15 hours ago
(ዘ-ሐበሻ ዜና) በኦሮሚያ ክልል ጅማ ከተማ በመገንባት ላይ ባለው "በዳ ቡና" (የቡና ከፍታ) የተሰኘ የፓርክ ፕሮጀክት ምክንያት፣ አስተዳደሩ ህያዋንን ከመኖሪያቸው ከማፈናቀል አልፎ ታሪካዊ እና ሀይማኖታዊ ክብር ያላቸውን የመቃብር ስፍራዎች ለማፍረስ እንቅስቃሴ መጀመሩን ተከትሎ በአካባቢው ማህበረሰብ ዘንድ ከፍተኛ ቁጣ እና ውጥረት መንገሱ ተጋለጠ።
የአካባቢው ምንጮች ባወጡት መረጃ መሰረት፣ የጅማ ከተማ አስተዳደር ታሪካዊውን የአባ ጅፋር ቤተ-መንግስት የሚያጠቃልል ሰፊ የፓርክ ግንባታ እያከናወነ ይገኛል። ይህንን የፓርክ ግንባታ ተከትሎ በቤተ-መንግስቱ ዙሪያ ይኖሩ የነበሩ የአካባቢው ነዋሪዎች ቀድመው የተፈናቀሉ ሲሆን፣ አሁን ደግሞ ፕሮጀክቱ ታላላቅ የሀይማኖት አባቶች እና ራሳቸው አባ ጅፋር ያረፉበትን ታላቁን የመቃብር ስፍራ (ቀብሪ ጀመዓ) እንዲሁም ታሪካዊውን "የ40ዎቹ መስጊድ" አጠቃልሏል በሚል ስፍራውን በማፍረስ አስከሬን ለማውጣት ዝግጅት መጠናቀቁ ተገልጿል።
ከቀናት በፊት የከተማው አስተዳደር መቃብሮቹን ለማፍረስ ከባድ ማሽኖችን ይዞ ወደ ስፍራው ያመራ ቢሆንም፣ የአካባቢው ማህበረሰብ በከፍተኛ ተቃውሞ ወጥቶ ከማሽኖቹ ፊት በመቆም ድርጊቱን ለጊዜው ሊያስቆመው መቻሉ ታውቋል።
ሆኖም የጅማ ከተማ ካቢኔ አመራሮች፣ ይህ ታሪካዊ የመቃብር ስፍራ እንዲፈርስ እና አስከሬን እንዲወጣ የተሰጠው ትዕዛዝ በቀጥታ ከኦሮሚያ ክልል ርዕሰ መስተዳድር አቶ ሽመልስ አብዲሳ የመጣ በመሆኑ፣ ትዕዛዙን ወደ ኋላ መመለስም ሆነ ማፍረሱን ማቆም እንደማይችሉ መናገራቸውን ነዋሪዎች አጋልጠዋል። የአስተዳደሩ ዕቅድ የመቃብር ስፍራውን በማፍረስ የሟቾችን አጥንት ሰብስቦ፣ እስላማዊ ህግጋትን በሚጻረር መልኩ በአንድ የጋራ ጉድጓድ ውስጥ በጅምላ ለመቅበር መሆኑ ማህበረሰቡን ክፉኛ አስቆጥቷል።
ይህ የመንግስት እርምጃ የእስልምና ሀይማኖት ህግን፣ የአካባቢውን ታላቅ ባህል፣ ሞራላዊ እሴት (ሰፉ) እና የጅማን ህዝብ ክብር በእጅጉ የሚነካ እና የሚያዋርድ ታሪካዊ ስህተት መሆኑን የሚገልጹት ነዋሪዎቹ፤ የኢትዮጵያ እስልምና ጉዳዮች ጠቅላይ ምክር ቤት (መጅሊስ)፣ ታላላቅ የሀይማኖት አባቶች (ኡለማዎች) አፋጣኝ ምላሽ እንዲሰጡበት፣ እንዲሁም የሚመለከታቸው አካላት ሁሉ ለህዝቡ ድምጽ በመሆን ይህን ህገ-ወጥ እና አሳዛኝ ድርጊት እንዲያስቆሙላቸው አጥብቀው ተማጽነዋል።
የአካባቢው ምንጮች ባወጡት መረጃ መሰረት፣ የጅማ ከተማ አስተዳደር ታሪካዊውን የአባ ጅፋር ቤተ-መንግስት የሚያጠቃልል ሰፊ የፓርክ ግንባታ እያከናወነ ይገኛል። ይህንን የፓርክ ግንባታ ተከትሎ በቤተ-መንግስቱ ዙሪያ ይኖሩ የነበሩ የአካባቢው ነዋሪዎች ቀድመው የተፈናቀሉ ሲሆን፣ አሁን ደግሞ ፕሮጀክቱ ታላላቅ የሀይማኖት አባቶች እና ራሳቸው አባ ጅፋር ያረፉበትን ታላቁን የመቃብር ስፍራ (ቀብሪ ጀመዓ) እንዲሁም ታሪካዊውን "የ40ዎቹ መስጊድ" አጠቃልሏል በሚል ስፍራውን በማፍረስ አስከሬን ለማውጣት ዝግጅት መጠናቀቁ ተገልጿል።
ከቀናት በፊት የከተማው አስተዳደር መቃብሮቹን ለማፍረስ ከባድ ማሽኖችን ይዞ ወደ ስፍራው ያመራ ቢሆንም፣ የአካባቢው ማህበረሰብ በከፍተኛ ተቃውሞ ወጥቶ ከማሽኖቹ ፊት በመቆም ድርጊቱን ለጊዜው ሊያስቆመው መቻሉ ታውቋል።
ሆኖም የጅማ ከተማ ካቢኔ አመራሮች፣ ይህ ታሪካዊ የመቃብር ስፍራ እንዲፈርስ እና አስከሬን እንዲወጣ የተሰጠው ትዕዛዝ በቀጥታ ከኦሮሚያ ክልል ርዕሰ መስተዳድር አቶ ሽመልስ አብዲሳ የመጣ በመሆኑ፣ ትዕዛዙን ወደ ኋላ መመለስም ሆነ ማፍረሱን ማቆም እንደማይችሉ መናገራቸውን ነዋሪዎች አጋልጠዋል። የአስተዳደሩ ዕቅድ የመቃብር ስፍራውን በማፍረስ የሟቾችን አጥንት ሰብስቦ፣ እስላማዊ ህግጋትን በሚጻረር መልኩ በአንድ የጋራ ጉድጓድ ውስጥ በጅምላ ለመቅበር መሆኑ ማህበረሰቡን ክፉኛ አስቆጥቷል።
ይህ የመንግስት እርምጃ የእስልምና ሀይማኖት ህግን፣ የአካባቢውን ታላቅ ባህል፣ ሞራላዊ እሴት (ሰፉ) እና የጅማን ህዝብ ክብር በእጅጉ የሚነካ እና የሚያዋርድ ታሪካዊ ስህተት መሆኑን የሚገልጹት ነዋሪዎቹ፤ የኢትዮጵያ እስልምና ጉዳዮች ጠቅላይ ምክር ቤት (መጅሊስ)፣ ታላላቅ የሀይማኖት አባቶች (ኡለማዎች) አፋጣኝ ምላሽ እንዲሰጡበት፣ እንዲሁም የሚመለከታቸው አካላት ሁሉ ለህዝቡ ድምጽ በመሆን ይህን ህገ-ወጥ እና አሳዛኝ ድርጊት እንዲያስቆሙላቸው አጥብቀው ተማጽነዋል።
19 hours ago
(ዘ-ሐበሻ ስፖርት) የክሪስቲያኖ ሮናልዶ ሰርግ አነጋጋሪ ሆኗል፡፡ ክሪስቲያኖ ሮናልዶና ጆርጂና ሮድሪጌዝ በዚህ ሳምንት የመጨረሻ ቀናት ጋብቻቸውን እንደሚያከናውኑ በስፋት እየተነገረ ነው፡፡ ለ10 አመታት ያህል አብረው የኖሩት ጥንዶቹ 5 ልጆችን እያሳደጉ ቢሆንም የሰርጋቸውን በአል የሮናልዶ የትውልድ ስፍራ በሆነችው ደሴት ለማድረግ መምረጣቸው ተነግሯል፡፡ የሰርጉ ስነስርአት በፈንቻል በሚገኘው ባለ5 ኮከቡ ሳቮይ ፓላስ ሆቴል ውስጥ እንደሚከናወን ዴይሊ ሜይል ዘግቧል፡፡
እንደዘገባው ከሆቴሉ ዝግጅት በፊት ሙሽሪት በማዴይራ ደሴት ዋና ከተማ ፈንቻል በሚገኘው ካቴድራል ውስጥ ቬሎዋን ለብሳ በህዝብ መሀል ትራመዳለች፡፡ ካቴድራሉ 800 ሰዎችን የመያዝ አቅም ያለው ነው፡፡ በዚህ ካቴድራል ሀይማኖታዊው የጋብቻ ስነስርአት ከተደረገ በኋላ ሙሽሮቹ ከካቴድራሉ በመኪና አምስት ደቂቃ ወይንም በእግር 15 ደቂቃ ወደሚርቀው ባለ5 ኮከቡ የቅንጦት ሆቴል እንደሚጓዙ ዘገባው አስረድቷል፡፡
ሙሽሮቹ በዚህ ሆቴል የላይኛው ክፍል በሚገኘው ‹‹ዘ ሪዘርቭ›› ወይንም በሆቴል ውስጥ ሌላ ሆቴል ውስጥ ቆይታ እንደሚኖራቸው የጠቀሰው ዘገባው ይህ ቦታ ለቤተሰቡ ምቹ እንደሚሆን አስታውቋል፡፡ የራሱ ጃካራንዳ ላውንጅ፣ ትልቅ መዋኛ ገንዳ፣ የግል መመገቢያና የግል አስተናጋጆች ላሉት ለዚህ ክፍል የአንድ ቀን መቆያ ዋጋው 1100 ፓውንድ እንደሆነ የጠቆመው ዘገባው የሰርግ ስነስርአቱ በዚህ ሆቴል ምሽት ላይ በሚከናወን የእራት ግብዣ እንደሚጠናቀቅ ገልጿል፡፡ ከሆቴሉ የቅንጦት ቦታዎች አንዱ በሆነው ትልቁ አዳራሽ ውስጥ 1000 ያህል እንግዶች እንደሚታደሙም አስረድቷል፡፡
ዴይሊ ሜይል ጋዜጣ ይህንንና መሰል የሰርጉን ዝርዝሮች ለንባብ ያበቃ ቢሆንም ጉዳዩን አነጋጋሪ ያደረገው ጥንዶቹ ስለሰርጉ ምንም ማረጋገጫ ያልሰጡ መሆናቸው ነው፡፡ እንዲሁም የሮናልዶ እህቶች የሆኑት ካቲያና ኤልማ ጥንዶቹ በዚህ አመት ሰርጉን እንደማያደርጉ ተናግረዋል፡፡ ጋብቻው ይደረግበታል የተባለው ካቴድራልም ቅዳሜም ሆነ እሁድ በሮናልዶና ሮድሪጌዝ ስም የተመዘገበ የጋብቻ ቀጠሮ እንዳልያዘ ገልጿል፡፡
እንደዘገባው ከሆቴሉ ዝግጅት በፊት ሙሽሪት በማዴይራ ደሴት ዋና ከተማ ፈንቻል በሚገኘው ካቴድራል ውስጥ ቬሎዋን ለብሳ በህዝብ መሀል ትራመዳለች፡፡ ካቴድራሉ 800 ሰዎችን የመያዝ አቅም ያለው ነው፡፡ በዚህ ካቴድራል ሀይማኖታዊው የጋብቻ ስነስርአት ከተደረገ በኋላ ሙሽሮቹ ከካቴድራሉ በመኪና አምስት ደቂቃ ወይንም በእግር 15 ደቂቃ ወደሚርቀው ባለ5 ኮከቡ የቅንጦት ሆቴል እንደሚጓዙ ዘገባው አስረድቷል፡፡
ሙሽሮቹ በዚህ ሆቴል የላይኛው ክፍል በሚገኘው ‹‹ዘ ሪዘርቭ›› ወይንም በሆቴል ውስጥ ሌላ ሆቴል ውስጥ ቆይታ እንደሚኖራቸው የጠቀሰው ዘገባው ይህ ቦታ ለቤተሰቡ ምቹ እንደሚሆን አስታውቋል፡፡ የራሱ ጃካራንዳ ላውንጅ፣ ትልቅ መዋኛ ገንዳ፣ የግል መመገቢያና የግል አስተናጋጆች ላሉት ለዚህ ክፍል የአንድ ቀን መቆያ ዋጋው 1100 ፓውንድ እንደሆነ የጠቆመው ዘገባው የሰርግ ስነስርአቱ በዚህ ሆቴል ምሽት ላይ በሚከናወን የእራት ግብዣ እንደሚጠናቀቅ ገልጿል፡፡ ከሆቴሉ የቅንጦት ቦታዎች አንዱ በሆነው ትልቁ አዳራሽ ውስጥ 1000 ያህል እንግዶች እንደሚታደሙም አስረድቷል፡፡
ዴይሊ ሜይል ጋዜጣ ይህንንና መሰል የሰርጉን ዝርዝሮች ለንባብ ያበቃ ቢሆንም ጉዳዩን አነጋጋሪ ያደረገው ጥንዶቹ ስለሰርጉ ምንም ማረጋገጫ ያልሰጡ መሆናቸው ነው፡፡ እንዲሁም የሮናልዶ እህቶች የሆኑት ካቲያና ኤልማ ጥንዶቹ በዚህ አመት ሰርጉን እንደማያደርጉ ተናግረዋል፡፡ ጋብቻው ይደረግበታል የተባለው ካቴድራልም ቅዳሜም ሆነ እሁድ በሮናልዶና ሮድሪጌዝ ስም የተመዘገበ የጋብቻ ቀጠሮ እንዳልያዘ ገልጿል፡፡
19 hours ago
ተወዳጇ አርቲስት ቬሮኒካ አዳነህ በነፃ ለSUSU HUMAN HAIR አምባሳደር ሆነች!!!
በህይወቴ ብዙ ፈተናዎችን እና ተስፋ የሚያስቆርጡ ውጣ ውረዶችን አሳልፌያለሁ። ነገር ግን ከልጅነቴ ጀምሮ ያሰብኩትን ነገር ከማሳካት የሚያስቆመኝ ምንም አይነት ችግር ሆነ ፈተና አልነበረም።
በስደት ሀገር እንደማንኛውም ስደተኛ ሰው ቤት ተቀጥሬ እሰራ ነበር። ከዛ በመውጣት የራሴን ስራ ለመስራት ሞከርኩ። በትንሽዬ የሴቶች የውበት ሳሎን በመጀመር፣ በሊባኖስ ዋና ከተማ ታዋቂ የሂውማን ሄር (Human Hair) አስመጪ እስከመሆን ደረስኩ። ህይወቴ እየተለወጠ፣ እያደግኩ እና እየተሳካልኝ ሲመጣ በማህበራዊ ሚዲያ (በቲክቶክ) ብቅ አልኩ በሀቢባ ቤት LIVE በመግባት እውቅናንም ማግኘት ጀመርኩ ሀቢባ ታዋቂ ለመሆኔ ምክንያት ሆነችኝ። ያኔም ነው ቬሮኒካ አዳነ ያወቀችኝ እንደምወዳት እና አድናቂዋ እንደሆንኩኝ በሷ ሙዚቃ በምሰራቸው ቪድዎች አየች ኮሜንት ለመጀርያ ጊዜ ስትፅፍልኝ የነበረውን ስሜት አልረሳውም። በቬሮኒካም ምክንያት በደንብ ታዋቂ መሆን ጀመርኩ፤
በዚያም ብዙ ወዳጆችን በማፍራት ስሜ በሀገሬ በኢትዮጵያም መታወቅ ጀመረ፤ ተደራሽነቴ እየሰፋ ሄዶ በአሜሪካ እና በአውሮፓ ሀገራት ያሉ ደንበኞችን ማፈራት ቻልኩ። የመጀመሪያ ልጄንም በዚህ ስራ ላይ እያለሁ ወለድኩ፤ ይህም ይበልጥ ጠንካራ አደረገኝ።
ነገር ግን፣ ምንም በማላውቀው ምክንያት
ሁለት ወር እስራት ገጠመኝ ከዛ በኋላ ከእስር ቤት ወጥቼ ወደ ሀገሬ ገባው በህይወቴ ትልቁን ፈተና የተፈተንኩት ያኔ ነበር ለአስር ዓመታት የለፋሁበትን ህይወት፣ ስራዬን እና ከልጄ ጋር የነበረኝን አንድነት እንደ ቀልድ አጣሁት።
እውነት ለመናገር ያኔ ተስፋዬ ተሟጦ አልቆ ነበር። ነገር ግን ፈጣሪ ሁሌም አለ፤ አይተወኝም። ጠንካራ ሴት ነኝና በህይወቴ እንደ ሀቢባ እና ቬሮኒካ አዳነ ያሉ ጠንካራ ሴቶችን ላከልኝ። ልወድቅ ስል ደገፉኝ፤ በሀገር ውስጥም ሆነ በውጭ ሀገር ያሉ ውድ የኢትዮጵያ ህዝቦችና የሚወዱኝ ሰዎች ትልቅ ድጋፍ ሆኑኝ።
ከዚህ ሁሉ ውጣ ውረድ በኋላ፣ የምወዳት እና የማደንቃት አርቲስት ቬሮኒካ አዳነ በህይወቴ የማልረሳውን ትልቅ ውለታ ውላልኛለች፤ *«የሁለት ዓመት በነፃ ያለ ምንም ክፍያ የ’ሱሱ ሂውማን ሄር’ (Susu Human Hair) አምባሳደር ነኝ»* ብላ ሰርፕራይዝ አደረገችኝ። ይህ የህይወቴ ትልቁ ሰርፕራይዝ ነበር! ልጄም ወደ ሀገሩ ተመለሰ። በሀቢባ፣ በወዳጆቿ እና በአድናቂዎቼ አማካኝነትም የገንዘብ ድጋፍ ተደረገልኝ።
አሁን የህይወቴ ትልቁ ምዕራፍ ላይ እገኛለሁ። የሂውማን ሄር መሸጫዬን እና የውበት ሳሎኔን እዚሁ ሀገሬ ላይ ልከፍት ነው። ቬሮኒካ አዳነ የ2 ዓመት አምባሳደሬ ሆና በነፃ ትሰራለች፤ ከቻይና ሂውማን ሄር ኩባንያ ጋርም አብሬ እየሰራሁ እገኛለሁ።
አሁን ማንም ሊያስቆመኝ አይችልም! ፈጣሪ ሳይደግስ አይጣላም ከፍ እንድል ምክንያት ሆነውኛል
ከፈተናዎች ማዶ የተገነባ ስኬት:- የሱመያ ዋሪስ የህይወት ጉዞ
እኔ SUSU HUMAN HAIR ነኝ።
በህይወቴ ብዙ ፈተናዎችን እና ተስፋ የሚያስቆርጡ ውጣ ውረዶችን አሳልፌያለሁ። ነገር ግን ከልጅነቴ ጀምሮ ያሰብኩትን ነገር ከማሳካት የሚያስቆመኝ ምንም አይነት ችግር ሆነ ፈተና አልነበረም።
በስደት ሀገር እንደማንኛውም ስደተኛ ሰው ቤት ተቀጥሬ እሰራ ነበር። ከዛ በመውጣት የራሴን ስራ ለመስራት ሞከርኩ። በትንሽዬ የሴቶች የውበት ሳሎን በመጀመር፣ በሊባኖስ ዋና ከተማ ታዋቂ የሂውማን ሄር (Human Hair) አስመጪ እስከመሆን ደረስኩ። ህይወቴ እየተለወጠ፣ እያደግኩ እና እየተሳካልኝ ሲመጣ በማህበራዊ ሚዲያ (በቲክቶክ) ብቅ አልኩ በሀቢባ ቤት LIVE በመግባት እውቅናንም ማግኘት ጀመርኩ ሀቢባ ታዋቂ ለመሆኔ ምክንያት ሆነችኝ። ያኔም ነው ቬሮኒካ አዳነ ያወቀችኝ እንደምወዳት እና አድናቂዋ እንደሆንኩኝ በሷ ሙዚቃ በምሰራቸው ቪድዎች አየች ኮሜንት ለመጀርያ ጊዜ ስትፅፍልኝ የነበረውን ስሜት አልረሳውም። በቬሮኒካም ምክንያት በደንብ ታዋቂ መሆን ጀመርኩ፤
በዚያም ብዙ ወዳጆችን በማፍራት ስሜ በሀገሬ በኢትዮጵያም መታወቅ ጀመረ፤ ተደራሽነቴ እየሰፋ ሄዶ በአሜሪካ እና በአውሮፓ ሀገራት ያሉ ደንበኞችን ማፈራት ቻልኩ። የመጀመሪያ ልጄንም በዚህ ስራ ላይ እያለሁ ወለድኩ፤ ይህም ይበልጥ ጠንካራ አደረገኝ።
ነገር ግን፣ ምንም በማላውቀው ምክንያት
ሁለት ወር እስራት ገጠመኝ ከዛ በኋላ ከእስር ቤት ወጥቼ ወደ ሀገሬ ገባው በህይወቴ ትልቁን ፈተና የተፈተንኩት ያኔ ነበር ለአስር ዓመታት የለፋሁበትን ህይወት፣ ስራዬን እና ከልጄ ጋር የነበረኝን አንድነት እንደ ቀልድ አጣሁት።
እውነት ለመናገር ያኔ ተስፋዬ ተሟጦ አልቆ ነበር። ነገር ግን ፈጣሪ ሁሌም አለ፤ አይተወኝም። ጠንካራ ሴት ነኝና በህይወቴ እንደ ሀቢባ እና ቬሮኒካ አዳነ ያሉ ጠንካራ ሴቶችን ላከልኝ። ልወድቅ ስል ደገፉኝ፤ በሀገር ውስጥም ሆነ በውጭ ሀገር ያሉ ውድ የኢትዮጵያ ህዝቦችና የሚወዱኝ ሰዎች ትልቅ ድጋፍ ሆኑኝ።
ከዚህ ሁሉ ውጣ ውረድ በኋላ፣ የምወዳት እና የማደንቃት አርቲስት ቬሮኒካ አዳነ በህይወቴ የማልረሳውን ትልቅ ውለታ ውላልኛለች፤ *«የሁለት ዓመት በነፃ ያለ ምንም ክፍያ የ’ሱሱ ሂውማን ሄር’ (Susu Human Hair) አምባሳደር ነኝ»* ብላ ሰርፕራይዝ አደረገችኝ። ይህ የህይወቴ ትልቁ ሰርፕራይዝ ነበር! ልጄም ወደ ሀገሩ ተመለሰ። በሀቢባ፣ በወዳጆቿ እና በአድናቂዎቼ አማካኝነትም የገንዘብ ድጋፍ ተደረገልኝ።
አሁን የህይወቴ ትልቁ ምዕራፍ ላይ እገኛለሁ። የሂውማን ሄር መሸጫዬን እና የውበት ሳሎኔን እዚሁ ሀገሬ ላይ ልከፍት ነው። ቬሮኒካ አዳነ የ2 ዓመት አምባሳደሬ ሆና በነፃ ትሰራለች፤ ከቻይና ሂውማን ሄር ኩባንያ ጋርም አብሬ እየሰራሁ እገኛለሁ።
አሁን ማንም ሊያስቆመኝ አይችልም! ፈጣሪ ሳይደግስ አይጣላም ከፍ እንድል ምክንያት ሆነውኛል
ከፈተናዎች ማዶ የተገነባ ስኬት:- የሱመያ ዋሪስ የህይወት ጉዞ
እኔ SUSU HUMAN HAIR ነኝ።
1 day ago
(ዘ-ሐበሻ ዜና) በደቡብ ሱዳን መዲና ጁባ በሚገኝ አንድ ጠባብ የወርቅ ገበያ ውስጥ፣ በኮንትሮባንድ ከሱዳን የሚገባው ወርቅ ህጋዊ ሽፋን ተሰጥቶት ወደ ዱባይ እንዴት እንደሚላክ ለግል ደህንነታቸው ሲሉ ስማቸው እንዳይጠቀስ የፈለጉ (F.A. በሚል ምህጻረ ቃል የተገለጹ) አንድ ነጋዴ አጋልጠዋል።
ነጋዴው ለሱዳን ትሪቢዩን እንደገለጹት፣ በየብስ ድንበር በኩል የሚደረገው የሱዳን ወርቅ ዝውውር አሁንም አልቆመም። ከዳርፉር እና ከደቡብ ኮርዶፋን ማዕድን ማውጫዎች የሚነሱ የጭነት መኪናዎች እና ሞተር ብስክሌቶች ቁጥጥር በማይደረግባቸው የድንበር መስመሮች በኩል ወርቁን ያለማቋረጥ ያጓጉዛሉ።
ወርቁ ወደ ጁባ የሚገባው ባልተጣራ እና ጥሬ በሆነ መልኩ መሆኑን ያስረዱት ነጋዴው፤ ደላሎች እና የሀገር ውስጥ ነጋዴዎች ማዕድኑን በሱዳን ማዕከላዊ ባንክ ከሚሰጠው መደበኛ የምንዛሬ ተመን እጅግ በተሻለ ዋጋ በአሜሪካ ዶላር በጥሬ ገንዘብ እንደሚገዙት አብራርተዋል።
ይህንን ወርቅ ህጋዊ ለማድረግ፣ ነጋዴዎቹ ማዕድኑን ዳግም በማቅለጥ እና በመቀላቀል አዲስ ቅርጽ ይሰጡታል። በመቀጠልም ወርቁ በደቡብ ሱዳን ኢኳቶሪያ ወይም ምዕራብ ባህር ኤል ጋዛል ግዛቶች እንደተመረተ የሚያስመስል የሀሰት ሰነድ ይዘጋጅለታል። ይህ የሀሰት ሰነድ ወርቁ ያለምንም ህጋዊ እንቅፋት በጁባ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ በኩል በአየር ጭነት ወደ አረብ ኤምሬትስ (ዱባይ) እና ዓለም አቀፍ ማጣሪያዎች እንዲላክ ያስችለዋል።
ይህ የምስክርነት ቃል በሱዳን የወርቅ አቅርቦት ሰንሰለት ላይ የታየውን መዋቅራዊ ለውጥ ፍንትው አድርጎ ያሳያል። የኢኮኖሚ ባለሙያዎች ይህንን የተወሳሰበ ሂደት "የእሴት ሰንሰለት ዳግም ምህንድስና እና የመነሻ ሀገር ማጭበርበር" ሲሉ ይጠሩታል። በዚህም ህገ-ወጥ አውታረ መረቦች ጎረቤት ሀገራትን (በተለይም ደቡብ ሱዳንን) እንደ መሸጋገሪያ በመጠቀም ዓለም አቀፍ ማዕቀቦችን በማለፍ የማዕድኑን ህጋዊ ማንነት ይቀይራሉ።
በ2017 የጀበል አሜር የወርቅ ማዕድን ማውጫን በኃይል የተቆጣጠሩት የፈጣን ድጋፍ ሰጪ ኃይል (RSF) አዛዥ ሞሃመድ ሀምዳን ዳጋሎ (ሄሜቲ)፣ ከማዕድኑ የሚገኘውን ትርፍ ከRSF ጋር ግንኙነት ላላቸው 50 ገደማ ኩባንያዎች እንዲገባ ማድረጋቸው ይታወሳል። በ2019 ሄሜቲ የሱዳንን ኢኮኖሚ ለማረጋጋት በሚል ወደ 1 ቢሊዮን ዶላር የሚጠጋ ድጋፍ አቅርበው ነበር።
መረጃውን ያጋለጡት ነጋዴ አክለውም፣ ባለፈው መጋቢት ወር ብቻ ከጁባ ወደ አረብ ኤምሬትስ በተደረጉ ሁለት በረራዎች 115 ኪሎ ግራም የሚመዝን የሱዳን የኮንትሮባንድ ወርቅ መጓጓዙን ተናግረዋል። ይሁን እንጂ ሱዳን ትሪቢዩን ይህንን የተወሰነ መረጃ በገለልተኛ ወገን ማረጋገጥ እንዳልቻለ በዘገባው አስፍሯል።
ነጋዴው ለሱዳን ትሪቢዩን እንደገለጹት፣ በየብስ ድንበር በኩል የሚደረገው የሱዳን ወርቅ ዝውውር አሁንም አልቆመም። ከዳርፉር እና ከደቡብ ኮርዶፋን ማዕድን ማውጫዎች የሚነሱ የጭነት መኪናዎች እና ሞተር ብስክሌቶች ቁጥጥር በማይደረግባቸው የድንበር መስመሮች በኩል ወርቁን ያለማቋረጥ ያጓጉዛሉ።
ወርቁ ወደ ጁባ የሚገባው ባልተጣራ እና ጥሬ በሆነ መልኩ መሆኑን ያስረዱት ነጋዴው፤ ደላሎች እና የሀገር ውስጥ ነጋዴዎች ማዕድኑን በሱዳን ማዕከላዊ ባንክ ከሚሰጠው መደበኛ የምንዛሬ ተመን እጅግ በተሻለ ዋጋ በአሜሪካ ዶላር በጥሬ ገንዘብ እንደሚገዙት አብራርተዋል።
ይህንን ወርቅ ህጋዊ ለማድረግ፣ ነጋዴዎቹ ማዕድኑን ዳግም በማቅለጥ እና በመቀላቀል አዲስ ቅርጽ ይሰጡታል። በመቀጠልም ወርቁ በደቡብ ሱዳን ኢኳቶሪያ ወይም ምዕራብ ባህር ኤል ጋዛል ግዛቶች እንደተመረተ የሚያስመስል የሀሰት ሰነድ ይዘጋጅለታል። ይህ የሀሰት ሰነድ ወርቁ ያለምንም ህጋዊ እንቅፋት በጁባ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ በኩል በአየር ጭነት ወደ አረብ ኤምሬትስ (ዱባይ) እና ዓለም አቀፍ ማጣሪያዎች እንዲላክ ያስችለዋል።
ይህ የምስክርነት ቃል በሱዳን የወርቅ አቅርቦት ሰንሰለት ላይ የታየውን መዋቅራዊ ለውጥ ፍንትው አድርጎ ያሳያል። የኢኮኖሚ ባለሙያዎች ይህንን የተወሳሰበ ሂደት "የእሴት ሰንሰለት ዳግም ምህንድስና እና የመነሻ ሀገር ማጭበርበር" ሲሉ ይጠሩታል። በዚህም ህገ-ወጥ አውታረ መረቦች ጎረቤት ሀገራትን (በተለይም ደቡብ ሱዳንን) እንደ መሸጋገሪያ በመጠቀም ዓለም አቀፍ ማዕቀቦችን በማለፍ የማዕድኑን ህጋዊ ማንነት ይቀይራሉ።
በ2017 የጀበል አሜር የወርቅ ማዕድን ማውጫን በኃይል የተቆጣጠሩት የፈጣን ድጋፍ ሰጪ ኃይል (RSF) አዛዥ ሞሃመድ ሀምዳን ዳጋሎ (ሄሜቲ)፣ ከማዕድኑ የሚገኘውን ትርፍ ከRSF ጋር ግንኙነት ላላቸው 50 ገደማ ኩባንያዎች እንዲገባ ማድረጋቸው ይታወሳል። በ2019 ሄሜቲ የሱዳንን ኢኮኖሚ ለማረጋጋት በሚል ወደ 1 ቢሊዮን ዶላር የሚጠጋ ድጋፍ አቅርበው ነበር።
መረጃውን ያጋለጡት ነጋዴ አክለውም፣ ባለፈው መጋቢት ወር ብቻ ከጁባ ወደ አረብ ኤምሬትስ በተደረጉ ሁለት በረራዎች 115 ኪሎ ግራም የሚመዝን የሱዳን የኮንትሮባንድ ወርቅ መጓጓዙን ተናግረዋል። ይሁን እንጂ ሱዳን ትሪቢዩን ይህንን የተወሰነ መረጃ በገለልተኛ ወገን ማረጋገጥ እንዳልቻለ በዘገባው አስፍሯል።
1 day ago
(ዘ-ሐበሻ ዜና) በዓለም ዙሪያ ድህነትን ለመቀነስ በስፋት ጥቅም ላይ ከሚውሉ ስልቶች መካከል በቀጥታ የጥሬ ገንዘብ ድጋፍ ማድረግ ቀዳሚውን ስፍራ ይይዛል። ይሁን እንጂ የምጣኔ ሀብት ባለሙያዎች የረጅም ጊዜ ተጽዕኖ ሊያመጡ የሚችሉ ተጨማሪ መንገዶችን ማፈላለጋቸውን አልገቱም። በቅርቡ በኢትዮጵያ የተደረገ አንድ አዲስ ጥናት፣ የጥሬ ገንዘብ ድጋፍን ከስነ-ልቦና ህክምና ጋር አጣምሮ መስጠት ሰዎች ይበልጥ የተረጋጋ ህይወት ለመገንባት ይረዳቸው እንደሆነ ፈትሿል። ይሁንና በጥናቱ ሂደት ውስጥ ወደ አንዳንዶቹ መንደሮች የተስፋፋው የትጥቅ ግጭት ሳይንሳዊ ጥናቱን ያልተጠበቁ ውጤቶች እንዲያስተናግድ አስገድዶታል።
በዓለም አቀፍ የምግብ ፖሊሲ ምርምር ኢንስቲትዩት ከፍተኛ ተመራማሪ የሆኑት ሜሊሳ ሂድሮቦ እንደሚያብራሩት፣ ዝቅተኛ ገቢ ባላቸው ማህበረሰቦች ውስጥ ድህነት እና ደካማ የአእምሮ ጤና እርስ በርስ የተሳሰረ አዙሪት ውስጥ ይገኛሉ። ደካማ የአእምሮ ጤና የሰዎችን የውሳኔ አሰጣጥ እና ምርታማነት ክፉኛ ሲቀንስ፣ በሌላ በኩል ደግሞ እንደ የምግብ እጥረት ያሉ ከድህነት የሚመነጩ ጫናዎች የአእምሮ ጤናን ይበልጥ ያቃውሳሉ።
ይህንን ታሳቢ በማድረግ እ.ኤ.አ. በ2022 ወርልድ ቪዥን የተባለው የእርዳታ ድርጅት፣ በአሁኑ ወቅት በትራምፕ አስተዳደር ፈርሷል ከተባለው የአሜሪካ ተራድኦ ድርጅት ባገኘው የገንዘብ ድጋፍ፣ በኢትዮጵያ የሚገኙ ድሃ አባወራዎችን ህይወት ለማሻሻል ያለመ ፕሮጀክት ጀምሮ ነበር። በጥናቱ መሪነት የተሳተፉት ሂድሮቦ፣ ድህነትን እና የአእምሮ ጤናን በአንድ ላይ ኢላማ የሚያደርጉ ጣልቃ ገብነቶች ይበልጥ ውጤታማ መሆናቸውን ማረጋገጥ የተመራማሪዎቹ ዋነኛ ዓላማ እንደነበር ይገልጻሉ።
በአማራ እና ኦሮሚያ ክልሎች በሚገኙ 250 መንደሮች ውስጥ የተካሄደው ይህ ጥናት፣ አባወራዎችን በአራት የተለያዩ ቡድኖች ከፍሎ ነበር። አንደኛው ቡድን ምንም ዓይነት ድጋፍ ያልተሰጠው ሲሆን፣ ሁለተኛው የቡድን የስነ-ልቦና ህክምናብቻ፣ ሶስተኛው የ279 ዶላር የጥሬ ገንዘብ ድጋፍ ብቻ፣ አራተኛው ደግሞ ሁለቱንም (ገንዘብ እና ህክምና) በአንድ ላይ አግኝቷል። የስነ-ልቦና ህክምናው በዋናነት የመንፈስ ጭንቀትን እና ውጥረትን ለመፍታት ታስቦ የተቀረጸ ነበር። ነገር ግን ተመራማሪዎቹ ያልጠበቁት ክስተት አጋጠመ፤ ግጭቱ ወደ አማራ ክልል በመስፋፋቱ በጥናቱ ማዕቀፍ ውስጥ በነበሩ አካባቢዎች ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ ፈጠረ።
በኖርዝ ዌስተርን ዩኒቨርሲቲ የዓለም አቀፍ ድህነት ምርምር ቤተ-ሙከራ ከፍተኛ ዳይሬክተር እና በኢትዮጵያ የወርልድ ቪዥን ፕሮጀክት ስራ አስኪያጅ የነበሩት ማይክል ሙልፎርድ፣ ታጣቂ ቡድኖች ወደ መንደሮቹ በመግባት ህዝቡን ሲያሸብሩ እና ሲዘርፉ መመልከታቸውን ይናገራሉ። በግጭት ቀጠናዎች ውስጥ በተካሄዱ በርካታ የቡድን የስነ-ልቦና ህክምና ክፍለ-ጊዜዎች ላይ የተገኙት ሙልፎርድ፣ ግጭቱ እንዴት የሰዎችን ውጥረት እንዳባባሰው፣ እንዲሁም የእንቅልፍ እና የምግብ ፍላጎት ማጣት እንዳስከተለ በቅርበት ታዝበዋል። "ከሴቶቹ መካከል አንዷ ባሏ በግጭቱ ምክንያት እንደሞተባት፣ እጅግ እንደተከዘች እና ቀጣይ ምን ማድረግ እንዳለባት ማሰብ እንደተሳናት ስትናገር ሰምቻለሁ" በማለት የደረሰውን የስነ-ልቦና ስብራት አብራርተዋል።
እስከ 2024 በቆየው የጥናቱ ማጠናቀቂያ ላይ ተመራማሪዎቹ መረጃዎችን ሲሰበስቡ፣ የቡድን የስነ-ልቦና ህክምናው በተሳታፊዎች የአእምሮ ጤና ላይ ትልቅ መሻሻል አሳይቶ ነበር። ሆኖም ከ16 ወራት በኋላ ዳግም መረጃ ሲሰበሰብ ያ መሻሻል ሙሉ በሙሉ ጠፍቶ መገኘቱ ተመራማሪዎቹን አስገርሟል። የረጅም ጊዜ ውጤቱ እንደሚያሳየው፣ የስነ-ልቦና ህክምና ብቻ ያገኙ ቤተሰቦች በገቢያቸውም ሆነ በምርታማነታቸው ላይ ምንም ዓይነት ኢኮኖሚያዊ ለውጥ አላመጡም። በአንጻሩ የጥሬ ገንዘብ ድጋፍ ብቻ የተደረገላቸው ሰዎች የተሻለ ውጤት በማስመዝገብ በእንስሳት እርባታ ላይ ኢንቨስት ማድረግ እና ገንዘብ መቆጠብ ችለዋል። ጥሬ ገንዘብ እና ህክምናን አጣምረው ያገኙት ደግሞ በገቢያቸው ላይ መጠነኛ ብልጫ አሳይተዋል፤ ነገር ግን በግጭት ቀጠና ውስጥ ለሚገኙ ሰዎች ህክምናው ምንም ዓይነት ፋይዳ አልነበረውም።
በጥናቱ ላይ ያልተሳተፉት በማሳቹሴትስ ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት (MIT) የባህሪ ኢኮኖሚክስ ተመራማሪ ፍራንክ ሺልባክ፣ ይህ ፕሮጀክት ምን ያህል ወጪ ቆጣቢ እንደነበር ማወቅ ፖሊሲ አውጪዎች ለወደፊት ውሳኔያቸው እንዲጠቀሙበት ያግዛል ብለዋል። አክለውም ጥናቱ ጠቃሚ ግንዛቤዎችን እንደሰጠ ጠቅሰው፣ "ይህ የተለየ ጥናት እንደሚያሳየው ከጥሬ ገንዘብ በተጨማሪ የስነ-ልቦና ህክምና መስጠት ውጤታማ የሚሆነው ለግጭት ተጋላጭ ባልሆኑ ሰዎች ላይ ብቻ ነው" ሲሉ ተንትነዋል። ስነ-ልቦናዊ ቀውስ ውስጥ ያለን ማህበረሰብ ያለ በቂ የትምህርት ወይም የስራ እድል በህክምና ብቻ ለመለወጥ መሞከር በቂ አለመሆኑን፣ እንዲሁም በጦርነት ቀጠና ውስጥ ላሉ ድሆች ይበልጥ ልዩ የሆነ የስነ-ልቦና ድጋፍ ሊያስፈልጋቸው እንደሚችል ሺልባክ አስገንዝበዋል።
በዓለም አቀፍ የምግብ ፖሊሲ ምርምር ኢንስቲትዩት ከፍተኛ ተመራማሪ የሆኑት ሜሊሳ ሂድሮቦ እንደሚያብራሩት፣ ዝቅተኛ ገቢ ባላቸው ማህበረሰቦች ውስጥ ድህነት እና ደካማ የአእምሮ ጤና እርስ በርስ የተሳሰረ አዙሪት ውስጥ ይገኛሉ። ደካማ የአእምሮ ጤና የሰዎችን የውሳኔ አሰጣጥ እና ምርታማነት ክፉኛ ሲቀንስ፣ በሌላ በኩል ደግሞ እንደ የምግብ እጥረት ያሉ ከድህነት የሚመነጩ ጫናዎች የአእምሮ ጤናን ይበልጥ ያቃውሳሉ።
ይህንን ታሳቢ በማድረግ እ.ኤ.አ. በ2022 ወርልድ ቪዥን የተባለው የእርዳታ ድርጅት፣ በአሁኑ ወቅት በትራምፕ አስተዳደር ፈርሷል ከተባለው የአሜሪካ ተራድኦ ድርጅት ባገኘው የገንዘብ ድጋፍ፣ በኢትዮጵያ የሚገኙ ድሃ አባወራዎችን ህይወት ለማሻሻል ያለመ ፕሮጀክት ጀምሮ ነበር። በጥናቱ መሪነት የተሳተፉት ሂድሮቦ፣ ድህነትን እና የአእምሮ ጤናን በአንድ ላይ ኢላማ የሚያደርጉ ጣልቃ ገብነቶች ይበልጥ ውጤታማ መሆናቸውን ማረጋገጥ የተመራማሪዎቹ ዋነኛ ዓላማ እንደነበር ይገልጻሉ።
በአማራ እና ኦሮሚያ ክልሎች በሚገኙ 250 መንደሮች ውስጥ የተካሄደው ይህ ጥናት፣ አባወራዎችን በአራት የተለያዩ ቡድኖች ከፍሎ ነበር። አንደኛው ቡድን ምንም ዓይነት ድጋፍ ያልተሰጠው ሲሆን፣ ሁለተኛው የቡድን የስነ-ልቦና ህክምናብቻ፣ ሶስተኛው የ279 ዶላር የጥሬ ገንዘብ ድጋፍ ብቻ፣ አራተኛው ደግሞ ሁለቱንም (ገንዘብ እና ህክምና) በአንድ ላይ አግኝቷል። የስነ-ልቦና ህክምናው በዋናነት የመንፈስ ጭንቀትን እና ውጥረትን ለመፍታት ታስቦ የተቀረጸ ነበር። ነገር ግን ተመራማሪዎቹ ያልጠበቁት ክስተት አጋጠመ፤ ግጭቱ ወደ አማራ ክልል በመስፋፋቱ በጥናቱ ማዕቀፍ ውስጥ በነበሩ አካባቢዎች ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ ፈጠረ።
በኖርዝ ዌስተርን ዩኒቨርሲቲ የዓለም አቀፍ ድህነት ምርምር ቤተ-ሙከራ ከፍተኛ ዳይሬክተር እና በኢትዮጵያ የወርልድ ቪዥን ፕሮጀክት ስራ አስኪያጅ የነበሩት ማይክል ሙልፎርድ፣ ታጣቂ ቡድኖች ወደ መንደሮቹ በመግባት ህዝቡን ሲያሸብሩ እና ሲዘርፉ መመልከታቸውን ይናገራሉ። በግጭት ቀጠናዎች ውስጥ በተካሄዱ በርካታ የቡድን የስነ-ልቦና ህክምና ክፍለ-ጊዜዎች ላይ የተገኙት ሙልፎርድ፣ ግጭቱ እንዴት የሰዎችን ውጥረት እንዳባባሰው፣ እንዲሁም የእንቅልፍ እና የምግብ ፍላጎት ማጣት እንዳስከተለ በቅርበት ታዝበዋል። "ከሴቶቹ መካከል አንዷ ባሏ በግጭቱ ምክንያት እንደሞተባት፣ እጅግ እንደተከዘች እና ቀጣይ ምን ማድረግ እንዳለባት ማሰብ እንደተሳናት ስትናገር ሰምቻለሁ" በማለት የደረሰውን የስነ-ልቦና ስብራት አብራርተዋል።
እስከ 2024 በቆየው የጥናቱ ማጠናቀቂያ ላይ ተመራማሪዎቹ መረጃዎችን ሲሰበስቡ፣ የቡድን የስነ-ልቦና ህክምናው በተሳታፊዎች የአእምሮ ጤና ላይ ትልቅ መሻሻል አሳይቶ ነበር። ሆኖም ከ16 ወራት በኋላ ዳግም መረጃ ሲሰበሰብ ያ መሻሻል ሙሉ በሙሉ ጠፍቶ መገኘቱ ተመራማሪዎቹን አስገርሟል። የረጅም ጊዜ ውጤቱ እንደሚያሳየው፣ የስነ-ልቦና ህክምና ብቻ ያገኙ ቤተሰቦች በገቢያቸውም ሆነ በምርታማነታቸው ላይ ምንም ዓይነት ኢኮኖሚያዊ ለውጥ አላመጡም። በአንጻሩ የጥሬ ገንዘብ ድጋፍ ብቻ የተደረገላቸው ሰዎች የተሻለ ውጤት በማስመዝገብ በእንስሳት እርባታ ላይ ኢንቨስት ማድረግ እና ገንዘብ መቆጠብ ችለዋል። ጥሬ ገንዘብ እና ህክምናን አጣምረው ያገኙት ደግሞ በገቢያቸው ላይ መጠነኛ ብልጫ አሳይተዋል፤ ነገር ግን በግጭት ቀጠና ውስጥ ለሚገኙ ሰዎች ህክምናው ምንም ዓይነት ፋይዳ አልነበረውም።
በጥናቱ ላይ ያልተሳተፉት በማሳቹሴትስ ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት (MIT) የባህሪ ኢኮኖሚክስ ተመራማሪ ፍራንክ ሺልባክ፣ ይህ ፕሮጀክት ምን ያህል ወጪ ቆጣቢ እንደነበር ማወቅ ፖሊሲ አውጪዎች ለወደፊት ውሳኔያቸው እንዲጠቀሙበት ያግዛል ብለዋል። አክለውም ጥናቱ ጠቃሚ ግንዛቤዎችን እንደሰጠ ጠቅሰው፣ "ይህ የተለየ ጥናት እንደሚያሳየው ከጥሬ ገንዘብ በተጨማሪ የስነ-ልቦና ህክምና መስጠት ውጤታማ የሚሆነው ለግጭት ተጋላጭ ባልሆኑ ሰዎች ላይ ብቻ ነው" ሲሉ ተንትነዋል። ስነ-ልቦናዊ ቀውስ ውስጥ ያለን ማህበረሰብ ያለ በቂ የትምህርት ወይም የስራ እድል በህክምና ብቻ ለመለወጥ መሞከር በቂ አለመሆኑን፣ እንዲሁም በጦርነት ቀጠና ውስጥ ላሉ ድሆች ይበልጥ ልዩ የሆነ የስነ-ልቦና ድጋፍ ሊያስፈልጋቸው እንደሚችል ሺልባክ አስገንዝበዋል።
Sponsored by
Surafel
Welcome
Welcome to ...
