣስ ወረቀት ሆኗል።
የትውስታ ሲኦል
በሳይኮሎጂስቶች እይታ፣ የዚህ ዘፈን ትልቁ ህመም "Cognitive Dissonance" ወይም የአስተሳሰብ ግጭት ነው። ዘፋኟ "ያልከውን ቃል አልታቀበህም ወይ አሁን ስትረሳው?" ስትል፣ አእምሮዋ በድሮው "አፍቃሪ" እና በአሁኑ "ከጂ" መካከል ያለውን ልዩነት ማስታረቅ አቅቶታል። ትውስታ እዚህ ጋር እንደ ስቃይ መሳሪያ ሆኖ ያገለግላል። ሳይኮሎጂው እንደሚነግረን፣ ክህደት የሚጎዳው ክህደቱ ራሱ ሳይሆን፣ የተከዳው ሰው "ለካ ያ ሁሉ ውሸት ነበር" ብሎ ያለፈውን ትዝታውን ጭምር መጠራጠር ሲጀምርና የማንነት ቀውስ ውስጥ ሲገባ የሚፈጠረው የነፍስ ስብራት ነው።
ሰብለ እና የሰባት ዓመቱ ባዶነት
ከዘፈኑ ጀርባ ያለውን ስሜት ለመረዳት አንዲት "ሰብለ" የምትባል ሴት ታሪክ እንመልከት። ሰብለ ለሰባት ዓመታት ከፍቅረኛዋ ጋር በአንድነት ኖራለች፤ እሱ ትምህርቱን እስኪጨርስ የቀን ሰራተኛ ሆና እየሰራች ደግፋዋለች። ልክ ስኬት ላይ ሲደርስና "መሰረትኩት" ያለው ህይወት ፍሬ ሊያፈራ ሲል፣ "አልመጥነኝም" ብሎ ሌላ አገባ። ሰብለ ስታለቅስ የነበረው ስለ ጠፋው ገንዘብ ሳይሆን፣ "ፍቅርን በልቤ መስርቶ" እንዴት ለሌላ ሰጠው? በሚለው ጥያቄ ነው። የብዙነሽ ዜማ የእንደነዚህ አይነት በሺዎች የሚቆጠሩ ዝም የተባሉ ልቦች የሲቃ ድምፅ ነው።
"አንተም አንዳሻህ ሂድ"፦ የክብር ለቅሶ
በዘፈኑ ውስጥ ትልቁ ቁምነገር "አንተም አንዳሻህ ሂድ የኔም እንባ ይፍሰስ" የሚለው ስንኝ ነው። ይህ በሳይኮሎጂ "Radical Acceptance" ይባላል። ዘፋኟ ልመና ውስጥ አይደለችም፤ ይልቁንም የራሷን ሐዘን በክብር ለመቀበል ወስናለች። "መቼም አልታደልኩኝ ፍቅርን ለመጨረስ" የሚለው ቃል፣ የሰው ልጅ እጣ-ፈንታን የመቀበል ጥልቅ ፍልስፍናን ያሳያል። ህመሟን ወደ ውጭ ሳይሆን ወደ ውስጥ በማየት፣ በገዛ እንባዋ ቁስሏን ለማጠብ ትሞክራለች። ዘፋኟ ሐዘኑን እንደ ጌጥ ታደርገዋለች።
የዲጂታል ዘመን እና የ"አማራጭ" ገዳይነት
ዘመናዊው ፈላስፋ አለን ደ ቦቶን፣ የፍቅር ስቃይ የሚመጣው "ከመጠን በላይ አማራጭ" በመኖሩ ነው ይላል። ብዙነሽ "ሌላ አሰበ ወይ ልብህ?" ስትል፣ ያ "ሌላ" የተባለው ነገር በዘመናዊው ዓለም በሶሻል ሚዲያ ምክንያት በየሰከንዱ የሚከሰት ፈተና ነው። ፈላስፎች እንደሚሉት፣ የአሁኑ ዘመን ሰው "ከዚህ የተሻለ አላገኝም ወይ?" በሚል ስጋት ውስጥ ስለሚኖር፣ "መሰረት" መጣል አይችልም።
የብዙነሽ ዜማ መሰረት ለሌለው የዘመኑ ትውልድ ትልቅ የህሊና ጩኸት ነው።
የመሐላ ትርጉም፦ የመጨረሻው ውል
በኢትዮጵያ ባህል መሐላ ከፈጣሪ እና ከሰው ጋር የሚደረግ ቅዱስ ውል ነው። ዘፋኟ "ያን ሁሉ መሐላ" ስትል፣ ጉዳዩ የፍቅር ብቻ ሳይሆን የሞራል ውድቀትም እንደሆነ ትገልጻለች። መሐላን ማፍረስ በባህላችን "እርግማንን" ይጋብዛል። ስለዚህ "የኔም እንባ ይፍሰስ" ስትል፣ ያ የፈሰሰ እንባ ነገ ፍርድ እንደሚሰጥ ስውር መልእክት እያስተላለፈች ነው። የከዳት ሰው እዳው ከፍቅር በላይ መሆኑን፣ እንባው ደግሞ የፍርድ ቀን ምስክር መሆኑን ትነግረናለች።
