A thriving democracy requires absolute transparency. For this general election, more than 1,800 journalists have been licensed to report on the ground.
#ethiopiae #democracy #transparency #ebc

በቱርክ በ"አህያ" የታጀበው የጌጣጌጥ ዘረፋ!

​በቱርክ ካይሰሪ ከተማ የተከሰተው ድርጊት አለምን እያስገረመ ይገኛል። አንድ ግለሰብ የጌጣጌጥ መደብር ከዘረፈ በኋላ ከአካባቢው ለማምለጥ የተጠቀመው ዘመናዊ መኪና ወይም ፈጣን ሞተር ሳይክል ሳይሆን አህያ ነው።

​ክስተቱ፦ ግለሰቡ በካይሰሪ ከተማ በሚገኝ የጌጣጌጥ መደብር ውስጥ ገብቶ ውድ ንብረቶችን ከዘረፈ በኋላ፣ በደጃፍ ላይ ወዳቆማት አህያው ላይ በመውጣት ጋልቦ አምልጧል።

​የፖሊስ ፈተና፦ ፖሊሶች ሌባውን ለመከታተል ከፍተኛ ጥረት እያደረጉ ቢሆንም፣ አህያዋ እንደ ሌላው ተሽከርካሪ የሰሌዳ ቁጥር (License Plate) የሌላት መሆኑ ፍለጋውን አስቸጋሪ አድርጎታል።

​የህዝብ አስተያየት፦ ድርጊቱ በካሜራ ተቀርጾ በማህበራዊ ሚዲያ ላይ ከተለቀቀ በኋላ "የዘመኑ ሽፍታ" እና "የድሮ ስታይል" በሚሉ አስተያየቶች መነጋገሪያ ሆኗል።

ብዙዎች ግለሰቡ አህያ የተጠቀመው የሞተር ድምፅ ስለሌላት በዝምታ ለማምለጥና በካሜራዎች በቀላሉ ላለመታወቅ የገጠመው ብልሃት ሊሆን እንደሚችል ይገምታሉ።

🥊 የአዲስ አበባ ኪክ ቦክሲንግ አሠልጣኞች ማህበር ህጋዊ ፈቃድ አገኘ
#ethiopia | ​"ማህበሩ መስፈርቶችን በማሟላቱ በአዲስ አበባ ወጣቶችና ስፖርት ቢሮ እውቅና ተሰጥቶታል"

​የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ወጣቶችና ስፖርት ቢሮ፤ "የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ኪክ ቦክሲንግ አሠልጣኞች ማህበር" ህጋዊ መስፈርቶችን አሟልቶ መገኘቱን ተከትሎ ህጋዊ ፈቃድ እንደሰጠው አስታውቋል።

​በደብዳቤው ላይ የተገለጹ ዝርዝሮች:

✅ ማህበሩ በስፖርት ምክር ቤት የስፖርት ማህበራት እና ክለቦች መቋቋሚያ ደንብ መሰረት መስፈርቶችን አሟልቷል።

✅ በቢሮው የስፖርት ማህበራት ፈቃድ ቡድን ስር ዳግም ተመዝግቧል።

✅ ይህ ደብዳቤ ከወጣበት ቀን ጀምሮ ህጋዊ ፈቃድ አግኝቷል።
​በመሆኑም የአዲስ አበባ ኪክ ቦክስ አሶሴሽን፤ የአሰልጣኞች ማህበሩን በተለያዩ ፕሮግራሞች ላይ እንዲያሳትፍ ቢሮው አሳስቧል።

​ለኪክ ቦክሲንግ አሰልጣኞች እና ለስፖርት ቤተሰቡ እንኳን ደስ አላችሁ!

​#kickboxing #coachesassociation #addisababasport #license #ethiopia #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን

ኢትዮጵያ ከውጭ እቃ እያስመጣቹ  ንግድ ላይ መሰማራት ለምትፈልጉ ማወቅ ያለባቹ ጠቃሚ መረጃዎች

​በኢትዮጵያ አስመጪ መሆን ትልቅ አቅም ያለው ቢሆንም፣ ውስብስብ ህጎችን እና ተለዋዋጭ የኢኮኖሚ ሁኔታዎችን ማለፍን ይጠይቃል። ይህ ጽሑፍ በስድስት ዋና ዋና ምዕራፎች ተከፍሎ ስኬታማ የሚያደርጉህን ነጥቦች ይዘረዝራል።