2 days ago
በጡረታ የተገለሉት አመራር ከፍተኛ ስልጣን ተሰጣቸው
*የቀድሞ የባህር ሀይሏ አመራሯ ጥቁር አሜሪካዊት ቁልፉን ተቋም ለመመራት ተሹመዋል።
#ethiopia |የአሜሪካ ሴኔት ባደረገው ምርጫ የቀድሞ የባህር ኃይል አባሏ
ዶ/ር ኤሪካ ሸዋርትዝ የአሜሪካ የበሽታዎች መከላከል እና መቆጣጠሪያ ማዕከል ዋና ዳይሬክተር አድርጎ መረጠ።
ይህ ሹመት ተቋሙ ላለፈው አንድ አመት ገደማ ያህል ያለ ቋሚ መሪ በጊዜያዊ አመራር ሲመራ ከቆየ በኋላ የተሰጠ ትልቁ ሹመት ነው ተብሏል።
የቀድሞ የባህር ሀይል አባል ዶክተር ኤሪካ በታሪክ ሲ.ዲ.ሲን በመሪነት የሚያገለግሉ የመጀመርያዋ ጥቁር አሜሪካዊት ሴት አድርጓቸዋል።
ዶክተር ኤሪካ በጡረታ የተገለሉ የባህር ኃይል አመራር የነበሩ ሲሆን ቀደም ሲል የአሜሪካ የባህር ሀይል የጤና ስርዓትን በበላይነት የመሩ ብቁ የህክምና እና የአመራር ባለሙያ መሆናቸው ታውቋል።
ላለፉት 12 ወራት ያህል ቋሚ ዳይሬክተር ሳይኖረው የቆየው ሲዲሲ ለተደቀኑበት ዓለም አቀፍ እና ሀገር አቀፍ የጤና ስጋቶች አዲስ እና ጠንካራ አመራር ለማግኘት ያደረገው ጥረት በመጨረሻም ውጤት አምጥቶለታል።
ሔኖክ ወ/ገብርኤል
#ethiopia #getutemesgen #getunews #usa #cdc #uscoastguard #drericaschwartz
*የቀድሞ የባህር ሀይሏ አመራሯ ጥቁር አሜሪካዊት ቁልፉን ተቋም ለመመራት ተሹመዋል።
#ethiopia |የአሜሪካ ሴኔት ባደረገው ምርጫ የቀድሞ የባህር ኃይል አባሏ
ዶ/ር ኤሪካ ሸዋርትዝ የአሜሪካ የበሽታዎች መከላከል እና መቆጣጠሪያ ማዕከል ዋና ዳይሬክተር አድርጎ መረጠ።
ይህ ሹመት ተቋሙ ላለፈው አንድ አመት ገደማ ያህል ያለ ቋሚ መሪ በጊዜያዊ አመራር ሲመራ ከቆየ በኋላ የተሰጠ ትልቁ ሹመት ነው ተብሏል።
የቀድሞ የባህር ሀይል አባል ዶክተር ኤሪካ በታሪክ ሲ.ዲ.ሲን በመሪነት የሚያገለግሉ የመጀመርያዋ ጥቁር አሜሪካዊት ሴት አድርጓቸዋል።
ዶክተር ኤሪካ በጡረታ የተገለሉ የባህር ኃይል አመራር የነበሩ ሲሆን ቀደም ሲል የአሜሪካ የባህር ሀይል የጤና ስርዓትን በበላይነት የመሩ ብቁ የህክምና እና የአመራር ባለሙያ መሆናቸው ታውቋል።
ላለፉት 12 ወራት ያህል ቋሚ ዳይሬክተር ሳይኖረው የቆየው ሲዲሲ ለተደቀኑበት ዓለም አቀፍ እና ሀገር አቀፍ የጤና ስጋቶች አዲስ እና ጠንካራ አመራር ለማግኘት ያደረገው ጥረት በመጨረሻም ውጤት አምጥቶለታል።
ሔኖክ ወ/ገብርኤል
#ethiopia #getutemesgen #getunews #usa #cdc #uscoastguard #drericaschwartz
2 days ago
ማዕድን - የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ዕድገት አንዱ ምሰሶ
አዲስ አበባ፣ ሐምሌ 29፣ 2018 (ኤፍ ኤም ሲ) የለውጡ መንግሥት ትኩረት ሰጥቶ ከሰራባቸው አምስቱ የኢኮኖሚ ምሰሶዎች ውስጥ ማዕድንን በማካተቱ ከፍተኛ የኢኮኖሚ ለውጥ ተመዝግቦበታል፡፡
በወርቅ፣ በወሳኝ ማዕድናት፣ በነዳጅ እና በማዳበሪያ ምርት ላይ እየተስፋፋ በመጣው የኢንቨስትመንት ለውጦች፣ ኢትዮጵያ ያላትን የተፈጥሮ ሀብት አቅም ወደ ተጨባጭ ብሔራዊ ዕድገት እየቀየረችው ትገኛለች፡፡
ለዘርፉ ከፍተኛ ትኩረት በመሰጠቱ በወርቅ፣ በድንጋይ ከሰል፣ በፖታሽ፣ ብረት እና ሴራሚክስ በመሳሰሉት ማዕድናት ረገድ ከፍተኛ ውጤት ለማስመዝገብ ተችሏል፡፡
በያዝነው ሳምንት የሲኤንኤን ጋዜጠኛ ቪክቶሪያ ሩቢዳሪ በኢትዮጵያ ላይ በሚያተኩረው ዘገባዋ በሀገሪቱ ያለውን ወርቅ ጨምሮ ከፍተኛ የብረት ማዕድናት አምራች ለመሆን እያደረገች ያለውን ጥረት አንስታለች፡፡
ኢትዮጵያ ለታላላቅ ኢንዱስትሪዎቿ ግብዓት የሚሆን የከሰል ድንጋይ ሙሉ ለሙሉ ከውጭ ስታስገባ ቆይታለች፡፡
ሆኖም ከለውጡ ወዲህ በተሰሩ አፋጣኝ ስራዎች እንደ አርጆ፣ ዮ ሆልዲንግ የመሳሰሉ የድንጋይ ከሰል ማምረቻዎችን በመገንባት ለድንጋይ ከሰል ግዢ በየዓመቱ የምታወጣውን ከ300 ሚሊየን ዶላር በላይ የውጭ ምንዛሬ ማስቀረት ተችሏል፡፡
በዚህም የግብዓትና ምርት ስርጭት ፍጥነትን፣ ቅልጥፍናን እና ገቢን ለማሳደግ አስችሏል፡፡
የድንጋይ ከሰል ማምረቻዎቹ በመከፈታቸው የኢንዱስትሪዎችን ፍላጎት በሀገር ውስጥ በመተካት ከውጭ የሚገባ ምርትን ከማስቀረት ባለፈ ለአካባቢው ነዋሪዎችም የሥራ ዕድል ፈጥሯል።
በምስራቅ አፍሪካ ግዙፍ የተባለውና በደብረ ብርሃን አካባቢ የተገነባው ግራንዲውር እንዲሁም የባጀአ የሴራሚክ ማምረች ፋብሪካዎች በከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ ወደ ሀገር ውስጥ የምታስገባውን የግንባታ ግብዓት በሀገር ውስጥ ለመተካት አስችሏል፡፡
በኢትዮጵያ ግዙፉ የለሚ ሲሚንቶ ፋብሪካ ተጠናቅቆ አገልግሎት መጀመሩ ሌላው በዘርፉ የተመዘገበ ባለ ብዙ ፋይዳ ስኬት ነው፡፡ ፋብሪካው የሀገር ውስጥ የግንባታ ግብዓት እጥረትን ከመቅረፉ ባሻገር የገበያ ዋጋን በማረጋጋት ረገድ ከፍተኛ ሚና እየተጫወተ ነው፡፡
የማዕድን ዘርፍ ለብቻው የሚቆም ሳይሆን ከሌሎች ዘርፎች ጋር የሚተሳሰር እና ተመጋጋቢነትን የሚፈጥር ነው፡፡
ዘርፉ ከነበረበት ደካማ አፈጻጸም ተነስቶ በአሁኑ ወቅት የሀገሪቱ የኢኮኖሚ ዕድገት ስትራቴጂካዊ ምሰሶዎች አንዱ መሆን የቻለበትን የትራንስፎርሜሽን ጉዞ ላይ ይገኛል፡፡
በቁርጠኛ ማሻሻያዎች፣ በገበያ መልሶ ማዋቀር እና እሴትን መጨመር በሚያስችሉ ኢንቨስትመንቶች በመታገዝ ዘርፉ ከፍተኛ የወጪ ንግድ ገቢን እያስገኘ፣ የገቢ ምርቶችን ጥገኝነት እየቀነሰ እና ለኢንዱስትሪ ልማት አዳዲስ ዕድሎችን እየፈጠረ ይገኛል፡፡
በአጠቃላይ የማዕድን ዘርፍ የውጭ ኢንቨስትመንት ለመሳብ፣ ለተኪ ምርት ዕድገት፣ ለስራ ዕድል ፈጠራ፣ ለወጪ ንግድና ለዘርፎች የጎንዮሽ ትስስር ማደግ ግዙፍ አቅም መፍጠር ችሏል፡፡
በቴዎድሮስ ሳህለ
አዲስ አበባ፣ ሐምሌ 29፣ 2018 (ኤፍ ኤም ሲ) የለውጡ መንግሥት ትኩረት ሰጥቶ ከሰራባቸው አምስቱ የኢኮኖሚ ምሰሶዎች ውስጥ ማዕድንን በማካተቱ ከፍተኛ የኢኮኖሚ ለውጥ ተመዝግቦበታል፡፡
በወርቅ፣ በወሳኝ ማዕድናት፣ በነዳጅ እና በማዳበሪያ ምርት ላይ እየተስፋፋ በመጣው የኢንቨስትመንት ለውጦች፣ ኢትዮጵያ ያላትን የተፈጥሮ ሀብት አቅም ወደ ተጨባጭ ብሔራዊ ዕድገት እየቀየረችው ትገኛለች፡፡
ለዘርፉ ከፍተኛ ትኩረት በመሰጠቱ በወርቅ፣ በድንጋይ ከሰል፣ በፖታሽ፣ ብረት እና ሴራሚክስ በመሳሰሉት ማዕድናት ረገድ ከፍተኛ ውጤት ለማስመዝገብ ተችሏል፡፡
በያዝነው ሳምንት የሲኤንኤን ጋዜጠኛ ቪክቶሪያ ሩቢዳሪ በኢትዮጵያ ላይ በሚያተኩረው ዘገባዋ በሀገሪቱ ያለውን ወርቅ ጨምሮ ከፍተኛ የብረት ማዕድናት አምራች ለመሆን እያደረገች ያለውን ጥረት አንስታለች፡፡
ኢትዮጵያ ለታላላቅ ኢንዱስትሪዎቿ ግብዓት የሚሆን የከሰል ድንጋይ ሙሉ ለሙሉ ከውጭ ስታስገባ ቆይታለች፡፡
ሆኖም ከለውጡ ወዲህ በተሰሩ አፋጣኝ ስራዎች እንደ አርጆ፣ ዮ ሆልዲንግ የመሳሰሉ የድንጋይ ከሰል ማምረቻዎችን በመገንባት ለድንጋይ ከሰል ግዢ በየዓመቱ የምታወጣውን ከ300 ሚሊየን ዶላር በላይ የውጭ ምንዛሬ ማስቀረት ተችሏል፡፡
በዚህም የግብዓትና ምርት ስርጭት ፍጥነትን፣ ቅልጥፍናን እና ገቢን ለማሳደግ አስችሏል፡፡
የድንጋይ ከሰል ማምረቻዎቹ በመከፈታቸው የኢንዱስትሪዎችን ፍላጎት በሀገር ውስጥ በመተካት ከውጭ የሚገባ ምርትን ከማስቀረት ባለፈ ለአካባቢው ነዋሪዎችም የሥራ ዕድል ፈጥሯል።
በምስራቅ አፍሪካ ግዙፍ የተባለውና በደብረ ብርሃን አካባቢ የተገነባው ግራንዲውር እንዲሁም የባጀአ የሴራሚክ ማምረች ፋብሪካዎች በከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ ወደ ሀገር ውስጥ የምታስገባውን የግንባታ ግብዓት በሀገር ውስጥ ለመተካት አስችሏል፡፡
በኢትዮጵያ ግዙፉ የለሚ ሲሚንቶ ፋብሪካ ተጠናቅቆ አገልግሎት መጀመሩ ሌላው በዘርፉ የተመዘገበ ባለ ብዙ ፋይዳ ስኬት ነው፡፡ ፋብሪካው የሀገር ውስጥ የግንባታ ግብዓት እጥረትን ከመቅረፉ ባሻገር የገበያ ዋጋን በማረጋጋት ረገድ ከፍተኛ ሚና እየተጫወተ ነው፡፡
የማዕድን ዘርፍ ለብቻው የሚቆም ሳይሆን ከሌሎች ዘርፎች ጋር የሚተሳሰር እና ተመጋጋቢነትን የሚፈጥር ነው፡፡
ዘርፉ ከነበረበት ደካማ አፈጻጸም ተነስቶ በአሁኑ ወቅት የሀገሪቱ የኢኮኖሚ ዕድገት ስትራቴጂካዊ ምሰሶዎች አንዱ መሆን የቻለበትን የትራንስፎርሜሽን ጉዞ ላይ ይገኛል፡፡
በቁርጠኛ ማሻሻያዎች፣ በገበያ መልሶ ማዋቀር እና እሴትን መጨመር በሚያስችሉ ኢንቨስትመንቶች በመታገዝ ዘርፉ ከፍተኛ የወጪ ንግድ ገቢን እያስገኘ፣ የገቢ ምርቶችን ጥገኝነት እየቀነሰ እና ለኢንዱስትሪ ልማት አዳዲስ ዕድሎችን እየፈጠረ ይገኛል፡፡
በአጠቃላይ የማዕድን ዘርፍ የውጭ ኢንቨስትመንት ለመሳብ፣ ለተኪ ምርት ዕድገት፣ ለስራ ዕድል ፈጠራ፣ ለወጪ ንግድና ለዘርፎች የጎንዮሽ ትስስር ማደግ ግዙፍ አቅም መፍጠር ችሏል፡፡
በቴዎድሮስ ሳህለ
3 days ago
Harar Jugol – The Living Museum
ሐረር ጁጎል – ሕያው ሙዚየም
#ethiopia | ሐረር በየዕለቱ ሰላም፣ መቻቻል እና አብሮነት የሚኖሩባት ከተማ ናት።
ሐረር በዓለም ላይ ሦስት የዓለም ቅርስ እውቅናዎችን ያጎናጸፈች ልዩ ታሪካዊ ከተማ ናት።
መዲናቱል አውሊያ – የቅዱሳን ከተማ
የምሥራቅ አፍሪካ ቲምቡክቱ
የታሪካዊው የአዳል ሱልጣኔት ዋና ከተማ
የምሥራቅ አፍሪካ ታሪካዊ የንግድ ማዕከል
በእስልምና ዓለም አራተኛዋ ቅድስት ከተማ በመሆን የምትከበር
የድሮውና የዘመናዊው ዓለም የሚገናኙባት ልዩ ከተማ
የሐረርን የበለጸገ ታሪክ፣ ባህል፣ ልዩ የስነ-ሕንፃ ቅርስ እና እንግዳ ተቀባይነት ለመመስከር ይጎብኙ። በየአደባባዩ ታሪክ ይነገራል፤ እያንዳንዱ ጉብኝትም የማይረሳ ተሞክሮ ይሆናል።
Harar is the City of Peace, Tolerance, and Solidarity, where these values are lived every day.
A rare city embraced by three UNESCO World Heritage recognitions, Harar is a treasure unlike any other.
Harar Medinat al-Awliya – The City of Saints
The Timbuktu of East Africa
Former capital of the Adal Sultanate
A historic center of East African trade
Revered as the fourth holiest city in Islam
Where the old meets the new in perfect harmony
Visit Harar to discover its rich history, vibrant culture, remarkable architecture, and warm hospitality. Every corner tells a story, and every visit becomes an unforgettable experience.
ሐረር በዩኔስኮ (UNESCO) በአንድ የዓለም ቅርስነት ዕውቅና የተሰጠው ሲሆን ይህም "ሐረር ጁጎል፣ የተመሸገች ታሪካዊ ከተማ" በመባል ይታወቃል። እ.ኤ.አ. በ2006 "ሐረር ጁጎል፣ የተመሸገች ታሪካዊ ከተማ" በሚል ኦፊሴላዊ ስም በዓለም ቅርስነት መዝገብ ውስጥ ሰፍሯል።
ይህ ስፍራ አንድ የዓለም ቅርስ ቢሆንም፣ ዩኔስኮ ለዚህ ቦታ "የላቀ ሁለንተናዊ እሴት" (Outstanding Universal Value) የሰጠው በሦስት ዋና ዋና የባህል መስፈርቶች (iv እና v) ላይ በመመስረት ነው።
1. ልዩ የሕንፃ ጥበብ ውህደት
ሐረር የአፍሪካ እና የእስልምና ወጎች ያልተለመደ ውህደትን ትወክላለች። የከተማዋ አቀማመጥ እና የ"ሐረሪ" ቤቶች ዲዛይን—በመሃል ላይ በሚገኙ ግቢዎች እና ውስጣዊ ግድግዳዎቻቸው ላይ በሚታዩ ውስብስብ እና ያሸበረቁ የእንጨት ቅርጻ ቅርጾች የሚታወቁ—በክልሉ ከሚገኙ ሌሎች የእስልምና ከተሞች የተለዩ ያደርጓታል። ይህም የኢትዮጵያ ደጋማ አካባቢዎች እና የሰፊው የእስልምና ዓለም ለዘመናት የነበራቸው መስተጋብር ውጤት የሆነ ልዩ ማንነትን ፈጥሯል።
2. ልዩ የሆነ የሃይማኖት ፋይዳ
ብዙውን ጊዜ በእስልምና አራተኛዋ የተቀደሰች ከተማ ተብላ የምትጠራው (ከመካ፣ ከመዲና እና ከኢየሩሳሌም በመቀጠል)፣ ሐረር ትልቅ መንፈሳዊ ማዕከል ናት። በከተማዋ ግንብ ውስጥ እጅግ በጣም ብዙ የሃይማኖት ስፍራዎች ይገኛሉ፦
ሦስቱ ከ10ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ የቆዩትን ጨምሮ 82 መስጊዶች።
ለአካባቢው ቅዱሳን እና እስላማዊ ታላላቅ ሰዎች የተገነቡ 102 መቃብሮች (ሸሪዎች)።
3. "ሕያው" የሆነ ታሪካዊ የከተማ ገጽታ
እንደ ብዙዎቹ የቅርስ ስፍራዎች ሳይሆን፣ ሐረር የመካከለኛው ዘመን የከተማ አወቃቀሯን በመጠበቅ እንደ ዘመናዊ የባህል ማዕከል የምታገለግል "ሕያው" የቅርስ ከተማ ናት። በ13ኛው እና በ16ኛው ክፍለ ዘመን መካከል የተገነባው "ጁጎል" (የመከላከያ ግንብ)፣ አሁንም የድሮዋን ታሪካዊ ከተማ ይከብባል። ይህም የባህላዊ ማህበራዊ አደረጃጀትን፣ የመንገድ አቀማመጥን እና ቀደም ሲል ኢትዮጵያን ከአረብ ባሕረ ገብ መሬት እና ከዓለም ገበያዎች ጋር ያገናኙ የነበሩ ጥንታዊ የንግድ መስመሮችን ጠብቆ እንዲቆይ አድርጓል።
ሐረር በኢትዮጵያ ውስጥ ካሉ ዘጠኝ የዓለም ቅርስ ቦታዎች አንዷ ነች። ሌሎችም የላሊበላ ውቅር አብያተ ክርስቲያናት፣ የስምየን ተራሮች ብሔራዊ ፓርክ፣ የአክሱም ሥልጣኔ፣ የፋሲል ግቢ (ጎንደር)፣ የአዋሽ ሸለቆ፣ የታችኛው ኦሞ ሸለቆ፣ የቲያ ሐውልቶች እና የኮንሶ የባህል መልክዓ ምድር ይገኙበታል።
Harar is officially recognized by UNESCO as a single World Heritage site: Harar Jugol, the Fortified Historic Town. It was inscribed on the World Heritage List in 2006 under the official name Harar Jugol, the Fortified Historic Town.
While it is a single site, UNESCO’s recognition is based on three primary cultural criteria (iv and v) that define why it holds "Outstanding Universal Value":
1. Unique Architectural Synthesis
Harar represents an exceptional fusion of African and Islamic traditions. Its urban layout and "Harari" house designs—characterized by central courtyards and intricate, colorful interior woodwork—are distinct from other Islamic cities in the region. This creates a unique architectural identity resulting from centuries of interaction between the Ethiopian highlands and the wider Muslim world.
2. Exceptional Religious Significance
Often described as the fourth holiest city in Islam (after Mecca, Medina, and Jerusalem), Harar serves as a major spiritual center. Within its walls, the city contains an extraordinary concentration of religious sites:
82 mosques, three of which date back to the 10th century.
102 shrines dedicated to local saints and Islamic figures.
3. A "Living" Historic Urban Landscape
Unlike many archeological sites, Harar is a "living" heritage city that has preserved its medieval urban fabric while functioning as a modern cultural hub. Its "Jugol" (defensive wall), built between the 13th and 16th centuries, still encloses the historic old town, maintaining the traditional social organization, street patterns, and ancient trade routes that once connected Ethiopia to the Arabian Peninsula and global markets.
Harar is one of nine total recognitions in the country. The others include the Rock-Hewn Churches of Lalibela, the Simien Mountains National Park, the Kingdom of Aksum, Fasil Ghebbi (Gondar), the Lower Valley of the Awash, the Lower Omo Valley, the Tiya Stelae, and the Konso Cultural Landscape.
Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#visitharar #hararjugol #ethiopia #unesco #heritage #culture #tourism #landoforigins #ሐረር #የዓለም_ቅርስ #ቱሪዝም
ሐረር ጁጎል – ሕያው ሙዚየም
#ethiopia | ሐረር በየዕለቱ ሰላም፣ መቻቻል እና አብሮነት የሚኖሩባት ከተማ ናት።
ሐረር በዓለም ላይ ሦስት የዓለም ቅርስ እውቅናዎችን ያጎናጸፈች ልዩ ታሪካዊ ከተማ ናት።
መዲናቱል አውሊያ – የቅዱሳን ከተማ
የምሥራቅ አፍሪካ ቲምቡክቱ
የታሪካዊው የአዳል ሱልጣኔት ዋና ከተማ
የምሥራቅ አፍሪካ ታሪካዊ የንግድ ማዕከል
በእስልምና ዓለም አራተኛዋ ቅድስት ከተማ በመሆን የምትከበር
የድሮውና የዘመናዊው ዓለም የሚገናኙባት ልዩ ከተማ
የሐረርን የበለጸገ ታሪክ፣ ባህል፣ ልዩ የስነ-ሕንፃ ቅርስ እና እንግዳ ተቀባይነት ለመመስከር ይጎብኙ። በየአደባባዩ ታሪክ ይነገራል፤ እያንዳንዱ ጉብኝትም የማይረሳ ተሞክሮ ይሆናል።
Harar is the City of Peace, Tolerance, and Solidarity, where these values are lived every day.
A rare city embraced by three UNESCO World Heritage recognitions, Harar is a treasure unlike any other.
Harar Medinat al-Awliya – The City of Saints
The Timbuktu of East Africa
Former capital of the Adal Sultanate
A historic center of East African trade
Revered as the fourth holiest city in Islam
Where the old meets the new in perfect harmony
Visit Harar to discover its rich history, vibrant culture, remarkable architecture, and warm hospitality. Every corner tells a story, and every visit becomes an unforgettable experience.
ሐረር በዩኔስኮ (UNESCO) በአንድ የዓለም ቅርስነት ዕውቅና የተሰጠው ሲሆን ይህም "ሐረር ጁጎል፣ የተመሸገች ታሪካዊ ከተማ" በመባል ይታወቃል። እ.ኤ.አ. በ2006 "ሐረር ጁጎል፣ የተመሸገች ታሪካዊ ከተማ" በሚል ኦፊሴላዊ ስም በዓለም ቅርስነት መዝገብ ውስጥ ሰፍሯል።
ይህ ስፍራ አንድ የዓለም ቅርስ ቢሆንም፣ ዩኔስኮ ለዚህ ቦታ "የላቀ ሁለንተናዊ እሴት" (Outstanding Universal Value) የሰጠው በሦስት ዋና ዋና የባህል መስፈርቶች (iv እና v) ላይ በመመስረት ነው።
1. ልዩ የሕንፃ ጥበብ ውህደት
ሐረር የአፍሪካ እና የእስልምና ወጎች ያልተለመደ ውህደትን ትወክላለች። የከተማዋ አቀማመጥ እና የ"ሐረሪ" ቤቶች ዲዛይን—በመሃል ላይ በሚገኙ ግቢዎች እና ውስጣዊ ግድግዳዎቻቸው ላይ በሚታዩ ውስብስብ እና ያሸበረቁ የእንጨት ቅርጻ ቅርጾች የሚታወቁ—በክልሉ ከሚገኙ ሌሎች የእስልምና ከተሞች የተለዩ ያደርጓታል። ይህም የኢትዮጵያ ደጋማ አካባቢዎች እና የሰፊው የእስልምና ዓለም ለዘመናት የነበራቸው መስተጋብር ውጤት የሆነ ልዩ ማንነትን ፈጥሯል።
2. ልዩ የሆነ የሃይማኖት ፋይዳ
ብዙውን ጊዜ በእስልምና አራተኛዋ የተቀደሰች ከተማ ተብላ የምትጠራው (ከመካ፣ ከመዲና እና ከኢየሩሳሌም በመቀጠል)፣ ሐረር ትልቅ መንፈሳዊ ማዕከል ናት። በከተማዋ ግንብ ውስጥ እጅግ በጣም ብዙ የሃይማኖት ስፍራዎች ይገኛሉ፦
ሦስቱ ከ10ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ የቆዩትን ጨምሮ 82 መስጊዶች።
ለአካባቢው ቅዱሳን እና እስላማዊ ታላላቅ ሰዎች የተገነቡ 102 መቃብሮች (ሸሪዎች)።
3. "ሕያው" የሆነ ታሪካዊ የከተማ ገጽታ
እንደ ብዙዎቹ የቅርስ ስፍራዎች ሳይሆን፣ ሐረር የመካከለኛው ዘመን የከተማ አወቃቀሯን በመጠበቅ እንደ ዘመናዊ የባህል ማዕከል የምታገለግል "ሕያው" የቅርስ ከተማ ናት። በ13ኛው እና በ16ኛው ክፍለ ዘመን መካከል የተገነባው "ጁጎል" (የመከላከያ ግንብ)፣ አሁንም የድሮዋን ታሪካዊ ከተማ ይከብባል። ይህም የባህላዊ ማህበራዊ አደረጃጀትን፣ የመንገድ አቀማመጥን እና ቀደም ሲል ኢትዮጵያን ከአረብ ባሕረ ገብ መሬት እና ከዓለም ገበያዎች ጋር ያገናኙ የነበሩ ጥንታዊ የንግድ መስመሮችን ጠብቆ እንዲቆይ አድርጓል።
ሐረር በኢትዮጵያ ውስጥ ካሉ ዘጠኝ የዓለም ቅርስ ቦታዎች አንዷ ነች። ሌሎችም የላሊበላ ውቅር አብያተ ክርስቲያናት፣ የስምየን ተራሮች ብሔራዊ ፓርክ፣ የአክሱም ሥልጣኔ፣ የፋሲል ግቢ (ጎንደር)፣ የአዋሽ ሸለቆ፣ የታችኛው ኦሞ ሸለቆ፣ የቲያ ሐውልቶች እና የኮንሶ የባህል መልክዓ ምድር ይገኙበታል።
Harar is officially recognized by UNESCO as a single World Heritage site: Harar Jugol, the Fortified Historic Town. It was inscribed on the World Heritage List in 2006 under the official name Harar Jugol, the Fortified Historic Town.
While it is a single site, UNESCO’s recognition is based on three primary cultural criteria (iv and v) that define why it holds "Outstanding Universal Value":
1. Unique Architectural Synthesis
Harar represents an exceptional fusion of African and Islamic traditions. Its urban layout and "Harari" house designs—characterized by central courtyards and intricate, colorful interior woodwork—are distinct from other Islamic cities in the region. This creates a unique architectural identity resulting from centuries of interaction between the Ethiopian highlands and the wider Muslim world.
2. Exceptional Religious Significance
Often described as the fourth holiest city in Islam (after Mecca, Medina, and Jerusalem), Harar serves as a major spiritual center. Within its walls, the city contains an extraordinary concentration of religious sites:
82 mosques, three of which date back to the 10th century.
102 shrines dedicated to local saints and Islamic figures.
3. A "Living" Historic Urban Landscape
Unlike many archeological sites, Harar is a "living" heritage city that has preserved its medieval urban fabric while functioning as a modern cultural hub. Its "Jugol" (defensive wall), built between the 13th and 16th centuries, still encloses the historic old town, maintaining the traditional social organization, street patterns, and ancient trade routes that once connected Ethiopia to the Arabian Peninsula and global markets.
Harar is one of nine total recognitions in the country. The others include the Rock-Hewn Churches of Lalibela, the Simien Mountains National Park, the Kingdom of Aksum, Fasil Ghebbi (Gondar), the Lower Valley of the Awash, the Lower Omo Valley, the Tiya Stelae, and the Konso Cultural Landscape.
Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#visitharar #hararjugol #ethiopia #unesco #heritage #culture #tourism #landoforigins #ሐረር #የዓለም_ቅርስ #ቱሪዝም
3 days ago
ከዛሬ ባሻገር ለትውልዶች የሚሻገር ዘላቂ ሀብት፤ የአረንጓዴ ዐሻራ ዘርፈ-ብዙ ስኬቶች
********************
ዓለም በተፈጥሮ ሀብት መመናመንና በአየር ንብረት ለውጥ ምክንያት እያስተናገደቻቸው ያሉ አሉታዊ ተጽዕኖዎች ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመሩ በመጡበት በአሁኑ ወቅት ይህንን ተግዳሮት ለመቋቋም የተፈጥሮ ሚዛንን መጠበቅና ለአየር ንብረት ለውጥ የማይበገር አረንጓዴ የኢኮኖሚ ሥርዓት መገንባት ወሳኝ ሆኗል።
በዚህ ረገድ በ2011 ዓ.ም በጠቅላይ ሚኒስትር አቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ሀሳብ አመንጪነት የተጀመረው የአረንጓዴ ዐሻራ መርሐ ግብር በአጭር ጊዜ ውስጥ በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ዜጎችን በማሳተፍ ትልቅ ሀገራዊ ስኬት ማስመዝገብ ችሏል።
የዚህ አመት "ተስፋን እንትከል" በሚል መሪ ቃል በተካሄደው ሀገር አቀፍ መርሃ ግብር በአንድ ጀምበር 800 ሚሊዮን ችግኞች ለመትከል ከተያዘው እቅድ በላይ 805.3 ሚሊዮን በላይ ችግኞች ተተክለዋል።
ይህም ሀገራችን የራሷን ክብረ ወሰን በድጋሚ በማሻሻል ለተቀረው ዓለም የተፈጥሮ ጥበቃ አርአያነትን በተግባር ማሳየት የቻለችበት ሁነት ነው።
የአረንጓዴ ዐሻራ መርሐ ግብር የተራቆቱ መሬቶችን መልሶ በማገገም የአፈር መሸርሸርን በመከላከል የከርሰ ምድር ውሃ እንዲበለጽግ በማድረግና የደን ሽፋንን በከፍተኛ ደረጃ በማሳደግ በኩል የማይተካ ሚና እየተጫወተ ይገኛል።
ይህ የተፈጥሮ ሀብት ጥበቃ ሥራ ከኢትዮጵያ የኢኮኖሚ ምሰሶ ከሆነው ከግብርና ዘርፍ ጋር በጥብቅ የተሳሰረ በመሆኑ ለአየር ንብረት ለውጥ የማይበገር የግብርና ሥርዓት ለመገንባት የሚያስችሉ በርካታ ጠቀሜታዎችን አስግኝቷል።
በየዓመቱ የሚተከሉት ችግኞች የአፈር ለምነትን በመጠበቅ የመሬት ምርታማነትን ከመጨመራቸውም በላይ ለምግብነት የሚውሉ እንደ አቮካዶ፣ ማንጎና ፓፓያ ያሉ የፍራፍሬ ችግኞችን እንዲሁም የቡና ተክሎችን በማካተት የምግብ ዋስትናን ለማረጋገጥና የዜጎችን የገቢ ምንጭ ለማስፋት ከፍተኛ አስተዋጽኦ እያበረከቱ ነው።
ይህ መርሃ ግብር ሀገሪቱ በሌማት ትሩፋት መርሐ ግብር ምርቶችን ለማሳደግ እንዲሁም በበጋ መስኖ የስንዴ ልማት በምግብ ራስን ለመቻልና ለውጭ ገበያ ለማቅረብ ለምታደርገው ጥረት ጠንካራ መሠረት ጥሏል።
ከአካባቢ ጥበቃና ከኢኮኖሚ በላይ የአረንጓዴ አሻራ ንቅናቄ የኢትዮጵያውያንን ማህበራዊ መስተጋብርና ሀገራዊ አንድነት ያጠናከረ ታላቅ ድል ነው።
እንደ ታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ ሁሉ አረንጓዴ አሻራም ኢትዮጵያውያን በመደመር ዕሳቤ ሲተባበሩና አብረው ሲቆሙ ምን ማድረግ እንደሚችሉ ለአፍሪካና ለዓለም ያረጋገጡበት አዲስ ምዕራፍ ነው።
መርሐ ግብሩ የተፈጥሮ ሥነ ምህዳርን ከመጠበቅና የምግብ ዋስትናን ከመደገፍ ባሻገር ተስፋን፣ የሀገር ፍቅርንና ለአዲሱ ትውልድ ዘላቂ ሀብት የማውረስ ዕሴትን በማጠናከር ኢትዮጵያ የምትናገረውን የምትፈጽም ሀገር መሆኗን በተግባር ያስመሰከረ ብሔራዊ ንቅናቄ መሆን ችሏል፡፡
በብሌን ደምበሎ
********************
ዓለም በተፈጥሮ ሀብት መመናመንና በአየር ንብረት ለውጥ ምክንያት እያስተናገደቻቸው ያሉ አሉታዊ ተጽዕኖዎች ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመሩ በመጡበት በአሁኑ ወቅት ይህንን ተግዳሮት ለመቋቋም የተፈጥሮ ሚዛንን መጠበቅና ለአየር ንብረት ለውጥ የማይበገር አረንጓዴ የኢኮኖሚ ሥርዓት መገንባት ወሳኝ ሆኗል።
በዚህ ረገድ በ2011 ዓ.ም በጠቅላይ ሚኒስትር አቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ሀሳብ አመንጪነት የተጀመረው የአረንጓዴ ዐሻራ መርሐ ግብር በአጭር ጊዜ ውስጥ በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ዜጎችን በማሳተፍ ትልቅ ሀገራዊ ስኬት ማስመዝገብ ችሏል።
የዚህ አመት "ተስፋን እንትከል" በሚል መሪ ቃል በተካሄደው ሀገር አቀፍ መርሃ ግብር በአንድ ጀምበር 800 ሚሊዮን ችግኞች ለመትከል ከተያዘው እቅድ በላይ 805.3 ሚሊዮን በላይ ችግኞች ተተክለዋል።
ይህም ሀገራችን የራሷን ክብረ ወሰን በድጋሚ በማሻሻል ለተቀረው ዓለም የተፈጥሮ ጥበቃ አርአያነትን በተግባር ማሳየት የቻለችበት ሁነት ነው።
የአረንጓዴ ዐሻራ መርሐ ግብር የተራቆቱ መሬቶችን መልሶ በማገገም የአፈር መሸርሸርን በመከላከል የከርሰ ምድር ውሃ እንዲበለጽግ በማድረግና የደን ሽፋንን በከፍተኛ ደረጃ በማሳደግ በኩል የማይተካ ሚና እየተጫወተ ይገኛል።
ይህ የተፈጥሮ ሀብት ጥበቃ ሥራ ከኢትዮጵያ የኢኮኖሚ ምሰሶ ከሆነው ከግብርና ዘርፍ ጋር በጥብቅ የተሳሰረ በመሆኑ ለአየር ንብረት ለውጥ የማይበገር የግብርና ሥርዓት ለመገንባት የሚያስችሉ በርካታ ጠቀሜታዎችን አስግኝቷል።
በየዓመቱ የሚተከሉት ችግኞች የአፈር ለምነትን በመጠበቅ የመሬት ምርታማነትን ከመጨመራቸውም በላይ ለምግብነት የሚውሉ እንደ አቮካዶ፣ ማንጎና ፓፓያ ያሉ የፍራፍሬ ችግኞችን እንዲሁም የቡና ተክሎችን በማካተት የምግብ ዋስትናን ለማረጋገጥና የዜጎችን የገቢ ምንጭ ለማስፋት ከፍተኛ አስተዋጽኦ እያበረከቱ ነው።
ይህ መርሃ ግብር ሀገሪቱ በሌማት ትሩፋት መርሐ ግብር ምርቶችን ለማሳደግ እንዲሁም በበጋ መስኖ የስንዴ ልማት በምግብ ራስን ለመቻልና ለውጭ ገበያ ለማቅረብ ለምታደርገው ጥረት ጠንካራ መሠረት ጥሏል።
ከአካባቢ ጥበቃና ከኢኮኖሚ በላይ የአረንጓዴ አሻራ ንቅናቄ የኢትዮጵያውያንን ማህበራዊ መስተጋብርና ሀገራዊ አንድነት ያጠናከረ ታላቅ ድል ነው።
እንደ ታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ ሁሉ አረንጓዴ አሻራም ኢትዮጵያውያን በመደመር ዕሳቤ ሲተባበሩና አብረው ሲቆሙ ምን ማድረግ እንደሚችሉ ለአፍሪካና ለዓለም ያረጋገጡበት አዲስ ምዕራፍ ነው።
መርሐ ግብሩ የተፈጥሮ ሥነ ምህዳርን ከመጠበቅና የምግብ ዋስትናን ከመደገፍ ባሻገር ተስፋን፣ የሀገር ፍቅርንና ለአዲሱ ትውልድ ዘላቂ ሀብት የማውረስ ዕሴትን በማጠናከር ኢትዮጵያ የምትናገረውን የምትፈጽም ሀገር መሆኗን በተግባር ያስመሰከረ ብሔራዊ ንቅናቄ መሆን ችሏል፡፡
በብሌን ደምበሎ
3 days ago
(ዘ-ሐበሻ ሕይወት) ሞት የሰው ልጅ የጋራ እጣ ፈንታ ቢሆንም፣ የህይወት አጋርን እና የልብ ወዳጅን ማጣት የሚያሳድረው ሀዘን እጅግ ጥልቅ እና ከባድ ነው። በኢትዮጵያ የሙዚቃ መድረክ ላይ ለረጅም ዓመታት በጣፋጭ ድምጿ እና በማይጠገቡ ስራዎቿ የብዙዎችን ልብ ስታስደስት የኖረችው ተወዳጇ ድምፃዊት ገነት ማስረሻ፣ የህይወት አጋሯን እና የልጆቿን አባት አቶ አዱኛ ይስማቸውን በሞት ተነጥቃለች።
አቶ አዱኛ ይስማቸው የልጅነት አየራቸውን በተነፈሱባት እና በተወለዱባት ታሪካዊቷ የጎንደር ምድር፣ ልዩ ስሟ እንፍራዝ በተባለችው ውብ ከተማ በ1948 ዓ.ም ነበር ወደዚህ ዓለም የመጡት። በምድራዊ የህይወት ጉዟቸውም በውጣ ውረድ ውስጥ አልፈው 70 የተከበሩ ዓመታትን አስቆጥረዋል።
ድምፃዊት ገነት እና አቶ አዱኛ በፍቅር እና በመከባበር የታነፀ ፅኑ ትዳርን መስርተው፣ የትዳራቸው የፍቅር ማሳያ የሆኑ ሁለት ወንድ እና ሁለት ሴት ልጆችን አፍርተዋል። አቶ አዱኛ ለድምፃዊቷ የትዳር አጋር ብቻ ሳይሆኑ፣ በህይወት ጉዟዋ ሁሉ ከጎኗ የቆሙ ፅኑ ደጋፊዋ፣ የደስታዋ ተካፋይ እና የልብ ወዳጇ ነበሩ።
ገነት ሆይ! የሰው ልጅ ውጫዊ አካሉ ቢያልፍም፣ አብራችሁ ያሳለፋችሁት መልካም ጊዜ፣ የተካፈላችሁት ጥልቅ ፍቅር፣ እና ያፈራችኋቸው አራት ውድ ልጆች ሁሌም ከጎንሽ ሆነው የህያውነቱ ማረጋገጫ ይሆናሉና በርቺ... ፅኚ! ሀዘንሽን እንጋራለን፤ ፈጣሪ ልብሽን ያፅናው።
የዚህ የተከበሩ የቤተሰብ አባት እና ውድ የትዳር አጋር የቀብር ስነስርዓት፣ ሐምሌ 29 ቀን 2018 ዓ.ም በቦሌ አራብሳ ደብረ ገነት ቅዱስ ገብርኤል ቤተክርስቲያን ከቀኑ 6፡00 ሰዓት ላይ ወዳጅ ዘመዶቻቸው፣ የጥበብ ቤተሰቦች እና አድናቂዎቻቸው በተገኙበት የሚፈፀም ይሆናል።
ነፍሳቸውን ፈጣሪ በገነት ያኑርልን!