የፍቅር እረመጥ፦ የስቃይ ጥልቀት
"በፍቅርህ እረመጥ ሲቃጠል አንጀቴ" የሚለው አገላለጽ፣ ፍቅር ከበረከትነት ወደ ቅጣትነት መቀየሩን ያሳያል። እረመጥ የማይጠፋ፣ በውስጥ የሚነድ እሳት ነው። ሳይንስ እንደሚነግረን ክህደት የሚፈጥረው ህመም ልክ እንደ እሳት ቃጠሎ በአንጎል ውስጥ ተመሳሳይ ቦታን ያነቃቃል። ብዙነሽ ይህንን ሳይንሳዊ እውነት "አንጀቴ ተቃጠለ" በሚለው የሀገርኛ ፈሊጥ ገልጻዋለች። ይህ ስቃይ የሚታይ ቁስል የሌለው፣ ግን ነፍስን የሚያሳርር ዘላለማዊ እሳት ነው።
አሳዛኝ ፍጻሜ፦ "ፍቅርን ለመጨረስ"
የዘፈኑ መደምደሚያ "መቼም አልታደልኩኝ ፍቅርን ለመጨረስ" የሚለው ነው፤ ይህም የመጨረሻው የልብ ስብራት ነው። በግሪክ ድራማዎች እንደምናየው፣ ጀግናው ምንም ቢጥርም መጨረሻው ውድቀት ይሆናል። እዚህ ጋር ፍቅርን እንደ ሩጫ ወይም እንደ ትልቅ ስራ ትቆጥረዋለች። መጀመር እንጂ መጨረስ ያልተቻለበት ታላቅ ፕሮጀክት። ይህ ተስፋ መቁረጥ ሳይሆን፣ ፍቅር የሁለት ሰው ፍቃድ ካልታከለበት ብቻውን እንደማይቆም የምታውጅበት የብስለት ቃል ነው። ትንታኔው እዚህ ላይ ቢያበቃም፣ የብዙነሽ ድምፅ ግን በሰሚው ህሊና ውስጥ እንደ ማዕበል መናወጡን ይቀጥላል።
የመሠረት መናድ
በደራስያን እይታ "ፍቅርን በልቤ መስርቶ" የሚለው ቃል የመጨረሻው የሥነ-ጽሁፍ ሰቆቃ (Tragedy) መጀመሪያ ነው። ፍቅር እዚህ ጋር እንደ ቤት ሳይሆን እንደ ቤተ-መቅደስ ነው የተሳለው። "መሰረት" የሚለው ቃል ጽናትን ብቻ ሳይሆን የአንድን ሰው ህይወት ሙሉ በሙሉ ለሌላው አሳልፎ መስጠትን ያሳያል። ደራሲያን እንደሚሉት፣ ከቤቱ መፍረስ በላይ የሚያስለቅሰው፣ ቤቱ የፈረሰው ገና ጣሪያው ሳይቀጥል፣ በብርድና በዝናብ ወቅት ባለቤቱ ጥሎት በመጥፋቱ ነው። ገጣሚው ክህደትን እንደ ግላዊ ጉዳይ ብቻ ሳይሆን፣ እንደ አንድ ትልቅ የቃል-ኪዳን ስርአት መፈራረስ አድርጎ ይስለዋል። ይህ ግጥም "የተተወ ህንጻ" ሳይሆን "የተከዳ ነፍስ" ዋይታ ነው።
የሰው ልጅ ተለዋዋጭነት
ፈላስፋው ዣን ፖል ሳርትሬ "ሰው መጀመሪያ ይገኛል፣ ከዚያም እራሱን ይፈጥራል" ይላል። በብዙነሽ ዜማ ውስጥ የምናየው ፍቅረኛ ግን፣ "እራሱን የፈጠረበትን" ቃልና መሐላ ሲክድ ይታያል። ፈላስፎች ይህንን "Bad Faith" ይሉታል። መሐላውን የረሳው ሰው እራሱን ነጻ ለማውጣት ሲል የሌላውን ህልውና ገድሏል። "ያን ሁሉ መሐላ" ብላ ስትጮህ፣ ፈላስፋው ኒቼ እንደሚለው "ታማኝነት ለረጅም ጊዜ የሚቆይ ተፈጥሮአዊ ያልሆነ ጫና ነው" የሚለውን መራራ እውነት ታስታውሰናለች። ሰው ቃሉን ሲያጥፍ የራሱን ሰብአዊነትም ጭምር እየቀበረ እንደሆነ ፈላስፎች ይከራከራሉ።
ፈሳሽ ፍቅር
የዘመናችን ዝነኛ ፈላስፋ ዚግመንት ባውማን፣ የአሁኑን ዘመን ፍቅር "Liquid Love" (ፈሳሽ ፍቅር) ይለዋል። ብዙነሽ "ፍቅርን በልቤ መስርቶ" ስትል፣ እሷ የነበረችው ፍቅር እንደ ድንጋይ በሚጸናበት ዘመን ነበር። ባውማን እንደሚለው ግን፣ አሁን ግንኙነቶች እንደ ውሃ ፈሳሽ ናቸው፤ በቀላሉ ቅርጻቸውን ይለውጣሉ፣ በቀላሉ ይፈስሳሉ። ዘፋኟ "ሌላ አሰበ ወይ ልብህ?" ብላ ስትጠይቅ፣ የአሁኑ ዘመን ፈላስፎች "አዎ፣ ምክንያቱም አሁን ያለው ሰው ለአንድ ቃል የመታመን ብቃት የለውም" ይላሉ። ፍቅር ከመሠረትነት ወደ ሊጣል የሚችል "ሸቀጥ" ተቀይሯል።