አቶ አዱኛ ይስማቸው የልጅነት አየራቸውን በተነፈሱባት እና በተወለዱባት ታሪካዊቷ የጎንደር ምድር፣ ልዩ ስሟ እንፍራዝ በተባለችው ውብ ከተማ በ1948 ዓ.ም ነበር ወደዚህ ዓለም የመጡት። በምድራዊ የህይወት ጉዟቸውም በውጣ ውረድ ውስጥ አልፈው 70 የተከበሩ ዓመታትን አስቆጥረዋል።
ድምፃዊት ገነት እና አቶ አዱኛ በፍቅር እና በመከባበር የታነፀ ፅኑ ትዳርን መስርተው፣ የትዳራቸው የፍቅር ማሳያ የሆኑ ሁለት ወንድ እና ሁለት ሴት ልጆችን አፍርተዋል። አቶ አዱኛ ለድምፃዊቷ የትዳር አጋር ብቻ ሳይሆኑ፣ በህይወት ጉዟዋ ሁሉ ከጎኗ የቆሙ ፅኑ ደጋፊዋ፣ የደስታዋ ተካፋይ እና የልብ ወዳጇ ነበሩ።
ገነት ሆይ! የሰው ልጅ ውጫዊ አካሉ ቢያልፍም፣ አብራችሁ ያሳለፋችሁት መልካም ጊዜ፣ የተካፈላችሁት ጥልቅ ፍቅር፣ እና ያፈራችኋቸው አራት ውድ ልጆች ሁሌም ከጎንሽ ሆነው የህያውነቱ ማረጋገጫ ይሆናሉና በርቺ... ፅኚ! ሀዘንሽን እንጋራለን፤ ፈጣሪ ልብሽን ያፅናው።
የዚህ የተከበሩ የቤተሰብ አባት እና ውድ የትዳር አጋር የቀብር ስነስርዓት፣ ሐምሌ 29 ቀን 2018 ዓ.ም በቦሌ አራብሳ ደብረ ገነት ቅዱስ ገብርኤል ቤተክርስቲያን ከቀኑ 6፡00 ሰዓት ላይ ወዳጅ ዘመዶቻቸው፣ የጥበብ ቤተሰቦች እና አድናቂዎቻቸው በተገኙበት የሚፈፀም ይሆናል።
ነፍሳቸውን ፈጣሪ በገነት ያኑርልን!
Sponsored by
Surafel
Test AD
This is the Description.
3 days ago
አሜሪካ በኢራን ጦርነት ረዥም ርቀት የሚወነጨፉ ሚሳዔሎቿን ተጠቅማ ጨርሳለች ተባለ
አሜሪካ ከኢራን ጋር በምታደርገው ጦርነት ረዥም ርቀት የሚወነጨፉ እና ዒላማቸውን ለይተው የሚመቱ ሚሳዔሎቿን ሙሉ በሙሉ ማለት በሚቻል ደረጃ መጠቀሟን ሁለት ለጉዳዩ ቅርበት ያላቸውን ምንጮችን ጠቅሶ በአሜሪካ የቢቢሲ አጋር የሆነው ሲቢኤስ ዘገበ።
ምንጮቹ አክለውም አሜሪካ ዒላማቸውን ለይተው የሚመቱ እና ዘመናዊ ምድር ለምድር የሚወነጨፉ የሮኬት ሚሳዔሎቿን ተጠቅማለች ብለዋል።
አሜሪካ ያሏትን የረዥም ርቀት ተወንጫፊ ሚሳዔሎቿን በሙሉ ተጠቅማ ማጠናቀቋን ቀድሞ የዘገበው ሮይተርስ የዜና ወኪል ነው።
ሲቢኤስ ከዚህ ቀደም የረዥም ርቀት ሚሳዔሎች እና ከምድር ወደ ኤር ተምዘግዝገው ዒላማቸውን በመለየት የሚመቱ መሣሪያዎች ክምችት በመቀነሱ የትራምፕ አስተዳደር ከኢራን ጋር የምታደርገውን ጦርነት ለማቆም መገደዱን ዘግቦ ነበር።
የአሜሪካ ባለሥልጣናት በመጋዘን ውስጥ የሚገኙት ዒላማቸውን ለይተው የሚመቱ እና ዘመናዊ ምድር ለምድር የሚወነጨፉ የሮኬት ሚሳዔሎች ቁጥር ውስን መሆኑን ገልፀዋል።
ባለሥልጣናቱ አክለውም ፓትሮይት እና ተርሚናል ሃይ አልቲትዩድ ኤሪያ ዲፌንስ (ቲኤችኤኤዲ) የሚባሉት መሳሪያዎች በፍጥነት አምርቶ መተካት አንደማይቻል ስጋታቸውን ገልጸዋል።
ሐምሌ ወር ላይ አንድ የምርምር ቡድን ጦርነቱ ከመጀመሩ በፊት አሜሪካ 2330 ፓትሮይት ሚሳዔሎች የነበራት መሆን ገልጾ በሐምሌ ወር መጨረሻ ላይ ግን ከ827 እስከ 759 መካከል ብቻ ቀርተዋታል ብሏል።
ይኸው ጥናት ከጦርነቱ በፊት 452 ቲኤችኤኤዲ የተባለው መሣሪያ እንደነበራት አስታውሶ በሐምሌ ወር መጨረሻ ግን ከ278 እስከ 234 ባለው ውስጥ ብቻ እንደቀራት መዝግቧል።
ሌላ በቅርቡ ይፋ የሆነ ጥናት አሜሪካ ያሏትን የመሣሪያ ክምችቶች ከጦርነቱ በፊተ ወደነበረው ለመመለስ እስከ 2029 አጋማሽ ድረስ እንደሚወስድባት ይፋ አድርጓል።
የፔንታጎን ቃል አቀባይ ሼን ፓርኔል ለሲቢኤስ ኒውስ በሰጡት ምላሽ “የአሜሪካ ጦር በዓለም ላይ ከፍተኛ አቅም ካላቸው መካከል ነወ። ፕሬዚዳንቱ ባዘዙ ሰዓት የሚሰጠውን ተልእኮ ለመፈጸም የሚያስችል አቅም አለው” ብለዋል።
አክለውም “ውጤታማ ዘመቻዎችን አድርገናል” በማለት “ሕዝባችንን እና ፍላጎታችንን ለመከላከል የሚያስችል በቂ መሣሪያ ታጥቀናል” ብለዋል።
ከዚህ ቀደም የአሜሪካ መከላከያ ሚኒስትር የሆኑት ፒት ሄግሴት የጦሩ የመሣሪያ ክምችት ቀንሷል የሚለውን አስተያየት ውድቅ አድርገው ነበር።
BBC
አሜሪካ ከኢራን ጋር በምታደርገው ጦርነት ረዥም ርቀት የሚወነጨፉ እና ዒላማቸውን ለይተው የሚመቱ ሚሳዔሎቿን ሙሉ በሙሉ ማለት በሚቻል ደረጃ መጠቀሟን ሁለት ለጉዳዩ ቅርበት ያላቸውን ምንጮችን ጠቅሶ በአሜሪካ የቢቢሲ አጋር የሆነው ሲቢኤስ ዘገበ።
ምንጮቹ አክለውም አሜሪካ ዒላማቸውን ለይተው የሚመቱ እና ዘመናዊ ምድር ለምድር የሚወነጨፉ የሮኬት ሚሳዔሎቿን ተጠቅማለች ብለዋል።
አሜሪካ ያሏትን የረዥም ርቀት ተወንጫፊ ሚሳዔሎቿን በሙሉ ተጠቅማ ማጠናቀቋን ቀድሞ የዘገበው ሮይተርስ የዜና ወኪል ነው።
ሲቢኤስ ከዚህ ቀደም የረዥም ርቀት ሚሳዔሎች እና ከምድር ወደ ኤር ተምዘግዝገው ዒላማቸውን በመለየት የሚመቱ መሣሪያዎች ክምችት በመቀነሱ የትራምፕ አስተዳደር ከኢራን ጋር የምታደርገውን ጦርነት ለማቆም መገደዱን ዘግቦ ነበር።
የአሜሪካ ባለሥልጣናት በመጋዘን ውስጥ የሚገኙት ዒላማቸውን ለይተው የሚመቱ እና ዘመናዊ ምድር ለምድር የሚወነጨፉ የሮኬት ሚሳዔሎች ቁጥር ውስን መሆኑን ገልፀዋል።
ባለሥልጣናቱ አክለውም ፓትሮይት እና ተርሚናል ሃይ አልቲትዩድ ኤሪያ ዲፌንስ (ቲኤችኤኤዲ) የሚባሉት መሳሪያዎች በፍጥነት አምርቶ መተካት አንደማይቻል ስጋታቸውን ገልጸዋል።
ሐምሌ ወር ላይ አንድ የምርምር ቡድን ጦርነቱ ከመጀመሩ በፊት አሜሪካ 2330 ፓትሮይት ሚሳዔሎች የነበራት መሆን ገልጾ በሐምሌ ወር መጨረሻ ላይ ግን ከ827 እስከ 759 መካከል ብቻ ቀርተዋታል ብሏል።
ይኸው ጥናት ከጦርነቱ በፊት 452 ቲኤችኤኤዲ የተባለው መሣሪያ እንደነበራት አስታውሶ በሐምሌ ወር መጨረሻ ግን ከ278 እስከ 234 ባለው ውስጥ ብቻ እንደቀራት መዝግቧል።
ሌላ በቅርቡ ይፋ የሆነ ጥናት አሜሪካ ያሏትን የመሣሪያ ክምችቶች ከጦርነቱ በፊተ ወደነበረው ለመመለስ እስከ 2029 አጋማሽ ድረስ እንደሚወስድባት ይፋ አድርጓል።
የፔንታጎን ቃል አቀባይ ሼን ፓርኔል ለሲቢኤስ ኒውስ በሰጡት ምላሽ “የአሜሪካ ጦር በዓለም ላይ ከፍተኛ አቅም ካላቸው መካከል ነወ። ፕሬዚዳንቱ ባዘዙ ሰዓት የሚሰጠውን ተልእኮ ለመፈጸም የሚያስችል አቅም አለው” ብለዋል።
አክለውም “ውጤታማ ዘመቻዎችን አድርገናል” በማለት “ሕዝባችንን እና ፍላጎታችንን ለመከላከል የሚያስችል በቂ መሣሪያ ታጥቀናል” ብለዋል።
ከዚህ ቀደም የአሜሪካ መከላከያ ሚኒስትር የሆኑት ፒት ሄግሴት የጦሩ የመሣሪያ ክምችት ቀንሷል የሚለውን አስተያየት ውድቅ አድርገው ነበር።
BBC
3 days ago
መዝሙረ ሄላም ላይ የተደረገ አጭር ኂሳዊ ንባብ
ከቢኒያም አቡራ
#ethiopia | አዳም ረታ ታሪክን ከነገሥታት፣ ከመሪዎች፣ ማኅበረሰቡ ባበጀው ድልድል ውስጥ ‹ላዕላይ› ከሚባሉት ደረጃዎች አንጻር አያስመለክተንም። ታሪካዊ ከሚባሉ አጋጣሚዎች ውስጥ የተዘነጉትን ጥቃቅን የታሪክ ኹነተ-ደቂቅ (micro-events) ይመርጣል። ይወስዳል መንገድ ላይ … “ቀዳዳ” በተሰኘው ታሪክ ላይ ፍንዳታውን ከሚሞት ዘመድ፣ ከሚደነግጥ ለማኝ፣ ከሚሰነጠቅ የወፍ እንቁላል፣ ከሚፈስ የእናት ወተት ጋር Micro-Macro Connection በመፍጠር የትልቁ ቀዳዳ መፈጠርን ከሚጢጢዬ ሽንቁሮች ጋር ያስተሳስርልናል። እንዲህ ያሉ የኒው ሂስቶሪሲዝም ባሕሪያትን ከዚህ ቀደም ባሳተማቸው መጻሕፍቱ ውስጥ በተለያየ መጠን እናገኛለን።
Adam Reta አዳም ረታ "መዝሙረ ሄላም" በተሰኘው በዐዲሱ መጽሐፉ ላይም በኢትዮጵያ ታሪካዊ-ፖለቲካዊ አጋጣሚ ውስጥ እንደ ዐውራ የሚታዩትን የእድገት በኅብረት ዘመቻን እንደነ-አሮን፣ እንደነቃል … ባሉ ገጸባሕርያት በኩል፣ የሰባ ሰባቱን ድርቅ በሄላም ጡት በኩል፣ “ጥላሁን ለምን ለምን ሞተ” እየተባለ ኢዮቤልዩ ቤተመንግሥት ጋር የተደረገውን ሰላማዊ ሰልፍ በሡልጣን በኩል፣ የከተማ መሬት ዐዋጅን በተለያዩ ግለሰቦች በኩል … እናያለን። በዚህም የታሪክን ትልቅ ካርታ ለመረዳት የተረሱና የጠለሉ ታሪኮችን ይመረምራል። ስለዚህ ነቁጣዊ ማኅበራዊ ክስተቶችን ወደ ታሪክ ምኩራብ በማምጣት ከትልቁ የታሪክ ምሥል ጎን ያስተያያል። ይህ ደግሞ የኒው ሂስቶሪሲዝም ኹነኛ ማጠንጠኛ ነው።
ልክ “ይወስዳል መንገድ ያመጣል መንገድ …” በተሰኘው መጽሐፉ ውስጥ ባለው “የመንግሥቱ ጊዜ” በሚለው ድርሰት ውስጥ፣ ትልቁን “የታኅሣሥ ግርግር”ን እንደ መቼት አምጥቶ የተጻፈውና የተተኮረው ግን ኹነተ-ደቂቅ (micro-events) ላይ ነው። ስለግርማሜ ንዋይ፣ ስለኮሌኔል ወርቅነህ ገበየሁ፣ ሰለጄነራል ሙልጌታ ቡሊ አይደለም የሚያትተው። ስለአንድ ብላቴና ከእንቅልፍ መነሳት፣ ስለገበጣ ጨዋታ፣ ቤተክርስቲያን ውስጥ ሕፃናትን አሰብስቦ ‹ኪራላይሶን› የሚያስብል ካሕን፣ ስለመንደር ውስጥ ሐሜቶች፣ ስለግለሰቦች ፍርሃት፣ በአጋጣሚ ስላየው አስደናቂ አሞራ … ያወጋል። የታሪክ አጋጣሚ አምጥቶ በታሪክ ውስጥ ግለሰቦች ላይ ስለሚረብበው የታሪክ መንፈስ ያትታል። ልክ እንደዚሁ መዝሙረ ሄላም ላይም ጽሑፉ ታሪክን አያብራራም፤ ነገር ግን ታሪክ እንዴት በሰው ልብ ውስጥ እንደሚኖር ያሳያል። በዚህ ኹነተ-ደቂቅ (micro-event) ምክንያት በዘመኑ ላይ ያገነገነውን ባሕላዊ እምነትን፣ የሥልጣን መዋቅርን፣ የወል ግንዛቤን አጨንቁረን እንድንመለከት ያስችለናል።
ከመንግሥት ሼልፍ ላይ ሳይኾን ከግለሰብ ጀርባ ላይ የተወሰደው የአዳም የአጻጻፍ መንገድ ከኒው ሂስቶሪስዝም ጽንሰ-ሐሳቦች ጋር በአንድ መም ላይ የሚሄዱ ናቸው። መዝሙረ ሄላም የተሰኘው ዐዲሱ የአዳም ረታ መጽሐፍ የኒው ሂስቶሪሲዝም ባሕርያትን ይጋራል። አንዳንድ ነገሮችን በዓይን መመልከት ባይቻልም በግብሩ (ቁስ ላይ በሚያደርገው ግፊት) ግን ይታወቃል። በመዝሙረ ሄላም መጽሐፍ ውስጥም አንዳንድ ነገሮችን በቀጥታ ማየት ባንችልም ቅሉ እነርሱን የሚያሳይልንን ነገሮች ግን እንቃኛለን። ዘማች ወጣት ተማሪዎችን እናያለን፤ መንግሥትን፣ ሕግንና ኃይልን ግን በቀጥታ አንመለከትም። የተማከለ ኃይል አናይም ግን የገጸባሕርያቱ የፍርሃት ምንጭ ከተማከለ ኃይል ጋር የተያያዘ ቀጭን መስመር መኖሩን እናያለን። መንግሥትም ቢኾን በቀጥታ አይገባም፤ ነገር ግን ፍርሃት እንደ ሥርዓት ዘዋሪ (system driver) ይኾናል። እንደ ሚሸል ፉኮ አገላለጽ ኃይል ከተማከለ ሥርዓት የሚመነጭ ሳይኾን በየትኛውም ቦታና ጊዜ በፍርሃት፣ በልማድ፣ በንግግር … ሊከሰት የሚችል ሂደት አይደል?
መዝሙረ ሄላም ላይ ታሪክ እንደ “circulation of social energy” ቀርቧል። መዝሙረ ሄላም ላይ መረጃ ከመንግሥት አይመጣም፤ ከግለሰብ እንጂ። የከተማ መሬት ዐዋጅም ኾነ የተማሪዎች ዘመቻ በገጸባሕርያቱ ወሬ ውስጥ ነው የሚንቀረቀበው። ይህ የመረጃ ሥርዓት ኃይል ማን እንዳለው ማን እንደሌለው ያሳያል። እንግዲህ ይህ በፉኮኛ micro-power መኾኑ ነው። በመዝሙረ ሄላም ላይ ታሪክ እንደ ወሬ እንጂ እንደ ሰነድ አይቀርብም።
ወሬ የፍርሃት ቤንዚን ነው … ፍርሃት ደግሞ በዝምታ መሸበብን ይፈጥራል … የዝምታ አፈ-ሙቅ ደግሞ ኃይለኛው እንዳይታይ ያደርጋል … የተደራጀው ኃይል ጥፋትን ሊያደርስ ባሰበ ቁጥር የወሬ ቤንዚን ይጨምራል። ሰዎች በዕቅብተ-ንግግር ራሳቸውን ሲሸብቡ ደርዝ ያለው ሙግት ይኮሰምናል፣ ንግግር ሲጠፋ ያልታወቀ አደጋ ይከሰታል፣ ፍርሃትም ይጨምራል። ያልታወቀ አደጋ ደግሞ ከታወቀ አካል ይመጣል። ስለዚህ ጥንስሱ የሚጀምረው ከወሬ እንደኾነ ያስመለክተናል። አዳም በመዝሙረ ሄላም ላይ ታሪክን እንደ “circulation of social energy” ሲያቀርብ ፕሬዝዳንት፣ ጀነራል፣ ፕሮፌሰር የኾኑ ታሪክ ከላዕላይ ያስቀመጣቸው ሰዎች አያስፈልጉትም። በአንጻሩ ሄላም ለማን እንደሳመችው ተደርጎ ብርሃኔ ያስወራው ወሬ፣ የሄላም አባት ወታደር በመኾኑ ምክንያት በካሱ፣ በሄኖክ እናት የተነዛው ወሬ እና ሄላም ከሄኖክ ጋር የተቆራረጠችበት መንገድ እንዲሁም የሄላምን የጡት ወተት በተመለከተ የተነዛው ወሬን ይጠቀማል።
መዝሙረ ሄላምን ከድኅረ-ቅኝ-አገዛዝ የኂስ መንገድ አንጻር እንመልከተው።
እውን ቅኝ-ግዛት ተረት ኾኖ ቀርቷል? በፖለቲካ፣ በኢኮኖሚ፣ በሥነልቦና ረገድ የቅኝ አገዛዝ ዳናው ሙሉ ለሙሉ ጠፍቷል? አዳም በመዝሙረ ሄላም ጽሑፍ ውስጥ ከቅኝ-ግዛት በተወረሰ መዋቅር ምክንያት የተሰናከለን ሕይወት ሊያስመለክተን ይኾን?
“ከተሞች ከቅኝ ግዛት በኋላ ሁለት ዓይነት መልክ ይኖራቸዋል፤ ለጥቂቱ የተድላ፣ ለተቀረው ደግሞ የአሳር መንደር ይኾናሉ” ይላል ፍራንዝ ፋኖን። በመዝሙረ ሄላም ላይ እና “የቢሾፍቱ ልጆች ጥላሞት” የተሰኘው ድርሰት ላይም ይህንን ነው የምንመለከተው። “ይወስዳል መንገድ ያመጣል መንገድ …” በተሰኘው መጽሐፉ ውስጥ ካሉ ጽሑፎች መካከል “የቢሾፍቱ ልጆች ጥላ ሞት” አንዱ ነው። የቢሾፍቱ ልጆች ሆቴሉን ያዩታል፤ ግን አይገቡበትም። ሆቴሉ የሀገራቸው መሬት ላይ ነው፤ እነርሱ ግን ከሆቴሉ ውጭ ናቸው። መናፈሻው ውስጥ አንዲት የፈረንጅ ልጅ ጠግባ ለልጆቹ እንደ ውሻ ዳቦ ትወረውርላቸዋለች። አፈር ላይ የወደቀን ዳቦ አራግፈው ይመገባሉ። በገዛ ሐይቃቸው ዳር ላይ ናቸው፤ ሌሎች ግን በጀልባ እየተንሸራሸሩ ይንፈላሰሳሉ። ለፈረንጆቹ ያደረው ሞገስ የላንድሮቨር ተፈናጣጭ ኾኗል። ሌሎቹ ግን ከመኪናው ውጪ ናቸው። ሞገስ እንደ እነርሱ ሕጻን ቢኾንም ለፈረንጅ በማሸርገዱ የትምህርት ቤቱ ባለቤት ሲመስል ሌሎች ልጆች ግን በገዛ መምህራቸው ይብጠለጠላሉ። የቢሾፍቱ ልጆች፣ ነጻ በተባለች ሀገር እየኖሩ በቅኝ ግዛት ጥላ ይተዳደራሉ። የቢሾፍቱ ልጆች በገዛ መንደራቸው አካሉ በማይታይ የቅኝ ግዛት እጅ ይገፋሉ። ሞገስ አይናገርም፤ የሚናገርለት አለ። ልክ የቢሾፍቱ ልጆች ላይ በአንድ ከተማ ውስጥ ሁለት የከተማ ምሥል እንደምናገኘው ሁሉ “የስንብት ቀለማት” ላይም በአዲስ አበባ ውስጥ ሁለት የከተማ ምሥል እንመለከታለን። እንደ ዘድሬክ፣ ሳተርን፣ ከተስፋዬ ወደ አሸናፊ የተቀየሩ የድሎት ምሥሎች እና የእነምትክ ጉልት፣ የእትየ እልልታ የጉርሻ መሸጫ መስኮት ያሉ የእጦት ሥዕል እናገኛለን። መዝሙረ ሄላም ላይም እንዲህ ያለ በአንድ ከተማ ላይ የሁለት ምሥሎች አደባባይ እጀግ ብዙ ቦታ ይገኛል።
በሌላኛው የድኅረ-ቅኝ-ግዛት ኂስ (postcolonial criticism) መዝሙረ ሄላምን ስንመለከት መጀመሪያ ላይ “ፈረንጅ ሲያደንቀኝና ሲገረምብኝ የሰሙ የአገሬ ደነዞች በየተራ “ካላስ የኔ ጎሳ ናት” … እያሉ መሻማት ጀመሩ ትላለች - ሄላም። በኋላ ደግሞ በተነዛባት አጓጉል ወሬ … የሄላምን ጡት ንቀው፣ አንጓጥጠው፣ አባረዋት ሲያበቁ የፈረንጅ የዱቄት ወተትን ይመርጣሉ። ይህ በባሕላዊ ማንነትና በዘመናዊነት መካከል የሚዋልል ማኅበረሰብን ቁልጭ አድርጎ የሚያሳይ የድኅረ-ቅኝ-ግዛት አካል ነው። በሌሎቹ የአዳም ሥራዎች ውስጥ ድኅረ-ቅኝ-ግዛት አተያይ በቋንቋና በኪነ-ጥበብ ምርጫ ውስጥ እንዴት እንደሚንፀባረቅ ያሳያል። በመዝሙረ ሄላም ላይ ደግሞ ምዕራባዊው ዓለም ለአገር በቀል መፍትኼ-ሥራይ የሚሰጠው ዋጋ ዝቅተኛ መኾኑንና የኢኮኖሚ ብዝበዛው አሁንም በረቂቅ መንገድ መቀጠሉን ያሳያል። እዚህ ላይ ሥዕለማርያም የተባለችዋን ገጸባሕርይ እና በውጭ ሀገራት የተነዙ ወሬዎችን ስንጨማምር ደግሞ የበለጠ ብዙ ለማለት ያስችላል።
መዝሙረ ሄላም ላይ እጅግ ብዙ ማኅበረሰባዊ ኂስ እናገኛለን። ለአብነት ያህል አንድ ሁለቱን እንቃኝ።
“መዝሙረ ሄላም” ላይ ማኅበረሰቡ በችላ-ባይነት አልያም በኾን ተብሎነት ልጆቹን ምን ያህል ተጠቂ እንዳደረጋቸው የሚያሳይ መልክ ተንጸባርቆበታል ማለት ይቻላል። ጋሽ ክብካብና ዘመናይ ኾን ብለው ቴዲና ሄላም ላይ የሚያደርሱትን፣ ተክለማርያም የወላጁን(የዘሪቱን) ችላ-ባይነት ለአብነት ማቅረብ ይቻላል። ማኅበረሰቡ ልጆችን “የነገ ተስፋዎች” ይላል፤ ነገር ግን ዛሬያቸው ላይ አይሠራም።
ማኅበረሰብ የመማጸኛ ከተማዎችን ወደ ተጨማሪ ግፍ መሥሪያ ቦታዎች እንደሚቀይር በአዳም መጻሕፍት ላይ በብዛት እንመለከታለን። “ይወስዳል መንገድ …” ላይ … “ቀዳዳ” በተሰኘው ታሪክ ላይ ማርታ ለደበበ በምትሰጠው ፍቅር ሳቢያ የሚሠራበትን ግፍ የምታስረሳ ብትኾንም ማኅበረሰቡ ግን ተጨማሪ ግፍ የሚሠራበት መሣሪያ ኾናለች። የስንብት ቀለማት ላይ ምኒልክ ከዚያ ሁሉ እስርና እንግልት በኋላ፣ “በፊያሜታ አርፋለሁ” ብሎ ቤቷ ሲሄድ ተጨማሪ ሕመም በጆሮው በኩል ጭንቅላቱ ላይ ይሻጥበታል። መዝሙረ ሄላም ላይም፣ ሄላም “ሙዚቃዬን ከሕዝብ ጆሮ ያደርስልኛል … ያሳርፈኛል …” ብላ የተመካችበት ምናሴ እንጦሮጦስ ይጨምራታል። ማኅበረሰባችን የመስቀል ተ ሠላጢን ግብር እንዳለው፣ ከላይ አሳልሞ ከታች በአንካሴው ጉድጓድ እንደሚምስ ያሳያል። ይህም የመልእክትን ወጭት ሰብሮ የወጣ ጥበባዊ አጻጻፍ ነው። በፈጣጣው የቀረበ የትችት ኮሶ አይደለም። ድንቅ ነው!
መዝሙረ ሄላም ላይ ከምናገኛቸው ዋና ዋና ገጸባሕርያት የተወሰኑት (አሮን፣ ቃል፣ ምናሴ፣ ሄላም) ላይ መጠነኛ ቅኝት እናድርግ።
auto-fiction ዓይነት አጻጻፍ ባለው የአሮን አተራረክ ውስጥ አሮን “system observer” መኾኑን እንገነዘባለን። ሥርዓቱን ያያል፣ ዘማቹን ያስተውላል፣ ቃለጉባኤ ይይዛል፣ ችግሩን ይመለከታል፣ ይጽፋል። አሮን የተገፋ ታሪክ ድምፅ ነው፤ ንቃት አለው፣ ግን የታሪክ ሂደትን የሚቀይር ኃይል የለውም፤ ስለዚህም ያ ሁሉ የጻፈውን ጽሑፍን ያጣል። የንቃት ችግር የለበትም፤ የማኅበራዊ ንቃት ድምፅነቱን ከዘመነ አባት ጋር ባደረገው ውይይት ውስጥ ተመልክተናል። ግን ደግሞ ይህ ብቻውን የቆመ ነጠላ ነገር ነው፤ ምክንያቱም ማኅበራዊ ተሳትፎ የለበትም። ቃል የተሰኘችው ገጸባሕርይም እንደ አሮን ናት፤ ንቃት ያላት፣ system observer ናት። ማኅበራዊ ንቃት ማኅበራዊ እንቅስቃሴ ካላገዘው ግንጥል ጌጥ ነው። ቃልና አሮን ንቃት አላቸው፤ ግን ንቃታቸውን ተግባር አላገዘውም፤ ንቃቱን የሚተገብር አደረጃጀት የላቸውም። ስለዚህ ዕጣ-ፈንታቸው ውድቀት ይኾናል። በኢትዮጵያ ውስጥ የተንሰራፋውን ይህን የድግግሞሽ አዙሪት መዝሙረ ሄላም ላይ ደራሲ አዳም ረታ በሰላ ብዕር አስቀምጧል።
የደራሲና የአርታኢ ትስስር በተንጸባረቀበት በሄላም አተራረክ ውስጥ ምናሴ የተሰኘ ገጸባሕርይ እናገኛለን። ምናሴ የ-false collective consciousness ትእምርት ነው። ምናሴዎች ለሥልጣን ይሠራሉ፣ ራሳቸውን እንደ ነጻ ያስባሉ፤ ነገር ግን የሥርዓቱ የመጠቀሚያ መሣሪያ (system functionary) ናቸው። ምናሴዎች የኦልቪቴዎች ጥይት ናቸው። ምናሴዎች የሔላምዎች ስኬት ሳይኾን የገዛ ጥቅማቸውን የሚያስቀድሙ የማኅበረሰቡ አካል ናቸው። ምናሴ በሌላ መነጽር ብናየው የመንግሥት ቢሮክራት የመካከለኛው መደብ ውክል ነው። ሀገሩ ከንጉሣዊ ሥርዓት ወደ ወታደራዊ ሥርዓት ቢቀየርም፤ ከወታደራዊ ሥርዓት ወደ ሌላ ሥርዓት ቢለወጥም ምናሴያውያን ግን አይቀየሩም። ሥርዓት ይቀየራል - ምናሴያውያን አይቀየሩም፣ ትእዛዝ ይፈጽማሉ፣ ይከድራሉ። ይህ በኢትዮጵያ ፖለቲካል-ታሪክ ውስጥ የተደጋገመ፣ ግን ደግሞ ያልተስተዋለ እውነት ነው።
ሄላም የወታደር ልጅ ናት፤ እንዲያሳድጋት በአደራ የተሰጠው ቤተሰብ የሚበድላት። የሷ ዓይነት ዕጣ ከደረሰው እንደ ወንድሟ ከምታየው ቴዲ ከሚባል ልጅ ጋር ታድጋለች። መጀመሪያ የሚልዮን፣ የኋላ ኋላ የምናሴ ፍቅረኛ የምትኾን ድምፀ-መረዋ ሴት ናት። ሁሉ ነገሯን ባጣችበት ወቅት ጡቷ ተአምር ያመርታል።
በመዝሙረ ሄላም ላይ የሄላም የጡት ወተት የአንዳች ነገር ውክል ይመስለኛል። ሻዕቢያ ለታጋይ ወጣቶች ማሳደጊያ ፈልጓት ሊሰርቃት መፈለጉ በቀላሉ የሚዘለል ነገር ነው? ወተት እና ጡት በመጀመሪያ እይታ የሕፃናት ትዝታ፣ የእናትነት ምሥል፣ የእምነት እና የጾታ መነሳሳት የተዋሃዱበትም አይደል? ወተት ሕይወት ነው? የመጀመሪያ ምግብ፣ ከእናት ወደ ልጅ የሚፈስም አይደል? በክርስቲያናዊ ምልክት ንጹሕነትን አይወክልም? ወተት ከ“ቅዱስ” ወደ “ሥጋዊ” የሚያስተላልፍ ድልድይ ነው ማለት እንችል ይኾን? የሄላምን ጡት የጠባ ታማሚ ልጅ እንዴት ጤናማ ሊኾን ቻለ? የምን ትእምርት ነው? ሄላም ከብዙ ወንድ ጋር የወጣች እንደመኾኗ ለዚህ ሰናይ ግብር ለምን የሷ ጡት ተመረጠ?
ሌላው፣ መዝሙረ ሄላም ላይ ኦልቬቲን እናገኛታለን። ኦልቬቲ የግራጫ ቃጭልዋ። መዝገቡ ንፋስ መውጫ ሳለ፣ ባልንጀራው ኤልያስ የብልግና ሀሁ ሊያስተምረው እፊቱ ያቆማት ቀይ ሰሌዳ ነበረች ኦልቬቲ። መዝሙረ ሄላም ላይ ምናሴን እና ቤተሰቡን የምታሾር ዐውራ ገጸባሕርይ ኾና ትከሰታለች። መዝሙረ ሄላም እና ግራጫ ቃጭሎች በጋለሞታይቱ በኦልቬቲ ብቻ ሳይኾን በዘመነ እንድርያስ እና በመዝገቡ ዱባለም ይገናኛሉ። ነጋ ዳቦ ጋጋሪውም በ-typological space መዝሙረ ሄላም ላይ እናገኘዋለን።
መዝሙረ ሄላምን ከህላዌነት (Existentialism) አንጻር እንመልከተው። ሄላም ትርጉም በማይሰጥ ዓለም ውስጥ እንዴት እንደምትኖር እናነባለን። የሀገሯ ዳር ድንበር እንዳይነካ አባት ብታዋጣም አሳዳጊዎቿ ግን የወላጅን ፍቅር አዋጥተው አይለግሷትም። ወርቅ አበድራ ጠጠር ትነፈጋለች። ዕቃ ለማገዝ ቤቷ ድረስ ለመጣው ሚልዮን ልቧን ትሰጣለች። ሀና የሸነቆረችውን ክፍተት ለሞላችበት ውለታዋ ክፍያ ይኾን ዘንድ ሚልዮን ለሄላም የወለፈንዴ ቡጢ ያሳርፍባታል። ለሕይወት ትርጉም ለመስጠት ባስ ውስጥ ካገኘችው ሄኖክ ጋር ብትሞክርም የበለጠ የሕይወት ትርጉም ይዛባባታል። የወታደር ልጅ መኾኗ ሄላምነቷን በዜሮ ያባዘዋል። የመጨረሻው ስንብትም ከሄኖክ ጓደኛ አፎት በሚወጣ ሰይፍ መቀላት ይኾናል። ከሄኖክ ጓደኛ ጀርባ የሚውለበለበው ባንዲራ ደግሞ የሄኖክ ሸሚዝ መኾኑ ደግሞ ቁስሉን እንደ አቡሰዲቅ ያደርገዋል። ለሕይወቷ ትልቅ ትርጉም ያለውን የሙዚቃ ሥራዋን፣ “ትርጉም ወዳለው
ነገር ይቀይርልኛል” ብላ በምትተማመንበት በምናሴ ትነጠቃለች። ተአምር በሚያስብለው በጡት ወተት ምክንያት ለሕይወቷ ትርጉም ለመስጠት ትታትራለች። የጡት ወተቷን ምርምር በማድረግ ለትልቅ ዓለምአቀፍ በጎ ተፅዕኖ ታደርጋለች ተብላ የተቆጠረችው ሥዕለማርያም የዓለም አቀፍ መሳለቂያና ትችት ምንጭ ትኾንባታለች። ይህ ሁሉ ትርጉም የሌለው ድግግሞሽ ነው። ይህ ደግሞ በሳርተር የተገለጸውን “existence without essence”-ን ያሳያል።
የህላዌነት መሠረታዊ ሐሳብ ነጻነት ነው፤ ግን ነጻነት ፍርሃትን ይወልዳል። ሄላም ለአሮን ፍቅሯን መናገር ትችላለች፤ ነገር ግን ዝምታን መርጣለች። የግራጫው መዝገቡ፣ የእንጀራ እናቱ የምታደርስበትን በደል እንደሚያውቀው ሁሉ ሄላምም ክብካብና ዘበናይ የሚያደርሱባትን አድሎ ታውቃለች፤ ግን ለረዥም ጊዜ ዝም ብላለች። ሄላም፣ ሙዚቃዋን ካጣች በኋላ ወደ ባንዱ ሄዳ መጋፈጥ ትችላለች፤ ነገር ግን አትሄድም … ይህ በሳርተርኛ bad faith ነው።
የሄላም ምርጫ ዝምታ ኾነ እንጂ ደካማ ናት ማለት አይደለም። “አልተናገርኩም ማለት አላውቀውም ማለት አይደለም” የሚል ዝምታ ነው ያላት። በሌላ ጎኑ ደግሞ ዝምታዋ፣ የለመደችውን ግፍ ከማታውቀው ዐዲስ ግፍ የመምረጥ ኹኔታ ነው። ዐዳዲስ ግፎችን ለመሸሽ በዝምታ አላዋቂነት ዛጎል ውስጥ የመደበቅ ብቃት ነው። የለመደችውን ግፍ የመከላከል አቅም ስላላት ባለመደችው ግፍ እንዳያጠፏት ሠግታ በውስጣዊ ንቃተ ሕሊና የዘየደችው ብልሃት ሊኾን ይችላል። ዝምታዋ የመቆየቷ ምሥጢር ነው። ደበበ ቀዝቃዛ ገለልተኛ ነኝ የሚለው ሰው ለመኖር ሲል ሳይታወቀው ስሜቱን የሚቆጣጠርበት መንገድን ለማስታወስ ነው።
“የስንብት ቀለማት” ገጸባሕርይ የኾነው ዮሴፍም ብዙ ነገር ያውቃል፤ ግን ዝም ይላል … ፊያሜታ ቂል መስሏት ትዘባርቃለች … እሱ ግን “አልተናገርኩም ማለት አላውቀውም ማለት አይደለም” የሚል የዝምታ መልስ ይመልስላታል። እሷ ግን ዝምታው አይገባትም። የ“ቀዳዳ”ው ደበበ እና “የስንብት …” ዮሴፍ ቀዳዳውን አይሞሉትም፤ እያዩት ይኖራሉ። ዶነሮች ጥሩ ፈንድ ሲለቁ ፊያሜታ ፕሮጀክቱን ለአሳምነው ትሰጠውና ዮሴፍን “ምን ዶነሮች እኮ ጠፉ ትለዋለች” … ዝም ይላል፤ ይታዘባል።
ቃል መሣሪያ ነበር፤ በዘመነ ደበበ፣ በዘመነ ዮሴፍ፣ በዘመነ ሄላም እና በዘመነ መዝገቡ ዱባለ ግን ቃል አደገኛ ኾኗል፤ ዝምታ ኹነኛ መጠጊያ ነው … ይህ ከደርግ በኋላ የተፈጠረ “traumatized literary silence” ማሳያ ነው። ስለኾነም ተራኪዎቹ (ደበበ፣ መዝገቡ፣ ዮሴፍ እና ሄላም) ለምን ዝም አሉ ሳይኾን "ዝምታን የሚያመነጭ ሥርዓት ምን ይኾን?" ብለን እንድንጠይቅ ያደርጋል። ግለሰብ ዝም ሲል፤ ሕዝብ በጸጥታ ይዋጣል፤ የዚያኔ የተማከለው ኃይል አፍ ያወጣል።
የአዳምን ዐዲሱን መጽሐፍ "በንባብ ይለቅ" ብለን መርቀናል።
ቢኒያም አቡራ
ሐምሌ 25 / 2018 ዓ.ም
ከቢኒያም አቡራ
#ethiopia | አዳም ረታ ታሪክን ከነገሥታት፣ ከመሪዎች፣ ማኅበረሰቡ ባበጀው ድልድል ውስጥ ‹ላዕላይ› ከሚባሉት ደረጃዎች አንጻር አያስመለክተንም። ታሪካዊ ከሚባሉ አጋጣሚዎች ውስጥ የተዘነጉትን ጥቃቅን የታሪክ ኹነተ-ደቂቅ (micro-events) ይመርጣል። ይወስዳል መንገድ ላይ … “ቀዳዳ” በተሰኘው ታሪክ ላይ ፍንዳታውን ከሚሞት ዘመድ፣ ከሚደነግጥ ለማኝ፣ ከሚሰነጠቅ የወፍ እንቁላል፣ ከሚፈስ የእናት ወተት ጋር Micro-Macro Connection በመፍጠር የትልቁ ቀዳዳ መፈጠርን ከሚጢጢዬ ሽንቁሮች ጋር ያስተሳስርልናል። እንዲህ ያሉ የኒው ሂስቶሪሲዝም ባሕሪያትን ከዚህ ቀደም ባሳተማቸው መጻሕፍቱ ውስጥ በተለያየ መጠን እናገኛለን።
Adam Reta አዳም ረታ "መዝሙረ ሄላም" በተሰኘው በዐዲሱ መጽሐፉ ላይም በኢትዮጵያ ታሪካዊ-ፖለቲካዊ አጋጣሚ ውስጥ እንደ ዐውራ የሚታዩትን የእድገት በኅብረት ዘመቻን እንደነ-አሮን፣ እንደነቃል … ባሉ ገጸባሕርያት በኩል፣ የሰባ ሰባቱን ድርቅ በሄላም ጡት በኩል፣ “ጥላሁን ለምን ለምን ሞተ” እየተባለ ኢዮቤልዩ ቤተመንግሥት ጋር የተደረገውን ሰላማዊ ሰልፍ በሡልጣን በኩል፣ የከተማ መሬት ዐዋጅን በተለያዩ ግለሰቦች በኩል … እናያለን። በዚህም የታሪክን ትልቅ ካርታ ለመረዳት የተረሱና የጠለሉ ታሪኮችን ይመረምራል። ስለዚህ ነቁጣዊ ማኅበራዊ ክስተቶችን ወደ ታሪክ ምኩራብ በማምጣት ከትልቁ የታሪክ ምሥል ጎን ያስተያያል። ይህ ደግሞ የኒው ሂስቶሪሲዝም ኹነኛ ማጠንጠኛ ነው።
ልክ “ይወስዳል መንገድ ያመጣል መንገድ …” በተሰኘው መጽሐፉ ውስጥ ባለው “የመንግሥቱ ጊዜ” በሚለው ድርሰት ውስጥ፣ ትልቁን “የታኅሣሥ ግርግር”ን እንደ መቼት አምጥቶ የተጻፈውና የተተኮረው ግን ኹነተ-ደቂቅ (micro-events) ላይ ነው። ስለግርማሜ ንዋይ፣ ስለኮሌኔል ወርቅነህ ገበየሁ፣ ሰለጄነራል ሙልጌታ ቡሊ አይደለም የሚያትተው። ስለአንድ ብላቴና ከእንቅልፍ መነሳት፣ ስለገበጣ ጨዋታ፣ ቤተክርስቲያን ውስጥ ሕፃናትን አሰብስቦ ‹ኪራላይሶን› የሚያስብል ካሕን፣ ስለመንደር ውስጥ ሐሜቶች፣ ስለግለሰቦች ፍርሃት፣ በአጋጣሚ ስላየው አስደናቂ አሞራ … ያወጋል። የታሪክ አጋጣሚ አምጥቶ በታሪክ ውስጥ ግለሰቦች ላይ ስለሚረብበው የታሪክ መንፈስ ያትታል። ልክ እንደዚሁ መዝሙረ ሄላም ላይም ጽሑፉ ታሪክን አያብራራም፤ ነገር ግን ታሪክ እንዴት በሰው ልብ ውስጥ እንደሚኖር ያሳያል። በዚህ ኹነተ-ደቂቅ (micro-event) ምክንያት በዘመኑ ላይ ያገነገነውን ባሕላዊ እምነትን፣ የሥልጣን መዋቅርን፣ የወል ግንዛቤን አጨንቁረን እንድንመለከት ያስችለናል።
ከመንግሥት ሼልፍ ላይ ሳይኾን ከግለሰብ ጀርባ ላይ የተወሰደው የአዳም የአጻጻፍ መንገድ ከኒው ሂስቶሪስዝም ጽንሰ-ሐሳቦች ጋር በአንድ መም ላይ የሚሄዱ ናቸው። መዝሙረ ሄላም የተሰኘው ዐዲሱ የአዳም ረታ መጽሐፍ የኒው ሂስቶሪሲዝም ባሕርያትን ይጋራል። አንዳንድ ነገሮችን በዓይን መመልከት ባይቻልም በግብሩ (ቁስ ላይ በሚያደርገው ግፊት) ግን ይታወቃል። በመዝሙረ ሄላም መጽሐፍ ውስጥም አንዳንድ ነገሮችን በቀጥታ ማየት ባንችልም ቅሉ እነርሱን የሚያሳይልንን ነገሮች ግን እንቃኛለን። ዘማች ወጣት ተማሪዎችን እናያለን፤ መንግሥትን፣ ሕግንና ኃይልን ግን በቀጥታ አንመለከትም። የተማከለ ኃይል አናይም ግን የገጸባሕርያቱ የፍርሃት ምንጭ ከተማከለ ኃይል ጋር የተያያዘ ቀጭን መስመር መኖሩን እናያለን። መንግሥትም ቢኾን በቀጥታ አይገባም፤ ነገር ግን ፍርሃት እንደ ሥርዓት ዘዋሪ (system driver) ይኾናል። እንደ ሚሸል ፉኮ አገላለጽ ኃይል ከተማከለ ሥርዓት የሚመነጭ ሳይኾን በየትኛውም ቦታና ጊዜ በፍርሃት፣ በልማድ፣ በንግግር … ሊከሰት የሚችል ሂደት አይደል?