የፍጆታ ባህል እና "ሊጣል የሚችል" ነፍስ
የአሁኑ ዘመን ፈላስፎች እንደሚሉት፣ አሁን የምንኖረው "Throw-away Society" ውስጥ ነው። አንድ ስልክ ሲበላሽ እንደምንጥለው ሁሉ፣ ፍቅረኛም ላይ ትንሽ ጉድለት ሲታይ ወይም የተሻለ አማራጭ ሲገኝ "Delete" ይደረጋል።
ብዙነሽ "ያን ሁሉ ቃልኪዳኑን እረስቶ" ስትል፣ ለሷ ቃልኪዳን "ዘላለማዊ ውል" ነበር። ለአሁኑ ዘመን ሰው ግን ቃልኪዳን ማለት እንደ ሶፍትዌር "Terms and Conditions" በቀላሉ "Accept" ተብሎ፣ አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ ደግሞ በቅጽበት የሚጣስ ወረቀት ሆኗል።
የትውስታ ሲኦል
በሳይኮሎጂስቶች እይታ፣ የዚህ ዘፈን ትልቁ ህመም "Cognitive Dissonance" ወይም የአስተሳሰብ ግጭት ነው። ዘፋኟ "ያልከውን ቃል አልታቀበህም ወይ አሁን ስትረሳው?" ስትል፣ አእምሮዋ በድሮው "አፍቃሪ" እና በአሁኑ "ከጂ" መካከል ያለውን ልዩነት ማስታረቅ አቅቶታል። ትውስታ እዚህ ጋር እንደ ስቃይ መሳሪያ ሆኖ ያገለግላል። ሳይኮሎጂው እንደሚነግረን፣ ክህደት የሚጎዳው ክህደቱ ራሱ ሳይሆን፣ የተከዳው ሰው "ለካ ያ ሁሉ ውሸት ነበር" ብሎ ያለፈውን ትዝታውን ጭምር መጠራጠር ሲጀምርና የማንነት ቀውስ ውስጥ ሲገባ የሚፈጠረው የነፍስ ስብራት ነው።
ሰብለ እና የሰባት ዓመቱ ባዶነት
ከዘፈኑ ጀርባ ያለውን ስሜት ለመረዳት አንዲት "ሰብለ" የምትባል ሴት ታሪክ እንመልከት። ሰብለ ለሰባት ዓመታት ከፍቅረኛዋ ጋር በአንድነት ኖራለች፤ እሱ ትምህርቱን እስኪጨርስ የቀን ሰራተኛ ሆና እየሰራች ደግፋዋለች። ልክ ስኬት ላይ ሲደርስና "መሰረትኩት" ያለው ህይወት ፍሬ ሊያፈራ ሲል፣ "አልመጥነኝም" ብሎ ሌላ አገባ። ሰብለ ስታለቅስ የነበረው ስለ ጠፋው ገንዘብ ሳይሆን፣ "ፍቅርን በልቤ መስርቶ" እንዴት ለሌላ ሰጠው? በሚለው ጥያቄ ነው። የብዙነሽ ዜማ የእንደነዚህ አይነት በሺዎች የሚቆጠሩ ዝም የተባሉ ልቦች የሲቃ ድምፅ ነው።
"አንተም አንዳሻህ ሂድ"፦ የክብር ለቅሶ
በዘፈኑ ውስጥ ትልቁ ቁምነገር "አንተም አንዳሻህ ሂድ የኔም እንባ ይፍሰስ" የሚለው ስንኝ ነው። ይህ በሳይኮሎጂ "Radical Acceptance" ይባላል። ዘፋኟ ልመና ውስጥ አይደለችም፤ ይልቁንም የራሷን ሐዘን በክብር ለመቀበል ወስናለች። "መቼም አልታደልኩኝ ፍቅርን ለመጨረስ" የሚለው ቃል፣ የሰው ልጅ እጣ-ፈንታን የመቀበል ጥልቅ ፍልስፍናን ያሳያል። ህመሟን ወደ ውጭ ሳይሆን ወደ ውስጥ በማየት፣ በገዛ እንባዋ ቁስሏን ለማጠብ ትሞክራለች። ዘፋኟ ሐዘኑን እንደ ጌጥ ታደርገዋለች።
የዲጂታል ዘመን እና የ"አማራጭ" ገዳይነት