መዝሙረ ሄላም ላይ ታሪክ እንደ “circulation of social energy” ቀርቧል። መዝሙረ ሄላም ላይ መረጃ ከመንግሥት አይመጣም፤ ከግለሰብ እንጂ። የከተማ መሬት ዐዋጅም ኾነ የተማሪዎች ዘመቻ በገጸባሕርያቱ ወሬ ውስጥ ነው የሚንቀረቀበው። ይህ የመረጃ ሥርዓት ኃይል ማን እንዳለው ማን እንደሌለው ያሳያል። እንግዲህ ይህ በፉኮኛ micro-power መኾኑ ነው። በመዝሙረ ሄላም ላይ ታሪክ እንደ ወሬ እንጂ እንደ ሰነድ አይቀርብም።
ወሬ የፍርሃት ቤንዚን ነው … ፍርሃት ደግሞ በዝምታ መሸበብን ይፈጥራል … የዝምታ አፈ-ሙቅ ደግሞ ኃይለኛው እንዳይታይ ያደርጋል … የተደራጀው ኃይል ጥፋትን ሊያደርስ ባሰበ ቁጥር የወሬ ቤንዚን ይጨምራል። ሰዎች በዕቅብተ-ንግግር ራሳቸውን ሲሸብቡ ደርዝ ያለው ሙግት ይኮሰምናል፣ ንግግር ሲጠፋ ያልታወቀ አደጋ ይከሰታል፣ ፍርሃትም ይጨምራል። ያልታወቀ አደጋ ደግሞ ከታወቀ አካል ይመጣል። ስለዚህ ጥንስሱ የሚጀምረው ከወሬ እንደኾነ ያስመለክተናል። አዳም በመዝሙረ ሄላም ላይ ታሪክን እንደ “circulation of social energy” ሲያቀርብ ፕሬዝዳንት፣ ጀነራል፣ ፕሮፌሰር የኾኑ ታሪክ ከላዕላይ ያስቀመጣቸው ሰዎች አያስፈልጉትም። በአንጻሩ ሄላም ለማን እንደሳመችው ተደርጎ ብርሃኔ ያስወራው ወሬ፣ የሄላም አባት ወታደር በመኾኑ ምክንያት በካሱ፣ በሄኖክ እናት የተነዛው ወሬ እና ሄላም ከሄኖክ ጋር የተቆራረጠችበት መንገድ እንዲሁም የሄላምን የጡት ወተት በተመለከተ የተነዛው ወሬን ይጠቀማል።
መዝሙረ ሄላምን ከድኅረ-ቅኝ-አገዛዝ የኂስ መንገድ አንጻር እንመልከተው።
እውን ቅኝ-ግዛት ተረት ኾኖ ቀርቷል? በፖለቲካ፣ በኢኮኖሚ፣ በሥነልቦና ረገድ የቅኝ አገዛዝ ዳናው ሙሉ ለሙሉ ጠፍቷል? አዳም በመዝሙረ ሄላም ጽሑፍ ውስጥ ከቅኝ-ግዛት በተወረሰ መዋቅር ምክንያት የተሰናከለን ሕይወት ሊያስመለክተን ይኾን?
“ከተሞች ከቅኝ ግዛት በኋላ ሁለት ዓይነት መልክ ይኖራቸዋል፤ ለጥቂቱ የተድላ፣ ለተቀረው ደግሞ የአሳር መንደር ይኾናሉ” ይላል ፍራንዝ ፋኖን። በመዝሙረ ሄላም ላይ እና “የቢሾፍቱ ልጆች ጥላሞት” የተሰኘው ድርሰት ላይም ይህንን ነው የምንመለከተው። “ይወስዳል መንገድ ያመጣል መንገድ …” በተሰኘው መጽሐፉ ውስጥ ካሉ ጽሑፎች መካከል “የቢሾፍቱ ልጆች ጥላ ሞት” አንዱ ነው። የቢሾፍቱ ልጆች ሆቴሉን ያዩታል፤ ግን አይገቡበትም። ሆቴሉ የሀገራቸው መሬት ላይ ነው፤ እነርሱ ግን ከሆቴሉ ውጭ ናቸው። መናፈሻው ውስጥ አንዲት የፈረንጅ ልጅ ጠግባ ለልጆቹ እንደ ውሻ ዳቦ ትወረውርላቸዋለች። አፈር ላይ የወደቀን ዳቦ አራግፈው ይመገባሉ። በገዛ ሐይቃቸው ዳር ላይ ናቸው፤ ሌሎች ግን በጀልባ እየተንሸራሸሩ ይንፈላሰሳሉ። ለፈረንጆቹ ያደረው ሞገስ የላንድሮቨር ተፈናጣጭ ኾኗል። ሌሎቹ ግን ከመኪናው ውጪ ናቸው። ሞገስ እንደ እነርሱ ሕጻን ቢኾንም ለፈረንጅ በማሸርገዱ የትምህርት ቤቱ ባለቤት ሲመስል ሌሎች ልጆች ግን በገዛ መምህራቸው ይብጠለጠላሉ። የቢሾፍቱ ልጆች፣ ነጻ በተባለች ሀገር እየኖሩ በቅኝ ግዛት ጥላ ይተዳደራሉ። የቢሾፍቱ ልጆች በገዛ መንደራቸው አካሉ በማይታይ የቅኝ ግዛት እጅ ይገፋሉ። ሞገስ አይናገርም፤ የሚናገርለት አለ። ልክ የቢሾፍቱ ልጆች ላይ በአንድ ከተማ ውስጥ ሁለት የከተማ ምሥል እንደምናገኘው ሁሉ “የስንብት ቀለማት” ላይም በአዲስ አበባ ውስጥ ሁለት የከተማ ምሥል እንመለከታለን። እንደ ዘድሬክ፣ ሳተርን፣ ከተስፋዬ ወደ አሸናፊ የተቀየሩ የድሎት ምሥሎች እና የእነምትክ ጉልት፣ የእትየ እልልታ የጉርሻ መሸጫ መስኮት ያሉ የእጦት ሥዕል እናገኛለን። መዝሙረ ሄላም ላይም እንዲህ ያለ በአንድ ከተማ ላይ የሁለት ምሥሎች አደባባይ እጀግ ብዙ ቦታ ይገኛል።
በሌላኛው የድኅረ-ቅኝ-ግዛት ኂስ (postcolonial criticism) መዝሙረ ሄላምን ስንመለከት መጀመሪያ ላይ “ፈረንጅ ሲያደንቀኝና ሲገረምብኝ የሰሙ የአገሬ ደነዞች በየተራ “ካላስ የኔ ጎሳ ናት” … እያሉ መሻማት ጀመሩ ትላለች - ሄላም። በኋላ ደግሞ በተነዛባት አጓጉል ወሬ … የሄላምን ጡት ንቀው፣ አንጓጥጠው፣ አባረዋት ሲያበቁ የፈረንጅ የዱቄት ወተትን ይመርጣሉ። ይህ በባሕላዊ ማንነትና በዘመናዊነት መካከል የሚዋልል ማኅበረሰብን ቁልጭ አድርጎ የሚያሳይ የድኅረ-ቅኝ-ግዛት አካል ነው። በሌሎቹ የአዳም ሥራዎች ውስጥ ድኅረ-ቅኝ-ግዛት አተያይ በቋንቋና በኪነ-ጥበብ ምርጫ ውስጥ እንዴት እንደሚንፀባረቅ ያሳያል። በመዝሙረ ሄላም ላይ ደግሞ ምዕራባዊው ዓለም ለአገር በቀል መፍትኼ-ሥራይ የሚሰጠው ዋጋ ዝቅተኛ መኾኑንና የኢኮኖሚ ብዝበዛው አሁንም በረቂቅ መንገድ መቀጠሉን ያሳያል። እዚህ ላይ ሥዕለማርያም የተባለችዋን ገጸባሕርይ እና በውጭ ሀገራት የተነዙ ወሬዎችን ስንጨማምር ደግሞ የበለጠ ብዙ ለማለት ያስችላል።
መዝሙረ ሄላም ላይ እጅግ ብዙ ማኅበረሰባዊ ኂስ እናገኛለን። ለአብነት ያህል አንድ ሁለቱን እንቃኝ።
“መዝሙረ ሄላም” ላይ ማኅበረሰቡ በችላ-ባይነት አልያም በኾን ተብሎነት ልጆቹን ምን ያህል ተጠቂ እንዳደረጋቸው የሚያሳይ መልክ ተንጸባርቆበታል ማለት ይቻላል። ጋሽ ክብካብና ዘመናይ ኾን ብለው ቴዲና ሄላም ላይ የሚያደርሱትን፣ ተክለማርያም የወላጁን(የዘሪቱን) ችላ-ባይነት ለአብነት ማቅረብ ይቻላል። ማኅበረሰቡ ልጆችን “የነገ ተስፋዎች” ይላል፤ ነገር ግን ዛሬያቸው ላይ አይሠራም።
ማኅበረሰብ የመማጸኛ ከተማዎችን ወደ ተጨማሪ ግፍ መሥሪያ ቦታዎች እንደሚቀይር በአዳም መጻሕፍት ላይ በብዛት እንመለከታለን። “ይወስዳል መንገድ …” ላይ … “ቀዳዳ” በተሰኘው ታሪክ ላይ ማርታ ለደበበ በምትሰጠው ፍቅር ሳቢያ የሚሠራበትን ግፍ የምታስረሳ ብትኾንም ማኅበረሰቡ ግን ተጨማሪ ግፍ የሚሠራበት መሣሪያ ኾናለች። የስንብት ቀለማት ላይ ምኒልክ ከዚያ ሁሉ እስርና እንግልት በኋላ፣ “በፊያሜታ አርፋለሁ” ብሎ ቤቷ ሲሄድ ተጨማሪ ሕመም በጆሮው በኩል ጭንቅላቱ ላይ ይሻጥበታል። መዝሙረ ሄላም ላይም፣ ሄላም “ሙዚቃዬን ከሕዝብ ጆሮ ያደርስልኛል … ያሳርፈኛል …” ብላ የተመካችበት ምናሴ እንጦሮጦስ ይጨምራታል። ማኅበረሰባችን የመስቀል ተ ሠላጢን ግብር እንዳለው፣ ከላይ አሳልሞ ከታች በአንካሴው ጉድጓድ እንደሚምስ ያሳያል። ይህም የመልእክትን ወጭት ሰብሮ የወጣ ጥበባዊ አጻጻፍ ነው። በፈጣጣው የቀረበ የትችት ኮሶ አይደለም። ድንቅ ነው!
መዝሙረ ሄላም ላይ ከምናገኛቸው ዋና ዋና ገጸባሕርያት የተወሰኑት (አሮን፣ ቃል፣ ምናሴ፣ ሄላም) ላይ መጠነኛ ቅኝት እናድርግ።
auto-fiction ዓይነት አጻጻፍ ባለው የአሮን አተራረክ ውስጥ አሮን “system observer” መኾኑን እንገነዘባለን። ሥርዓቱን ያያል፣ ዘማቹን ያስተውላል፣ ቃለጉባኤ ይይዛል፣ ችግሩን ይመለከታል፣ ይጽፋል። አሮን የተገፋ ታሪክ ድምፅ ነው፤ ንቃት አለው፣ ግን የታሪክ ሂደትን የሚቀይር ኃይል የለውም፤ ስለዚህም ያ ሁሉ የጻፈውን ጽሑፍን ያጣል። የንቃት ችግር የለበትም፤ የማኅበራዊ ንቃት ድምፅነቱን ከዘመነ አባት ጋር ባደረገው ውይይት ውስጥ ተመልክተናል። ግን ደግሞ ይህ ብቻውን የቆመ ነጠላ ነገር ነው፤ ምክንያቱም ማኅበራዊ ተሳትፎ የለበትም። ቃል የተሰኘችው ገጸባሕርይም እንደ አሮን ናት፤ ንቃት ያላት፣ system observer ናት። ማኅበራዊ ንቃት ማኅበራዊ እንቅስቃሴ ካላገዘው ግንጥል ጌጥ ነው። ቃልና አሮን ንቃት አላቸው፤ ግን ንቃታቸውን ተግባር አላገዘውም፤ ንቃቱን የሚተገብር አደረጃጀት የላቸውም። ስለዚህ ዕጣ-ፈንታቸው ውድቀት ይኾናል። በኢትዮጵያ ውስጥ የተንሰራፋውን ይህን የድግግሞሽ አዙሪት መዝሙረ ሄላም ላይ ደራሲ አዳም ረታ በሰላ ብዕር አስቀምጧል።
የደራሲና የአርታኢ ትስስር በተንጸባረቀበት በሄላም አተራረክ ውስጥ ምናሴ የተሰኘ ገጸባሕርይ እናገኛለን። ምናሴ የ-false collective consciousness ትእምርት ነው። ምናሴዎች ለሥልጣን ይሠራሉ፣ ራሳቸውን እንደ ነጻ ያስባሉ፤ ነገር ግን የሥርዓቱ የመጠቀሚያ መሣሪያ (system functionary) ናቸው። ምናሴዎች የኦልቪቴዎች ጥይት ናቸው። ምናሴዎች የሔላምዎች ስኬት ሳይኾን የገዛ ጥቅማቸውን የሚያስቀድሙ የማኅበረሰቡ አካል ናቸው። ምናሴ በሌላ መነጽር ብናየው የመንግሥት ቢሮክራት የመካከለኛው መደብ ውክል ነው። ሀገሩ ከንጉሣዊ ሥርዓት ወደ ወታደራዊ ሥርዓት ቢቀየርም፤ ከወታደራዊ ሥርዓት ወደ ሌላ ሥርዓት ቢለወጥም ምናሴያውያን ግን አይቀየሩም። ሥርዓት ይቀየራል - ምናሴያውያን አይቀየሩም፣ ትእዛዝ ይፈጽማሉ፣ ይከድራሉ። ይህ በኢትዮጵያ ፖለቲካል-ታሪክ ውስጥ የተደጋገመ፣ ግን ደግሞ ያልተስተዋለ እውነት ነው።
ሄላም የወታደር ልጅ ናት፤ እንዲያሳድጋት በአደራ የተሰጠው ቤተሰብ የሚበድላት። የሷ ዓይነት ዕጣ ከደረሰው እንደ ወንድሟ ከምታየው ቴዲ ከሚባል ልጅ ጋር ታድጋለች። መጀመሪያ የሚልዮን፣ የኋላ ኋላ የምናሴ ፍቅረኛ የምትኾን ድምፀ-መረዋ ሴት ናት። ሁሉ ነገሯን ባጣችበት ወቅት ጡቷ ተአምር ያመርታል።
በመዝሙረ ሄላም ላይ የሄላም የጡት ወተት የአንዳች ነገር ውክል ይመስለኛል። ሻዕቢያ ለታጋይ ወጣቶች ማሳደጊያ ፈልጓት ሊሰርቃት መፈለጉ በቀላሉ የሚዘለል ነገር ነው? ወተት እና ጡት በመጀመሪያ እይታ የሕፃናት ትዝታ፣ የእናትነት ምሥል፣ የእምነት እና የጾታ መነሳሳት የተዋሃዱበትም አይደል? ወተት ሕይወት ነው? የመጀመሪያ ምግብ፣ ከእናት ወደ ልጅ የሚፈስም አይደል? በክርስቲያናዊ ምልክት ንጹሕነትን አይወክልም? ወተት ከ“ቅዱስ” ወደ “ሥጋዊ” የሚያስተላልፍ ድልድይ ነው ማለት እንችል ይኾን? የሄላምን ጡት የጠባ ታማሚ ልጅ እንዴት ጤናማ ሊኾን ቻለ? የምን ትእምርት ነው? ሄላም ከብዙ ወንድ ጋር የወጣች እንደመኾኗ ለዚህ ሰናይ ግብር ለምን የሷ ጡት ተመረጠ?
ሌላው፣ መዝሙረ ሄላም ላይ ኦልቬቲን እናገኛታለን። ኦልቬቲ የግራጫ ቃጭልዋ። መዝገቡ ንፋስ መውጫ ሳለ፣ ባልንጀራው ኤልያስ የብልግና ሀሁ ሊያስተምረው እፊቱ ያቆማት ቀይ ሰሌዳ ነበረች ኦልቬቲ። መዝሙረ ሄላም ላይ ምናሴን እና ቤተሰቡን የምታሾር ዐውራ ገጸባሕርይ ኾና ትከሰታለች። መዝሙረ ሄላም እና ግራጫ ቃጭሎች በጋለሞታይቱ በኦልቬቲ ብቻ ሳይኾን በዘመነ እንድርያስ እና በመዝገቡ ዱባለም ይገናኛሉ። ነጋ ዳቦ ጋጋሪውም በ-typological space መዝሙረ ሄላም ላይ እናገኘዋለን።
መዝሙረ ሄላምን ከህላዌነት (Existentialism) አንጻር እንመልከተው። ሄላም ትርጉም በማይሰጥ ዓለም ውስጥ እንዴት እንደምትኖር እናነባለን። የሀገሯ ዳር ድንበር እንዳይነካ አባት ብታዋጣም አሳዳጊዎቿ ግን የወላጅን ፍቅር አዋጥተው አይለግሷትም። ወርቅ አበድራ ጠጠር ትነፈጋለች። ዕቃ ለማገዝ ቤቷ ድረስ ለመጣው ሚልዮን ልቧን ትሰጣለች። ሀና የሸነቆረችውን ክፍተት ለሞላችበት ውለታዋ ክፍያ ይኾን ዘንድ ሚልዮን ለሄላም የወለፈንዴ ቡጢ ያሳርፍባታል። ለሕይወት ትርጉም ለመስጠት ባስ ውስጥ ካገኘችው ሄኖክ ጋር ብትሞክርም የበለጠ የሕይወት ትርጉም ይዛባባታል። የወታደር ልጅ መኾኗ ሄላምነቷን በዜሮ ያባዘዋል። የመጨረሻው ስንብትም ከሄኖክ ጓደኛ አፎት በሚወጣ ሰይፍ መቀላት ይኾናል። ከሄኖክ ጓደኛ ጀርባ የሚውለበለበው ባንዲራ ደግሞ የሄኖክ ሸሚዝ መኾኑ ደግሞ ቁስሉን እንደ አቡሰዲቅ ያደርገዋል። ለሕይወቷ ትልቅ ትርጉም ያለውን የሙዚቃ ሥራዋን፣ “ትርጉም ወዳለው
ነገር ይቀይርልኛል” ብላ በምትተማመንበት በምናሴ ትነጠቃለች። ተአምር በሚያስብለው በጡት ወተት ምክንያት ለሕይወቷ ትርጉም ለመስጠት ትታትራለች። የጡት ወተቷን ምርምር በማድረግ ለትልቅ ዓለምአቀፍ በጎ ተፅዕኖ ታደርጋለች ተብላ የተቆጠረችው ሥዕለማርያም የዓለም አቀፍ መሳለቂያና ትችት ምንጭ ትኾንባታለች። ይህ ሁሉ ትርጉም የሌለው ድግግሞሽ ነው። ይህ ደግሞ በሳርተር የተገለጸውን “existence without essence”-ን ያሳያል።
የህላዌነት መሠረታዊ ሐሳብ ነጻነት ነው፤ ግን ነጻነት ፍርሃትን ይወልዳል። ሄላም ለአሮን ፍቅሯን መናገር ትችላለች፤ ነገር ግን ዝምታን መርጣለች። የግራጫው መዝገቡ፣ የእንጀራ እናቱ የምታደርስበትን በደል እንደሚያውቀው ሁሉ ሄላምም ክብካብና ዘበናይ የሚያደርሱባትን አድሎ ታውቃለች፤ ግን ለረዥም ጊዜ ዝም ብላለች። ሄላም፣ ሙዚቃዋን ካጣች በኋላ ወደ ባንዱ ሄዳ መጋፈጥ ትችላለች፤ ነገር ግን አትሄድም … ይህ በሳርተርኛ bad faith ነው።
የሄላም ምርጫ ዝምታ ኾነ እንጂ ደካማ ናት ማለት አይደለም። “አልተናገርኩም ማለት አላውቀውም ማለት አይደለም” የሚል ዝምታ ነው ያላት። በሌላ ጎኑ ደግሞ ዝምታዋ፣ የለመደችውን ግፍ ከማታውቀው ዐዲስ ግፍ የመምረጥ ኹኔታ ነው። ዐዳዲስ ግፎችን ለመሸሽ በዝምታ አላዋቂነት ዛጎል ውስጥ የመደበቅ ብቃት ነው። የለመደችውን ግፍ የመከላከል አቅም ስላላት ባለመደችው ግፍ እንዳያጠፏት ሠግታ በውስጣዊ ንቃተ ሕሊና የዘየደችው ብልሃት ሊኾን ይችላል። ዝምታዋ የመቆየቷ ምሥጢር ነው። ደበበ ቀዝቃዛ ገለልተኛ ነኝ የሚለው ሰው ለመኖር ሲል ሳይታወቀው ስሜቱን የሚቆጣጠርበት መንገድን ለማስታወስ ነው።
“የስንብት ቀለማት” ገጸባሕርይ የኾነው ዮሴፍም ብዙ ነገር ያውቃል፤ ግን ዝም ይላል … ፊያሜታ ቂል መስሏት ትዘባርቃለች … እሱ ግን “አልተናገርኩም ማለት አላውቀውም ማለት አይደለም” የሚል የዝምታ መልስ ይመልስላታል። እሷ ግን ዝምታው አይገባትም። የ“ቀዳዳ”ው ደበበ እና “የስንብት …” ዮሴፍ ቀዳዳውን አይሞሉትም፤ እያዩት ይኖራሉ። ዶነሮች ጥሩ ፈንድ ሲለቁ ፊያሜታ ፕሮጀክቱን ለአሳምነው ትሰጠውና ዮሴፍን “ምን ዶነሮች እኮ ጠፉ ትለዋለች” … ዝም ይላል፤ ይታዘባል።
ቃል መሣሪያ ነበር፤ በዘመነ ደበበ፣ በዘመነ ዮሴፍ፣ በዘመነ ሄላም እና በዘመነ መዝገቡ ዱባለ ግን ቃል አደገኛ ኾኗል፤ ዝምታ ኹነኛ መጠጊያ ነው … ይህ ከደርግ በኋላ የተፈጠረ “traumatized literary silence” ማሳያ ነው። ስለኾነም ተራኪዎቹ (ደበበ፣ መዝገቡ፣ ዮሴፍ እና ሄላም) ለምን ዝም አሉ ሳይኾን "ዝምታን የሚያመነጭ ሥርዓት ምን ይኾን?" ብለን እንድንጠይቅ ያደርጋል። ግለሰብ ዝም ሲል፤ ሕዝብ በጸጥታ ይዋጣል፤ የዚያኔ የተማከለው ኃይል አፍ ያወጣል።
የአዳምን ዐዲሱን መጽሐፍ "በንባብ ይለቅ" ብለን መርቀናል።
ቢኒያም አቡራ
ሐምሌ 25 / 2018 ዓ.ም
4 days ago
ተንቀሳቃሽ ቤተ-መጽሐፍት፡ ስልክ ላይ የማቀርቀርን አዚም የሰበረው ባለታክሲ
********************
በአዲስ አበባ ጎዳናዎች ላይ የሚንቀሳቀሱ የሕዝብ ትራንስፖርት አገልግሎት የሚሰጡ ታክሲዎች አብዛኛውን ጊዜ በሙዚቃ ጩኸት፣ በትራፊክ ጫጫታና በጉዞ ድካም አዙሪት ውስጥ በመቆየት ይታወቃሉ።
ተሳፋሪውም ታክሲ ውስጥ እንደገባ አንገቱን ደፍቶ በማህበራዊ ሚዲያ ገጾች ላይ መንሸራሸር የዘመናችን የተለመደ እውነታ ሆኗል። ወጣት ሰሎሞን አማረ ግን፣ የራሱን ሜትር ታክሲ ከዚህ አሰልቺ እና የተለመደ ምህዋር በማውጣት በአዲስ አበባ ጎዳናዎች ላይ ወደ የሚሽከረከር "ተንቀሳቃሽ ቤተ-መጽሐፍት" ቀይሮታል።
በንግድና በጥድፊያ በሚታወቀው የመርካቶ ሰባተኛ ሰፈር ተወልዶ ያደገው ሰሎሞን፣ ከቅድስተ ማርያም ዩኒቨርሲቲ በማርኬቲንግ ማኔጅመንት የመጀመሪያ ዲግሪውን አግኝቷል። ከዲጂታል ሚዲያው መስፋፋት ጋር ተያይዞ ህብረተሰቡ፣ በተለይም ወጣቱ፣ ከመጽሐፍት እየራቀ መምጣቱ በእጅጉ አሳስቦታል። በዚህም የተነሳ፣ ላለፉት ጥቂት ወራት ታክሲውን የዕውቀት ማዕከል በማድረግ ልዩ ልዩ የአማርኛና የእንግሊዝኛ መጻሕፍትን ለተሳፋሪዎቹ እንደ አዲስ አማራጭ ማቅረብ ጀምሯል።
ሁሉም ሰው ስልኩ ላይ ባቀረቀረበት በዚህ ዘመን፣ ሰሎሞን የታክሲው ውስጥ መደርደሪያዎች ላይ መጽሐፍትን በማስቀመጥ የሰዎችን ትኩረት ወደ ንባብ ለመመለስ የራሱን የትግል ስልት ነድፏል።
ሰለሞን ወደ ታክሲው ለሚገቡ መንገደኞች የሚያቀርበው ሞቅ ያለ ፈገግታና ሰላምታን ብቻ አይደለም፤ በስርዓት የተደረደሩ የዕውቀት ማህደሮችንም ጭምር እንጂ። የትራፊክ መጨናነቅን እንደ መልካም አጋጣሚ በመጠቀም፣ ተሳፋሪዎች በጉዞ ወቅት መጽሐፍትን እንዲያነቡ ይጋብዛል።
የጀመሩት መጽሐፍ ልባቸውን ከሰረቀው ደግሞ፣ እዚያው ታክሲ ውስጥ ገዝተውት መንገዳቸውን ያለመሰልቸት በዕውቀት ታጅበው ያጠናቅቃሉ። ይህ አሰራር ከማህበራዊ ሚዲያ ጩኸት ለተወሰኑ ደቂቃዎችም ቢሆን አእምሮን የሚያሳርፉበት ልዩ የጉዞ ተሞክሮ ሆኗል።
የሰሎሞን አካሄድ የንባብ ባህልን ከማበረታታት ባለፈ፣ የገበያ ጥናትን (Marketing Management) ከተግባር ጋር ያዋሃደ አዲስ የስራ ፈጠራ ነው።
ጊዜን ወደ እሴት መቀየር፡ የታክሲ ተሳፋሪን የትራፊክ ውስጥ የባከነ ጊዜ ወደ ምርታማ የገበያ ሰዓት ቀይሮታል።
ድርብ ገቢ፡ ከትራንስፖርት አገልግሎቱ ባሻገር፣ መጽሐፍትን በመሸጥ የራሱን የገቢ ምንጭ አሳድጓል።
ማህበራዊ ካፒታል፡ "ተሳፋሪዎች የሚሰጡት አዎንታዊ ምላሽና አስደናቂ ስሜት ለስራዬ ትልቅ መነቃቃት ይፈጥርልኛል" የሚለው ሰሎሞን፣ በየቀኑ ከሚያገኛቸው አዳዲስ ሰዎች ጋር የሚያደርገው ገንቢ ውይይት ከገንዘብ በላይ የሆነ ትልቅ የህይወት ስንቅ እንደሆነለት ይናገራል።
የሰሎሞን አስገራሚው ጎን የዲጂታል ዓለሙን ሙሉ በሙሉ መሸሹ ሳይሆን፣ ቴክኖሎጂውን ለራሱ ዓላማ ማዋሉ ነው። "Sol Books" በሚል ስያሜ በቲክቶክና በሌሎች ማኅበራዊ ገጾች መጻሕፍትን በማስተዋወቅ፣ ዲጂታል ትውልዱን በዲጂታል መድረክ እየቀሰቀሰ ይገኛል።
የዚህ አብዮተኛ ወጣት መልዕክት አጭር እና ግልጽ ነው፦ የተለመደውን አሰራር በመስበር ሌሎች የትራንስፖርት አገልግሎት ሰጪዎችም ይህን መሰል በጎ ተግባር ቢያራምዱ፣ ታክሲዎቻችንን ከትራፊክ ጫና ማምለጫነት አልፈው የዕውቀት፣ የሰላምና የፈጠራ ማዕከል ማድረግ ይቻላል።
በሊያ ተስፋዬ
Ethiopian Broadcasting Corporation FM Addis 97.1 /ኤፍ ኤም አዲስ 97.1 ሬዲዮ/ #መጽሀፍ #ንባብ
********************
በአዲስ አበባ ጎዳናዎች ላይ የሚንቀሳቀሱ የሕዝብ ትራንስፖርት አገልግሎት የሚሰጡ ታክሲዎች አብዛኛውን ጊዜ በሙዚቃ ጩኸት፣ በትራፊክ ጫጫታና በጉዞ ድካም አዙሪት ውስጥ በመቆየት ይታወቃሉ።
ተሳፋሪውም ታክሲ ውስጥ እንደገባ አንገቱን ደፍቶ በማህበራዊ ሚዲያ ገጾች ላይ መንሸራሸር የዘመናችን የተለመደ እውነታ ሆኗል። ወጣት ሰሎሞን አማረ ግን፣ የራሱን ሜትር ታክሲ ከዚህ አሰልቺ እና የተለመደ ምህዋር በማውጣት በአዲስ አበባ ጎዳናዎች ላይ ወደ የሚሽከረከር "ተንቀሳቃሽ ቤተ-መጽሐፍት" ቀይሮታል።
በንግድና በጥድፊያ በሚታወቀው የመርካቶ ሰባተኛ ሰፈር ተወልዶ ያደገው ሰሎሞን፣ ከቅድስተ ማርያም ዩኒቨርሲቲ በማርኬቲንግ ማኔጅመንት የመጀመሪያ ዲግሪውን አግኝቷል። ከዲጂታል ሚዲያው መስፋፋት ጋር ተያይዞ ህብረተሰቡ፣ በተለይም ወጣቱ፣ ከመጽሐፍት እየራቀ መምጣቱ በእጅጉ አሳስቦታል። በዚህም የተነሳ፣ ላለፉት ጥቂት ወራት ታክሲውን የዕውቀት ማዕከል በማድረግ ልዩ ልዩ የአማርኛና የእንግሊዝኛ መጻሕፍትን ለተሳፋሪዎቹ እንደ አዲስ አማራጭ ማቅረብ ጀምሯል።
ሁሉም ሰው ስልኩ ላይ ባቀረቀረበት በዚህ ዘመን፣ ሰሎሞን የታክሲው ውስጥ መደርደሪያዎች ላይ መጽሐፍትን በማስቀመጥ የሰዎችን ትኩረት ወደ ንባብ ለመመለስ የራሱን የትግል ስልት ነድፏል።
ሰለሞን ወደ ታክሲው ለሚገቡ መንገደኞች የሚያቀርበው ሞቅ ያለ ፈገግታና ሰላምታን ብቻ አይደለም፤ በስርዓት የተደረደሩ የዕውቀት ማህደሮችንም ጭምር እንጂ። የትራፊክ መጨናነቅን እንደ መልካም አጋጣሚ በመጠቀም፣ ተሳፋሪዎች በጉዞ ወቅት መጽሐፍትን እንዲያነቡ ይጋብዛል።
የጀመሩት መጽሐፍ ልባቸውን ከሰረቀው ደግሞ፣ እዚያው ታክሲ ውስጥ ገዝተውት መንገዳቸውን ያለመሰልቸት በዕውቀት ታጅበው ያጠናቅቃሉ። ይህ አሰራር ከማህበራዊ ሚዲያ ጩኸት ለተወሰኑ ደቂቃዎችም ቢሆን አእምሮን የሚያሳርፉበት ልዩ የጉዞ ተሞክሮ ሆኗል።
የሰሎሞን አካሄድ የንባብ ባህልን ከማበረታታት ባለፈ፣ የገበያ ጥናትን (Marketing Management) ከተግባር ጋር ያዋሃደ አዲስ የስራ ፈጠራ ነው።
ጊዜን ወደ እሴት መቀየር፡ የታክሲ ተሳፋሪን የትራፊክ ውስጥ የባከነ ጊዜ ወደ ምርታማ የገበያ ሰዓት ቀይሮታል።
ድርብ ገቢ፡ ከትራንስፖርት አገልግሎቱ ባሻገር፣ መጽሐፍትን በመሸጥ የራሱን የገቢ ምንጭ አሳድጓል።
ማህበራዊ ካፒታል፡ "ተሳፋሪዎች የሚሰጡት አዎንታዊ ምላሽና አስደናቂ ስሜት ለስራዬ ትልቅ መነቃቃት ይፈጥርልኛል" የሚለው ሰሎሞን፣ በየቀኑ ከሚያገኛቸው አዳዲስ ሰዎች ጋር የሚያደርገው ገንቢ ውይይት ከገንዘብ በላይ የሆነ ትልቅ የህይወት ስንቅ እንደሆነለት ይናገራል።
የሰሎሞን አስገራሚው ጎን የዲጂታል ዓለሙን ሙሉ በሙሉ መሸሹ ሳይሆን፣ ቴክኖሎጂውን ለራሱ ዓላማ ማዋሉ ነው። "Sol Books" በሚል ስያሜ በቲክቶክና በሌሎች ማኅበራዊ ገጾች መጻሕፍትን በማስተዋወቅ፣ ዲጂታል ትውልዱን በዲጂታል መድረክ እየቀሰቀሰ ይገኛል።
የዚህ አብዮተኛ ወጣት መልዕክት አጭር እና ግልጽ ነው፦ የተለመደውን አሰራር በመስበር ሌሎች የትራንስፖርት አገልግሎት ሰጪዎችም ይህን መሰል በጎ ተግባር ቢያራምዱ፣ ታክሲዎቻችንን ከትራፊክ ጫና ማምለጫነት አልፈው የዕውቀት፣ የሰላምና የፈጠራ ማዕከል ማድረግ ይቻላል።
በሊያ ተስፋዬ
Ethiopian Broadcasting Corporation FM Addis 97.1 /ኤፍ ኤም አዲስ 97.1 ሬዲዮ/ #መጽሀፍ #ንባብ
4 days ago
በሳዑዲ ዓረቢያ በአስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ የነበሩ 1 ሺህ 672 ኢትዮጵያውያን ወደ ሀገራቸው ተመለሱ
በሳዑዲ ዓረቢያ በአስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ የነበሩ 1 ሺህ 672 ኢትዮያውያን በሳምንቱ ውስጥ በተደረገ 8 ዙር በረራ ወደ ሀገራቸው ተመልሰዋል።
ከተመላሾቹ መካከል 1 ሺህ 670 ወንዶች፣ 1 ሴት፣ 1 ጨቅላ ሕፃን እንዲሁም ዕድሜያቸው ከ18 ዓመት በታች የሆኑ 34 ታዳጊዎች ይገኙበታል።
መስከረም 5 ቀን 2018 ዓ.ም. በተጀመረው በዚህ ዜጎችን ወደ ሀገር ቤት የመመለስ ዘመቻ እስካሁን ከ90 ሺህ በላይ ኢትዮጵያውያንን መመለስ ተችሏል።
የሴቶችና ማኅበራዊ ጉዳይ ሚኒስቴር እንዳስታወቀው፤ ሕገ-ወጥ የሰዎች ዝውውርን ለመከላከል፣ የኅብረተሰቡን ግንዛቤ ለማሳደግ እና ደኅንነቱ የተጠበቀ ፍልሰትን ለማበረታታት እየሠራ ይገኛል።
በተጨማሪም ከባለድርሻ አካላት ጋር በመቀናጀት ለተመላሾች በአየር ማረፊያና በማቆያ ማዕከላት አስፈላጊውን ድጋፍ በማድረግ ከቤተሰቦቻቸው ጋር የማቀላቀል ሥራው ተጠናክሮ እንደሚቀጥል ገልጿል።
Seledadotio
Seledadotio
በሳዑዲ ዓረቢያ በአስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ የነበሩ 1 ሺህ 672 ኢትዮያውያን በሳምንቱ ውስጥ በተደረገ 8 ዙር በረራ ወደ ሀገራቸው ተመልሰዋል።
ከተመላሾቹ መካከል 1 ሺህ 670 ወንዶች፣ 1 ሴት፣ 1 ጨቅላ ሕፃን እንዲሁም ዕድሜያቸው ከ18 ዓመት በታች የሆኑ 34 ታዳጊዎች ይገኙበታል።
መስከረም 5 ቀን 2018 ዓ.ም. በተጀመረው በዚህ ዜጎችን ወደ ሀገር ቤት የመመለስ ዘመቻ እስካሁን ከ90 ሺህ በላይ ኢትዮጵያውያንን መመለስ ተችሏል።
የሴቶችና ማኅበራዊ ጉዳይ ሚኒስቴር እንዳስታወቀው፤ ሕገ-ወጥ የሰዎች ዝውውርን ለመከላከል፣ የኅብረተሰቡን ግንዛቤ ለማሳደግ እና ደኅንነቱ የተጠበቀ ፍልሰትን ለማበረታታት እየሠራ ይገኛል።
በተጨማሪም ከባለድርሻ አካላት ጋር በመቀናጀት ለተመላሾች በአየር ማረፊያና በማቆያ ማዕከላት አስፈላጊውን ድጋፍ በማድረግ ከቤተሰቦቻቸው ጋር የማቀላቀል ሥራው ተጠናክሮ እንደሚቀጥል ገልጿል።
Seledadotio
Seledadotio
5 days ago
በአትላንታ ጆርጂያ፣ ጠጥታ እያሽከረከረች የኢትዮጵያዊቷን ሕይወት የቀጠፈችው የ28 ዓመት ሴት ምን እንደሚጠብቃት የህግ ባለሙያዎች ተናገሩ - ልብ ሰባሪው ክስተት #atlantanews #justiceforserkadis #dui #diaspora #ethiopiancommunity
Sponsored by
Surafel
Test AD
This is the Description.