ዘመናዊው ፈላስፋ አለን ደ ቦቶን፣ የፍቅር ስቃይ የሚመጣው "ከመጠን በላይ አማራጭ" በመኖሩ ነው ይላል። ብዙነሽ "ሌላ አሰበ ወይ ልብህ?" ስትል፣ ያ "ሌላ" የተባለው ነገር በዘመናዊው ዓለም በሶሻል ሚዲያ ምክንያት በየሰከንዱ የሚከሰት ፈተና ነው። ፈላስፎች እንደሚሉት፣ የአሁኑ ዘመን ሰው "ከዚህ የተሻለ አላገኝም ወይ?" በሚል ስጋት ውስጥ ስለሚኖር፣ "መሰረት" መጣል አይችልም።
የብዙነሽ ዜማ መሰረት ለሌለው የዘመኑ ትውልድ ትልቅ የህሊና ጩኸት ነው።
የመሐላ ትርጉም፦ የመጨረሻው ውል
በኢትዮጵያ ባህል መሐላ ከፈጣሪ እና ከሰው ጋር የሚደረግ ቅዱስ ውል ነው። ዘፋኟ "ያን ሁሉ መሐላ" ስትል፣ ጉዳዩ የፍቅር ብቻ ሳይሆን የሞራል ውድቀትም እንደሆነ ትገልጻለች። መሐላን ማፍረስ በባህላችን "እርግማንን" ይጋብዛል። ስለዚህ "የኔም እንባ ይፍሰስ" ስትል፣ ያ የፈሰሰ እንባ ነገ ፍርድ እንደሚሰጥ ስውር መልእክት እያስተላለፈች ነው። የከዳት ሰው እዳው ከፍቅር በላይ መሆኑን፣ እንባው ደግሞ የፍርድ ቀን ምስክር መሆኑን ትነግረናለች።
የፍቅር እረመጥ፦ የስቃይ ጥልቀት
"በፍቅርህ እረመጥ ሲቃጠል አንጀቴ" የሚለው አገላለጽ፣ ፍቅር ከበረከትነት ወደ ቅጣትነት መቀየሩን ያሳያል። እረመጥ የማይጠፋ፣ በውስጥ የሚነድ እሳት ነው። ሳይንስ እንደሚነግረን ክህደት የሚፈጥረው ህመም ልክ እንደ እሳት ቃጠሎ በአንጎል ውስጥ ተመሳሳይ ቦታን ያነቃቃል። ብዙነሽ ይህንን ሳይንሳዊ እውነት "አንጀቴ ተቃጠለ" በሚለው የሀገርኛ ፈሊጥ ገልጻዋለች። ይህ ስቃይ የሚታይ ቁስል የሌለው፣ ግን ነፍስን የሚያሳርር ዘላለማዊ እሳት ነው።
አሳዛኝ ፍጻሜ፦ "ፍቅርን ለመጨረስ"
የዘፈኑ መደምደሚያ "መቼም አልታደልኩኝ ፍቅርን ለመጨረስ" የሚለው ነው፤ ይህም የመጨረሻው የልብ ስብራት ነው። በግሪክ ድራማዎች እንደምናየው፣ ጀግናው ምንም ቢጥርም መጨረሻው ውድቀት ይሆናል። እዚህ ጋር ፍቅርን እንደ ሩጫ ወይም እንደ ትልቅ ስራ ትቆጥረዋለች። መጀመር እንጂ መጨረስ ያልተቻለበት ታላቅ ፕሮጀክት። ይህ ተስፋ መቁረጥ ሳይሆን፣ ፍቅር የሁለት ሰው ፍቃድ ካልታከለበት ብቻውን እንደማይቆም የምታውጅበት የብስለት ቃል ነው። ትንታኔው እዚህ ላይ ቢያበቃም፣ የብዙነሽ ድምፅ ግን በሰሚው ህሊና ውስጥ እንደ ማዕበል መናወጡን ይቀጥላል።
8 months ago
"የአእላፋት ዝማሬ" በአዲስ አበባ መስቀል አደባባይ ለሦስተኛ ጊዜ ይካሄዳል።
የኢትዮጵያዊው ጃንደረባ ትውልድ (ኢጃት) ከታኅሣሥ 16 እስከ ታኅሣሥ 23 ቀን 2018 ዓ.ም ድረስ በግዮን ሆቴል ግራውንድስ ላይ የሚቆይ "የአእላፋት ሳምንት" የተሰኘ ዘርፈ ብዙ ዐውደ ርዕይና የጃን ፎረም መድረክ ማዘጋጀቱን አስታወቀ።
ማኅበሩ በዛሬው እለት በሰጠው ጋዜጣዊ መግለጫ ላይ እንደተገለጸው የመርሐግብሩ ዋና ዓላማ የቤተ ክርስቲያኒቱን ሊቃውንት፣ ደራሲያንና ታሪካዊ ሰዎችን መዘከር፣ የምሁራን ጥናታዊ ጽሑፎችን ማቅረብ፣ የአብነት ትምህርት ቤቶችንና ገዳማትን ማስተዋወቅ እንዲሁም የኦርቶዶክሳውያን የንግድ ትስስር መድረክ መፍጠር መሆኑ ተገልጿል።
በዐውደ ርዕዩ ላይ የኢትዮጵያዊው ነባቤ መለኮት የቅዱስ አባ ጊዮርጊስ ዘጋሥጫ 600ኛ ዓመት መታሰቢያ ከደብረ ባሕርይ ገዳም ጋር በመተባበር የሚከበር ሲሆን የዘንድሮው የገና መባዕም ለዚሁ ገዳም እንዲውል ተወስኗል። በተጨማሪም የታዋቂው ሊቅ የመልአከ ብርሃን አድማሱ ጀንበሬ ሥራዎች ይዘከራሉ።
በመድረኩ ላይ መምህር ዲያቆን ሄኖክ ኃይሌ፣ ረዳት ፕሮፌሰር ዳንኤል ሰይፈ ሚካኤል፣ ዲያቆን ምሕረት መላኩ፣ ጆናታን ፒያዦ እና ሌሎች ታዋቂ ምሁራን በነገረ መለኮት፣ በዕቅበተ እምነትና በሥነ-ልቦና ዙሪያ ጥናታዊ ጽሑፎችን ይቀርባሉ።
"ጃን አግናጥዮስ" የተሰኘው ክፍል ከታኅሣሥ 17 ጀምሮ ለሕፃናት ልዩ መንፈሳዊ ጨዋታዎች፣ ዝማሬና ትምህርታዊ ኤግዚቢሽኖችን ለህጻናት ተዘጋጅተዋል።
በሌላ በኩል በዲያቆን ምሕረት መላኩ የተጻፈው "Defending the Ancient Faith" የተሰኘው መጽሐፍ ታኅሣሥ 18 ቀን ይመረቃል።
የአእላፋት ዝማሬ አስመልክቶ ማህበሩ በሰጠው መግለጫ መሠረት በበዓለ ልደት ዋዜማ ታኅሣሥ 28 ቀን 2018 ዓ.ም በአዲስ አበባ መስቀል አደባባይ ለሦስተኛ ጊዜ እንዲሁም በድሬደዋ ከተማ ለገሀር አደባባይ ለሁለተኛ ጊዜ በድምቀት እንደሚካሄድ ገልጿል።
ዘንድሮ ከአዲስ አበባ እና ከድሬዳዋ ከተማ ባሻገር ለመጀመሪያ ጊዜ በአሰላ፣ በአሶሳ፣ በሆለታ፣ በአምቦ፣ በደሴ፣ እንዲሁም በሲያትልና በኡጋንዳ የአእላፋት ዝማሬ እንዲካሄድ የልምድ ልውውጥና ዝግጅት መደረጉ ተገልጿል።
የግዮኑ ዐውደ ርዕይ ታኅሣሥ 16 ቀን በብፁዓን ሊቃ ጳጳሳት ቡራኬ የሚከፈት ሲሆን፣ ከታኅሣሥ 17 እስከ 23 ባሉት ቀናት ከጠዋቱ 4፡00 እስከ ምሽት 2፡00 ሰዓት ድረስ ለሕዝብ ክፍት ሆኖ ይቆያል። ለዐውደ ርዕዩና ለፎረሙ መግቢያ 300 ብር መሆኑን ማኅበሩ አስታውቋል።
Via: ጌትነት ተመስገን (ጌች ሐበሻ)
የኢትዮጵያዊው ጃንደረባ ትውልድ (ኢጃት) ከታኅሣሥ 16 እስከ ታኅሣሥ 23 ቀን 2018 ዓ.ም ድረስ በግዮን ሆቴል ግራውንድስ ላይ የሚቆይ "የአእላፋት ሳምንት" የተሰኘ ዘርፈ ብዙ ዐውደ ርዕይና የጃን ፎረም መድረክ ማዘጋጀቱን አስታወቀ።
ማኅበሩ በዛሬው እለት በሰጠው ጋዜጣዊ መግለጫ ላይ እንደተገለጸው የመርሐግብሩ ዋና ዓላማ የቤተ ክርስቲያኒቱን ሊቃውንት፣ ደራሲያንና ታሪካዊ ሰዎችን መዘከር፣ የምሁራን ጥናታዊ ጽሑፎችን ማቅረብ፣ የአብነት ትምህርት ቤቶችንና ገዳማትን ማስተዋወቅ እንዲሁም የኦርቶዶክሳውያን የንግድ ትስስር መድረክ መፍጠር መሆኑ ተገልጿል።
በዐውደ ርዕዩ ላይ የኢትዮጵያዊው ነባቤ መለኮት የቅዱስ አባ ጊዮርጊስ ዘጋሥጫ 600ኛ ዓመት መታሰቢያ ከደብረ ባሕርይ ገዳም ጋር በመተባበር የሚከበር ሲሆን የዘንድሮው የገና መባዕም ለዚሁ ገዳም እንዲውል ተወስኗል። በተጨማሪም የታዋቂው ሊቅ የመልአከ ብርሃን አድማሱ ጀንበሬ ሥራዎች ይዘከራሉ።
በመድረኩ ላይ መምህር ዲያቆን ሄኖክ ኃይሌ፣ ረዳት ፕሮፌሰር ዳንኤል ሰይፈ ሚካኤል፣ ዲያቆን ምሕረት መላኩ፣ ጆናታን ፒያዦ እና ሌሎች ታዋቂ ምሁራን በነገረ መለኮት፣ በዕቅበተ እምነትና በሥነ-ልቦና ዙሪያ ጥናታዊ ጽሑፎችን ይቀርባሉ።
"ጃን አግናጥዮስ" የተሰኘው ክፍል ከታኅሣሥ 17 ጀምሮ ለሕፃናት ልዩ መንፈሳዊ ጨዋታዎች፣ ዝማሬና ትምህርታዊ ኤግዚቢሽኖችን ለህጻናት ተዘጋጅተዋል።
በሌላ በኩል በዲያቆን ምሕረት መላኩ የተጻፈው "Defending the Ancient Faith" የተሰኘው መጽሐፍ ታኅሣሥ 18 ቀን ይመረቃል።