5 days ago
"ደቦ" የጥንቱ የኢትዮጵያውያን ትብብር ለዘመናዊው የአካባቢ ጥበቃ
አዲስ አበባ፣ ሐምሌ 27፣ 2018 (ኤፍ ኤም ሲ) ኢትዮጵያውያን በዚህ ክረምት የደቦ (ጅጌ) ሥራ አለባቸው፡፡ ሀገራቸው ደግሳ ልጆቿን ለብርቱ ሥራ ጋብዛለች - ለአረንጓዴ ዐሻራ፡፡
በተለያዩ የኢትዮጵያ ማሕበረሰቦች ባህል፣ የአንድነት፣ የደግነት፣ የትብብር እና የጋራ ጥንካሬ ትልቁ መገለጫ «ደቦ» ወይም በአንዳንድ አካባቢዎች «ጅጌ» ተብሎ የሚጠራው ሥርዓት ነው።
ይህ ከትውልድ ወደ ትውልድ የተሻገረ የጋራ የሥራ ባህል፣ ግለሰቦች ብቻቸውን ሊወጡት የማይችሉትን ከባድ የግብርና፣ የቤት ግንባታ እና የማኅበራዊ ሕይወት ፈተናዎች በአንድነት ለማሸነፍ የሚያስችል ጥንታዊ መፍትሔ ነው።
ዛሬ ላይ ይህ ታላቅ ማኅበራዊ እሴት አዲስ መልክና ብሔራዊ ግብ አንግቦ በኢትዮጵያ የአረንጓዴ ዐሻራ መርሐ ግብር ላይ በደመቀ ሁኔታ እየተተገበረ ይገኛል።
ይህን ጥንታዊ የማሕበረሰብ ዕውቀት ዛሬ ሐምሌ 27 ቀን 2018 ዓ.ም. ከ805 ነጥብ 3 ሚሊየን በላይ ችግኞችን በመትከል በወሳኝ ብሔራዊ ጉዳይ ላይ ተግባራዊ ተደርጓል፡፡
ደቦ በባህሪው ለአንድ አምራች ወይም ባለሥራ ሳምንታት ሊፈጅ የሚችልን የአዝመራ ስብሰባ ወይም የአፈር ጥበቃ ሥራ በጥቂት ሰዓታት ውስጥ በማጠናቀቅ ጊዜንና ጉልበትን ለመቆጠብ ያስችላል፡፡
ኢትዮጵያም በዚህ የክረምቱ ወቅት ልትተክል ያሰበችውን 8 ቢሊየን ችግኝ እቅድ ማሳካት የሚያስችላትን ከፍ ያለ ሥራ ከውናለች፡፡
ክረምቱ ከገባበት ጊዜ እንስቶ እስካሁን ድረስ 6 ነጥብ 5 ቢሊየን ችግኞች የተተከሉ ሲሆን፣ ዛሬ በሐምሌ 27 ቀን 2018 ዓ.ም ብቻ ከ805 ነጥብ 3 ሚሊየን በላይ ችግኞችን በመትከል ከእቅድ በላይ ማሳካት ተችሏል፡፡
በሰዎች መካከል መተባበርን፣ መከባበርንና ማኅበራዊ ትስስርን የሚያጠናክረው የደቦ ሥርዓት አሁን በአረንጓዴ ዐሻራ መርሐ ግብር ላይም ተግባራዊ ተደርጓል፡፡ በሚሊየን የሚቆጠሩ ዜጎች ለሀገራቸው የአረንጓዴ ዐሻራ መርሐ ግብር በአንድ እንዲቆሙ አድርጓል፣ አስተባብሯልም፡፡
የአረንጓዴ ዐሻራ መርሐ ግብር በየዓመቱ በተሳካ ሁኔታ እንዲቀጥል ያደረገው ዋናው ሞተርም ይህ የቆየው የደቦ (ጂጌ) ባህል ነው።
በሚሊየን የሚቆጠሩ የተለያዩ የችግኝ ዝርያዎችን በአጭር ጊዜ ውስጥ ለመትከል የመንግሥት መዋቅር ብቻውን በቂ ባለመሆኑ የጂጌ መንፈስ እንደ ዋና መፍትሔ ሆኖ አገልግሏል።
ልክ ለአዝመራ መሰብሰብ እንደምንሰባሰበው ሁሉ፣ ዛሬም የመንግሥት ሠራተኛው፣ አርሶ አደሩ፣ ተማሪዎቸ፣ የኃይማኖት መሪዎች፣ ሴቶች ፣ወንዶች ፣ህጻናቱ ሳይቀሩ በአንድነት ብርዱ እና ክረምቱ ቅዝቃዜ ሳይበግራቸው ወደ ችግኝ መትከያ ቦታዎች በመትመም ዐሻራቸውን አኑረዋል፡፡
ደቦ «የወንድሜ ሥራ የኔም ሥራ ነው» የሚል እሳቤ አለው። የአረንጓዴ አሻራ ንቅናቄም «የሀገር ስራ የሁሉም ትውልድ ሥራ ነው፣ ሀገር የሁሉም በመሆኗ አካባቢን የመጠበቅ ኃላፊነትም የጋራ ነው» የሚል ተመሳሳይ መርህን ይከተላል።
በችግኝ ተከላው ወቅት በአባቶች እናቶችና ወጣቶች ዘንድ የሚታየው የትብብር ትዕይንት ዕድሜ ጠገቡ የሀገር ቤት የደቦ ሥርዓት በትልልቅ ብሔራዊ መድረኮች ለትውልድ ግንባታ እየዋለ ለመሆኑ ጠቋሚ ነው፡፡
የአረንጓዴ ዐሻራ መርሐ ግብር በአንድ በኩል የአየር ንብረት ለውጥን ለመከላከልና የሀገሪቱን የደን ሽፋን ለማሳደግ የሚደረገውን ጥረት ሲያግዝ በሌላ በኩል ደግሞ በቴክኖሎጂና በዘመናዊነት ምክንያት እየጠፋ የመጣውን የትብብር ባህል አዲሱ ትውልድ በተግባር እንዲማረውና እንዲረከበው በር ከፍቷል።
ባጭሩ የአረንጓዴ ዐሻራ ስኬት የኢትዮጵያውያን ጥንታዊ የደቦ ባህል ዛሬም ሕያው መሆኑን እና ለዘመናዊ ዓለም አቀፋዊ ችግሮች እንደ አካባቢ መራቆት ያሉ ፈተናዎች ሀገር በቀል መፍትሔ መሆን እንደሚችል ያሳየበት ታላቅ ማረጋገጫ ነው።
ኢትዮጵያም ባለፉት 7 ዓመታት ልጆቿን አሰባስባ ከ48 ቢሊየን በላይ ችግኞችን ተክላለች፡፡ በዛሬው ዕለት ደግሞ በአንድ ጀምበር ልጆቿን ደቦ ጠርታ ከ805 ነጥብ 3 ሚሊየን በላይ ችግኞችን መትከል ችላለች፡፡
በእመቤት ሲሳይ
አዲስ አበባ፣ ሐምሌ 27፣ 2018 (ኤፍ ኤም ሲ) ኢትዮጵያውያን በዚህ ክረምት የደቦ (ጅጌ) ሥራ አለባቸው፡፡ ሀገራቸው ደግሳ ልጆቿን ለብርቱ ሥራ ጋብዛለች - ለአረንጓዴ ዐሻራ፡፡
በተለያዩ የኢትዮጵያ ማሕበረሰቦች ባህል፣ የአንድነት፣ የደግነት፣ የትብብር እና የጋራ ጥንካሬ ትልቁ መገለጫ «ደቦ» ወይም በአንዳንድ አካባቢዎች «ጅጌ» ተብሎ የሚጠራው ሥርዓት ነው።
ይህ ከትውልድ ወደ ትውልድ የተሻገረ የጋራ የሥራ ባህል፣ ግለሰቦች ብቻቸውን ሊወጡት የማይችሉትን ከባድ የግብርና፣ የቤት ግንባታ እና የማኅበራዊ ሕይወት ፈተናዎች በአንድነት ለማሸነፍ የሚያስችል ጥንታዊ መፍትሔ ነው።
ዛሬ ላይ ይህ ታላቅ ማኅበራዊ እሴት አዲስ መልክና ብሔራዊ ግብ አንግቦ በኢትዮጵያ የአረንጓዴ ዐሻራ መርሐ ግብር ላይ በደመቀ ሁኔታ እየተተገበረ ይገኛል።
ይህን ጥንታዊ የማሕበረሰብ ዕውቀት ዛሬ ሐምሌ 27 ቀን 2018 ዓ.ም. ከ805 ነጥብ 3 ሚሊየን በላይ ችግኞችን በመትከል በወሳኝ ብሔራዊ ጉዳይ ላይ ተግባራዊ ተደርጓል፡፡
ደቦ በባህሪው ለአንድ አምራች ወይም ባለሥራ ሳምንታት ሊፈጅ የሚችልን የአዝመራ ስብሰባ ወይም የአፈር ጥበቃ ሥራ በጥቂት ሰዓታት ውስጥ በማጠናቀቅ ጊዜንና ጉልበትን ለመቆጠብ ያስችላል፡፡
ኢትዮጵያም በዚህ የክረምቱ ወቅት ልትተክል ያሰበችውን 8 ቢሊየን ችግኝ እቅድ ማሳካት የሚያስችላትን ከፍ ያለ ሥራ ከውናለች፡፡
ክረምቱ ከገባበት ጊዜ እንስቶ እስካሁን ድረስ 6 ነጥብ 5 ቢሊየን ችግኞች የተተከሉ ሲሆን፣ ዛሬ በሐምሌ 27 ቀን 2018 ዓ.ም ብቻ ከ805 ነጥብ 3 ሚሊየን በላይ ችግኞችን በመትከል ከእቅድ በላይ ማሳካት ተችሏል፡፡
በሰዎች መካከል መተባበርን፣ መከባበርንና ማኅበራዊ ትስስርን የሚያጠናክረው የደቦ ሥርዓት አሁን በአረንጓዴ ዐሻራ መርሐ ግብር ላይም ተግባራዊ ተደርጓል፡፡ በሚሊየን የሚቆጠሩ ዜጎች ለሀገራቸው የአረንጓዴ ዐሻራ መርሐ ግብር በአንድ እንዲቆሙ አድርጓል፣ አስተባብሯልም፡፡
የአረንጓዴ ዐሻራ መርሐ ግብር በየዓመቱ በተሳካ ሁኔታ እንዲቀጥል ያደረገው ዋናው ሞተርም ይህ የቆየው የደቦ (ጂጌ) ባህል ነው።
በሚሊየን የሚቆጠሩ የተለያዩ የችግኝ ዝርያዎችን በአጭር ጊዜ ውስጥ ለመትከል የመንግሥት መዋቅር ብቻውን በቂ ባለመሆኑ የጂጌ መንፈስ እንደ ዋና መፍትሔ ሆኖ አገልግሏል።
ልክ ለአዝመራ መሰብሰብ እንደምንሰባሰበው ሁሉ፣ ዛሬም የመንግሥት ሠራተኛው፣ አርሶ አደሩ፣ ተማሪዎቸ፣ የኃይማኖት መሪዎች፣ ሴቶች ፣ወንዶች ፣ህጻናቱ ሳይቀሩ በአንድነት ብርዱ እና ክረምቱ ቅዝቃዜ ሳይበግራቸው ወደ ችግኝ መትከያ ቦታዎች በመትመም ዐሻራቸውን አኑረዋል፡፡
ደቦ «የወንድሜ ሥራ የኔም ሥራ ነው» የሚል እሳቤ አለው። የአረንጓዴ አሻራ ንቅናቄም «የሀገር ስራ የሁሉም ትውልድ ሥራ ነው፣ ሀገር የሁሉም በመሆኗ አካባቢን የመጠበቅ ኃላፊነትም የጋራ ነው» የሚል ተመሳሳይ መርህን ይከተላል።
በችግኝ ተከላው ወቅት በአባቶች እናቶችና ወጣቶች ዘንድ የሚታየው የትብብር ትዕይንት ዕድሜ ጠገቡ የሀገር ቤት የደቦ ሥርዓት በትልልቅ ብሔራዊ መድረኮች ለትውልድ ግንባታ እየዋለ ለመሆኑ ጠቋሚ ነው፡፡
የአረንጓዴ ዐሻራ መርሐ ግብር በአንድ በኩል የአየር ንብረት ለውጥን ለመከላከልና የሀገሪቱን የደን ሽፋን ለማሳደግ የሚደረገውን ጥረት ሲያግዝ በሌላ በኩል ደግሞ በቴክኖሎጂና በዘመናዊነት ምክንያት እየጠፋ የመጣውን የትብብር ባህል አዲሱ ትውልድ በተግባር እንዲማረውና እንዲረከበው በር ከፍቷል።
ባጭሩ የአረንጓዴ ዐሻራ ስኬት የኢትዮጵያውያን ጥንታዊ የደቦ ባህል ዛሬም ሕያው መሆኑን እና ለዘመናዊ ዓለም አቀፋዊ ችግሮች እንደ አካባቢ መራቆት ያሉ ፈተናዎች ሀገር በቀል መፍትሔ መሆን እንደሚችል ያሳየበት ታላቅ ማረጋገጫ ነው።
ኢትዮጵያም ባለፉት 7 ዓመታት ልጆቿን አሰባስባ ከ48 ቢሊየን በላይ ችግኞችን ተክላለች፡፡ በዛሬው ዕለት ደግሞ በአንድ ጀምበር ልጆቿን ደቦ ጠርታ ከ805 ነጥብ 3 ሚሊየን በላይ ችግኞችን መትከል ችላለች፡፡
በእመቤት ሲሳይ
5 days ago
(ዘ-ሐበሻ ስፖርት) የ'ሪያል ማድሪድ ፋውንዴሽን' በተጠናቀቀው የውድድር ዘመን በመላው አፍሪካ ካከናወናቸው ስኬታማ ተግባራት መካከል በኢትዮጵያ አዲስ የማህበራዊ ስፖርት አካዳሚ መክፈቱ በዋና ማሳያነት ተጠቅሷል። ፋውንዴሽኑ ኢትዮጵያን ጨምሮ በ23 የአፍሪካ ሀገራት ውስጥ 52 የማህበራዊ ስፖርት ፕሮጀክቶችን ያካሄደ ሲሆን፣ በዚህም 10,628 የሚሆኑ ህጻናትን፣ ታዳጊዎችን እና ወጣቶችን የዕድሉ ተጠቃሚ ማድረግ ችሏል።
በዘመኑ ከተመዘገቡት ትልልቅ ስኬቶች አንዱ በሀገራችን ኢትዮጵያ አዲስ የማህበራዊ ስፖርት አካዳሚ መከፈቱ ነው። ከኢትዮጵያ በተጨማሪም አንጎላ፣ ኬንያ፣ ዩጋንዳ፣ ታንዛኒያ፣ ሴኔጋል እና ግብጽን ጨምሮ በ23 የአፍሪካ ሀገራት ፕሮጀክቱ ተደራሽ ሆኗል።
በአካታችነት በኩል ፋውንዴሽኑ ሴት ታዳጊዎች በስፖርቱ ያላቸውን ተሳትፎ በማሳደግ እና ሴት አሰልጣኞችን በማበረታታት ላይ ልዩ ትኩረት ሰጥቷል። ከዚህም በተጨማሪ አካል ጉዳተኛ ህጻናት፣ ወጣት ስደተኞች እንዲሁም በከባድ ድህነት እና በግጭት የተጎዱ ማህበረሰቦችን የዕድሉ ተጠቃሚ አድርጓል። ከስፖርታዊ እንቅስቃሴዎች ባሻገር ትምህርታዊ ድጋፍን፣ ጤናማ የአኗኗር ዘይቤን፣ የህጻናት ጥበቃን፣ የጾታ እኩልነትን እና ማህበረሰባዊ ትስስርን ማጠናከር የትምህርት ቤቶቹ ዋነኛ የትኩረት አቅጣጫዎች ናቸው።
የአካባቢውን አሰልጣኞች አቅም በስልጠና፣ በክትትል እና በተሞክሮ ልውውጥ ማሳደግ የፕሮጀክቱ ሌላኛው ስኬት ነው። ይህ አካሄድ ከዚህ ቀደም የፕሮጀክቱ ተጠቃሚ የነበሩ ወጣቶች አሁን ላይ ለተተኪው ትውልድ አሰልጣኝ እና አርአያ የሚሆኑበትን ቀጣይነት ያለው ሞዴል ለመፍጠር አስችሏል።
ፋውንዴሽኑ ይህንን ዘላቂ እና አዎንታዊ ተጽዕኖ ለማምጣት ከተለያዩ ማህበራዊ ተቋማት፣ የኃይማኖት ተቋማት፣ ሌሎች ፋውንዴሽኖች፣ ኩባንያዎች እና የአካባቢው መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች ጋር በቅንጅት ሲሰራ መቆየቱን አስታውቋል።
በዘመኑ ከተመዘገቡት ትልልቅ ስኬቶች አንዱ በሀገራችን ኢትዮጵያ አዲስ የማህበራዊ ስፖርት አካዳሚ መከፈቱ ነው። ከኢትዮጵያ በተጨማሪም አንጎላ፣ ኬንያ፣ ዩጋንዳ፣ ታንዛኒያ፣ ሴኔጋል እና ግብጽን ጨምሮ በ23 የአፍሪካ ሀገራት ፕሮጀክቱ ተደራሽ ሆኗል።
በአካታችነት በኩል ፋውንዴሽኑ ሴት ታዳጊዎች በስፖርቱ ያላቸውን ተሳትፎ በማሳደግ እና ሴት አሰልጣኞችን በማበረታታት ላይ ልዩ ትኩረት ሰጥቷል። ከዚህም በተጨማሪ አካል ጉዳተኛ ህጻናት፣ ወጣት ስደተኞች እንዲሁም በከባድ ድህነት እና በግጭት የተጎዱ ማህበረሰቦችን የዕድሉ ተጠቃሚ አድርጓል። ከስፖርታዊ እንቅስቃሴዎች ባሻገር ትምህርታዊ ድጋፍን፣ ጤናማ የአኗኗር ዘይቤን፣ የህጻናት ጥበቃን፣ የጾታ እኩልነትን እና ማህበረሰባዊ ትስስርን ማጠናከር የትምህርት ቤቶቹ ዋነኛ የትኩረት አቅጣጫዎች ናቸው።
የአካባቢውን አሰልጣኞች አቅም በስልጠና፣ በክትትል እና በተሞክሮ ልውውጥ ማሳደግ የፕሮጀክቱ ሌላኛው ስኬት ነው። ይህ አካሄድ ከዚህ ቀደም የፕሮጀክቱ ተጠቃሚ የነበሩ ወጣቶች አሁን ላይ ለተተኪው ትውልድ አሰልጣኝ እና አርአያ የሚሆኑበትን ቀጣይነት ያለው ሞዴል ለመፍጠር አስችሏል።
ፋውንዴሽኑ ይህንን ዘላቂ እና አዎንታዊ ተጽዕኖ ለማምጣት ከተለያዩ ማህበራዊ ተቋማት፣ የኃይማኖት ተቋማት፣ ሌሎች ፋውንዴሽኖች፣ ኩባንያዎች እና የአካባቢው መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች ጋር በቅንጅት ሲሰራ መቆየቱን አስታውቋል።
5 days ago
(ዘ-ሐበሻ ሕይወት) በአዲስ አበባ ከተማ ሰማይ ላይ የተፈጠረው ያልተጠበቀ መጥፎ የአየር ፀባይ፣ በከባድ ሀዘን ላይ ለሚገኝ አንድ የዚምባብዌ ቤተሰብ ተጨማሪ ሰቆቃ እና እንግልት ሆኖ አልፏል። ከእንግሊዝ ሀገር ተነስቶ በአዲስ አበባ በኩል ወደ ዚምባብዌ ቡላዋዮ ከተማ የሶስት የቤተሰብ አባላትን አስከሬን አሳፍሮ ሲጓዝ የነበረ አውሮፕላን፣ ቦሌ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ማረፍ ባለመቻሉ ወደ ጅቡቲ አቅጣጫውን ለመቀየር ተገዷል።
በዚህ ያልተጠበቀ ክስተት ምክንያት፣ አውሮፕላኑ ወደ ዚምባብዌ ከሚጓዘው የኢትዮጵያ አየር መንገድ ጋር ሊያደርገው የነበረውን የበረራ ግንኙነት (Connecting flight) ስቷል። ትናንት እሁድ አስከሬኖቹን ለመቀበል በጉጉት እና በሀዘን ሲጠባበቁ የነበሩት የኩማሎ ቤተሰቦች፣ የበረራው መስተጓጎል እና አስከሬኖቹ በዕለቱ እንደማይደርሱ ሲነገራቸው ዳግም በሀዘን ተስብረዋል።
ሟቾቹ የ42 ዓመቷ እናት ኖታቦ ዛንዲሌ ቹማ እና በዩናይትድ ኪንግደም የተወለዱት ሁለት ሴት ልጆቿ፣ ናታሊ እና ናላ ናቸው። ባለፈው ጁላይ 3 በዩናይትድ ኪንግደም ቤድፎርድሻየር በሚገኘው መኖሪያ ቤታቸው ውስጥ ተገድለው መገኘታቸው፣ ዚምባብዌያውያንን እና የእንግሊዝን ማህበረሰብ ክፉኛ ያስደነገጠ አሳዛኝ ክስተት ነበር። የእናት እና የልጆቿ አስከሬን ወደ ሀገራቸው ተመልሶ አብረው እንዲያርፉ የብሪታንያ ባለስልጣናት ፈቃድ የሰጡት ባለፈው ሳምንት ነበር።
የቤተሰቡ ቃል አቀባይ ሊዮን ሊሮይ ኩማሎ፣ በኢትዮጵያ በገጠመው አስከፊ የአየር ፀባይ ምክንያት ጉዞው ቢስተጓጎልም አሁን ላይ ሁሉም ነገር ተስተካክሎ አስከሬኖቹ ሰኞ ዕለት ሀራሬ በሚገኘው ሮበርት ገብርኤል ሙጋቤ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ እንደሚደርሱ አረጋግጠዋል። አስከሬኖቹ ከመዲናዋ ሀራሬ በየብስ ትራንስፖርት ወደ ቡላዋዮ ተወስደው ማክሰኞ ዕለት በ"ብሉይ ሉቬቬ" የመቃብር ስፍራ ጎን ለጎን ያርፋሉ ተብሎ ይጠበቃል።
ይህ የጉዞ መዘግየት በቤተሰቡ ላይ ተጨማሪ ሀዘን ቢፈጥርም፣ የቡላዋዮ ከተማ የጓባላንዳ ሰፈር ነዋሪዎች ግን ከቤተሰቡ ጎን በመሆን በማታ የጸሎት ፕሮግራሞች ላይ እየተገኙ መጽናናትን እየሰጡ ይገኛሉ።
የነዚህን ንጹሃን ህይወት በማጥፋት የተጠረጠረው የልጆቹ አባት እና የሟች ባል የሆነው ትውልደ ዚምባብዌያዊው የብሪታንያ ዜጋ ዶዳና ምካንዪሲ ቹማ ነው። ግለሰቡ ከግድያው በኋላ አምልጦ በደቡብ አፍሪካ ጆሃንስበርግ በቁጥጥር ስር ውሏል። በአሁኑ ወቅት የብሪታንያ ባለስልጣናት በሶስት የነፍስ ማጥፋት ወንጀሎች ክስ ሊመሰርቱበት አሳልፎ እንዲሰጣቸው ጥረት እያደረጉ ይገኛሉ።
በዚህ ያልተጠበቀ ክስተት ምክንያት፣ አውሮፕላኑ ወደ ዚምባብዌ ከሚጓዘው የኢትዮጵያ አየር መንገድ ጋር ሊያደርገው የነበረውን የበረራ ግንኙነት (Connecting flight) ስቷል። ትናንት እሁድ አስከሬኖቹን ለመቀበል በጉጉት እና በሀዘን ሲጠባበቁ የነበሩት የኩማሎ ቤተሰቦች፣ የበረራው መስተጓጎል እና አስከሬኖቹ በዕለቱ እንደማይደርሱ ሲነገራቸው ዳግም በሀዘን ተስብረዋል።
ሟቾቹ የ42 ዓመቷ እናት ኖታቦ ዛንዲሌ ቹማ እና በዩናይትድ ኪንግደም የተወለዱት ሁለት ሴት ልጆቿ፣ ናታሊ እና ናላ ናቸው። ባለፈው ጁላይ 3 በዩናይትድ ኪንግደም ቤድፎርድሻየር በሚገኘው መኖሪያ ቤታቸው ውስጥ ተገድለው መገኘታቸው፣ ዚምባብዌያውያንን እና የእንግሊዝን ማህበረሰብ ክፉኛ ያስደነገጠ አሳዛኝ ክስተት ነበር። የእናት እና የልጆቿ አስከሬን ወደ ሀገራቸው ተመልሶ አብረው እንዲያርፉ የብሪታንያ ባለስልጣናት ፈቃድ የሰጡት ባለፈው ሳምንት ነበር።
የቤተሰቡ ቃል አቀባይ ሊዮን ሊሮይ ኩማሎ፣ በኢትዮጵያ በገጠመው አስከፊ የአየር ፀባይ ምክንያት ጉዞው ቢስተጓጎልም አሁን ላይ ሁሉም ነገር ተስተካክሎ አስከሬኖቹ ሰኞ ዕለት ሀራሬ በሚገኘው ሮበርት ገብርኤል ሙጋቤ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ እንደሚደርሱ አረጋግጠዋል። አስከሬኖቹ ከመዲናዋ ሀራሬ በየብስ ትራንስፖርት ወደ ቡላዋዮ ተወስደው ማክሰኞ ዕለት በ"ብሉይ ሉቬቬ" የመቃብር ስፍራ ጎን ለጎን ያርፋሉ ተብሎ ይጠበቃል።
ይህ የጉዞ መዘግየት በቤተሰቡ ላይ ተጨማሪ ሀዘን ቢፈጥርም፣ የቡላዋዮ ከተማ የጓባላንዳ ሰፈር ነዋሪዎች ግን ከቤተሰቡ ጎን በመሆን በማታ የጸሎት ፕሮግራሞች ላይ እየተገኙ መጽናናትን እየሰጡ ይገኛሉ።
የነዚህን ንጹሃን ህይወት በማጥፋት የተጠረጠረው የልጆቹ አባት እና የሟች ባል የሆነው ትውልደ ዚምባብዌያዊው የብሪታንያ ዜጋ ዶዳና ምካንዪሲ ቹማ ነው። ግለሰቡ ከግድያው በኋላ አምልጦ በደቡብ አፍሪካ ጆሃንስበርግ በቁጥጥር ስር ውሏል። በአሁኑ ወቅት የብሪታንያ ባለስልጣናት በሶስት የነፍስ ማጥፋት ወንጀሎች ክስ ሊመሰርቱበት አሳልፎ እንዲሰጣቸው ጥረት እያደረጉ ይገኛሉ።
5 days ago
የሴዶ እና የጆኒ ታላቅ የMMA ፍልሚያ ነሐሴ 21 ይካሄዳል!
#fastmereja :-በኢትዮጵያ የማርሻል አርትስ እና የቦክስ ስፖርት ታሪክ ያልተነካውን እምቅ አቅም ለዓለም ለማሳየትና ስፖርቱን ለወጣቶች የቋሚ ገቢ ምንጭ ለማድረግ ያለመው ''አድዋ ፋይት ናይት 2" (ETFC 002) ታላቅ የውድድር ምሽት ነሀሴ 21 እንደሚካሄድ በዛሬዉ እለት ተገለፀ።
ነሀሴ 21 በሚካሄደው በዚህ ውድድር ላይ በስፖርት አፍቃሪያን ዘንድ ከፍተኛ ትኩረትን የሳበው እና በጉጉት የሚጠበቀው ዋና ፍልሚያ (Main Event) በጆኒ (Johnny) እና በሴዶ (Sedo) መካከል የሚደረገው ድብልቅ ማርሻል አርት (MMA) ግጥሚያ እንደሆነ ተገልጿል።
ዛሬ በተሰጠው የጋዜጣዊ መግለጫ ወቅት ተወዳዳሪዎች በፊት ለፊት ፍጥጫ (Face-to face) የተገናኙ ሲሆን እርስ በእርስ ያቀረቧቸው የተፎካካሪነት እና የስነ-ልቦና የበላይነት የመውሰጃ አስተያየቶች በስፍራው የነበረውን ስሜት ያጋገሉት ሲሆን፣ ሁለቱም ስፖርተኞች ለነሐሴ 21ዱ ታላቅ ፍልሚያ ያላቸውን ከፍተኛ ዝግጁነትና የማሸነፍ በራስ መተማመን አሳይተዋል።
የውድድሩ አዘጋጅና የስዊት ቦክስ መስራች እና ስራ አ አቶ ጌታቸው መለሰ በበኩላቸው፣ ETFC 002 የቀደመው ETFC 001 ከተካሄደበት ፍጥነትና ሁኔታ በተሻለ መልኩ በከፍተኛ ደረጃ ተዘጋጅቶ የቀረበ መሆኑን ገልጸዋል።
አዘጋጆቹ ለፕሮግራሙ መዘገየት ይቅርታ በመጠየቅ፣በተወዳዳሪዎቹ የስነ-ምግባር ጥንካሬ ላይ ሙሉ እምነት እንዳላቸውና ስፖርተኞቹ ሀገራቸውን በዓለም አቀፍ መድረክ ማስጠራት የሚችሉ መሆናቸውን አብራርተዋል።
በምሽቱ 11 የተመረጡ ፍልሚያዎች የሚካሄዱ ሲሆን፣ 4 የቦክስ (Boxing) 4 የኤምኤምኤ (MMA) 3 የሙአይ ታይ (Muay Thai) ፍልሚያዎች ናቸው።
በዝግጅቱ ላይ የሴቶች ተሳትፎ ልዩ ቦታ የተሰጠው ሲሆን፣ አትሌት አብስላት እና ዛራ በተወዳዳሪነት የሚሳተፉ ሲሆን በቀጣዩ «አድዋ ፋይት ናይት 003» ውድድር ላይ ደግሞ የሴት ተወዳዳሪዎች ቁጥር እንዲጨምርና ሰፊ ተሳትፎ እንዲኖራቸው ትኩረት ተሰጥቶ እንደሚሰራ ተጠቅሷል።
በሌላ በኩል፣ በቀደሙት ዝግጅቶች የነበረውን የመቀመጫ መደራረብ ችግር ሙሉ በሙሉ ለመቅረፍ የተሰራ ሲሆን በዚህም ተመልካቾች ትኬት በሚቆርጡበት ወቅት ቀጥታ የመቀመጫ ቦታቸውን (Seat) መርጠው እንዲይዙ እንደሚደረግም ነዉ የተገለፀዉ።
አዘጋጆቹ እንዳብራሩት፣ በቅርቡ በሚካሄዱት ETFC-003 እና ETFC-004 የውድድር መድረኮች ላይ የሀገር ውስጥ ስፖርተኞች ከውጭ ሀገር ተወዳዳሪዎች ጋር እንዲጋጠሙ እንደሚደረግ የተገለፀ ሲሆን ይህም በሚቀጥሉት ሁለት ዓመታት ውስጥ እንደ ኡሲክ (Usyk) ያሉ ታዋቂ የዓለም አቀፍ ቦክስ ውድድሮችን በኢትዮጵያ ውስጥ ለማዘጋጀት ለተያዘው ታላቅ ዕቅድ መንገድ የሚከፍት ነው ተብሏል።
ይህ ዝግጅት በአድዋ ድል መታሰቢያ፣ በአዲስ አበባ ወጣቶችና ስፖርት ቢሮ፣ የስፖርት አመራሮች እንዲሁም አጋር ድርጅቶች አስተዋጽኦ የሚካሄድ ሲሆን፣ የስፖርት አፍቃሪያን የነሐሴ 21ዱን የሴዶ እና ጆኒ ፍልሚያ በከፍተኛ ጉጉት በመጠበቅ ላይ ይገኛሉ።
📷 ከበደ መክብብ
#fastmereja :-በኢትዮጵያ የማርሻል አርትስ እና የቦክስ ስፖርት ታሪክ ያልተነካውን እምቅ አቅም ለዓለም ለማሳየትና ስፖርቱን ለወጣቶች የቋሚ ገቢ ምንጭ ለማድረግ ያለመው ''አድዋ ፋይት ናይት 2" (ETFC 002) ታላቅ የውድድር ምሽት ነሀሴ 21 እንደሚካሄድ በዛሬዉ እለት ተገለፀ።
ነሀሴ 21 በሚካሄደው በዚህ ውድድር ላይ በስፖርት አፍቃሪያን ዘንድ ከፍተኛ ትኩረትን የሳበው እና በጉጉት የሚጠበቀው ዋና ፍልሚያ (Main Event) በጆኒ (Johnny) እና በሴዶ (Sedo) መካከል የሚደረገው ድብልቅ ማርሻል አርት (MMA) ግጥሚያ እንደሆነ ተገልጿል።
ዛሬ በተሰጠው የጋዜጣዊ መግለጫ ወቅት ተወዳዳሪዎች በፊት ለፊት ፍጥጫ (Face-to face) የተገናኙ ሲሆን እርስ በእርስ ያቀረቧቸው የተፎካካሪነት እና የስነ-ልቦና የበላይነት የመውሰጃ አስተያየቶች በስፍራው የነበረውን ስሜት ያጋገሉት ሲሆን፣ ሁለቱም ስፖርተኞች ለነሐሴ 21ዱ ታላቅ ፍልሚያ ያላቸውን ከፍተኛ ዝግጁነትና የማሸነፍ በራስ መተማመን አሳይተዋል።
የውድድሩ አዘጋጅና የስዊት ቦክስ መስራች እና ስራ አ አቶ ጌታቸው መለሰ በበኩላቸው፣ ETFC 002 የቀደመው ETFC 001 ከተካሄደበት ፍጥነትና ሁኔታ በተሻለ መልኩ በከፍተኛ ደረጃ ተዘጋጅቶ የቀረበ መሆኑን ገልጸዋል።
አዘጋጆቹ ለፕሮግራሙ መዘገየት ይቅርታ በመጠየቅ፣በተወዳዳሪዎቹ የስነ-ምግባር ጥንካሬ ላይ ሙሉ እምነት እንዳላቸውና ስፖርተኞቹ ሀገራቸውን በዓለም አቀፍ መድረክ ማስጠራት የሚችሉ መሆናቸውን አብራርተዋል።
በምሽቱ 11 የተመረጡ ፍልሚያዎች የሚካሄዱ ሲሆን፣ 4 የቦክስ (Boxing) 4 የኤምኤምኤ (MMA) 3 የሙአይ ታይ (Muay Thai) ፍልሚያዎች ናቸው።
በዝግጅቱ ላይ የሴቶች ተሳትፎ ልዩ ቦታ የተሰጠው ሲሆን፣ አትሌት አብስላት እና ዛራ በተወዳዳሪነት የሚሳተፉ ሲሆን በቀጣዩ «አድዋ ፋይት ናይት 003» ውድድር ላይ ደግሞ የሴት ተወዳዳሪዎች ቁጥር እንዲጨምርና ሰፊ ተሳትፎ እንዲኖራቸው ትኩረት ተሰጥቶ እንደሚሰራ ተጠቅሷል።
በሌላ በኩል፣ በቀደሙት ዝግጅቶች የነበረውን የመቀመጫ መደራረብ ችግር ሙሉ በሙሉ ለመቅረፍ የተሰራ ሲሆን በዚህም ተመልካቾች ትኬት በሚቆርጡበት ወቅት ቀጥታ የመቀመጫ ቦታቸውን (Seat) መርጠው እንዲይዙ እንደሚደረግም ነዉ የተገለፀዉ።
አዘጋጆቹ እንዳብራሩት፣ በቅርቡ በሚካሄዱት ETFC-003 እና ETFC-004 የውድድር መድረኮች ላይ የሀገር ውስጥ ስፖርተኞች ከውጭ ሀገር ተወዳዳሪዎች ጋር እንዲጋጠሙ እንደሚደረግ የተገለፀ ሲሆን ይህም በሚቀጥሉት ሁለት ዓመታት ውስጥ እንደ ኡሲክ (Usyk) ያሉ ታዋቂ የዓለም አቀፍ ቦክስ ውድድሮችን በኢትዮጵያ ውስጥ ለማዘጋጀት ለተያዘው ታላቅ ዕቅድ መንገድ የሚከፍት ነው ተብሏል።
ይህ ዝግጅት በአድዋ ድል መታሰቢያ፣ በአዲስ አበባ ወጣቶችና ስፖርት ቢሮ፣ የስፖርት አመራሮች እንዲሁም አጋር ድርጅቶች አስተዋጽኦ የሚካሄድ ሲሆን፣ የስፖርት አፍቃሪያን የነሐሴ 21ዱን የሴዶ እና ጆኒ ፍልሚያ በከፍተኛ ጉጉት በመጠበቅ ላይ ይገኛሉ።
📷 ከበደ መክብብ
Sponsored by
Surafel
Welcome
Welcome to ...
5 days ago
“ታሪክ በትዝታ ላይ የተጫነ ሸክም አይደለም-የነፍስ መገለጥ እንጂ”
ጋዜጠኛ ዮናስ አየለ እንደጻፈው
ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር ዐቢይ አሕመድ ከአሚኮ ጋር ያደረጉትን ቃለምልልስ አዳምጬ እንደጨረስኩ በቃለ ምልልሱ በርዕሰ ጉዳይ ደረጃ ጎልተው ከወጡ ዋና ዋና ጭብጦች መካከል አንዱ ነገረ ታሪክ እንደሆነ ተሰምቶኛል፡፡ ታሪክ-የሀገር ውስጥና የውጭ፤ የሩቅና የቅርብ ዘመን! ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቃለ ምልልሳቸው ያንጸባረቁትን ሚዛናዊና አምክኖአዊ የታሪክ እይታና ድምዳሜያቸውን አለማድነቅ ንፉግነት ነው፡፡ የአሥራ ዘጠነኛው ክፍለ ዘመን እንግሊዛዊ የታሪክ ጸሐፊና ፖለቲከኛ ሎርድ አክተን “History is not a burden on the memory but an illumination of the soul” ብሎ ሲጽፍ “ታሪክ የነፍስ መገለጥ እንጂ በትዝታ ላይ የተጫነ ሸክም አይደለም” ማለቱ ነበር፡፡
ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቃለ ምልልሳቸው ያነሷቸው የታሪክ አንኳር ጉዳዮች እስከዛሬ ድረስ በሀገራችን የታሪክ አጻጻፍ(Historiography) እና በሕዝባዊ ትርክቶቻችን(በሚዲያዎችን ጭምር) በሚገባቸው ልክ ያልተወሱ፤ ቢወሱም ፈራ ተባ እየተባሉ የሚጠቀሱ፤ አለፍሲልም ባልተገባ የፖለቲካ እይታ ደንቃራ ተደርገው የተወሰዱ የታሪክ ግርዶሽ(eclipse of the history) ሆነው የኖሩ ስብራቶቻችን ነበሩ፡፡ ከነዚህ ቁልፍ ጉዳዮች መካከል ዋነኛዎቹ አንዱ የሕዝቦች ትስስር እና መስተጋብር ታሪክ ሲሆን ሌላኛው በአገረ መንግስት ምሥረታ ውስጥ የሸዋ ጂኦ-ስትራቴጂካዊ ሚናን የተመለከቱት ናቸው፡፡
በመጀመሪያ የአማራና የኦሮሞ ሕዝቦች በኩታ ገጠም ቀዬዎቻቸው እና የታሪክ እድል በፈጠረላቸው የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚና የባህል አጋጣሚዎች እንደሌሎች ማህበረሰቦች ሁሉ መጋባት መዋለዳቸው፤መተሳሰር መዋሀዳቸው ሀቅ የመሆኑን ያህል የታሪክ ጥናት እና የትርክቶቻችን ማጠንጠኛ አለመሆናቸው ይታወቃል፡፡ ከዚህ በባሰ ሁኔታ ደግሞ በነገሥታቱ መካከል የነበረው የፖለቲካ ጋብቻና የመሪዎቻችን ማህበራዊ መሠረት ጉዳይ ነውር እስኪመስል በእውነታው ልክ ሳይጠናና፣ሳይነገርለት ዘመናት አልፈዋል ፡፡ በሌላ በኩል በሸዋና አካባቢው ለረዥም ዘመን የኖሩ ሕዝቦች በአገረ መንግሥት ግንባታ ሂደት የተጫወቱት ሚናና የሚጋሩት ቀደምት የሥልጣኔ ባለቤትነት (ታሪክ ሰሪነት-Agency) ግጥምጥሞሽ በሀገር መሪ ደረጃ መወሳታቸው እጅግ ጉልህ ፋይዳ ያለው ጉዳይ ነው ፡፡
ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቃለ ምልልሳቸው ያነሷቸው የታሪክ እውነታዎች ያለጥርጥር ታሪካችንንና የታሪክ ምልከታችንን ደጋግመን መመርምር እንዳለብን የሚያስገነዝቡና የወገንተኝነት ጥያቄ በሚነሳባቸው ሃይማኖታዊ የታሪክ ምንጮች እንኳን የተቀመጡ ገሃድ እውነታዎች ናቸው፡፡ መመርመር ለሚፈልግ አጥኚ እነዚህ የታሪክ እውነታዎች በየነገሥታቱ ዜና መዋዕሎች (የዐጼ አምደ ጽዮን፣ ዐጼ ሱስንዮስ፣የዐጼ ገላውዲዮስ፣ የዐጼ ሠርጸ ድንግል ወዘተ)፤ የሃይማኖት ሰነዶች፣ የታሪከ ነገሥት ቅጂዎች፣ ወደ ኢትዮጵያ መጥተው የነበሩ አውሮፓውያን ተጓዦችና ጸሐፊያን (ፍራንስስኮ አልቫሬዝ፣ ፔድሮ ፔዝ፣ ማኑኤል አልሜዳ፣ ጄሮኒሞ ሎቦ፣ ጀምስ ብሩስ፣ ኮንቲ ሮሲኒ ወዘተ ) መዝግበው በተውልን ሰነዶች ሰፍረው የምናገኛቸው፤ ከትውልድ ወደ ትውልድ ሲተላለፉ የኖሩ ቱባ መረጃዎች ናቸው፡፡
ፍራንሲስኮ አልቫሬዝ የተወልን የጽሑፍ ሰነድና ሌሎች ሀገርኛ የቃል መረጃ ምንጮች ዐፄ ልብነድንግል(1498-1532 ዓ.ም.) እንደ መሪ የአማራና የኦሮሞ ብቻ ሳይሆን ምናልባትም የሌሎች ሕዝቦችም ማህበራዊ ዳራ የነበራቸው ንጉሠ ነገሥት እንደሆኑ የሚያስረዱ ሲሆን አልቫሬዝ የንጉሱ የእናት ወንድም የነበሩት አጎታቸው ዶሪ ባህረ ነጋሽ ኦሮሞ እንደነበሩና ባህረ ነጋሽ ዶሪ ሲሞቱ ሥልጣኑ በቀጥታ ወደልጃቸው ቡሎ መሸጋገሩን ጭምር በአይኑ ያየውን ጽፏል፡፡ ከዚህም በተጨማሪ በትኩረት መታየት የሚገባው ጉዳይ ስለዐጼ ልብነ ድንግል የጦር አዛዦች የተነገሩ የቃል መረጃዎች ናቸወ፡፡ ከእነዚህ መካከል የንጉሠ ነገሥቱ ሠራዊት የቦረንትቻ ባሕል ያውቅ እንደነበር በተክለጻዲቅ መኩሪያ መጻፉና ከዐጼ ልብነድንግል የጦር አዛዦች አንዱ የነበረው ቱሉ ደገልሀን በመራው ከኢማም አሕመድ ጋር የተካሄደ ጦርነት የዐጼው ጦር ሲያፈገፍግ ንጉሠ ነገሥቱ “ሁሉም ቢፈራ ቱሉ እንዴት ፈራ? ” ማለታቸው ስለሠራዊታቸው ሥብጥር የሚነግረን ነገር አለ፡፡
ኦቶማን ቱርኮችን እና የዘመኑ ተላላኪዎቻቸውን ለመዋጋት የንጉሠ ነገሥቱ ሠራዊት አንድ አካል ሆነው እስከ ኤርትራ ድረስ ዘምተው ስለነበሩ የኦሮሞ ተዋጊዎች ተጋድሎ የዐጼ ሠርጸድንግል(1542-1590 ዓ.ም.) ዜና መዋእል በግልጽ አስፍሯል፡፡ እነዚህ የኦሮሞና የሌሎች ሕዝቦች ተወላጅ ወታደሮች ትግራይ እንጢጮ አካባቢ ያካሄዱትን አውደ ውጊያ ዜና መዋዕሉ ይተርካል፡፡ ለመንግሥታቸውና ለሀገራቸው እስከባሕር ጠረፍ ድረስ ዘምተው ዋጋ መክፈላቸውም ተመዝግቧል፡፡ የዐጼ ሱስንዮስ(1607-1632 ዓ.ም.) ዜና መዋእል እና በዘመኑ ኢትዮጵያ መጥተው የነበሩ የአውሮፓ(የፖርቱጋል) ተጓዦች የጻፏቸው የመረጃ ምንጮች ንጉሠ ነገሥቱ ግንደበረት፣ሐምቦና አካባቢው ቤታቸው እንደነበር፤ አጎታቸው ለማሞ እንደሚባል፣ ወላጅ እናታቸው(ሐመልማል ወርቅ) የአዛዥ ኩሎ ልጅ የነበረች፤ የዚሁ የሐመልማል ወርቅ ጎሳ ተወላጅ የሆነ ቡኮ የተባለ ኦሮሞና ሠራዊቱ ለአባይ ቅርብ የሆነች ምዕራብ ሸዋ ላይ ዐጼ ሱስንዮስ ሲያገኙት የነበረውን ደስታና የፍቅሩን ጽናት ዜና መዋዕሉ ሳይሰስት ጽፎታል፡፡ ዐጼ ፋሲል(ከ1632 እስከ 1667 ዓ.ም.) አባቱ ሱስንዮስ እናቱ የወሎ ቃሉ ሰው(እቴጌ ሥልጣን ሞገሳ የሚል ስም የተሰጣት) እንደሆነች የታሪክ ምንጮች ያስረዱናል፡፡ በ1620ዎቹ ዓመታት ጀምሮ በኢትዮጵያ ይኖር የነበረው ፖርቱጋላዊ ቄስ ጄሮኒሞ ሎቦ ስለዐጼ ፋሲል እናትና ኦሮሞ ዘመዶቻቸው በአይን ምስክርነት የሚያውቀውን ጽፏል፡፡ የእቴጌ ሥልጣን ሞገሳ አያት ስለብዝሀ ሃይማኖት አስፈላጊነት የነበራቸውን ግልጽ ፖሊሲ ጭምር ሎቦ ዘግቦታል፡፡ የዐጼ በካፋ(1721-1730 ዓ.ም.) እና የዐጼ ኢዮአስ(1747-1761 ዓ.ም.) ጎንደር መቼም ለሕዝቦች ውህደትና ትስስር ጥሩ ማሳያ ነበረች፡፡ የየጁ ኦሮሞ ገዢ የነበረው የአሚቶ ሴት ልጅ ዝነኛዋ ውቢት ልጇ ዐጼ አዮአስ ነበር፡፡ ኢዮአስ ከኦሮሞ አጎቱ ከደጃች ሉቦ ጋር ሥልጣኑን በጎንደር እንዴት እንዳጸና፤ የቤተ መንግሥቱም የሥራ ቋንቋ አፋን ኦሮሞ እንደነበረ የንጉሠ ነገሥቱ ዜና መዋዕልና በጀምስ ብሩስ ቅጽ ሁለት መጽሀፍ የተመዘገቡ የታሪክ መረጃዎች ያስረዱናል፡፡
መነሻውን ወሎ በማድረግ ጎንደር ጸንቶ የኖረው የየጁ ሥርወ መንግሥት(ወረ ሼኮች) መሥራቾች የመርሳው አባ ጌትዬ፣ የልጃቸው ጓንጉል አባ ሴሩ እንዲሁም የልጅ ልጃቸው የራስ አሊ ጓንጉል(አሊ ትልቁ) ታሪክ በኢዮአስ ዜና መዋዕል፣ በጀምስ ብሩስ መጽሐፍና በሌሎች በርካታ ሰነዶች ታሪካቸው ተዘግቧል፡፡ በኋላ ላይ በሽፈራው በቀለ(ፕሮፌሰር) እና ሞላ ትኩዬ የቀረቡ ጥልቅ ጥናቶች ይህን እውነት በዝርዝር ያስረዱናል፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቃለ ምልልሳቸው እንደጠቀሱት የእነዚህ መሪዎች የፖለቲካ ጋብቻ ታሪክ የሚያሳየን በሄዱበት አገር ሁሉ የሕዝቦች ትሥሥር እና የፖለቲካ ጋብቻ የኖረ ታሪካችን እና የጉልበታችን ምንጭ እንደነበረ ነው፡፡ በዳግማዊ ዐጼ ቴዎድሮስ ዘመን የተጻፉ የታሪክ ሰነዶች የወሎዋ ገዢ ወርቂቱ ወዳጆ(የማመዶች ሥርወ መንግሥት መሪ የኢማም አሊ አባ ቡላ ባለቤት) ንጉሥ ምኒልክ ከመቅደላ እስር ቤት እንዲያመልጡ ያደረጉ፤ አጃቢ ሠራዊት አሰማርተው ምኒልክን እስከሸዋ የሸኙ እንደነበሩ በዋናነት ከጸሓፌ ትእዛዝ ገብረ ሥላሴ ታሪከ ዘመን ዘ ዳግማዊ ምኒልክ ዜና መዋዕል እና በመቅደላ አምባ እስር ላይ የነበሩ አውሮፓውያን ከጻፏቸው መረጃዎች እንረዳለን፡፡
ሥልጣኔዎቻችን ሁሉ ተደምረን ያሳካናቸው እንደሆነ ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቃለ ምልልሳቸው አንስተዋል፡፡ የዐድዋ ዘመቻና ድሉ ለዚህ አንዱ ማሳያ እንደሆነ ተጨባጭ የታሪክ ምንጮች ያስረዱናል፡፡ በ1888 ዓ.ም. ለዓድዋ ዘመቻ ከመላው ኢትዮጵያ የተመመው ሠረዊት ወፍላ ላይ የነበረው ሠልፍ የንጉሠ ነገሥቱ ዜና መዋዕል እንኳን እንዲህ ይገልጸዋል፡፡ “የመኳንንቱ የጦር መሣሪያ፣ወርቁ፣ ጣፋ፣ ብሩ፣ ሙጣው፣ ጫሜው፣ ሎሚታውና ኩፊታው፣ ከሌቻው፣ ወርቅ ለምዱ እንደጸሐይ ሲያበራ ዋለ፡፡” እንደጸሐይ የበራውን ሕብረ ባሕልና ሕብረ ማንነት ትርክቶቻችን በልኩ አጉልተው ያውቃሉ?