የአእላፋት ዝማሬ አስመልክቶ ማህበሩ በሰጠው መግለጫ መሠረት በበዓለ ልደት ዋዜማ ታኅሣሥ 28 ቀን 2018 ዓ.ም በአዲስ አበባ መስቀል አደባባይ ለሦስተኛ ጊዜ እንዲሁም በድሬደዋ ከተማ ለገሀር አደባባይ ለሁለተኛ ጊዜ በድምቀት እንደሚካሄድ ገልጿል።
ዘንድሮ ከአዲስ አበባ እና ከድሬዳዋ ከተማ ባሻገር ለመጀመሪያ ጊዜ በአሰላ፣ በአሶሳ፣ በሆለታ፣ በአምቦ፣ በደሴ፣ እንዲሁም በሲያትልና በኡጋንዳ የአእላፋት ዝማሬ እንዲካሄድ የልምድ ልውውጥና ዝግጅት መደረጉ ተገልጿል።
የግዮኑ ዐውደ ርዕይ ታኅሣሥ 16 ቀን በብፁዓን ሊቃ ጳጳሳት ቡራኬ የሚከፈት ሲሆን፣ ከታኅሣሥ 17 እስከ 23 ባሉት ቀናት ከጠዋቱ 4፡00 እስከ ምሽት 2፡00 ሰዓት ድረስ ለሕዝብ ክፍት ሆኖ ይቆያል። ለዐውደ ርዕዩና ለፎረሙ መግቢያ 300 ብር መሆኑን ማኅበሩ አስታውቋል።
Via: ጌትነት ተመስገን (ጌች ሐበሻ)
8 months ago
"የአእላፋት ዝማሬ" በአዲስ አበባ መስቀል አደባባይ ለሦስተኛ ጊዜ ይካሄዳል
#ethiopia | የኢትዮጵያዊው ጃንደረባ ትውልድ (ኢጃት) ከታኅሣሥ 16 እስከ ታኅሣሥ 23 ቀን 2018 ዓ.ም ድረስ በግዮን ሆቴል ግራውንድስ ላይ የሚቆይ "የአእላፋት ሳምንት" የተሰኘ ዘርፈ ብዙ ዐውደ ርዕይና የጃን ፎረም መድረክ ማዘጋጀቱን አስታወቀ።
ማኅበሩ በዛሬው እለት በሰጠው ጋዜጣዊ መግለጫ ላይ እንደተገለጸው የመርሐግብሩ ዋና ዓላማ የቤተ ክርስቲያኒቱን ሊቃውንት፣ ደራሲያንና ታሪካዊ ሰዎችን መዘከር፣ የምሁራን ጥናታዊ ጽሑፎችን ማቅረብ፣ የአብነት ትምህርት ቤቶችንና ገዳማትን ማስተዋወቅ እንዲሁም የኦርቶዶክሳውያን የንግድ ትስስር መድረክ መፍጠር መሆኑ ተገልጿል።
በዐውደ ርዕዩ ላይ የኢትዮጵያዊው ነባቤ መለኮት የቅዱስ አባ ጊዮርጊስ ዘጋሥጫ 600ኛ ዓመት መታሰቢያ ከደብረ ባሕርይ ገዳም ጋር በመተባበር የሚከበር ሲሆን የዘንድሮው የገና መባዕም ለዚሁ ገዳም እንዲውል ተወስኗል። በተጨማሪም የታዋቂው ሊቅ የመልአከ ብርሃን አድማሱ ጀንበሬ ሥራዎች ይዘከራሉ።
በመድረኩ ላይ መምህር ዲያቆን ሄኖክ ኃይሌ፣ ረዳት ፕሮፌሰር ዳንኤል ሰይፈ ሚካኤል፣ ዲያቆን ምሕረት መላኩ፣ ጆናታን ፒያዦ እና ሌሎች ታዋቂ ምሁራን በነገረ መለኮት፣ በዕቅበተ እምነትና በሥነ-ልቦና ዙሪያ ጥናታዊ ጽሑፎችን ይቀርባሉ።
"ጃን አግናጥዮስ" የተሰኘው ክፍል ከታኅሣሥ 17 ጀምሮ ለሕፃናት ልዩ መንፈሳዊ ጨዋታዎች፣ ዝማሬና ትምህርታዊ ኤግዚቢሽኖችን ለህጻናት ተዘጋጅተዋል።
በሌላ በኩል በዲያቆን ምሕረት መላኩ የተጻፈው "Defending the Ancient Faith" የተሰኘው መጽሐፍ ታኅሣሥ 18 ቀን ይመረቃል።
የአእላፋት ዝማሬ አስመልክቶ ማህበሩ በሰጠው መግለጫ መሠረት በበዓለ ልደት ዋዜማ ታኅሣሥ 28 ቀን 2018 ዓ.ም በአዲስ አበባ መስቀል አደባባይ ለሦስተኛ ጊዜ እንዲሁም በድሬደዋ ከተማ ለገሀር አደባባይ ለሁለተኛ ጊዜ በድምቀት እንደሚካሄድ ገልጿል።
ዘንድሮ ከአዲስ አበባ እና ከድሬዳዋ ከተማ ባሻገር ለመጀመሪያ ጊዜ በአሰላ፣ በአሶሳ፣ በሆለታ፣ በአምቦ፣ በደሴ፣ እንዲሁም በሲያትልና በኡጋንዳ የአእላፋት ዝማሬ እንዲካሄድ የልምድ ልውውጥና ዝግጅት መደረጉ ተገልጿል።
የግዮኑ ዐውደ ርዕይ ታኅሣሥ 16 ቀን በብፁዓን ሊቃ ጳጳሳት ቡራኬ የሚከፈት ሲሆን፣ ከታኅሣሥ 17 እስከ 23 ባሉት ቀናት ከጠዋቱ 4፡00 እስከ ምሽት 2፡00 ሰዓት ድረስ ለሕዝብ ክፍት ሆኖ ይቆያል። ለዐውደ ርዕዩና ለፎረሙ መግቢያ 300 ብር መሆኑን ማኅበሩ አስታውቋል።
#ethiopia | የኢትዮጵያዊው ጃንደረባ ትውልድ (ኢጃት) ከታኅሣሥ 16 እስከ ታኅሣሥ 23 ቀን 2018 ዓ.ም ድረስ በግዮን ሆቴል ግራውንድስ ላይ የሚቆይ "የአእላፋት ሳምንት" የተሰኘ ዘርፈ ብዙ ዐውደ ርዕይና የጃን ፎረም መድረክ ማዘጋጀቱን አስታወቀ።
ማኅበሩ በዛሬው እለት በሰጠው ጋዜጣዊ መግለጫ ላይ እንደተገለጸው የመርሐግብሩ ዋና ዓላማ የቤተ ክርስቲያኒቱን ሊቃውንት፣ ደራሲያንና ታሪካዊ ሰዎችን መዘከር፣ የምሁራን ጥናታዊ ጽሑፎችን ማቅረብ፣ የአብነት ትምህርት ቤቶችንና ገዳማትን ማስተዋወቅ እንዲሁም የኦርቶዶክሳውያን የንግድ ትስስር መድረክ መፍጠር መሆኑ ተገልጿል።
በዐውደ ርዕዩ ላይ የኢትዮጵያዊው ነባቤ መለኮት የቅዱስ አባ ጊዮርጊስ ዘጋሥጫ 600ኛ ዓመት መታሰቢያ ከደብረ ባሕርይ ገዳም ጋር በመተባበር የሚከበር ሲሆን የዘንድሮው የገና መባዕም ለዚሁ ገዳም እንዲውል ተወስኗል። በተጨማሪም የታዋቂው ሊቅ የመልአከ ብርሃን አድማሱ ጀንበሬ ሥራዎች ይዘከራሉ።
በመድረኩ ላይ መምህር ዲያቆን ሄኖክ ኃይሌ፣ ረዳት ፕሮፌሰር ዳንኤል ሰይፈ ሚካኤል፣ ዲያቆን ምሕረት መላኩ፣ ጆናታን ፒያዦ እና ሌሎች ታዋቂ ምሁራን በነገረ መለኮት፣ በዕቅበተ እምነትና በሥነ-ልቦና ዙሪያ ጥናታዊ ጽሑፎችን ይቀርባሉ።
"ጃን አግናጥዮስ" የተሰኘው ክፍል ከታኅሣሥ 17 ጀምሮ ለሕፃናት ልዩ መንፈሳዊ ጨዋታዎች፣ ዝማሬና ትምህርታዊ ኤግዚቢሽኖችን ለህጻናት ተዘጋጅተዋል።
በሌላ በኩል በዲያቆን ምሕረት መላኩ የተጻፈው "Defending the Ancient Faith" የተሰኘው መጽሐፍ ታኅሣሥ 18 ቀን ይመረቃል።
የአእላፋት ዝማሬ አስመልክቶ ማህበሩ በሰጠው መግለጫ መሠረት በበዓለ ልደት ዋዜማ ታኅሣሥ 28 ቀን 2018 ዓ.ም በአዲስ አበባ መስቀል አደባባይ ለሦስተኛ ጊዜ እንዲሁም በድሬደዋ ከተማ ለገሀር አደባባይ ለሁለተኛ ጊዜ በድምቀት እንደሚካሄድ ገልጿል።
ዘንድሮ ከአዲስ አበባ እና ከድሬዳዋ ከተማ ባሻገር ለመጀመሪያ ጊዜ በአሰላ፣ በአሶሳ፣ በሆለታ፣ በአምቦ፣ በደሴ፣ እንዲሁም በሲያትልና በኡጋንዳ የአእላፋት ዝማሬ እንዲካሄድ የልምድ ልውውጥና ዝግጅት መደረጉ ተገልጿል።
የግዮኑ ዐውደ ርዕይ ታኅሣሥ 16 ቀን በብፁዓን ሊቃ ጳጳሳት ቡራኬ የሚከፈት ሲሆን፣ ከታኅሣሥ 17 እስከ 23 ባሉት ቀናት ከጠዋቱ 4፡00 እስከ ምሽት 2፡00 ሰዓት ድረስ ለሕዝብ ክፍት ሆኖ ይቆያል። ለዐውደ ርዕዩና ለፎረሙ መግቢያ 300 ብር መሆኑን ማኅበሩ አስታውቋል።
10 months ago
🇨🇦 ትውልደ ኢትዮጵያዊቷ መሰረት ሃይለእየሱስ የካናዳ ገቨርነር ጀኔራል ፐርሰንስ ኬር ሽልማት ተቀብላለች ፡፡
መሲ እንኳን ደስ ያለሽ!