ሸዋና አካባቢው(ወሎን ጨምሮ) እንደ አንድ ጂዞ ስትራቴጂ ሥፍራ የሕዝቦች ውህደትና ትስስር መሠረት ሆኖት የመልክዓ ምድር መገኛው ለግብርና እና ለውጭ ንግድ የተመቸ በመሆኑ በኢትዮጵያ አገረ መንግሥት ግንባታ ታሪክ ውስጥ ቁልፍ ቦታ ይዞ መኖሩን ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቃለ ምልልሳቸው መግቢያ አስታውሰውናል፡፡ ሸዋና አካባቢው ከመንግሥታት ምስረታ ጋር በተገናኘ ከዘጠነኛው አንስቶ እስካሁን ያለው ረዥም የታሪክ ጉዞ በርግጥም ሊነገር፣ ሊተነተን የአደባባይ ትርክት አካል ሊደረግ የሚገባው እውነት ነው፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ከሸዋ ሡልጣኔት ምስረታ( እ.አ..አ.896 ዓ.ም.) እስከ ዓድዋ ድል(1888 ዓ.ም.) ሥላወሷቸው የአርጎባ(የወላስማ/ወሊ አስማ ሥርወ መንግሥት)፣ የአማራ(ሰለሞናዊ ሥርወ መንግሥት)፣ ኦሮሞ(ቱለማው በተለይ)፣ወርጂ፣ ጉራጌ፣ ጋፋት፣ ወዘተ ሕዝቦች ትስስርም ይሁን የፖለቲካ ጋብቻ የተመለከተ ታሪክ ከበቂ በላይ የታሪክ ማስረጃ ምንጮች ቢኖሩንም በታሪክ ግርዶሹ ምክንያት የወል ትርክት አካል መሆን አልቻለም፡፡
ኤንሪኮ ቼሩሊ ከሐረር አግኝቶ ያሳተመው በአረብኛ የተጻፈው የሸዋ ሡልጣኔት ዜና መዋዕል እንደሚያመለክተው ሡልጣኔቱን እ.አ.አ. በ896/7 የመሰረቱት የማህዙሚ ጎሳ አባላት ናቸው፡፡ መንግሥታቸውም ከ9ኛው እስከ 13ኛው ክፍለ ዘመን ድረስ በተከታታይ በገዙ አሥራ አራት ሱልጣኖች እንደጸና የታሪክ መረጃ ምንጮች ያመለክታሉ፡፡ የሸዋ ሙስሊም ሡልጣኔቱ መቀመጫ ከተማ ከአዲስ አበባ በስተሰሜን ምሥራቅ 70 ኪሎ ሜትር ላይ የምትገኝ ወለላ የተባለች ሥፍራ እንደነበረች የጆርጅ ደብሊው ቢ ሀንቲንግፎርድ(1989) ጥናት ያመለክታል፡፡ የማህዙሚ ሥርወ መንግሥት ከመጨረሻዎቹ መሪዎች አንዱ የነበረው ሡልጣን ድልመራህ ወርጂዎች የይኖሩበት በነበረው አካባቢ በ1270ዎቹ በነበረ የርስ በርስ ጦርነት ድል ሳይቀናው ሲቀር ሕይወቱን ለማትረፍ ዐጼ(የአማራ ገዥ?) እንደሄደ ይህው የአረብኛ ዜና መዋእል ያስረዳል፡፡ የማህዙሚዎች የሸዋ ሡልጣኔት የተተካው በዋናነት የአርጎባዎች አገር በሆነው ይፋት(ዊፋት) ላይ በወላስማዎች ነበር፡፡ ወላስማዎች ከአጎራባቾቻው ጋር እየተጋቡ፣ እየተስማሙም እየተጋጩም የይፋት ሡልጣኔትን ከ13ኛው እስከ 15ኛው ክፍለ ዘመን ከሸዋ እስከ ምሥራቃዊ የኢትዮጵያ ጠረፍ እንዳስተዳደሩ ስፍር ቁጥር የሌለው የሰነድ( የኢብን ካልዱን ተማሪ የነበረው አል ማቅሪዚ ጽሑፍ- ኪታብ አል ኢልማም)፣ የአርኪዮሎጂና የቃል መረጃ ምንጮች አሉ፡፡
መነሻውን ሰሜን ሸዋ እና ደቡብ ወሎ ያደረገው የክርስቲያኑ ሰሎሞናዊ ሥርወ መንግሥት በአካባቢው ያሉ ሕዝቦች ተዋህደው ከ13ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ በጋራ የመሠረቱት እንደሆነ አያጠያይቅም፡፡ አማራዎች፤ አርጎባዎች፣ ወርጂዎች፣ ጋፋቶች፣ ጉራጌዎች እና ኦሮሞዎች፣ አፋሮች፣ ሐረሪዎች ወዘተ በዚህ የሸዋ መንግሥታት የተጽዕኖ ምህዳር(Orbit) ውስጥ እንደሚገኙ ዜና መዋእሎች፣ የሃይማኖት ሰነዶች፣ የአርኪዮሎጂ ማስረጃዎች ከትውልድ ወደ ትውልድ ሲተላለፉ የኖሩ የቃል መረጃ ምንጮች ያመለክታሉ፡፡ ለምሳሌ ታደሠ ታምራት(ፕሮፌሠር) ከ13ኛው እስከ 16ኛው ክፍለ ዘመን የቤተ ክርስቲያንና መንግሥትን ግንኙነት ታሪክ ባጠኑበት መጽሐፋቸው የገላንና ያያ ሰዎች ሸዋ ውስጥ በ13ኛው ክፍለ ዘመን በኦዳ ዛፍ (ኮቢል የሚባል ዋርካ) ሥር ሃይማኖታዊ ሥርዓት ይፈጽሙ እንደነበር ገድለ አቡነ ቀውስጦስን ጠቅሰው ጽፈዋል(ገጽ 184)፡፡ ሸዋ የባለ ብዙ ማንነት ሕዝቦች ሀገር ከመሆኗ ባሻገር በ16ኛው ክፍለ ዘመን የተከናወኑ ዐበይት ጉዳዮች ላይ መረጃ የተወልን መነኩሴው አባ ባህሪይ እንደገለጸው “ሸዋ የመንግሥት ሀገር ነች” (ገጽ 130)፡፡ በየዘመናቱ ከሸዋ የተነሱ የፖለቲካ ኃይሎች፣ ፈረሰኛ ሠራዊታቸውን ይዘው በሰሜን እስከ ኤርትራ(በዐጼ ሠርጸ ድንግል ዘመን- የኤርትራዋ ባሬንቱ የዚህ የታሪክ ሂደት ውርስ አይደለችም ማለት አይቻልም፡፡) በምሥራቅ እስከ ዘይላ(ከዐጼ አምደጽዮን እስከ ገላውዲዮስ ዘመን)፣ በምዕራብ እስከ ሱዳን ፋዞግሊ(ዐጼ ሱስንዮስ ዘመን) በደቡብ እስከ ሞያሌ ተንቀሳቅሰው በአገረ መንግሥት ግንባታ ሂደት ውስጥ ቁልፍ ሚና ተጫተዋል፡፡
እነዚህ የሸዋ እና አካባቢው ሕዝቦችና ገዢዎች ትልቁን ንቅናቄያቸውን ያደረጉት ግን በ19ኛው ክፍለ ዘመን እንደሆነ ይታወቃል፡፡ ዐጼ ምኒልክና ራስ ጎበና ዳጬ የቱለማ ኦሮሞ፤ የሸዋ አማራ እና የሌሎችም ውህድ የሆነ ጦራቸውን አዝምተው ወሎ ወግተው ወረኢሉን የመንሥታቸው መቀመጫ ያደረጉት አርሲ፣ወለጋ፣ከሐረር ከመዝመታቸው በፊት ነበር፡፡ የመጫ ኦሮሞ ተወላጁን የጎጃሙን ንጉስ ተክለሃይማኖት(አዳል ተሰማ) በቱለማው መሪ ራስ ጎበና ዳጪ እምባቦ ላይ ያስገበሩት የጂኦ ፖለቲካዊ እና የሕዝቦች ትስስር እድሎች ጉልበት ፈጥሮላቸው፤ ኃይል አጎናጽፏቸው እንጂ በአጋጣሚ አይደለም፡፡ በርግጥ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ የፖለቲካችን ደንቃራነት የፈጠረውን የታሪክ ግርዶሽ ያሸነፉ ፋና ወጊ ጥናቾች መውጣት ጀምረዋል፡፡ አንዱ “Invisible Actors: The Oromo and the Creation of Modern Ethiopia(1855-1913)” በሚል ርዕስ በብሪያን ጀምስ ዬትስ(2002) በኤሊኖይስ ዩኒቨርሲቲ ከተጠናው እጅግ ጠቃሚ የዶክትሬት ዲግሪ ማሟያ ጥናት ሲሆን ሌላው የደቻሳ አበበ(ዶ/ር) ጎበና ወታደራዊና ፖለቲካዊ ሕይወት ነው፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቃለ ምልልሳቸው የዘመናዊት ኢትዮጵያን እውን መሆን ያለ ምኒልክና ያለ ጎበና እንደማይታሰብ ሲጠቅሱ ይህንን እውነታ ማጉላታቸው ይመስለኛል፡፡
የሕዝቦች ትስስርና የፖለቲካ ጋብቻ በአማራና በኦሮሞ ሕዝብ መስተጋብር ብቻ የታጠረ አልነበረም-ሊሆንም አይችልም፡፡ የኢትዮጵያ ሕዝብ ባህልና ሥልጣኔ መጋመዱ ረቂቅ ነው፡፡ ከጥንታዊ አክሱም ዘመን ጀምሮ በዝነኞቹ የአክሱም መቃብር ሀውልቶች እና በላሊበላ ውቅር አብያተ ክርስቲያናት ላይ ከምናገኛቸው የኪነ ሕንጻ ትእምርቶች(Symbols) መካከል የውሸት በሮች (False Doors) እና የውሸት መስኮቶች(False windows) የሙታን መንፈስ(ኤከራ) መመላለሻ እንደሆኑ በጥናት የተረጋገጠ ነው (ቢትራይስ ፕሌይን Annales d'Éthiopie 1965) ፡፡ ይህ የኤከራዎች መመላለስና የመነጋገር ባህል እና እምነት ከደቡባዊ ግብጽ አንስቶ እስከ ሰሜን ኬንያ ድረስ በሚኖሩ የኩሽ ሕዝቦች በሰፊው የሚታወቅ ረዥም ዘመን ያስቆጠረ ልምምድ ነው፡፡
ሌላው በልኩ ያልተጠና እና በትርክቶቻችን ውስጥ ትኩረት ያልተሰጠው በሕዝቦች መካከል ያለ ሥልጣኔ ትስስር ታሪክ የእያንዳዱን የዛግዌ ነገሥታት የሥልጣን ዘመናትን የተመለከተ ነው፡፡ ከታሪክ ነገሥት፣ ከልዩ ልዩ ዜና መዋዕሎች፣ ከፖርቱጋል ተጓዦች(ፓኤዝና አልሜዳ) ከብሪቲሽ ሙዝየም እንዲሁም ከኮንቲ ሮሲኒ የተገኙት ምንጮች የሚረጋግጡት የሁሉም የዛግዌ ዐጼዎች( ከአንድ ሁለቱ በስተቀር) የሥልጣን ዘመን 40፤40 ዓመታት ነበር፡፡ ይህ ጉዳይ በኦሮሞ የገዳ ሥርዓት የአንድ ትውልድ የሥልጣን ዑደት ጋር አንድ አይነት የሆነው በአጋጣሚ ነው ወይስ ዛግዌዎች እና ኦሮሞዎች የኩሽ ሕዝቦች በመሆናቸው ቀዳሚ ከሆነው የጋራ ሥልጣኔያቸው የሚቀዳ የአስተዳደር ሥርዓት ነው? እነዚህስ ሀቆች የወል ትርክቶቻችን መመሆን አለመቻላቸው በፖለቲካ ደንቃራነት የተፈጠረ የታሪክ ግርዶሽ(eclipse of history) እንጂ ሌላ ምን ሊባል ይችላል? በላሊበላ አብያተ ክርስቲያናትና እና በሸዋ በሚገኘው የአዳዲ ማርያም ቤተ ክርስቲያን ኪነሕንጻ መካከል ያለው ፍጹም ተመሳሳይነት ምንጩ ምንድነው? ሊጠና፣ ሊነገር ልንማርበት ይገባል፡፡
በርግጥም ታሪካችን ትዝታችን ላይ የተጫነ ሸክም ሳይሆን የነፍስ መገለጥ ነው የሚያሰኘው የሕዝቦች ትሥሥር፣ ውህደት የሥልጣኔ መጋራትና መወራረስ ታሪክ መታወቁ መንፈስን ሃርነት ማውጣቱ ይመስለኛል፡፡
ጋዜጠኛ ዮናስ አየለ እንደጻፈው
ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር ዐቢይ አሕመድ ከአሚኮ ጋር ያደረጉትን ቃለምልልስ አዳምጬ እንደጨረስኩ በቃለ ምልልሱ በርዕሰ ጉዳይ ደረጃ ጎልተው ከወጡ ዋና ዋና ጭብጦች መካከል አንዱ ነገረ ታሪክ እንደሆነ ተሰምቶኛል፡፡ ታሪክ-የሀገር ውስጥና የውጭ፤ የሩቅና የቅርብ ዘመን! ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቃለ ምልልሳቸው ያንጸባረቁትን ሚዛናዊና አምክኖአዊ የታሪክ እይታና ድምዳሜያቸውን አለማድነቅ ንፉግነት ነው፡፡ የአሥራ ዘጠነኛው ክፍለ ዘመን እንግሊዛዊ የታሪክ ጸሐፊና ፖለቲከኛ ሎርድ አክተን “History is not a burden on the memory but an illumination of the soul” ብሎ ሲጽፍ “ታሪክ የነፍስ መገለጥ እንጂ በትዝታ ላይ የተጫነ ሸክም አይደለም” ማለቱ ነበር፡፡
ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቃለ ምልልሳቸው ያነሷቸው የታሪክ አንኳር ጉዳዮች እስከዛሬ ድረስ በሀገራችን የታሪክ አጻጻፍ(Historiography) እና በሕዝባዊ ትርክቶቻችን(በሚዲያዎችን ጭምር) በሚገባቸው ልክ ያልተወሱ፤ ቢወሱም ፈራ ተባ እየተባሉ የሚጠቀሱ፤ አለፍሲልም ባልተገባ የፖለቲካ እይታ ደንቃራ ተደርገው የተወሰዱ የታሪክ ግርዶሽ(eclipse of the history) ሆነው የኖሩ ስብራቶቻችን ነበሩ፡፡ ከነዚህ ቁልፍ ጉዳዮች መካከል ዋነኛዎቹ አንዱ የሕዝቦች ትስስር እና መስተጋብር ታሪክ ሲሆን ሌላኛው በአገረ መንግስት ምሥረታ ውስጥ የሸዋ ጂኦ-ስትራቴጂካዊ ሚናን የተመለከቱት ናቸው፡፡
በመጀመሪያ የአማራና የኦሮሞ ሕዝቦች በኩታ ገጠም ቀዬዎቻቸው እና የታሪክ እድል በፈጠረላቸው የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚና የባህል አጋጣሚዎች እንደሌሎች ማህበረሰቦች ሁሉ መጋባት መዋለዳቸው፤መተሳሰር መዋሀዳቸው ሀቅ የመሆኑን ያህል የታሪክ ጥናት እና የትርክቶቻችን ማጠንጠኛ አለመሆናቸው ይታወቃል፡፡ ከዚህ በባሰ ሁኔታ ደግሞ በነገሥታቱ መካከል የነበረው የፖለቲካ ጋብቻና የመሪዎቻችን ማህበራዊ መሠረት ጉዳይ ነውር እስኪመስል በእውነታው ልክ ሳይጠናና፣ሳይነገርለት ዘመናት አልፈዋል ፡፡ በሌላ በኩል በሸዋና አካባቢው ለረዥም ዘመን የኖሩ ሕዝቦች በአገረ መንግሥት ግንባታ ሂደት የተጫወቱት ሚናና የሚጋሩት ቀደምት የሥልጣኔ ባለቤትነት (ታሪክ ሰሪነት-Agency) ግጥምጥሞሽ በሀገር መሪ ደረጃ መወሳታቸው እጅግ ጉልህ ፋይዳ ያለው ጉዳይ ነው ፡፡
ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቃለ ምልልሳቸው ያነሷቸው የታሪክ እውነታዎች ያለጥርጥር ታሪካችንንና የታሪክ ምልከታችንን ደጋግመን መመርምር እንዳለብን የሚያስገነዝቡና የወገንተኝነት ጥያቄ በሚነሳባቸው ሃይማኖታዊ የታሪክ ምንጮች እንኳን የተቀመጡ ገሃድ እውነታዎች ናቸው፡፡ መመርመር ለሚፈልግ አጥኚ እነዚህ የታሪክ እውነታዎች በየነገሥታቱ ዜና መዋዕሎች (የዐጼ አምደ ጽዮን፣ ዐጼ ሱስንዮስ፣የዐጼ ገላውዲዮስ፣ የዐጼ ሠርጸ ድንግል ወዘተ)፤ የሃይማኖት ሰነዶች፣ የታሪከ ነገሥት ቅጂዎች፣ ወደ ኢትዮጵያ መጥተው የነበሩ አውሮፓውያን ተጓዦችና ጸሐፊያን (ፍራንስስኮ አልቫሬዝ፣ ፔድሮ ፔዝ፣ ማኑኤል አልሜዳ፣ ጄሮኒሞ ሎቦ፣ ጀምስ ብሩስ፣ ኮንቲ ሮሲኒ ወዘተ ) መዝግበው በተውልን ሰነዶች ሰፍረው የምናገኛቸው፤ ከትውልድ ወደ ትውልድ ሲተላለፉ የኖሩ ቱባ መረጃዎች ናቸው፡፡
ፍራንሲስኮ አልቫሬዝ የተወልን የጽሑፍ ሰነድና ሌሎች ሀገርኛ የቃል መረጃ ምንጮች ዐፄ ልብነድንግል(1498-1532 ዓ.ም.) እንደ መሪ የአማራና የኦሮሞ ብቻ ሳይሆን ምናልባትም የሌሎች ሕዝቦችም ማህበራዊ ዳራ የነበራቸው ንጉሠ ነገሥት እንደሆኑ የሚያስረዱ ሲሆን አልቫሬዝ የንጉሱ የእናት ወንድም የነበሩት አጎታቸው ዶሪ ባህረ ነጋሽ ኦሮሞ እንደነበሩና ባህረ ነጋሽ ዶሪ ሲሞቱ ሥልጣኑ በቀጥታ ወደልጃቸው ቡሎ መሸጋገሩን ጭምር በአይኑ ያየውን ጽፏል፡፡ ከዚህም በተጨማሪ በትኩረት መታየት የሚገባው ጉዳይ ስለዐጼ ልብነ ድንግል የጦር አዛዦች የተነገሩ የቃል መረጃዎች ናቸወ፡፡ ከእነዚህ መካከል የንጉሠ ነገሥቱ ሠራዊት የቦረንትቻ ባሕል ያውቅ እንደነበር በተክለጻዲቅ መኩሪያ መጻፉና ከዐጼ ልብነድንግል የጦር አዛዦች አንዱ የነበረው ቱሉ ደገልሀን በመራው ከኢማም አሕመድ ጋር የተካሄደ ጦርነት የዐጼው ጦር ሲያፈገፍግ ንጉሠ ነገሥቱ “ሁሉም ቢፈራ ቱሉ እንዴት ፈራ? ” ማለታቸው ስለሠራዊታቸው ሥብጥር የሚነግረን ነገር አለ፡፡
ኦቶማን ቱርኮችን እና የዘመኑ ተላላኪዎቻቸውን ለመዋጋት የንጉሠ ነገሥቱ ሠራዊት አንድ አካል ሆነው እስከ ኤርትራ ድረስ ዘምተው ስለነበሩ የኦሮሞ ተዋጊዎች ተጋድሎ የዐጼ ሠርጸድንግል(1542-1590 ዓ.ም.) ዜና መዋእል በግልጽ አስፍሯል፡፡ እነዚህ የኦሮሞና የሌሎች ሕዝቦች ተወላጅ ወታደሮች ትግራይ እንጢጮ አካባቢ ያካሄዱትን አውደ ውጊያ ዜና መዋዕሉ ይተርካል፡፡ ለመንግሥታቸውና ለሀገራቸው እስከባሕር ጠረፍ ድረስ ዘምተው ዋጋ መክፈላቸውም ተመዝግቧል፡፡ የዐጼ ሱስንዮስ(1607-1632 ዓ.ም.) ዜና መዋእል እና በዘመኑ ኢትዮጵያ መጥተው የነበሩ የአውሮፓ(የፖርቱጋል) ተጓዦች የጻፏቸው የመረጃ ምንጮች ንጉሠ ነገሥቱ ግንደበረት፣ሐምቦና አካባቢው ቤታቸው እንደነበር፤ አጎታቸው ለማሞ እንደሚባል፣ ወላጅ እናታቸው(ሐመልማል ወርቅ) የአዛዥ ኩሎ ልጅ የነበረች፤ የዚሁ የሐመልማል ወርቅ ጎሳ ተወላጅ የሆነ ቡኮ የተባለ ኦሮሞና ሠራዊቱ ለአባይ ቅርብ የሆነች ምዕራብ ሸዋ ላይ ዐጼ ሱስንዮስ ሲያገኙት የነበረውን ደስታና የፍቅሩን ጽናት ዜና መዋዕሉ ሳይሰስት ጽፎታል፡፡ ዐጼ ፋሲል(ከ1632 እስከ 1667 ዓ.ም.) አባቱ ሱስንዮስ እናቱ የወሎ ቃሉ ሰው(እቴጌ ሥልጣን ሞገሳ የሚል ስም የተሰጣት) እንደሆነች የታሪክ ምንጮች ያስረዱናል፡፡ በ1620ዎቹ ዓመታት ጀምሮ በኢትዮጵያ ይኖር የነበረው ፖርቱጋላዊ ቄስ ጄሮኒሞ ሎቦ ስለዐጼ ፋሲል እናትና ኦሮሞ ዘመዶቻቸው በአይን ምስክርነት የሚያውቀውን ጽፏል፡፡ የእቴጌ ሥልጣን ሞገሳ አያት ስለብዝሀ ሃይማኖት አስፈላጊነት የነበራቸውን ግልጽ ፖሊሲ ጭምር ሎቦ ዘግቦታል፡፡ የዐጼ በካፋ(1721-1730 ዓ.ም.) እና የዐጼ ኢዮአስ(1747-1761 ዓ.ም.) ጎንደር መቼም ለሕዝቦች ውህደትና ትስስር ጥሩ ማሳያ ነበረች፡፡ የየጁ ኦሮሞ ገዢ የነበረው የአሚቶ ሴት ልጅ ዝነኛዋ ውቢት ልጇ ዐጼ አዮአስ ነበር፡፡ ኢዮአስ ከኦሮሞ አጎቱ ከደጃች ሉቦ ጋር ሥልጣኑን በጎንደር እንዴት እንዳጸና፤ የቤተ መንግሥቱም የሥራ ቋንቋ አፋን ኦሮሞ እንደነበረ የንጉሠ ነገሥቱ ዜና መዋዕልና በጀምስ ብሩስ ቅጽ ሁለት መጽሀፍ የተመዘገቡ የታሪክ መረጃዎች ያስረዱናል፡፡
መነሻውን ወሎ በማድረግ ጎንደር ጸንቶ የኖረው የየጁ ሥርወ መንግሥት(ወረ ሼኮች) መሥራቾች የመርሳው አባ ጌትዬ፣ የልጃቸው ጓንጉል አባ ሴሩ እንዲሁም የልጅ ልጃቸው የራስ አሊ ጓንጉል(አሊ ትልቁ) ታሪክ በኢዮአስ ዜና መዋዕል፣ በጀምስ ብሩስ መጽሐፍና በሌሎች በርካታ ሰነዶች ታሪካቸው ተዘግቧል፡፡ በኋላ ላይ በሽፈራው በቀለ(ፕሮፌሰር) እና ሞላ ትኩዬ የቀረቡ ጥልቅ ጥናቶች ይህን እውነት በዝርዝር ያስረዱናል፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቃለ ምልልሳቸው እንደጠቀሱት የእነዚህ መሪዎች የፖለቲካ ጋብቻ ታሪክ የሚያሳየን በሄዱበት አገር ሁሉ የሕዝቦች ትሥሥር እና የፖለቲካ ጋብቻ የኖረ ታሪካችን እና የጉልበታችን ምንጭ እንደነበረ ነው፡፡ በዳግማዊ ዐጼ ቴዎድሮስ ዘመን የተጻፉ የታሪክ ሰነዶች የወሎዋ ገዢ ወርቂቱ ወዳጆ(የማመዶች ሥርወ መንግሥት መሪ የኢማም አሊ አባ ቡላ ባለቤት) ንጉሥ ምኒልክ ከመቅደላ እስር ቤት እንዲያመልጡ ያደረጉ፤ አጃቢ ሠራዊት አሰማርተው ምኒልክን እስከሸዋ የሸኙ እንደነበሩ በዋናነት ከጸሓፌ ትእዛዝ ገብረ ሥላሴ ታሪከ ዘመን ዘ ዳግማዊ ምኒልክ ዜና መዋዕል እና በመቅደላ አምባ እስር ላይ የነበሩ አውሮፓውያን ከጻፏቸው መረጃዎች እንረዳለን፡፡
ሥልጣኔዎቻችን ሁሉ ተደምረን ያሳካናቸው እንደሆነ ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቃለ ምልልሳቸው አንስተዋል፡፡ የዐድዋ ዘመቻና ድሉ ለዚህ አንዱ ማሳያ እንደሆነ ተጨባጭ የታሪክ ምንጮች ያስረዱናል፡፡ በ1888 ዓ.ም. ለዓድዋ ዘመቻ ከመላው ኢትዮጵያ የተመመው ሠረዊት ወፍላ ላይ የነበረው ሠልፍ የንጉሠ ነገሥቱ ዜና መዋዕል እንኳን እንዲህ ይገልጸዋል፡፡ “የመኳንንቱ የጦር መሣሪያ፣ወርቁ፣ ጣፋ፣ ብሩ፣ ሙጣው፣ ጫሜው፣ ሎሚታውና ኩፊታው፣ ከሌቻው፣ ወርቅ ለምዱ እንደጸሐይ ሲያበራ ዋለ፡፡” እንደጸሐይ የበራውን ሕብረ ባሕልና ሕብረ ማንነት ትርክቶቻችን በልኩ አጉልተው ያውቃሉ?