#ethiopia | October 18, 2025 a day I’ll never forget!! Thank you Canada 🇨🇦
Today it’s Persons Day in Canada a day that commemorates the 1929 decision officially recognizing women and to eligible to serve in the Senate.
On this day, I am deeply humbled and honoured to be recognized by the Governor General of Canada - representative of His Majesty King as one of the recipients of the 2025 Governor General’s Award in Commemoration of the Persons Case Medal, one of the highest and most prestigious honours in this beautiful country.
Every day, God continues to surprise me with how He is working and using me in this season.
Never in my wildest dreams did I imagine receiving such high honor recognition for my contributions to Canada by the Federal government!
When I arrived in Canada from my beautiful country, Ethiopia, I was a young dreamer holding on to hope.
In my early years, those dreams were tested by pain, struggle, health challenges, grief, and loss yet I never lost faith. Through every storm, I held on to the belief that my sunrise would rise again.
With tears of gratitude, I share this moment with my wonderful and incredible team💜💜💜 ,close friends my family, government of Canada, hon Minister Rechie Valdez you for trusting my vision and dream!
Thank you Hon Anita Vandenbeld, leah gezan
And to my daughter thank you for being my light and my hope through every season in my life. You are my reason to keep believing, not to lose hope, to keep building, showing up and to keep shining. 💜
https://www.canada.ca/en/w...
መሲ እንኳን ደስ ያለሽ!
#ethiopia | October 18, 2025 a day I’ll never forget!! Thank you Canada 🇨🇦
Today it’s Persons Day in Canada a day that commemorates the 1929 decision officially recognizing women and to eligible to serve in the Senate.
On this day, I am deeply humbled and honoured to be recognized by the Governor General of Canada - representative of His Majesty King as one of the recipients of the 2025 Governor General’s Award in Commemoration of the Persons Case Medal, one of the highest and most prestigious honours in this beautiful country.
Every day, God continues to surprise me with how He is working and using me in this season.
Never in my wildest dreams did I imagine receiving such high honor recognition for my contributions to Canada by the Federal government!
When I arrived in Canada from my beautiful country, Ethiopia, I was a young dreamer holding on to hope.
In my early years, those dreams were tested by pain, struggle, health challenges, grief, and loss yet I never lost faith. Through every storm, I held on to the belief that my sunrise would rise again.
With tears of gratitude, I share this moment with my wonderful and incredible team💜💜💜 ,close friends my family, government of Canada, hon Minister Rechie Valdez you for trusting my vision and dream!
Thank you Hon Anita Vandenbeld, leah gezan
And to my daughter thank you for being my light and my hope through every season in my life. You are my reason to keep believing, not to lose hope, to keep building, showing up and to keep shining. 💜
https://www.canada.ca/en/w...
Sponsored by
Surafel
Welcome
Welcome to ...
10 months ago
KE Chachi Gar podcast
በአነቴ ተደፍሬ በ14 ዓመቴ ወልጃለሁ
CHACHI
The vision of KE Chachi Gar is to inspire and uplift lives through meaningful conversations rooted in faith, culture, and personal growth. By sharing stories, wisdom, and real experiences, the podcast seeks to empower listeners—especially young people—to discover their true worth, embrace positive change, and walk in God’s purpose with confidence and hope.
https://eclectic-melomakar...
https://youtu.be/1w-GP7HUk...
በአነቴ ተደፍሬ በ14 ዓመቴ ወልጃለሁ
CHACHI
The vision of KE Chachi Gar is to inspire and uplift lives through meaningful conversations rooted in faith, culture, and personal growth. By sharing stories, wisdom, and real experiences, the podcast seeks to empower listeners—especially young people—to discover their true worth, embrace positive change, and walk in God’s purpose with confidence and hope.
https://eclectic-melomakar...
https://youtu.be/1w-GP7HUk...
1 year ago
WORLD RECORD💥‼️ KIPYEGON does it again!!!
Kenya’s Faith Kipyegon closes out the 50th PreClassic with a jaw-dropping 3:48.68 world record in the women’s 1500m at the 2025 Prefontaine Classic - Wanda Diamond League meeting in Eugene, Oregon.
She lowers her own world record by 0.36 seconds almost exactly a year to the day after setting it.
Ethiopian 🇪🇹 Diribe Welteji was second in a personal best time 3:51.44.
💥Kipyegon’s 1500m WR progression:
⚡️3:49.11 - 2023
⚡️3:49.04 - 2024
⚡️3:48.68 - 2025
#eugenedl #pre50 #preclassic #diamondleague #athleticsafrica
Kenya’s Faith Kipyegon closes out the 50th PreClassic with a jaw-dropping 3:48.68 world record in the women’s 1500m at the 2025 Prefontaine Classic - Wanda Diamond League meeting in Eugene, Oregon.
She lowers her own world record by 0.36 seconds almost exactly a year to the day after setting it.
Ethiopian 🇪🇹 Diribe Welteji was second in a personal best time 3:51.44.
💥Kipyegon’s 1500m WR progression:
⚡️3:49.11 - 2023
⚡️3:49.04 - 2024
⚡️3:48.68 - 2025
#eugenedl #pre50 #preclassic #diamondleague #athleticsafrica
Comments