ሸዋና አካባቢው(ወሎን ጨምሮ) እንደ አንድ ጂዞ ስትራቴጂ ሥፍራ የሕዝቦች ውህደትና ትስስር መሠረት ሆኖት የመልክዓ ምድር መገኛው ለግብርና እና ለውጭ ንግድ የተመቸ በመሆኑ በኢትዮጵያ አገረ መንግሥት ግንባታ ታሪክ ውስጥ ቁልፍ ቦታ ይዞ መኖሩን ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቃለ ምልልሳቸው መግቢያ አስታውሰውናል፡፡ ሸዋና አካባቢው ከመንግሥታት ምስረታ ጋር በተገናኘ ከዘጠነኛው አንስቶ እስካሁን ያለው ረዥም የታሪክ ጉዞ በርግጥም ሊነገር፣ ሊተነተን የአደባባይ ትርክት አካል ሊደረግ የሚገባው እውነት ነው፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ከሸዋ ሡልጣኔት ምስረታ( እ.አ..አ.896 ዓ.ም.) እስከ ዓድዋ ድል(1888 ዓ.ም.) ሥላወሷቸው የአርጎባ(የወላስማ/ወሊ አስማ ሥርወ መንግሥት)፣ የአማራ(ሰለሞናዊ ሥርወ መንግሥት)፣ ኦሮሞ(ቱለማው በተለይ)፣ወርጂ፣ ጉራጌ፣ ጋፋት፣ ወዘተ ሕዝቦች ትስስርም ይሁን የፖለቲካ ጋብቻ የተመለከተ ታሪክ ከበቂ በላይ የታሪክ ማስረጃ ምንጮች ቢኖሩንም በታሪክ ግርዶሹ ምክንያት የወል ትርክት አካል መሆን አልቻለም፡፡
ኤንሪኮ ቼሩሊ ከሐረር አግኝቶ ያሳተመው በአረብኛ የተጻፈው የሸዋ ሡልጣኔት ዜና መዋዕል እንደሚያመለክተው ሡልጣኔቱን እ.አ.አ. በ896/7 የመሰረቱት የማህዙሚ ጎሳ አባላት ናቸው፡፡ መንግሥታቸውም ከ9ኛው እስከ 13ኛው ክፍለ ዘመን ድረስ በተከታታይ በገዙ አሥራ አራት ሱልጣኖች እንደጸና የታሪክ መረጃ ምንጮች ያመለክታሉ፡፡ የሸዋ ሙስሊም ሡልጣኔቱ መቀመጫ ከተማ ከአዲስ አበባ በስተሰሜን ምሥራቅ 70 ኪሎ ሜትር ላይ የምትገኝ ወለላ የተባለች ሥፍራ እንደነበረች የጆርጅ ደብሊው ቢ ሀንቲንግፎርድ(1989) ጥናት ያመለክታል፡፡ የማህዙሚ ሥርወ መንግሥት ከመጨረሻዎቹ መሪዎች አንዱ የነበረው ሡልጣን ድልመራህ ወርጂዎች የይኖሩበት በነበረው አካባቢ በ1270ዎቹ በነበረ የርስ በርስ ጦርነት ድል ሳይቀናው ሲቀር ሕይወቱን ለማትረፍ ዐጼ(የአማራ ገዥ?) እንደሄደ ይህው የአረብኛ ዜና መዋእል ያስረዳል፡፡ የማህዙሚዎች የሸዋ ሡልጣኔት የተተካው በዋናነት የአርጎባዎች አገር በሆነው ይፋት(ዊፋት) ላይ በወላስማዎች ነበር፡፡ ወላስማዎች ከአጎራባቾቻው ጋር እየተጋቡ፣ እየተስማሙም እየተጋጩም የይፋት ሡልጣኔትን ከ13ኛው እስከ 15ኛው ክፍለ ዘመን ከሸዋ እስከ ምሥራቃዊ የኢትዮጵያ ጠረፍ እንዳስተዳደሩ ስፍር ቁጥር የሌለው የሰነድ( የኢብን ካልዱን ተማሪ የነበረው አል ማቅሪዚ ጽሑፍ- ኪታብ አል ኢልማም)፣ የአርኪዮሎጂና የቃል መረጃ ምንጮች አሉ፡፡
መነሻውን ሰሜን ሸዋ እና ደቡብ ወሎ ያደረገው የክርስቲያኑ ሰሎሞናዊ ሥርወ መንግሥት በአካባቢው ያሉ ሕዝቦች ተዋህደው ከ13ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ በጋራ የመሠረቱት እንደሆነ አያጠያይቅም፡፡ አማራዎች፤ አርጎባዎች፣ ወርጂዎች፣ ጋፋቶች፣ ጉራጌዎች እና ኦሮሞዎች፣ አፋሮች፣ ሐረሪዎች ወዘተ በዚህ የሸዋ መንግሥታት የተጽዕኖ ምህዳር(Orbit) ውስጥ እንደሚገኙ ዜና መዋእሎች፣ የሃይማኖት ሰነዶች፣ የአርኪዮሎጂ ማስረጃዎች ከትውልድ ወደ ትውልድ ሲተላለፉ የኖሩ የቃል መረጃ ምንጮች ያመለክታሉ፡፡ ለምሳሌ ታደሠ ታምራት(ፕሮፌሠር) ከ13ኛው እስከ 16ኛው ክፍለ ዘመን የቤተ ክርስቲያንና መንግሥትን ግንኙነት ታሪክ ባጠኑበት መጽሐፋቸው የገላንና ያያ ሰዎች ሸዋ ውስጥ በ13ኛው ክፍለ ዘመን በኦዳ ዛፍ (ኮቢል የሚባል ዋርካ) ሥር ሃይማኖታዊ ሥርዓት ይፈጽሙ እንደነበር ገድለ አቡነ ቀውስጦስን ጠቅሰው ጽፈዋል(ገጽ 184)፡፡ ሸዋ የባለ ብዙ ማንነት ሕዝቦች ሀገር ከመሆኗ ባሻገር በ16ኛው ክፍለ ዘመን የተከናወኑ ዐበይት ጉዳዮች ላይ መረጃ የተወልን መነኩሴው አባ ባህሪይ እንደገለጸው “ሸዋ የመንግሥት ሀገር ነች” (ገጽ 130)፡፡ በየዘመናቱ ከሸዋ የተነሱ የፖለቲካ ኃይሎች፣ ፈረሰኛ ሠራዊታቸውን ይዘው በሰሜን እስከ ኤርትራ(በዐጼ ሠርጸ ድንግል ዘመን- የኤርትራዋ ባሬንቱ የዚህ የታሪክ ሂደት ውርስ አይደለችም ማለት አይቻልም፡፡) በምሥራቅ እስከ ዘይላ(ከዐጼ አምደጽዮን እስከ ገላውዲዮስ ዘመን)፣ በምዕራብ እስከ ሱዳን ፋዞግሊ(ዐጼ ሱስንዮስ ዘመን) በደቡብ እስከ ሞያሌ ተንቀሳቅሰው በአገረ መንግሥት ግንባታ ሂደት ውስጥ ቁልፍ ሚና ተጫተዋል፡፡
እነዚህ የሸዋ እና አካባቢው ሕዝቦችና ገዢዎች ትልቁን ንቅናቄያቸውን ያደረጉት ግን በ19ኛው ክፍለ ዘመን እንደሆነ ይታወቃል፡፡ ዐጼ ምኒልክና ራስ ጎበና ዳጬ የቱለማ ኦሮሞ፤ የሸዋ አማራ እና የሌሎችም ውህድ የሆነ ጦራቸውን አዝምተው ወሎ ወግተው ወረኢሉን የመንሥታቸው መቀመጫ ያደረጉት አርሲ፣ወለጋ፣ከሐረር ከመዝመታቸው በፊት ነበር፡፡ የመጫ ኦሮሞ ተወላጁን የጎጃሙን ንጉስ ተክለሃይማኖት(አዳል ተሰማ) በቱለማው መሪ ራስ ጎበና ዳጪ እምባቦ ላይ ያስገበሩት የጂኦ ፖለቲካዊ እና የሕዝቦች ትስስር እድሎች ጉልበት ፈጥሮላቸው፤ ኃይል አጎናጽፏቸው እንጂ በአጋጣሚ አይደለም፡፡ በርግጥ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ የፖለቲካችን ደንቃራነት የፈጠረውን የታሪክ ግርዶሽ ያሸነፉ ፋና ወጊ ጥናቾች መውጣት ጀምረዋል፡፡ አንዱ “Invisible Actors: The Oromo and the Creation of Modern Ethiopia(1855-1913)” በሚል ርዕስ በብሪያን ጀምስ ዬትስ(2002) በኤሊኖይስ ዩኒቨርሲቲ ከተጠናው እጅግ ጠቃሚ የዶክትሬት ዲግሪ ማሟያ ጥናት ሲሆን ሌላው የደቻሳ አበበ(ዶ/ር) ጎበና ወታደራዊና ፖለቲካዊ ሕይወት ነው፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቃለ ምልልሳቸው የዘመናዊት ኢትዮጵያን እውን መሆን ያለ ምኒልክና ያለ ጎበና እንደማይታሰብ ሲጠቅሱ ይህንን እውነታ ማጉላታቸው ይመስለኛል፡፡
የሕዝቦች ትስስርና የፖለቲካ ጋብቻ በአማራና በኦሮሞ ሕዝብ መስተጋብር ብቻ የታጠረ አልነበረም-ሊሆንም አይችልም፡፡ የኢትዮጵያ ሕዝብ ባህልና ሥልጣኔ መጋመዱ ረቂቅ ነው፡፡ ከጥንታዊ አክሱም ዘመን ጀምሮ በዝነኞቹ የአክሱም መቃብር ሀውልቶች እና በላሊበላ ውቅር አብያተ ክርስቲያናት ላይ ከምናገኛቸው የኪነ ሕንጻ ትእምርቶች(Symbols) መካከል የውሸት በሮች (False Doors) እና የውሸት መስኮቶች(False windows) የሙታን መንፈስ(ኤከራ) መመላለሻ እንደሆኑ በጥናት የተረጋገጠ ነው (ቢትራይስ ፕሌይን Annales d'Éthiopie 1965) ፡፡ ይህ የኤከራዎች መመላለስና የመነጋገር ባህል እና እምነት ከደቡባዊ ግብጽ አንስቶ እስከ ሰሜን ኬንያ ድረስ በሚኖሩ የኩሽ ሕዝቦች በሰፊው የሚታወቅ ረዥም ዘመን ያስቆጠረ ልምምድ ነው፡፡
ሌላው በልኩ ያልተጠና እና በትርክቶቻችን ውስጥ ትኩረት ያልተሰጠው በሕዝቦች መካከል ያለ ሥልጣኔ ትስስር ታሪክ የእያንዳዱን የዛግዌ ነገሥታት የሥልጣን ዘመናትን የተመለከተ ነው፡፡ ከታሪክ ነገሥት፣ ከልዩ ልዩ ዜና መዋዕሎች፣ ከፖርቱጋል ተጓዦች(ፓኤዝና አልሜዳ) ከብሪቲሽ ሙዝየም እንዲሁም ከኮንቲ ሮሲኒ የተገኙት ምንጮች የሚረጋግጡት የሁሉም የዛግዌ ዐጼዎች( ከአንድ ሁለቱ በስተቀር) የሥልጣን ዘመን 40፤40 ዓመታት ነበር፡፡ ይህ ጉዳይ በኦሮሞ የገዳ ሥርዓት የአንድ ትውልድ የሥልጣን ዑደት ጋር አንድ አይነት የሆነው በአጋጣሚ ነው ወይስ ዛግዌዎች እና ኦሮሞዎች የኩሽ ሕዝቦች በመሆናቸው ቀዳሚ ከሆነው የጋራ ሥልጣኔያቸው የሚቀዳ የአስተዳደር ሥርዓት ነው? እነዚህስ ሀቆች የወል ትርክቶቻችን መመሆን አለመቻላቸው በፖለቲካ ደንቃራነት የተፈጠረ የታሪክ ግርዶሽ(eclipse of history) እንጂ ሌላ ምን ሊባል ይችላል? በላሊበላ አብያተ ክርስቲያናትና እና በሸዋ በሚገኘው የአዳዲ ማርያም ቤተ ክርስቲያን ኪነሕንጻ መካከል ያለው ፍጹም ተመሳሳይነት ምንጩ ምንድነው? ሊጠና፣ ሊነገር ልንማርበት ይገባል፡፡
በርግጥም ታሪካችን ትዝታችን ላይ የተጫነ ሸክም ሳይሆን የነፍስ መገለጥ ነው የሚያሰኘው የሕዝቦች ትሥሥር፣ ውህደት የሥልጣኔ መጋራትና መወራረስ ታሪክ መታወቁ መንፈስን ሃርነት ማውጣቱ ይመስለኛል፡፡
6 days ago
በሚቀጥሉት 5 ዓመታት ለትምህርት ጥራት እና ውጤታማነት መጠናከር ልዩ ትኩረት ተሰጥቷል - የትምህርት ሚኒስቴር
**************************
7ኛው የትምህርት ዘርፍ ልማት ፕሮግራም (ESDP VII) ረቂቅ ዕቅድ ላይ ውይይት ማድረጉን የትምህርት ሚኒስቴር አስታወቀ።
በአጠቃላይ ትምህርት ልማት ዘርፍ የምክክር መድረክ ላይ በስትራቴጂያዊ ጉዳዮች የቀረበው 7ኛው የትምህርት ዘርፍ ልማት ፕሮግራም (ESDP VII 2026/27 to 2030/31) ረቂቅ ዕቅድ፣ በሚቀጥሉት አምስት ዓመታት የትምህርት ጥራትና ውጤታማነትን ማጠናከር ዋና ትኩረት እንደሚሆን አመላክቷል።
በረቂቅ ዕቅዱ መሠረት፣ የትምህርት ጥራትን እና ተገቢነትን ለማረጋገጥ ቀደም ሲል የተጀመሩ ሥራዎችን በአዳዲስ አሠራሮች ማጠናከር፣ የትምህርትን ውጤት በተጨባጭ መለካት እና በትምህርት ዘርፍ የቴክኖሎጂ አጠቃቀምን ማሳደግ ቅድሚያ የተሰጣቸው ጉዳዮች መሆናቸው ተገልጿል።
ፕሮግራሙ አዲሱን ሥርዓተ ትምህርት በውጤታማነት መተግበር፣ ምዘናን በብቃት ላይ የተመሠረተ እንዲሆን ማድረግ፣ የተማሪዎችን የመማር ውጤት ማሻሻል እንዲሁም በቋንቋ፣ በሒሳብ እና በሳይንስ ትምህርቶች ያላቸውን ብቃት ማሳደግን እንደ ዋና ተግባራት አካቷል።
በተጨማሪም የዲጂታል ትምህርትን ማስፋፋት፣ የብሔራዊ ፈተናዎችን ማዘመን፣ በቴክኒክ እና ሙያ ሥልጠና (TVET) እና በከፍተኛ ትምህርት መካከል ያለውን ቅንጅት ማጠናከር፣ የመምህራንን ሙያዊ ብቃት እና ማበረታቻ ማሻሻል፣ እንዲሁም የመምህራን ማሠልጠኛ ኮሌጆችን እና ዩኒቨርሲቲዎችን ማጠናከር በዕቅዱ ውስጥ ተካትተዋል።
ረቂቅ ዕቅዱ የትምህርት ጥራት፣ ተገቢነትን ተደራሽነትን እና ፍትሐዊነትን ማረጋገጥ፣ በተፈጥሮ እና በሰው ሠራሽ አደጋዎች ምክንያት የተጎዱ የትምህርት ማኅበረሰቦችን መልሶ ማቋቋም፣ ትምህርትን ሳይቋረጥ እንዲዘልቅ የሚያስችል ሥርዓት መገንባት፣ እንዲሁም ልዩ ፍላጎት ያላቸውን ተማሪዎች እና የሴት ተማሪዎችን የትምህርት ተሳትፎ እና ውጤታማነት ማረጋገጥ ላይም ልዩ ትኩረት መስጠቱን ያመለክታል።
7ኛው የትምህርት ዘርፍ ልማት ፕሮግራም (ESDP VII) ረቂቅ ዕቅድ በምክክር መድረኩ ላይ ቀርቦ፣ በክልል እና በከተማ አስተዳደር ትምህርት ቢሮ ኃላፊዎች፣ እንዲሁም በዘርፉ ባለድርሻ አካላት ሰፊ ውይይት የተደረገበት መሆኑን ከትምህርት ሚኒስቴር ያገኘነው መረጃ ያመላክታል።
#ethiopia #ebc #education #ministryofeducation #educationquality
**************************
7ኛው የትምህርት ዘርፍ ልማት ፕሮግራም (ESDP VII) ረቂቅ ዕቅድ ላይ ውይይት ማድረጉን የትምህርት ሚኒስቴር አስታወቀ።
በአጠቃላይ ትምህርት ልማት ዘርፍ የምክክር መድረክ ላይ በስትራቴጂያዊ ጉዳዮች የቀረበው 7ኛው የትምህርት ዘርፍ ልማት ፕሮግራም (ESDP VII 2026/27 to 2030/31) ረቂቅ ዕቅድ፣ በሚቀጥሉት አምስት ዓመታት የትምህርት ጥራትና ውጤታማነትን ማጠናከር ዋና ትኩረት እንደሚሆን አመላክቷል።
በረቂቅ ዕቅዱ መሠረት፣ የትምህርት ጥራትን እና ተገቢነትን ለማረጋገጥ ቀደም ሲል የተጀመሩ ሥራዎችን በአዳዲስ አሠራሮች ማጠናከር፣ የትምህርትን ውጤት በተጨባጭ መለካት እና በትምህርት ዘርፍ የቴክኖሎጂ አጠቃቀምን ማሳደግ ቅድሚያ የተሰጣቸው ጉዳዮች መሆናቸው ተገልጿል።
ፕሮግራሙ አዲሱን ሥርዓተ ትምህርት በውጤታማነት መተግበር፣ ምዘናን በብቃት ላይ የተመሠረተ እንዲሆን ማድረግ፣ የተማሪዎችን የመማር ውጤት ማሻሻል እንዲሁም በቋንቋ፣ በሒሳብ እና በሳይንስ ትምህርቶች ያላቸውን ብቃት ማሳደግን እንደ ዋና ተግባራት አካቷል።
በተጨማሪም የዲጂታል ትምህርትን ማስፋፋት፣ የብሔራዊ ፈተናዎችን ማዘመን፣ በቴክኒክ እና ሙያ ሥልጠና (TVET) እና በከፍተኛ ትምህርት መካከል ያለውን ቅንጅት ማጠናከር፣ የመምህራንን ሙያዊ ብቃት እና ማበረታቻ ማሻሻል፣ እንዲሁም የመምህራን ማሠልጠኛ ኮሌጆችን እና ዩኒቨርሲቲዎችን ማጠናከር በዕቅዱ ውስጥ ተካትተዋል።
ረቂቅ ዕቅዱ የትምህርት ጥራት፣ ተገቢነትን ተደራሽነትን እና ፍትሐዊነትን ማረጋገጥ፣ በተፈጥሮ እና በሰው ሠራሽ አደጋዎች ምክንያት የተጎዱ የትምህርት ማኅበረሰቦችን መልሶ ማቋቋም፣ ትምህርትን ሳይቋረጥ እንዲዘልቅ የሚያስችል ሥርዓት መገንባት፣ እንዲሁም ልዩ ፍላጎት ያላቸውን ተማሪዎች እና የሴት ተማሪዎችን የትምህርት ተሳትፎ እና ውጤታማነት ማረጋገጥ ላይም ልዩ ትኩረት መስጠቱን ያመለክታል።
7ኛው የትምህርት ዘርፍ ልማት ፕሮግራም (ESDP VII) ረቂቅ ዕቅድ በምክክር መድረኩ ላይ ቀርቦ፣ በክልል እና በከተማ አስተዳደር ትምህርት ቢሮ ኃላፊዎች፣ እንዲሁም በዘርፉ ባለድርሻ አካላት ሰፊ ውይይት የተደረገበት መሆኑን ከትምህርት ሚኒስቴር ያገኘነው መረጃ ያመላክታል።
#ethiopia #ebc #education #ministryofeducation #educationquality
6 days ago
ታይላንድን እንዳየኋት፤ የ"Destination" ሳይሆን የ"Experience Economy" አገር
የጉዞ ማስታወሻ | በገብረማሪያም ይርጋ
#ethiopia | በዓለም የቱሪዝም ካርታ ላይ ታይላንድ በብዙ ጊዜ እንደ ውብ መዳረሻ ትጠቀሳለች። ነገር ግን አገሪቱን በቅርብ ለሚመለከት ሰው የሚታየው ከውብ ዳርቻዎች፣ ከቤተመቅደሶች ወይም ከሌሊት ሕይወቷ በላይ የሆነ እውነታ አለ፤ ታይላንድ ቱሪዝምን እንደ "ልምድ" በመሸጥ ኢኮኖሚዋን የምታንቀሳቅስ አገር ሆናለች።
የተባበሩት መንግስታት የቱሪዝም ድርጅት (UN Tourism) እና የዓለም ጉዞና ቱሪዝም ካውንስል (WTTC) እንደሚገልጹት፣ ታይላንድ በዓለም ከፍተኛ የቱሪስት ፍሰት ከሚያስተናግዱ አገራት መካከል ትገኛለች፤ ይህም የሆነው ተፈጥሮ ሀብቷ ብቻ ሳይሆን በተቀናጀ የልምድ ኢኮኖሚ ስርዓቷ ምክንያት ነው።
ቱሪዝም ማለት ቦታ ሳይሆን ልምድ ነው
ዛሬ ዓለም አቀፍ የቱሪዝም ገበያ ተቀይሯል። ተጓዦች "ምን አየሁ?" ከማለት ይልቅ "ምን አጋጠመኝ?" ብለው የሚያስታውሱትን ጉዞ ይፈልጋሉ።
በባንኮክ የጎዳና ምግብ ማጣጣም፣ በቺያንግ ማይ የባህል በዓል መካፈል፣ በፉኬት የባሕር ስፖርት መሞከር፣ የታይ ማሳጅና የWellness አገልግሎት መውሰድ፣ የምሽት ገበያዎችን መጎብኘት፤ እነዚህ ሁሉ ተጣምረው የሚሸጠው "ታይላንድ" የተባለውን ልምድ ነው።
የሀብት እሴት በአቀራረብ ይወሰናል
ታይላንድ ያላትን ቅርስ እና ተፈጥሮ በሙያዊ የመዳረሻ አስተዳደር፣ በጠንካራ ብራንዲንግ፣ በዲጂታል ግብይት፣ በጥራት አገልግሎት እና በማህበረሰብ ተሳትፎ አዋህዳ የዓለም ገበያ ምርት አድርጋዋለች።
ይህ ትምህርት ለኢትዮጵያም ትልቅ መልዕክት አለው።
ኢትዮጵያ ያላት ሀብት ከብዙዎች ይበልጣል
የሰው ልጅ መገኛ ታሪክ፣ የዓለም ቅርሶች፣ የተራሮች ውበት፣ የባህል ልዩነት፣ የቡና ታሪክ፣ ሃይማኖታዊ ቅርሶች፣ የዱር እንስሳት፣ ባህላዊ ምግቦች እና የሙዚቃ ቅርስ፤ እነዚህ ሁሉ በአንድ አገር ውስጥ የተሰበሰቡ የቱሪዝም ሀብቶች ናቸው።
ስለዚህ የወደፊቱ ጥያቄ "ምን አለን?" መሆን የለበትም። "ዓለም ሌላ ቦታ ማያገኘውን ምን ዓይነት ልምድ እንፈጥራለን?" መሆን አለበት።
የወደፊቱ አቅጣጫ
ዓለም አቀፍ ተሞክሮዎች እንደሚያሳዩት የቱሪዝም ስኬት በአምስት ዋና መሠረቶች ላይ ይቆማል፦
ዘመናዊ የመዳረሻ አስተዳደር (Destination Management)
የማይረሳ የቱሪስት ልምድ ንድፍ (Experience Design)
ለተለያዩ የዓለም ገበያዎች የተለየ የብራንድ እና የግብይት ስትራቴጂ
የቱሪዝም ገቢ ለአካባቢ ማህበረሰቦች የሚደርስበት የእሴት ሰንሰለት
በመረጃ የሚመራ የቱሪዝም እቅድና ውሳኔ
መደምደሚያ
ታይላንድ የሰጠችኝ ትልቁ ትምህርት አንድ ነው፤ ቱሪዝም በመስህብ ብዛት አይለካም፣ በተጓዦች ልብ ውስጥ በሚቀር ልምድ ይለካል።
ኢትዮጵያ የሌሎችን ሞዴል መቅዳት አያስፈልጋትም። የራሷን ታሪክ፣ ባህል፣ ተፈጥሮ እና ማንነት በዘመናዊ አቀራረብ ወደ ዓለም ገበያ ማቅረብ ብቻ ይበቃታል።
የወደፊቱ የቱሪዝም ውድድር በተፈጥሮ ሀብት ብቻ አይወሰንም፤ ሀብትን ወደ ምርት → ልምድ → ብራንድ → ገበያ → ዘላቂ ኢኮኖሚ የመቀየር ብቃት ይወስነዋል።
እናም ዛሬ ኢትዮጵያ ራሷን ልትጠይቅ የሚገባት አንድ ጥያቄ ብቻ ነው፦
"ዓለም ሌላ ቦታ ፈጽሞ ማያገኘውን ምን ዓይነት ልምድ በኢትዮጵያ ብቻ ማቅረብ እንችላለን?"
Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
የጉዞ ማስታወሻ | በገብረማሪያም ይርጋ
#ethiopia | በዓለም የቱሪዝም ካርታ ላይ ታይላንድ በብዙ ጊዜ እንደ ውብ መዳረሻ ትጠቀሳለች። ነገር ግን አገሪቱን በቅርብ ለሚመለከት ሰው የሚታየው ከውብ ዳርቻዎች፣ ከቤተመቅደሶች ወይም ከሌሊት ሕይወቷ በላይ የሆነ እውነታ አለ፤ ታይላንድ ቱሪዝምን እንደ "ልምድ" በመሸጥ ኢኮኖሚዋን የምታንቀሳቅስ አገር ሆናለች።
የተባበሩት መንግስታት የቱሪዝም ድርጅት (UN Tourism) እና የዓለም ጉዞና ቱሪዝም ካውንስል (WTTC) እንደሚገልጹት፣ ታይላንድ በዓለም ከፍተኛ የቱሪስት ፍሰት ከሚያስተናግዱ አገራት መካከል ትገኛለች፤ ይህም የሆነው ተፈጥሮ ሀብቷ ብቻ ሳይሆን በተቀናጀ የልምድ ኢኮኖሚ ስርዓቷ ምክንያት ነው።
ቱሪዝም ማለት ቦታ ሳይሆን ልምድ ነው
ዛሬ ዓለም አቀፍ የቱሪዝም ገበያ ተቀይሯል። ተጓዦች "ምን አየሁ?" ከማለት ይልቅ "ምን አጋጠመኝ?" ብለው የሚያስታውሱትን ጉዞ ይፈልጋሉ።
በባንኮክ የጎዳና ምግብ ማጣጣም፣ በቺያንግ ማይ የባህል በዓል መካፈል፣ በፉኬት የባሕር ስፖርት መሞከር፣ የታይ ማሳጅና የWellness አገልግሎት መውሰድ፣ የምሽት ገበያዎችን መጎብኘት፤ እነዚህ ሁሉ ተጣምረው የሚሸጠው "ታይላንድ" የተባለውን ልምድ ነው።
የሀብት እሴት በአቀራረብ ይወሰናል
ታይላንድ ያላትን ቅርስ እና ተፈጥሮ በሙያዊ የመዳረሻ አስተዳደር፣ በጠንካራ ብራንዲንግ፣ በዲጂታል ግብይት፣ በጥራት አገልግሎት እና በማህበረሰብ ተሳትፎ አዋህዳ የዓለም ገበያ ምርት አድርጋዋለች።
ይህ ትምህርት ለኢትዮጵያም ትልቅ መልዕክት አለው።
ኢትዮጵያ ያላት ሀብት ከብዙዎች ይበልጣል
የሰው ልጅ መገኛ ታሪክ፣ የዓለም ቅርሶች፣ የተራሮች ውበት፣ የባህል ልዩነት፣ የቡና ታሪክ፣ ሃይማኖታዊ ቅርሶች፣ የዱር እንስሳት፣ ባህላዊ ምግቦች እና የሙዚቃ ቅርስ፤ እነዚህ ሁሉ በአንድ አገር ውስጥ የተሰበሰቡ የቱሪዝም ሀብቶች ናቸው።
ስለዚህ የወደፊቱ ጥያቄ "ምን አለን?" መሆን የለበትም። "ዓለም ሌላ ቦታ ማያገኘውን ምን ዓይነት ልምድ እንፈጥራለን?" መሆን አለበት።
የወደፊቱ አቅጣጫ
ዓለም አቀፍ ተሞክሮዎች እንደሚያሳዩት የቱሪዝም ስኬት በአምስት ዋና መሠረቶች ላይ ይቆማል፦
ዘመናዊ የመዳረሻ አስተዳደር (Destination Management)
የማይረሳ የቱሪስት ልምድ ንድፍ (Experience Design)
ለተለያዩ የዓለም ገበያዎች የተለየ የብራንድ እና የግብይት ስትራቴጂ
የቱሪዝም ገቢ ለአካባቢ ማህበረሰቦች የሚደርስበት የእሴት ሰንሰለት
በመረጃ የሚመራ የቱሪዝም እቅድና ውሳኔ
መደምደሚያ
ታይላንድ የሰጠችኝ ትልቁ ትምህርት አንድ ነው፤ ቱሪዝም በመስህብ ብዛት አይለካም፣ በተጓዦች ልብ ውስጥ በሚቀር ልምድ ይለካል።
ኢትዮጵያ የሌሎችን ሞዴል መቅዳት አያስፈልጋትም። የራሷን ታሪክ፣ ባህል፣ ተፈጥሮ እና ማንነት በዘመናዊ አቀራረብ ወደ ዓለም ገበያ ማቅረብ ብቻ ይበቃታል።
የወደፊቱ የቱሪዝም ውድድር በተፈጥሮ ሀብት ብቻ አይወሰንም፤ ሀብትን ወደ ምርት → ልምድ → ብራንድ → ገበያ → ዘላቂ ኢኮኖሚ የመቀየር ብቃት ይወስነዋል።
እናም ዛሬ ኢትዮጵያ ራሷን ልትጠይቅ የሚገባት አንድ ጥያቄ ብቻ ነው፦
"ዓለም ሌላ ቦታ ፈጽሞ ማያገኘውን ምን ዓይነት ልምድ በኢትዮጵያ ብቻ ማቅረብ እንችላለን?"
Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
6 days ago
የአቡነ ሀብተ ማርያም ምልጃ እና ረድኤት አይለየን🙏
በምጽዋትና በስገድት የምትጋደለው እናቱ ዮስቴና ሀብቷን ሁሉ ለድሆች ሰጥታ ለምናኔ ወደ በረኃ ሄደች።
በዚያ ያገኘችው ባሕታዊም በመንፈስ ቅዱስ ተገልጦለት ከእርሷ ቅዱስ ፍሬ እንደሚወጣ ነግሮ ወደ ዓለም እንድትመለስ አዘዛት። እርሷም “እግዚአብሔር የወደደው ይሁን” ብላ እያመሰገነች ተመልሰች፡፡ የአባቱ የትውልድ ሀገር የራውዕይ በምትባል ሀገር ሲሆን ከዚህች የተባረከች ሴት ጋር ተጋባ። እርሷም በበጎ ምግባርና ሥራ የተጌጠች፣ በሕግ ተወስና በጾም፣ በጸሎት፣ የምትተጋ ነበረች።
ከጥቂት ጊዜያት በኋላም ወንድ ልጅ ወለደች። እንደ ሥርዓቱም ሲጠመቅ የመጽሐፍ ስሙን “ሀብተ ማርያም” አሉት። በሕገ እግዚአብሔር አንጸው አሳደጉት። ወደ ቤተ ክርስቲያንም ሲወስዱት “እግዚኦ መሐረነ ክርስቶስ” የሚለውን ጸሎት ቢሰማ እጅጉን ወደዳት። እርሷንም ይዞ ከቤቱ ሌሊቱን የሚጸልይና የሚጋደል ሆነ።
አንድ ቀን የአባቱ በጎቹን ሲጠብቅ የበግ ጠባቂዎቹን “ዛሬ ዝናም ይዘንማልና እንግባ” አላቸው። እነርሱም “ምን ደመና አለ፤ ቀኑ ብራ ነው” አሉት። እርሱ ግን በጎቹን ይዞ ወደ ቤቱ እንደገባ ኃይለኛ፣ ነፋስና መብረቅ የቀላቀለ ዝናም ዘነመ። በሌላም ጊዜ እንዲሁ አንድ እረኛ የሀብተ ማርያምን በትሩን በጉልበት ነጠቀው። “መልስልኝ” ብሎ በስመ እግዚአብሔር ቢያምለውም እምቢ አለው። በተወው ጊዜ እግዚአብሔር ያን እረኛ በአየር ላይ ሠቅ ሎ አዋለው። እረኞቹም ሀብተ ማርያምን ሲለምኑት፣ እግዚአብሔር ነውና ስለ ስሙ ብሎ የቀጣው መሐሪው እርሱ ከወደደ ይማረው ሲል ያ እረኛ ተፈታና ወረደ። መጥቶም ከአባታችን እግር ስር ወደቀ፡፡ በኋላም ስሟ እለ አድባር ወደምትባል ገዳም ገብቶ ከአባ መልከ ጼዴቅ እጅ መነኰሶ ታላቅ ተጋድሎ ይጋደል ጀመር። በባሕር መካከልም በመቆም መዝሙረ ዳዊትን ይደግምና ግንባሩም የባሕሩን አሸዋ እስኪነካ 500 ጊዜ ይሰግዳል።
እህልም መቅመስን ትቶ የዱር ቅጠል የሚመገብ ሆነ። ዐርባ ዐርባ፣ ሰማንያ ሰማንያ ቀንም ያከፍላል። በሌሊትም ቁሞ በማደር በቀንም አራቱን ወንጌላት ዘወትር ይጸልያል። ተጋድሎውንም ያየ አምላካችን ተገለጠለት። አባ ሀብተ ማርያምም ከግርማው የተነሣ ደንግጦ በግንባሩ ተደፋ። ጌታችንም እፍ ብሉ አጽናንቶ አሥነሳውና ጽኑዕ ተጋድሎው በሰማያት መጻፉን ነገረው፡፡ ስለ ድንግልናው፣ ስለ ምናኔው፣ ስለ ፍጹም ምንኲስናው፣ አራቱን ወንጌላት አዘውትሮ በማንበቡ፣ ረኃብና ጥምን በመታገሡ፣ በልቡ ቂምንና በቀልን ባለማኖሩ፣ ስለ ንጹሕ የክህነት አገልግሎቱና በንጽሕና ስለሚያሣርገው መሥዋዕቱ ሰባት እጅግ የሚያስደንቁ አክሊላትንም አቀዳጀው። የቅዱስ ማቴዎስንና የቅዱስ ማርቆስን ወንጌል ሲያነብ ከሌሎች ሥውራን አበው ጋር የሚገናኝበትን የብርሃን ሠረገላ ሰጠው፡፡
የቅዱስ ሉቃስንና የቅዱስ ዮሐንስን ወንጌል ሲያነብም ሥጋውን ደሙን ለመቀበል ወደ ኢየሩሳሌም የሚሄድበትን የእሳት ሠረገላ ሰጠውና ቃል ኪዳን ገባለት። መታሰቢያውን ለሚያደርጉና በስሙ ለሚዘክሩ፣ ከእነርሱ ጋር የሚኖርበትን አምስት መቶ የወርቅ አምዶች ያሏትን ቦታ ሰጠሁህ አለው። ቅዱሳን መላእክት ሁሉ እየተደሰቱ አባታችን አቡነ ሐብተ ማርያምን “ወንድማችን ወደማያልቀው ሰማያዊ ደስታ ልንወስድህ መጥተናል” አሉት። ይህንንም በተናገረ ጊዜ ጌታችን በሦስትነቱ ተገልጦ ታየው። በኅዳር 26 ቀን ነፍሱ ከሥጋው በሰላም ተለየች።
ቅዱሳን መላእክትም በታላቅ ደስታ እያመሰገኑ አሣረጓት። ገዳማውያን የዓለምን ክብር ንቀው ሔደዋልና ጸሎታቸው ኃይልን ታደርጋለች፡፡ በዓታቸውን እናጽና ገዳማቸውን እንደግፍ የበረከታቸው ተሳታፊ እንሁን፡፡
ድጋፍ ለማድረግ:- ሙትአንሳ ማር ቅዱሰ ሚካኤል አንድነት ገዳም
ኢትዮጲያ ንግድ ባንክ
1000442598391
ወይም
አቢሲኒያ ባንክ
141029444
የገዳሙ ስልክ ቁጥር:-0918077957 ወይም 0938644444
በምጽዋትና በስገድት የምትጋደለው እናቱ ዮስቴና ሀብቷን ሁሉ ለድሆች ሰጥታ ለምናኔ ወደ በረኃ ሄደች።
በዚያ ያገኘችው ባሕታዊም በመንፈስ ቅዱስ ተገልጦለት ከእርሷ ቅዱስ ፍሬ እንደሚወጣ ነግሮ ወደ ዓለም እንድትመለስ አዘዛት። እርሷም “እግዚአብሔር የወደደው ይሁን” ብላ እያመሰገነች ተመልሰች፡፡ የአባቱ የትውልድ ሀገር የራውዕይ በምትባል ሀገር ሲሆን ከዚህች የተባረከች ሴት ጋር ተጋባ። እርሷም በበጎ ምግባርና ሥራ የተጌጠች፣ በሕግ ተወስና በጾም፣ በጸሎት፣ የምትተጋ ነበረች።
ከጥቂት ጊዜያት በኋላም ወንድ ልጅ ወለደች። እንደ ሥርዓቱም ሲጠመቅ የመጽሐፍ ስሙን “ሀብተ ማርያም” አሉት። በሕገ እግዚአብሔር አንጸው አሳደጉት። ወደ ቤተ ክርስቲያንም ሲወስዱት “እግዚኦ መሐረነ ክርስቶስ” የሚለውን ጸሎት ቢሰማ እጅጉን ወደዳት። እርሷንም ይዞ ከቤቱ ሌሊቱን የሚጸልይና የሚጋደል ሆነ።
አንድ ቀን የአባቱ በጎቹን ሲጠብቅ የበግ ጠባቂዎቹን “ዛሬ ዝናም ይዘንማልና እንግባ” አላቸው። እነርሱም “ምን ደመና አለ፤ ቀኑ ብራ ነው” አሉት። እርሱ ግን በጎቹን ይዞ ወደ ቤቱ እንደገባ ኃይለኛ፣ ነፋስና መብረቅ የቀላቀለ ዝናም ዘነመ። በሌላም ጊዜ እንዲሁ አንድ እረኛ የሀብተ ማርያምን በትሩን በጉልበት ነጠቀው። “መልስልኝ” ብሎ በስመ እግዚአብሔር ቢያምለውም እምቢ አለው። በተወው ጊዜ እግዚአብሔር ያን እረኛ በአየር ላይ ሠቅ ሎ አዋለው። እረኞቹም ሀብተ ማርያምን ሲለምኑት፣ እግዚአብሔር ነውና ስለ ስሙ ብሎ የቀጣው መሐሪው እርሱ ከወደደ ይማረው ሲል ያ እረኛ ተፈታና ወረደ። መጥቶም ከአባታችን እግር ስር ወደቀ፡፡ በኋላም ስሟ እለ አድባር ወደምትባል ገዳም ገብቶ ከአባ መልከ ጼዴቅ እጅ መነኰሶ ታላቅ ተጋድሎ ይጋደል ጀመር። በባሕር መካከልም በመቆም መዝሙረ ዳዊትን ይደግምና ግንባሩም የባሕሩን አሸዋ እስኪነካ 500 ጊዜ ይሰግዳል።
እህልም መቅመስን ትቶ የዱር ቅጠል የሚመገብ ሆነ። ዐርባ ዐርባ፣ ሰማንያ ሰማንያ ቀንም ያከፍላል። በሌሊትም ቁሞ በማደር በቀንም አራቱን ወንጌላት ዘወትር ይጸልያል። ተጋድሎውንም ያየ አምላካችን ተገለጠለት። አባ ሀብተ ማርያምም ከግርማው የተነሣ ደንግጦ በግንባሩ ተደፋ። ጌታችንም እፍ ብሉ አጽናንቶ አሥነሳውና ጽኑዕ ተጋድሎው በሰማያት መጻፉን ነገረው፡፡ ስለ ድንግልናው፣ ስለ ምናኔው፣ ስለ ፍጹም ምንኲስናው፣ አራቱን ወንጌላት አዘውትሮ በማንበቡ፣ ረኃብና ጥምን በመታገሡ፣ በልቡ ቂምንና በቀልን ባለማኖሩ፣ ስለ ንጹሕ የክህነት አገልግሎቱና በንጽሕና ስለሚያሣርገው መሥዋዕቱ ሰባት እጅግ የሚያስደንቁ አክሊላትንም አቀዳጀው። የቅዱስ ማቴዎስንና የቅዱስ ማርቆስን ወንጌል ሲያነብ ከሌሎች ሥውራን አበው ጋር የሚገናኝበትን የብርሃን ሠረገላ ሰጠው፡፡
የቅዱስ ሉቃስንና የቅዱስ ዮሐንስን ወንጌል ሲያነብም ሥጋውን ደሙን ለመቀበል ወደ ኢየሩሳሌም የሚሄድበትን የእሳት ሠረገላ ሰጠውና ቃል ኪዳን ገባለት። መታሰቢያውን ለሚያደርጉና በስሙ ለሚዘክሩ፣ ከእነርሱ ጋር የሚኖርበትን አምስት መቶ የወርቅ አምዶች ያሏትን ቦታ ሰጠሁህ አለው። ቅዱሳን መላእክት ሁሉ እየተደሰቱ አባታችን አቡነ ሐብተ ማርያምን “ወንድማችን ወደማያልቀው ሰማያዊ ደስታ ልንወስድህ መጥተናል” አሉት። ይህንንም በተናገረ ጊዜ ጌታችን በሦስትነቱ ተገልጦ ታየው። በኅዳር 26 ቀን ነፍሱ ከሥጋው በሰላም ተለየች።
ቅዱሳን መላእክትም በታላቅ ደስታ እያመሰገኑ አሣረጓት። ገዳማውያን የዓለምን ክብር ንቀው ሔደዋልና ጸሎታቸው ኃይልን ታደርጋለች፡፡ በዓታቸውን እናጽና ገዳማቸውን እንደግፍ የበረከታቸው ተሳታፊ እንሁን፡፡
ድጋፍ ለማድረግ:- ሙትአንሳ ማር ቅዱሰ ሚካኤል አንድነት ገዳም
ኢትዮጲያ ንግድ ባንክ
1000442598391
ወይም
አቢሲኒያ ባንክ
141029444
የገዳሙ ስልክ ቁጥር:-0918077957 ወይም 0938644444
6 days ago
የአቡነ ሀብተ ማርያም ምልጃ እና ረድኤት አይለየን🙏
በምጽዋትና በስገድት የምትጋደለው እናቱ ዮስቴና ሀብቷን ሁሉ ለድሆች ሰጥታ ለምናኔ ወደ በረኃ ሄደች።
በዚያ ያገኘችው ባሕታዊም በመንፈስ ቅዱስ ተገልጦለት ከእርሷ ቅዱስ ፍሬ እንደሚወጣ ነግሮ ወደ ዓለም እንድትመለስ አዘዛት። እርሷም “እግዚአብሔር የወደደው ይሁን” ብላ እያመሰገነች ተመልሰች፡፡ የአባቱ የትውልድ ሀገር የራውዕይ በምትባል ሀገር ሲሆን ከዚህች የተባረከች ሴት ጋር ተጋባ። እርሷም በበጎ ምግባርና ሥራ የተጌጠች፣ በሕግ ተወስና በጾም፣ በጸሎት፣ የምትተጋ ነበረች።
ከጥቂት ጊዜያት በኋላም ወንድ ልጅ ወለደች። እንደ ሥርዓቱም ሲጠመቅ የመጽሐፍ ስሙን “ሀብተ ማርያም” አሉት። በሕገ እግዚአብሔር አንጸው አሳደጉት። ወደ ቤተ ክርስቲያንም ሲወስዱት “እግዚኦ መሐረነ ክርስቶስ” የሚለውን ጸሎት ቢሰማ እጅጉን ወደዳት። እርሷንም ይዞ ከቤቱ ሌሊቱን የሚጸልይና የሚጋደል ሆነ።
አንድ ቀን የአባቱ በጎቹን ሲጠብቅ የበግ ጠባቂዎቹን “ዛሬ ዝናም ይዘንማልና እንግባ” አላቸው። እነርሱም “ምን ደመና አለ፤ ቀኑ ብራ ነው” አሉት። እርሱ ግን በጎቹን ይዞ ወደ ቤቱ እንደገባ ኃይለኛ፣ ነፋስና መብረቅ የቀላቀለ ዝናም ዘነመ። በሌላም ጊዜ እንዲሁ አንድ እረኛ የሀብተ ማርያምን በትሩን በጉልበት ነጠቀው። “መልስልኝ” ብሎ በስመ እግዚአብሔር ቢያምለውም እምቢ አለው። በተወው ጊዜ እግዚአብሔር ያን እረኛ በአየር ላይ ሠቅሎ አዋለው። እረኞቹም ሀብተ ማርያምን ሲለምኑት፣ እግዚአብሔር ነውና ስለ ስሙ ብሎ የቀጣው መሐሪው እርሱ ከወደደ ይማረው ሲል ያ እረኛ ተፈታና ወረደ። መጥቶም ከአባታችን እግር ስር ወደቀ፡፡ በኋላም ስሟ እለ አድባር ወደምትባል ገዳም ገብቶ ከአባ መልከ ጼዴቅ እጅ መነኰሶ ታላቅ ተጋድሎ ይጋደል ጀመር። በባሕር መካከልም በመቆም መዝሙረ ዳዊትን ይደግምና ግንባሩም የባሕሩን አሸዋ እስኪነካ 500 ጊዜ ይሰግዳል።
እህልም መቅመስን ትቶ የዱር ቅጠል የሚመገብ ሆነ። ዐርባ ዐርባ፣ ሰማንያ ሰማንያ ቀንም ያከፍላል። በሌሊትም ቁሞ በማደር በቀንም አራቱን ወንጌላት ዘወትር ይጸልያል። ተጋድሎውንም ያየ አምላካችን ተገለጠለት። አባ ሀብተ ማርያምም ከግርማው የተነሣ ደንግጦ በግንባሩ ተደፋ። ጌታችንም እፍ ብሉ አጽናንቶ አሥነሳውና ጽኑዕ ተጋድሎው በሰማያት መጻፉን ነገረው፡፡ ስለ ድንግልናው፣ ስለ ምናኔው፣ ስለ ፍጹም ምንኲስናው፣ አራቱን ወንጌላት አዘውትሮ በማንበቡ፣ ረኃብና ጥምን በመታገሡ፣ በልቡ ቂምንና በቀልን ባለማኖሩ፣ ስለ ንጹሕ የክህነት አገልግሎቱና በንጽሕና ስለሚያሣርገው መሥዋዕቱ ሰባት እጅግ የሚያስደንቁ አክሊላትንም አቀዳጀው። የቅዱስ ማቴዎስንና የቅዱስ ማርቆስን ወንጌል ሲያነብ ከሌሎች ሥውራን አበው ጋር የሚገናኝበትን የብርሃን ሠረገላ ሰጠው፡፡
የቅዱስ ሉቃስንና የቅዱስ ዮሐንስን ወንጌል ሲያነብም ሥጋውን ደሙን ለመቀበል ወደ ኢየሩሳሌም የሚሄድበትን የእሳት ሠረገላ ሰጠውና ቃል ኪዳን ገባለት። መታሰቢያውን ለሚያደርጉና በስሙ ለሚዘክሩ፣ ከእነርሱ ጋር የሚኖርበትን አምስት መቶ የወርቅ አምዶች ያሏትን ቦታ ሰጠሁህ አለው። ቅዱሳን መላእክት ሁሉ እየተደሰቱ አባታችን አቡነ ሐብተ ማርያምን “ወንድማችን ወደማያልቀው ሰማያዊ ደስታ ልንወስድህ መጥተናል” አሉት። ይህንንም በተናገረ ጊዜ ጌታችን በሦስትነቱ ተገልጦ ታየው። በኅዳር 26 ቀን ነፍሱ ከሥጋው በሰላም ተለየች።
ቅዱሳን መላእክትም በታላቅ ደስታ እያመሰገኑ አሣረጓት። ገዳማውያን የዓለምን ክብር ንቀው ሔደዋልና ጸሎታቸው ኃይልን ታደርጋለች፡፡ በዓታቸውን እናጽና ገዳማቸውን እንደግፍ የበረከታቸው ተሳታፊ እንሁን፡፡
ድጋፍ ለማድረግ:- ሙትአንሳ ማር ቅዱሰ ሚካኤል አንድነት ገዳም
ኢትዮጲያ ንግድ ባንክ
1000442598391
ወይም
አቢሲኒያ ባንክ
141029444
የገዳሙ ስልክ ቁጥር:-0918077957 ወይም 0938644444
በምጽዋትና በስገድት የምትጋደለው እናቱ ዮስቴና ሀብቷን ሁሉ ለድሆች ሰጥታ ለምናኔ ወደ በረኃ ሄደች።
በዚያ ያገኘችው ባሕታዊም በመንፈስ ቅዱስ ተገልጦለት ከእርሷ ቅዱስ ፍሬ እንደሚወጣ ነግሮ ወደ ዓለም እንድትመለስ አዘዛት። እርሷም “እግዚአብሔር የወደደው ይሁን” ብላ እያመሰገነች ተመልሰች፡፡ የአባቱ የትውልድ ሀገር የራውዕይ በምትባል ሀገር ሲሆን ከዚህች የተባረከች ሴት ጋር ተጋባ። እርሷም በበጎ ምግባርና ሥራ የተጌጠች፣ በሕግ ተወስና በጾም፣ በጸሎት፣ የምትተጋ ነበረች።
ከጥቂት ጊዜያት በኋላም ወንድ ልጅ ወለደች። እንደ ሥርዓቱም ሲጠመቅ የመጽሐፍ ስሙን “ሀብተ ማርያም” አሉት። በሕገ እግዚአብሔር አንጸው አሳደጉት። ወደ ቤተ ክርስቲያንም ሲወስዱት “እግዚኦ መሐረነ ክርስቶስ” የሚለውን ጸሎት ቢሰማ እጅጉን ወደዳት። እርሷንም ይዞ ከቤቱ ሌሊቱን የሚጸልይና የሚጋደል ሆነ።
አንድ ቀን የአባቱ በጎቹን ሲጠብቅ የበግ ጠባቂዎቹን “ዛሬ ዝናም ይዘንማልና እንግባ” አላቸው። እነርሱም “ምን ደመና አለ፤ ቀኑ ብራ ነው” አሉት። እርሱ ግን በጎቹን ይዞ ወደ ቤቱ እንደገባ ኃይለኛ፣ ነፋስና መብረቅ የቀላቀለ ዝናም ዘነመ። በሌላም ጊዜ እንዲሁ አንድ እረኛ የሀብተ ማርያምን በትሩን በጉልበት ነጠቀው። “መልስልኝ” ብሎ በስመ እግዚአብሔር ቢያምለውም እምቢ አለው። በተወው ጊዜ እግዚአብሔር ያን እረኛ በአየር ላይ ሠቅሎ አዋለው። እረኞቹም ሀብተ ማርያምን ሲለምኑት፣ እግዚአብሔር ነውና ስለ ስሙ ብሎ የቀጣው መሐሪው እርሱ ከወደደ ይማረው ሲል ያ እረኛ ተፈታና ወረደ። መጥቶም ከአባታችን እግር ስር ወደቀ፡፡ በኋላም ስሟ እለ አድባር ወደምትባል ገዳም ገብቶ ከአባ መልከ ጼዴቅ እጅ መነኰሶ ታላቅ ተጋድሎ ይጋደል ጀመር። በባሕር መካከልም በመቆም መዝሙረ ዳዊትን ይደግምና ግንባሩም የባሕሩን አሸዋ እስኪነካ 500 ጊዜ ይሰግዳል።
እህልም መቅመስን ትቶ የዱር ቅጠል የሚመገብ ሆነ። ዐርባ ዐርባ፣ ሰማንያ ሰማንያ ቀንም ያከፍላል። በሌሊትም ቁሞ በማደር በቀንም አራቱን ወንጌላት ዘወትር ይጸልያል። ተጋድሎውንም ያየ አምላካችን ተገለጠለት። አባ ሀብተ ማርያምም ከግርማው የተነሣ ደንግጦ በግንባሩ ተደፋ። ጌታችንም እፍ ብሉ አጽናንቶ አሥነሳውና ጽኑዕ ተጋድሎው በሰማያት መጻፉን ነገረው፡፡ ስለ ድንግልናው፣ ስለ ምናኔው፣ ስለ ፍጹም ምንኲስናው፣ አራቱን ወንጌላት አዘውትሮ በማንበቡ፣ ረኃብና ጥምን በመታገሡ፣ በልቡ ቂምንና በቀልን ባለማኖሩ፣ ስለ ንጹሕ የክህነት አገልግሎቱና በንጽሕና ስለሚያሣርገው መሥዋዕቱ ሰባት እጅግ የሚያስደንቁ አክሊላትንም አቀዳጀው። የቅዱስ ማቴዎስንና የቅዱስ ማርቆስን ወንጌል ሲያነብ ከሌሎች ሥውራን አበው ጋር የሚገናኝበትን የብርሃን ሠረገላ ሰጠው፡፡
የቅዱስ ሉቃስንና የቅዱስ ዮሐንስን ወንጌል ሲያነብም ሥጋውን ደሙን ለመቀበል ወደ ኢየሩሳሌም የሚሄድበትን የእሳት ሠረገላ ሰጠውና ቃል ኪዳን ገባለት። መታሰቢያውን ለሚያደርጉና በስሙ ለሚዘክሩ፣ ከእነርሱ ጋር የሚኖርበትን አምስት መቶ የወርቅ አምዶች ያሏትን ቦታ ሰጠሁህ አለው። ቅዱሳን መላእክት ሁሉ እየተደሰቱ አባታችን አቡነ ሐብተ ማርያምን “ወንድማችን ወደማያልቀው ሰማያዊ ደስታ ልንወስድህ መጥተናል” አሉት። ይህንንም በተናገረ ጊዜ ጌታችን በሦስትነቱ ተገልጦ ታየው። በኅዳር 26 ቀን ነፍሱ ከሥጋው በሰላም ተለየች።
ቅዱሳን መላእክትም በታላቅ ደስታ እያመሰገኑ አሣረጓት። ገዳማውያን የዓለምን ክብር ንቀው ሔደዋልና ጸሎታቸው ኃይልን ታደርጋለች፡፡ በዓታቸውን እናጽና ገዳማቸውን እንደግፍ የበረከታቸው ተሳታፊ እንሁን፡፡
ድጋፍ ለማድረግ:- ሙትአንሳ ማር ቅዱሰ ሚካኤል አንድነት ገዳም
ኢትዮጲያ ንግድ ባንክ
1000442598391
ወይም
አቢሲኒያ ባንክ
141029444
የገዳሙ ስልክ ቁጥር:-0918077957 ወይም 0938644444
Sponsored by
Surafel
Welcome
Welcome to ...
7 days ago
ከወርቅ በእጅጉ ውድ የሆነ አዲስ ማዕድን በሩሲያ ተገኘ? ሳይንቲስቶች ምን አገኙ?
#ethiopia | ሞስኮ – በሩሲያ ሰሜን ምዕራብ በሚገኘው የኮላ (Kola) ባሕረ-ገብ መሬት የኪቢኒ (Khibiny) ተራራ አካባቢ የሚገኘው የኪሮቭስኪ ማዕድን ማውጫ ውስጥ የሩሲያ ተመራማሪዎች ከቀድሞው የአሽክሮፍታይን (Ashcroftine) ቤተሰብ ጋር የተያያዘ አዲስ የማዕድን ዓይነት መለየታቸው በሳይንስ ዓለም ትልቅ ትኩረት ስቧል።
ይህ አዲሱ ማዕድን በጊዜያዊነት “Kola Ashcroftine” በሚል ስያሜ እየተጠራ ሲሆን ከታዋቂው Ashcroftine-(Y) የተለየ ክሪስታል መዋቅር እንዳለው የሳይንሳዊ ጥናቶች ያመለክታሉ።
የሩሲያ የሳይንስና ከፍተኛ ትምህርት ሚኒስቴር እንደገለጸው፣ ማዕድኑ የኢትሪየም (Yttrium)፣ ሲሊከን፣ ፖታሲየም፣ ሶዲየም፣ ካልሲየም፣ ማንጋኒዝ እና ፍሎሪንን ጨምሮ በርካታ ንጥረ ነገሮችን የያዘ እጅግ ውስብስብ የሲሊኬት ማዕድን ነው።
በነጠላ ክሪስታል ኤክስሬይ ትንተና የተደረገበት ጥናትም ይህ ዓይነት ክሪስታል በውስጡ የናኖ ቱቦችን (nanotubules) የያዘ ልዩ መዋቅር እንዳለው አረጋግጧል።
በማኅበራዊ ሚዲያ የተሰራጨው "በ1 ሚሊሜትር 145 ዶላር ይሸጣል" ወይም "ከወርቅ በእጅጉ ይበልጣል" የሚለው መረጃ ግን በአሁኑ ጊዜ በታተሙ ሳይንሳዊ ጥናቶች ወይም በዓለም የማዕድን ገበያ መረጃዎች የተረጋገጠ አይደለም።
ባለሙያዎች ይህ ግኝት የሳይንስ እና የማዕድን ጥናት እሴት እንዳለው ቢገልጹም፣ የንግድ ዋጋው ገና በግልጽ መልኩ አልተወሰነም።
የኪቢኒ ተራራ እና የኮላ ባሕረ-ገብ መሬት በዓለም ላይ በብዙ ብርቅዬ ማዕድናት የሚታወቅ ክልል ነው። በዚህ አካባቢ ከመቶዎች በላይ አዳዲስ ማዕድናት ተገኝተዋል፤ ከእነዚህም ብዙዎቹ በሌላ የዓለም ክፍል አይገኙም።
ክልሉ በተለይ በሬር አርዝ (Rare Earth Elements) ማዕድናት ምክንያት ለሳይንስና ለከፍተኛ ቴክኖሎጂ ኢንዱስትሪ ከፍተኛ ጠቀሜታ አለው።
ባለሙያዎች እንደሚሉት፣ እንዲህ ዓይነት አዲስ ማዕድናት መገኘታቸው የምድር አፈጣጠርን ለመረዳት፣ አዳዲስ ቁሶችን ለማዘጋጀት እና በወደፊት በኤሌክትሮኒክስ፣ በኃይል ቴክኖሎጂና በሌሎች የኢንዱስትሪ ዘርፎች ላይ አዳዲስ አጠቃቀሞችን ለማስገኘት የሚያስችሉ ናቸው።
ሆኖም ይህ ማዕድን በንግድ ደረጃ መመረት ወይም በስፋት መጠቀም ይቻል እንደሆነ ለመወሰን ተጨማሪ የምርምር ሥራዎች እንደሚያስፈልጉ ተገልጿል።
#ethiopia | ሞስኮ – በሩሲያ ሰሜን ምዕራብ በሚገኘው የኮላ (Kola) ባሕረ-ገብ መሬት የኪቢኒ (Khibiny) ተራራ አካባቢ የሚገኘው የኪሮቭስኪ ማዕድን ማውጫ ውስጥ የሩሲያ ተመራማሪዎች ከቀድሞው የአሽክሮፍታይን (Ashcroftine) ቤተሰብ ጋር የተያያዘ አዲስ የማዕድን ዓይነት መለየታቸው በሳይንስ ዓለም ትልቅ ትኩረት ስቧል።
ይህ አዲሱ ማዕድን በጊዜያዊነት “Kola Ashcroftine” በሚል ስያሜ እየተጠራ ሲሆን ከታዋቂው Ashcroftine-(Y) የተለየ ክሪስታል መዋቅር እንዳለው የሳይንሳዊ ጥናቶች ያመለክታሉ።
የሩሲያ የሳይንስና ከፍተኛ ትምህርት ሚኒስቴር እንደገለጸው፣ ማዕድኑ የኢትሪየም (Yttrium)፣ ሲሊከን፣ ፖታሲየም፣ ሶዲየም፣ ካልሲየም፣ ማንጋኒዝ እና ፍሎሪንን ጨምሮ በርካታ ንጥረ ነገሮችን የያዘ እጅግ ውስብስብ የሲሊኬት ማዕድን ነው።
በነጠላ ክሪስታል ኤክስሬይ ትንተና የተደረገበት ጥናትም ይህ ዓይነት ክሪስታል በውስጡ የናኖ ቱቦችን (nanotubules) የያዘ ልዩ መዋቅር እንዳለው አረጋግጧል።
በማኅበራዊ ሚዲያ የተሰራጨው "በ1 ሚሊሜትር 145 ዶላር ይሸጣል" ወይም "ከወርቅ በእጅጉ ይበልጣል" የሚለው መረጃ ግን በአሁኑ ጊዜ በታተሙ ሳይንሳዊ ጥናቶች ወይም በዓለም የማዕድን ገበያ መረጃዎች የተረጋገጠ አይደለም።
ባለሙያዎች ይህ ግኝት የሳይንስ እና የማዕድን ጥናት እሴት እንዳለው ቢገልጹም፣ የንግድ ዋጋው ገና በግልጽ መልኩ አልተወሰነም።
የኪቢኒ ተራራ እና የኮላ ባሕረ-ገብ መሬት በዓለም ላይ በብዙ ብርቅዬ ማዕድናት የሚታወቅ ክልል ነው። በዚህ አካባቢ ከመቶዎች በላይ አዳዲስ ማዕድናት ተገኝተዋል፤ ከእነዚህም ብዙዎቹ በሌላ የዓለም ክፍል አይገኙም።
ክልሉ በተለይ በሬር አርዝ (Rare Earth Elements) ማዕድናት ምክንያት ለሳይንስና ለከፍተኛ ቴክኖሎጂ ኢንዱስትሪ ከፍተኛ ጠቀሜታ አለው።
ባለሙያዎች እንደሚሉት፣ እንዲህ ዓይነት አዲስ ማዕድናት መገኘታቸው የምድር አፈጣጠርን ለመረዳት፣ አዳዲስ ቁሶችን ለማዘጋጀት እና በወደፊት በኤሌክትሮኒክስ፣ በኃይል ቴክኖሎጂና በሌሎች የኢንዱስትሪ ዘርፎች ላይ አዳዲስ አጠቃቀሞችን ለማስገኘት የሚያስችሉ ናቸው።
ሆኖም ይህ ማዕድን በንግድ ደረጃ መመረት ወይም በስፋት መጠቀም ይቻል እንደሆነ ለመወሰን ተጨማሪ የምርምር ሥራዎች እንደሚያስፈልጉ ተገልጿል።
7 days ago
ከሞሮኮ ወደ ስፔኗ የሰሜን አፍሪካ ደሴት ሴኡታ በዋና ለማቋረጥ ከሞከሩት መካለል 60 ያህሉ ሕይወት ማለፉ ተሰማ፡፡
በ24 ሰዓታት ጊዜ 60 ሺህ ጥገኝነት ፈላጊዎች ባህሩን ዋኝተው በማቋረጥ ሴኡታ መግባታቸውን የደሴቲቱ ሹሞች እንደተናገሩ አልጀዚራ ፅፏል፡፡
የሞሮኮ ድንበር ጠባቂዎች ፍልሰተኞቹ ወደ ሴኡታ እንዳይገቡ በመከላከል ላይ ናቸው ተብሏል፡፡
ስፔን ከአቅም በላይ የሆነውን የስደተኞች ጎርፍ ለመከላከል ወደ ሴኡታ ተጨማሪ ወታደሮችን መላኳ ታውቋል፡፡
በዚሁ ቀውስ ምክንያት የስፔኑ ጠቅላይ ሚኒስትር ፔድሮ ሳንቼዝ ትናንት በሴኡታ ጉብኝት ማድረጋቸው ተሰምቷል፡፡
በአውሮፓ የሚገኙ ቀኝ አክራሪ የፖለቲካ ማህበራት የፔድሮ ሳንቼዝ መንግስት ስደተኞችን በተመለከተ ይከተለዋል ያሉትን ለዘብተኛ አቋም አጥብቀው እየነቀፉ ነው ተብሏል፡፡
ስፔን ቀደም ሲል ወደ አገሪቱ ከገቡ ሰነድ አልባ ስደተኞች ለ500 ሺህ ያህሉ ቋሚ የመኖሪያ እና የስራ ፈቃድ ለመስጠት በሂደት ላይ እንደሆነች መረጃው አስታውሷል፡፡
የፍልስጤማውያን የጦር እና የፖለቲካ ድርጅት /ሐማስ/ በሙሉ ትጥቅ ለመፍታት ተስማምቷል ቢባልም አሁንም የጉዳዩ አወዛጋቢነት ቀጥሏል ተባለ፡፡
የአሜሪካው ፕሬዘዳንት ዶናልድ ትራምፕ የሐማስን ትጥቅ መፍታት ተከትሎ የእስራኤል ጦር ከጋዛ እንደሚወጣ መናገራቸውን ቢቢሲ ፅፏል፡፡
አንድ የእስራኤል ሹም ጦራችን ከጋዛ የሚወጣው ሐማስ ሙሉ በሙሉ ትጥቅ ከፈታ በኋላ ነው ማለታቸው ተሰምቷል፡፡
ሐማስ በበኩሉ ከባባድ የጦር መሳሪያዎቼን የማስረክበው የእስራኤል ጦር ሙሉ በሙሉ ከጋዛ ሲወጣ ነው በማለት ላይ ይገኛል፡፡
የፍልስጤማውያኑ የጦር እና የፖለቲካ ድርጅት ትጥቅ ለመፍታት ተስማምቷል ቢባልም በሁለቱ ወገኖች መካከል ያለው ስር የሰደደ ያለመተማመን በሂደቱ ላይ እንቅፋት እንደሚፈጥር ተገምቷል፡፡
የእስራኤል ጦር በአሁኑ ወቅት የጋዛ ሰርጥን 70 በመቶ ክፍል ተቆጣጥሮ ይገኛል፡፡
አሜሪካ እና ኢራን በጦር መዛዛታቸውን እንደቀጠሉ ነው፡፡
የአሜሪካው ፕሬዘዳንት ዶናልድ ትራምፕ ኢራንን በከባዱ እንደበድባታለን ብለው መዛታቸውን አልጀዚራ ፅፏል፡፡
አብዮታዊ ዘብ የተሰኘው የኢራን የጦር ክፍልም እኛም ለምላሹ ዝግጁ ነን ማለቱ ተሰምቷል፡፡
የኢራን ጦር ትናንት በኩዌት የሚገኘውን የአሜሪካ የአህመድ አል ጃቤር የአየር ሀይል ሰፈርን ዒላማ ያደረገ ጥቃት ፈፅሜያለሁ ማለቱ ተሰምቷል፡፡
በዚያ የአውሮፕላኖች መጠለያዎች እና የሳታላይት ግንኙነት አውታሮችን መምታቱ ተጠቅሷል፡፡
በኦማን የባህር ክፍል አንድ የጭነት መርከብ ለጊዜው ምንነቱ ባልተለየ ተተኳሽ መመታቱ ታውቋል፡፡
በመርከቡ የሞተር ክፍል ላይ ጉዳት መድረሱ ቢነገርም ባህረኞቹ ክፉ እንዳልገጠማቸው ተጠቅሷል፡፡
በፓኪስታን በአንድ የድንጋይ ከሰል ማውጫ የማዕድን ስፍራ የደረሰ ፍንዳታ በጥቂቱ 34 ሰዎችን ገደለ ተባለ፡፡
የማዕድን ስፍራ ፍንዳታው ያጋጠመው ባሉቺስታን በተባለችዋ ግዛት እንደሆነ AFP ጽፏል፡፡
በአደጋው መሞታቸው ከተረጋገጠው ሌላ በርካቶች ደግሞ በጉድጓድ ውስጥ ተቀብረው እጣ ፍንታቸው አልለየለትም ተብሏል፡፡
ታላቅ የነፍስ አድን ጥረት እየተደረገ መሆኑ ታውቋል፡፡
የማዕድን ስፍራው ፍንዳታ በምን ምክንያት እንዳጋጠመ ለጊዜው የተጠቀሰ ነገር የለም፡፡
ከነፍስ አድኑ ጥረት በተጓዳኝ የአደጋ ምርመራ እየተደረገ ነው ተብሏል፡፡
በፓኪስታኗ ባሉቺስታን ግዛት መሰል የማዕድን ስፍራ የስራ ላይ አደጋ እንደሚደጋገም መረጃው አስታውሷል፡፡
የኔነህ ከበደ
በ24 ሰዓታት ጊዜ 60 ሺህ ጥገኝነት ፈላጊዎች ባህሩን ዋኝተው በማቋረጥ ሴኡታ መግባታቸውን የደሴቲቱ ሹሞች እንደተናገሩ አልጀዚራ ፅፏል፡፡
የሞሮኮ ድንበር ጠባቂዎች ፍልሰተኞቹ ወደ ሴኡታ እንዳይገቡ በመከላከል ላይ ናቸው ተብሏል፡፡
ስፔን ከአቅም በላይ የሆነውን የስደተኞች ጎርፍ ለመከላከል ወደ ሴኡታ ተጨማሪ ወታደሮችን መላኳ ታውቋል፡፡
በዚሁ ቀውስ ምክንያት የስፔኑ ጠቅላይ ሚኒስትር ፔድሮ ሳንቼዝ ትናንት በሴኡታ ጉብኝት ማድረጋቸው ተሰምቷል፡፡
በአውሮፓ የሚገኙ ቀኝ አክራሪ የፖለቲካ ማህበራት የፔድሮ ሳንቼዝ መንግስት ስደተኞችን በተመለከተ ይከተለዋል ያሉትን ለዘብተኛ አቋም አጥብቀው እየነቀፉ ነው ተብሏል፡፡
ስፔን ቀደም ሲል ወደ አገሪቱ ከገቡ ሰነድ አልባ ስደተኞች ለ500 ሺህ ያህሉ ቋሚ የመኖሪያ እና የስራ ፈቃድ ለመስጠት በሂደት ላይ እንደሆነች መረጃው አስታውሷል፡፡
የፍልስጤማውያን የጦር እና የፖለቲካ ድርጅት /ሐማስ/ በሙሉ ትጥቅ ለመፍታት ተስማምቷል ቢባልም አሁንም የጉዳዩ አወዛጋቢነት ቀጥሏል ተባለ፡፡
የአሜሪካው ፕሬዘዳንት ዶናልድ ትራምፕ የሐማስን ትጥቅ መፍታት ተከትሎ የእስራኤል ጦር ከጋዛ እንደሚወጣ መናገራቸውን ቢቢሲ ፅፏል፡፡
አንድ የእስራኤል ሹም ጦራችን ከጋዛ የሚወጣው ሐማስ ሙሉ በሙሉ ትጥቅ ከፈታ በኋላ ነው ማለታቸው ተሰምቷል፡፡
ሐማስ በበኩሉ ከባባድ የጦር መሳሪያዎቼን የማስረክበው የእስራኤል ጦር ሙሉ በሙሉ ከጋዛ ሲወጣ ነው በማለት ላይ ይገኛል፡፡
የፍልስጤማውያኑ የጦር እና የፖለቲካ ድርጅት ትጥቅ ለመፍታት ተስማምቷል ቢባልም በሁለቱ ወገኖች መካከል ያለው ስር የሰደደ ያለመተማመን በሂደቱ ላይ እንቅፋት እንደሚፈጥር ተገምቷል፡፡
የእስራኤል ጦር በአሁኑ ወቅት የጋዛ ሰርጥን 70 በመቶ ክፍል ተቆጣጥሮ ይገኛል፡፡
አሜሪካ እና ኢራን በጦር መዛዛታቸውን እንደቀጠሉ ነው፡፡
የአሜሪካው ፕሬዘዳንት ዶናልድ ትራምፕ ኢራንን በከባዱ እንደበድባታለን ብለው መዛታቸውን አልጀዚራ ፅፏል፡፡
አብዮታዊ ዘብ የተሰኘው የኢራን የጦር ክፍልም እኛም ለምላሹ ዝግጁ ነን ማለቱ ተሰምቷል፡፡
የኢራን ጦር ትናንት በኩዌት የሚገኘውን የአሜሪካ የአህመድ አል ጃቤር የአየር ሀይል ሰፈርን ዒላማ ያደረገ ጥቃት ፈፅሜያለሁ ማለቱ ተሰምቷል፡፡
በዚያ የአውሮፕላኖች መጠለያዎች እና የሳታላይት ግንኙነት አውታሮችን መምታቱ ተጠቅሷል፡፡
በኦማን የባህር ክፍል አንድ የጭነት መርከብ ለጊዜው ምንነቱ ባልተለየ ተተኳሽ መመታቱ ታውቋል፡፡
በመርከቡ የሞተር ክፍል ላይ ጉዳት መድረሱ ቢነገርም ባህረኞቹ ክፉ እንዳልገጠማቸው ተጠቅሷል፡፡
በፓኪስታን በአንድ የድንጋይ ከሰል ማውጫ የማዕድን ስፍራ የደረሰ ፍንዳታ በጥቂቱ 34 ሰዎችን ገደለ ተባለ፡፡
የማዕድን ስፍራ ፍንዳታው ያጋጠመው ባሉቺስታን በተባለችዋ ግዛት እንደሆነ AFP ጽፏል፡፡
በአደጋው መሞታቸው ከተረጋገጠው ሌላ በርካቶች ደግሞ በጉድጓድ ውስጥ ተቀብረው እጣ ፍንታቸው አልለየለትም ተብሏል፡፡
ታላቅ የነፍስ አድን ጥረት እየተደረገ መሆኑ ታውቋል፡፡
የማዕድን ስፍራው ፍንዳታ በምን ምክንያት እንዳጋጠመ ለጊዜው የተጠቀሰ ነገር የለም፡፡
ከነፍስ አድኑ ጥረት በተጓዳኝ የአደጋ ምርመራ እየተደረገ ነው ተብሏል፡፡
በፓኪስታኗ ባሉቺስታን ግዛት መሰል የማዕድን ስፍራ የስራ ላይ አደጋ እንደሚደጋገም መረጃው አስታውሷል፡፡
የኔነህ ከበደ
7 days ago
እነዚህ ከላይ በቪዲዮ የምታያቸው ህፃናት በአረብ ሀገር ተሰዳ እረጅም አመት አብራቸው የነበረች ሰራተኛ ኮንትራቷን ጨርሳ ወደ ሀገሯ ስትመለስ ሲያለቅሱ እሚያሳይ ቪዲዮ ነው። እሚያለቅሱት ሕፃናቱ ብቻ ሳይሆኑ ወላጆችም ጭምር መለያየታቸውን መቋቋም ከብዷቸዋል።
ህፃናቱ ያደጉት በሷ እጅ በመሆኑ እንደ ሁለተኛ እናታቸው አድርገው ስለሚያዩአት የመለያየቱን ህመም መቋቋም አቅቷቸው በከፍተኛ አቅም ሲያለቅሱ ይታያል።
ወላጆችም አብረው ማልቀሳቸው እህታችን በቤታቸው ውስጥ የነበራትን መልካም ስነ-ምግባር፣ ታማኝነት እና የታየችበትን የፍቅር ልክ ግልጽ ያደርጋል።
በአርብ ሀገር ተሰደው እሚሰሩ የማህበራዊ ህይወት ባህልና እሴት መሰረቱ በፍቅር፣ በሩህሩህነት እና ልጅን እንደራስ አይቶ በማሳደግ ላይ የተገነባ ነው። ይህ ዓይነቱ ባህሪ በስራ አጋጣሚ ባህር ማዶ በሚሄዱ እህቶቻችን ዘንድ በጉልህ ይታያል፡
ሰራተኞች ልጅን የቤት ሰራተኛ ሆኖ "በስራ መመሪያ" ብቻ ከመንከባከብ ይልቅ በውስጣቸው ባለው እናትነታዊ ፍቅር ሞልተው ነው የሚያሳድጉት።
የገንዘብ ኮንትራት ሊያልቅ ይችላል፤ በፍቅር፣ በታማኝነት እና በደግነት የተገነባ የሰው ልጅ ግንኙነት ግን ድንበር እና ጊዜ ሳይገድበው በልብ ውስጥ ታትሞ ይኖራል።
ይህ ከላይ በቪዲዮ እንደምታዩት በውጭ ሀገር የሚሰሩ እህቶቻችን የሚያሳዩትን መልካም ሰብኦዊነት እና ፍቅር በግልጽ የሚያሳይ፣ እንዲሁም መልካም ስራ እና እውነተኛ ፍቅር ሁልጊዜም ዋጋ እንደለው የሚያሳይ ትልቅ ማስተማሪያ ነው።Via፦ ቤኪ የማርያም ልጅ
ከንፁህ ፍቅር በላይ ምን ነገር አለ🥰
Seledadotio
Seledadotio
ህፃናቱ ያደጉት በሷ እጅ በመሆኑ እንደ ሁለተኛ እናታቸው አድርገው ስለሚያዩአት የመለያየቱን ህመም መቋቋም አቅቷቸው በከፍተኛ አቅም ሲያለቅሱ ይታያል።
ወላጆችም አብረው ማልቀሳቸው እህታችን በቤታቸው ውስጥ የነበራትን መልካም ስነ-ምግባር፣ ታማኝነት እና የታየችበትን የፍቅር ልክ ግልጽ ያደርጋል።
በአርብ ሀገር ተሰደው እሚሰሩ የማህበራዊ ህይወት ባህልና እሴት መሰረቱ በፍቅር፣ በሩህሩህነት እና ልጅን እንደራስ አይቶ በማሳደግ ላይ የተገነባ ነው። ይህ ዓይነቱ ባህሪ በስራ አጋጣሚ ባህር ማዶ በሚሄዱ እህቶቻችን ዘንድ በጉልህ ይታያል፡
ሰራተኞች ልጅን የቤት ሰራተኛ ሆኖ "በስራ መመሪያ" ብቻ ከመንከባከብ ይልቅ በውስጣቸው ባለው እናትነታዊ ፍቅር ሞልተው ነው የሚያሳድጉት።
የገንዘብ ኮንትራት ሊያልቅ ይችላል፤ በፍቅር፣ በታማኝነት እና በደግነት የተገነባ የሰው ልጅ ግንኙነት ግን ድንበር እና ጊዜ ሳይገድበው በልብ ውስጥ ታትሞ ይኖራል።
ይህ ከላይ በቪዲዮ እንደምታዩት በውጭ ሀገር የሚሰሩ እህቶቻችን የሚያሳዩትን መልካም ሰብኦዊነት እና ፍቅር በግልጽ የሚያሳይ፣ እንዲሁም መልካም ስራ እና እውነተኛ ፍቅር ሁልጊዜም ዋጋ እንደለው የሚያሳይ ትልቅ ማስተማሪያ ነው።Via፦ ቤኪ የማርያም ልጅ
ከንፁህ ፍቅር በላይ ምን ነገር አለ🥰
Seledadotio
Seledadotio
7 days ago
(ዘ-ሐበሻ ዜና) በቅርቡ የህዝቡን ልብ በሀዘን የሰበረውንና በማህበራዊ ሚዲያ ከፍተኛ መነጋገሪያ የሆነውን የወጣቷ ቅዱሳን ይርጋለም አሰቃቂ ግድያን ተከትሎ፣ የሟች ታናሽ እህት እና የሚስ ወርልድ ኢትዮጵያ አክሊል ባለቤት ሩት ይርጋለም ለመጀመሪያ ጊዜ ዝምታዋን በመስበር ይፋዊ መግለጫ ሰጥታለች። ሩት በሰጠችው ስሜት ቀስቃሽና ጥልቅ መልዕክት ያዘለ መግለጫ፣ የወንጀሉን አሰቃቂነት፣ በፖሊስ የተደረገውን ክትትል እና የቀጣይ የፍትህ ሂደትን በተመለከተ ጠንካራ መልዕክት አስተላልፋለች።
ሩት በመግለጫዋ ዋነኛ ትኩረት ካደረገችባቸው ነጥቦች አንዱ የወንጀሉ ፈጻሚዎች ማንነት እና በሟች ላይ የደረሰው የክህደት መጠን ነው። የግድያው ዋነኛ ተጠርጣሪዎች የሟች ቅዱሳን እጅግ የቅርብ ጓደኛ እና የጓደኛዋ ፍቅረኛ መሆናቸውን ያረጋገጠችው ሩት፣ ድርጊቱን በቃላት ለመግለጽ የሚከብድ የጭካኔ ጥግ ስትል ኮንናዋለች። "የቅርብ ሰው ይቅርና ወዳጅ የማንለው ጠላት የማያደርገውን ተግባር እህቴ ላይ ፈጽመዋል" በማለት በቅርብ ወዳጅ የተፈጸመውን ይህንን አሰቃቂ ወንጀል በማህበረሰቡ ውስጥ ያለውን የመተማመን እሴት የሚንድ መሆኑን አብራርታለች።
በወንጀሉ ዙሪያ ፖሊስ ያደረገውን ክትትል በተመለከተ ሩት ከፍተኛ አድናቆትና ምስጋና አቅርባለች። የተጠርጣሪዎቹን ዱካ በመከታተል በቁጥጥር ስር ለማዋል የአዲስ አበባ ፖሊስ አባላት ያሳዩትን ከፍተኛ ቁርጠኝነት መስክራለች። "ልጆቹን ለመያዝ በተደረገው የተጠናከረ ስራ፣ ሌሊትና ቀን ልብስ እንኳ ሳይቀይሩ ከእኛ ጋር አብረው 'አይዟችሁ' እያሉ ለሰሩት ስራ በጣም አመሰግናለሁ" ስትል የጸጥታ አካላቱ የህዝብን ደህንነት ለማረጋገጥ ያደረጉትን ተጋድሎ አወድሳለች።
የቅዱሳን ሞት ከግለሰብ እና ከቤተሰብ ሀዘን ባለፈ አጠቃላይ የማህበረሰቡን የደህንነት ስጋት የሚያንጸባርቅ መሆኑን ሩት አበክራ ገልጻለች። ህብረተሰቡ በሀዘናቸው ጊዜ ከጎናቸው በመቆሙ ምስጋናዋን አቅርባ፣ "ይሄ የአንድ ሰው ጉዳይ ብቻ አይደለም፣ የሀገር ጉዳይ ነው" በማለት ወንጀሉን ሰፋ ባለ ሀገራዊ እና ማህበራዊ መነጽር እንዲታይ አድርጋለች።
"ዛሬ እኔ ቤት የመጣ ክፉ ሀዘን ነገ የናንተን ቤት ወይም የማንኛውንም ሰው ቤት እንዳያንኳኳ ትክክለኛው ፍትህ ሊሰጥ ይገባል" በማለት ያስጠነቀቀችው ሩት፣ የፍትህ ስርዓቱ በማያዳግም ሁኔታ ተገቢውን ቅጣት እንዲሰጥ አሳስባለች። በመጨረሻም መላው ህዝብ እና የሚመለከታቸው አካላት "ጀስቲስ ፎር ቅዱሳን" (ፍትህ ለቅዱሳን) በሚለው የፍትህ ጥያቄ ዙሪያ በመሰባሰብ ወንጀለኞቹ ትክክለኛውን ቅጣት እስኪያገኙ ድረስ ከጎናቸው እንዲቆሙ ጥሪዋን አስተላልፋለች።
ይህ የሩት ይርጋለም መግለጫ፣ በሀገሪቱ ውስጥ እየተበራከቱ የመጡትን አሰቃቂ የግድያና የክህደት ወንጀሎች በተመለከተ የፍትህ አካላት ጠንካራና አስተማሪ ርምጃ እንዲወስዱ ትልቅ ማሳሰቢያ የሰጠ ክሪቲካል ዘገባ ሆኖ አልፏል።
ሩት በመግለጫዋ ዋነኛ ትኩረት ካደረገችባቸው ነጥቦች አንዱ የወንጀሉ ፈጻሚዎች ማንነት እና በሟች ላይ የደረሰው የክህደት መጠን ነው። የግድያው ዋነኛ ተጠርጣሪዎች የሟች ቅዱሳን እጅግ የቅርብ ጓደኛ እና የጓደኛዋ ፍቅረኛ መሆናቸውን ያረጋገጠችው ሩት፣ ድርጊቱን በቃላት ለመግለጽ የሚከብድ የጭካኔ ጥግ ስትል ኮንናዋለች። "የቅርብ ሰው ይቅርና ወዳጅ የማንለው ጠላት የማያደርገውን ተግባር እህቴ ላይ ፈጽመዋል" በማለት በቅርብ ወዳጅ የተፈጸመውን ይህንን አሰቃቂ ወንጀል በማህበረሰቡ ውስጥ ያለውን የመተማመን እሴት የሚንድ መሆኑን አብራርታለች።
በወንጀሉ ዙሪያ ፖሊስ ያደረገውን ክትትል በተመለከተ ሩት ከፍተኛ አድናቆትና ምስጋና አቅርባለች። የተጠርጣሪዎቹን ዱካ በመከታተል በቁጥጥር ስር ለማዋል የአዲስ አበባ ፖሊስ አባላት ያሳዩትን ከፍተኛ ቁርጠኝነት መስክራለች። "ልጆቹን ለመያዝ በተደረገው የተጠናከረ ስራ፣ ሌሊትና ቀን ልብስ እንኳ ሳይቀይሩ ከእኛ ጋር አብረው 'አይዟችሁ' እያሉ ለሰሩት ስራ በጣም አመሰግናለሁ" ስትል የጸጥታ አካላቱ የህዝብን ደህንነት ለማረጋገጥ ያደረጉትን ተጋድሎ አወድሳለች።
የቅዱሳን ሞት ከግለሰብ እና ከቤተሰብ ሀዘን ባለፈ አጠቃላይ የማህበረሰቡን የደህንነት ስጋት የሚያንጸባርቅ መሆኑን ሩት አበክራ ገልጻለች። ህብረተሰቡ በሀዘናቸው ጊዜ ከጎናቸው በመቆሙ ምስጋናዋን አቅርባ፣ "ይሄ የአንድ ሰው ጉዳይ ብቻ አይደለም፣ የሀገር ጉዳይ ነው" በማለት ወንጀሉን ሰፋ ባለ ሀገራዊ እና ማህበራዊ መነጽር እንዲታይ አድርጋለች።
"ዛሬ እኔ ቤት የመጣ ክፉ ሀዘን ነገ የናንተን ቤት ወይም የማንኛውንም ሰው ቤት እንዳያንኳኳ ትክክለኛው ፍትህ ሊሰጥ ይገባል" በማለት ያስጠነቀቀችው ሩት፣ የፍትህ ስርዓቱ በማያዳግም ሁኔታ ተገቢውን ቅጣት እንዲሰጥ አሳስባለች። በመጨረሻም መላው ህዝብ እና የሚመለከታቸው አካላት "ጀስቲስ ፎር ቅዱሳን" (ፍትህ ለቅዱሳን) በሚለው የፍትህ ጥያቄ ዙሪያ በመሰባሰብ ወንጀለኞቹ ትክክለኛውን ቅጣት እስኪያገኙ ድረስ ከጎናቸው እንዲቆሙ ጥሪዋን አስተላልፋለች።
ይህ የሩት ይርጋለም መግለጫ፣ በሀገሪቱ ውስጥ እየተበራከቱ የመጡትን አሰቃቂ የግድያና የክህደት ወንጀሎች በተመለከተ የፍትህ አካላት ጠንካራና አስተማሪ ርምጃ እንዲወስዱ ትልቅ ማሳሰቢያ የሰጠ ክሪቲካል ዘገባ ሆኖ አልፏል።
Sponsored by
Surafel
Welcome
Welcome to ...
7 days ago
(ዘ-ሐበሻ ዜና) ዩናይትድ ስቴትስ እና እስራኤል በኢራን የኃይል መሰረተ ልማቶች ላይ እስካሁን ከተፈጸሙት ሁሉ እጅግ የከፋ የተባለለትን የአየር ድብደባ ለማካሄድ እቅድ ማውጣታቸውን ሲቢኤስ ኒውስ ዘገበ። ጥቃቱ በዚህ የሳምንቱ መጨረሻ ሊፈጸም እንደሚችል በርካታ ምንጮች ጠቁመዋል።
የአየር ድብደባው በአሜሪካ እና በዓለም አቀፉ የኢኮኖሚ ገበያ ላይ ሊያሳድር የሚችለውን ተጽዕኖ በመስጋት፣ ሰኞ የፋይናንስ ገበያዎች ክፍት ከመሆናቸው በፊት ዘመቻውን ለማጠናቀቅ ውይይቶች መደረጋቸው ተገልጿል። ሆኖም የዘመቻው ማብቂያ ጊዜ ገና በግልጽ አልጸደቀም። የአሜሪካ ምንጮች እንዳረጋገጡት፣ ለእስራኤል ማሳወቂያ የተሰጠ ሲሆን ከዩናይትድ ስቴትስ ጋር በቅንጅት እየሰሩ ይገኛሉ። ነገር ግን ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ ለጥቃቱ የመጨረሻውን የትዕዛዝ ማረጋገጫ ገና አልሰጡም።
የጥቃቱ እቅድ አርብ ዕለት በካምፕ ዴቪድ በተካሄደው የፕሬዝዳንት ትራምፕ የካቢኔ ስብሰባ ላይ ውይይት የተደረገበት ሲሆን፣ አንዳንድ የዋይት ሀውስ የፖለቲካ አማካሪዎች ሀሳቡን አጥብቀው ቢቃወሙም፤ ትራምፕ በስብሰባው ላይ ለጋዜጠኞች "በጣም በኃይል እንመታቸዋለን። በአንድ ወቅት፣ 'ከዚህ በላይ መቋቋም አንችልም' ማለት ይጀምራሉ" ሲሉ ተደምጠዋል። የኃይል ማመንጫዎችን እና የነዳጅ ማጣሪያዎችን ጨምሮ መሰረተ ልማቶች ዋነኛ ኢላማ ሊሆኑ እንደሚችሉ የተጠቆመ ሲሆን፣ በመላው ቴህራን መብራት ስለማቋረጥ በከፍተኛ ደረጃ ውይይት የተደረገ ቢሆንም እስካሁን የተላለፈ የመጨረሻ ውሳኔ የለም።
የዋይት ሀውስ ፕሬስ ሴክሬታሪ ካሮላይን ሌቪት ለሲቢኤስ ኒውስ በሰጡት መግለጫ፣ ፕሬዝዳንት ትራምፕ በካቢኔ ስብሰባቸው ላይ እንዳሉት፣ አሜሪካ እንደምታሸንፍና በእሳቸው የሥልጣን ዘመንም ኢራን የኒውክሌር ጦር መሣሪያ እንደማይኖራት አረጋግጠዋል። የፔንታጎን ዋና ቃል አቀባይ ሾን ፓርኔል በበኩላቸው፣ ፕሬዝዳንቱ የመጨረሻ ውሳኔ እስኪሰጡ ድረስ ፔንታጎን ስለ ኢላማዎቹ አስተያየት እንደማይሰጥ ገልጸው፣ የጦርነት መምሪያው በማንኛውም ሰዓት የፕሬዝዳንቱን ትዕዛዝ ለመፈጸም ሙሉ ዝግጁነት ላይ መሆኑን አስታውቀዋል። በሌላ በኩል አንድ የእስራኤል ባለስልጣን ለእስራኤል በኢራን ላይ በሚደረግ ወታደራዊ እርምጃ እንድትቀላቀል ጥያቄ እንዳልቀረበላትና ሙሉ ወታደራዊ ዘመቻ ስለመጀመሩ መረጃ እንደሌላት ተናግረዋል።
የእስራኤሉ ጠቅላይ ሚኒስትር ቤንጃሚን ኔታንያሁ በዚህ ሳምንት መጀመሪያ ላይ ከፕሬዝዳንት ትራምፕ ጋር በተገናኙበት ወቅት፣ የአቅርቦት መስመሮች ላይ ያተኮሩትን ጨምሮ ሦስት የጦርነት አማራጮችን ማቅረባቸው ይታወሳል። ኔታንያሁ ከአሜሪካው የመከላከያ ጸሃፊ ሄግሴት (Hegseth) ጋርም ተወያይተዋል። ፕሬዝዳንት ትራምፕ ባለፈው ሳምንት በሆርሙዝ የባህር ሰርጥ በሚጓዙ መርከቦች ላይ ለሚሰነዘር እያንዳንዱ ጥቃት የኢራንን የኃይል ማመንጫ ወይም ድልድይ አጋያለሁ ሲሉ በ‘ትሩዝ ሶሻል’ (Truth Social) ገጻቸው መጻፋቸው አይዘነጋም። የቀድሞ የአሜሪካ ወታደራዊ ባለስልጣን እንዳብራሩት፣ የኃይል መሰረተ ልማቶችን መምታት የኢራን ጦር አገልግሎት የመስጠት እና አገሪቱን የማስተዳደር አቅም ክፉኛ ያሽመደምደዋል።
የአየር ድብደባው በአሜሪካ እና በዓለም አቀፉ የኢኮኖሚ ገበያ ላይ ሊያሳድር የሚችለውን ተጽዕኖ በመስጋት፣ ሰኞ የፋይናንስ ገበያዎች ክፍት ከመሆናቸው በፊት ዘመቻውን ለማጠናቀቅ ውይይቶች መደረጋቸው ተገልጿል። ሆኖም የዘመቻው ማብቂያ ጊዜ ገና በግልጽ አልጸደቀም። የአሜሪካ ምንጮች እንዳረጋገጡት፣ ለእስራኤል ማሳወቂያ የተሰጠ ሲሆን ከዩናይትድ ስቴትስ ጋር በቅንጅት እየሰሩ ይገኛሉ። ነገር ግን ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ ለጥቃቱ የመጨረሻውን የትዕዛዝ ማረጋገጫ ገና አልሰጡም።
የጥቃቱ እቅድ አርብ ዕለት በካምፕ ዴቪድ በተካሄደው የፕሬዝዳንት ትራምፕ የካቢኔ ስብሰባ ላይ ውይይት የተደረገበት ሲሆን፣ አንዳንድ የዋይት ሀውስ የፖለቲካ አማካሪዎች ሀሳቡን አጥብቀው ቢቃወሙም፤ ትራምፕ በስብሰባው ላይ ለጋዜጠኞች "በጣም በኃይል እንመታቸዋለን። በአንድ ወቅት፣ 'ከዚህ በላይ መቋቋም አንችልም' ማለት ይጀምራሉ" ሲሉ ተደምጠዋል። የኃይል ማመንጫዎችን እና የነዳጅ ማጣሪያዎችን ጨምሮ መሰረተ ልማቶች ዋነኛ ኢላማ ሊሆኑ እንደሚችሉ የተጠቆመ ሲሆን፣ በመላው ቴህራን መብራት ስለማቋረጥ በከፍተኛ ደረጃ ውይይት የተደረገ ቢሆንም እስካሁን የተላለፈ የመጨረሻ ውሳኔ የለም።
የዋይት ሀውስ ፕሬስ ሴክሬታሪ ካሮላይን ሌቪት ለሲቢኤስ ኒውስ በሰጡት መግለጫ፣ ፕሬዝዳንት ትራምፕ በካቢኔ ስብሰባቸው ላይ እንዳሉት፣ አሜሪካ እንደምታሸንፍና በእሳቸው የሥልጣን ዘመንም ኢራን የኒውክሌር ጦር መሣሪያ እንደማይኖራት አረጋግጠዋል። የፔንታጎን ዋና ቃል አቀባይ ሾን ፓርኔል በበኩላቸው፣ ፕሬዝዳንቱ የመጨረሻ ውሳኔ እስኪሰጡ ድረስ ፔንታጎን ስለ ኢላማዎቹ አስተያየት እንደማይሰጥ ገልጸው፣ የጦርነት መምሪያው በማንኛውም ሰዓት የፕሬዝዳንቱን ትዕዛዝ ለመፈጸም ሙሉ ዝግጁነት ላይ መሆኑን አስታውቀዋል። በሌላ በኩል አንድ የእስራኤል ባለስልጣን ለእስራኤል በኢራን ላይ በሚደረግ ወታደራዊ እርምጃ እንድትቀላቀል ጥያቄ እንዳልቀረበላትና ሙሉ ወታደራዊ ዘመቻ ስለመጀመሩ መረጃ እንደሌላት ተናግረዋል።
የእስራኤሉ ጠቅላይ ሚኒስትር ቤንጃሚን ኔታንያሁ በዚህ ሳምንት መጀመሪያ ላይ ከፕሬዝዳንት ትራምፕ ጋር በተገናኙበት ወቅት፣ የአቅርቦት መስመሮች ላይ ያተኮሩትን ጨምሮ ሦስት የጦርነት አማራጮችን ማቅረባቸው ይታወሳል። ኔታንያሁ ከአሜሪካው የመከላከያ ጸሃፊ ሄግሴት (Hegseth) ጋርም ተወያይተዋል። ፕሬዝዳንት ትራምፕ ባለፈው ሳምንት በሆርሙዝ የባህር ሰርጥ በሚጓዙ መርከቦች ላይ ለሚሰነዘር እያንዳንዱ ጥቃት የኢራንን የኃይል ማመንጫ ወይም ድልድይ አጋያለሁ ሲሉ በ‘ትሩዝ ሶሻል’ (Truth Social) ገጻቸው መጻፋቸው አይዘነጋም። የቀድሞ የአሜሪካ ወታደራዊ ባለስልጣን እንዳብራሩት፣ የኃይል መሰረተ ልማቶችን መምታት የኢራን ጦር አገልግሎት የመስጠት እና አገሪቱን የማስተዳደር አቅም ክፉኛ ያሽመደምደዋል።
Comments