​ምዕራፍ 1፡ የገበያ ጥናትና የዕቃ ምርጫ

​ብዙዎች የሚከስሩት "ሰው ስለሰራው" ብቻ ወደ ዘርፉ ስለሚገቡ ነው። የተሳካ አስመጪ ለመሆን፡-
​ፍላጎትን መለየት፡ በአሁኑ ሰዓት ኢትዮጵያ ውስጥ የትኛው ምርት ነው እጥረት ያለበት? (ለምሳሌ፡ የኢንዱስትሪ ጥሬ ዕቃዎች፣ የፀሐይ ብርሃን ኃይል መሣሪያዎች፣ ወይም የቴክኖሎጂ ውጤቶች)።

​የቀረጥ ተመን (HS Code) ጥናት፡ እያንዳንዱ ዕቃ የራሱ የቀረጥ መጠን አለው። አንዳንድ ዕቃዎች (ለምሳሌ ኮምፒውተሮች ወይም የግብርና መሣሪያዎች) ከቀረጥ ነፃ ሊሆኑ ይችላሉ። ሌሎች ደግሞ እስከ 100% በላይ ቀረጥ ሊኖራቸው ይችላል። ይህንን አስቀድሞ ማወቅ ትርፍህን ለመወሰን ይረዳሃል።

​ወቅታዊነትን ማጤን፡ እንደ አልባሳት ያሉ ዕቃዎች በፋሽንና በወቅት ስለሚቀያየሩ ፈጣን ሽያጭ ይፈልጋሉ።

​ምዕራፍ 2፡ ህጋዊ ሰውነትና የመሠረት ድንጋይ

​ማንኛውም የንግድ ጉዞ የሚጀምረው በህጋዊ ሰነዶች ነው። ኢትዮጵያ አሁን ላይ የ "E-Trade" ስርዓትን ስለምትከተል አብዛኞቹ ስራዎች በኦንላይን ይከናወናሉ።

​የንግድ ስም ማረጋገጫና ምዝገባ፡ መጀመሪያ የምትፈልገው የንግድ ስም በሌላ ሰው አለመያዙን በንግድና ቀጣናዊ ትስስር ሚኒስቴር ድረ-ገጽ ታረጋግጣለህ።

​የመመሥረቻ ጽሑፍና መተዳደሪያ ደንብ፡ ንግዱን በግል (Sole Proprietorship) ወይም በኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር (PLC) መልክ ልታቋቁመው ትችላለህ። PLC መሆኑ ለወደፊት ዕድገትና ለባንክ ብድር የተሻለ ተአማኒነት ይሰጥሃል።

​የግብር ከፋይ መለያ ቁጥር (TIN)፡ ይህ ቁጥር የንግድህ "መታወቂያ" ነው። ያለ TIN ቁጥር የባንክ አካውንት መክፈትም ሆነ ዕቃ ማስገባት አይቻልም።

​የንግድ ፈቃድ (Import License)፡ የምታስመጣቸውን የዕቃ ዓይነቶች (ለምሳሌ፡- የግንባታ እቃዎች፣ አልባሳት፣ ኬሚካሎች) ለይተህ ፈቃድ ታወጣለህ። አንድ ድርጅት ከአንድ በላይ ዘርፍ ላይ መሰማራት ይችላል

​ምዕራፍ 3፡ የውጭ ምንዛሬና የባንክ ስልቶች
​በኢትዮጵያ አስመጪነት ውስጥ ትልቁ "እንቅፋት" የውጭ ምንዛሬ እጥረት ነው። ይህንን ለማለፍ፡-

​የባንክ ግንኙነት፡ ታማኝና ቀልጣፋ ባንክ ምረጥ። የውጭ ምንዛሬ ተራ (Forex Queue) ረጅም ሊሆን ስለሚችል ቀድሞ ማመልከት ያስፈልጋል።

​የክፍያ መንገዶች፡
​L/C (Letter of Credit)፦ ባንክህ ለአቅራቢው ክፍያ ዋስትና የሚሰጥበት አስተማማኝ መንገድ።

​CAD (Cash Against Documents)፦ ሰነዶች ባንክ ሲደርሱ ክፍያ የሚፈጸምበት መንገድ።

​ፕሮፎርማ (Proforma Invoice)፦ ከአቅራቢህ የምታገኘው ይህ ሰነድ የዕቃውን ዝርዝር፣ ዋጋ፣ የመክፈያ መንገድ እና የመጫኛ ጊዜን መያዝ አለበት።

​ምዕራፍ 4፡ አስተማማኝ አቅራቢና የጥራት ቁጥጥር

​ከማታውቀው የውጭ ኩባንያ ጋር ስትሠራ ጥንቃቄ ማድረግ አለብህ፦

​አቅራቢን ማረጋገጥ፡ በአሊባባ (Alibaba) ወይም መሰል ገጾች ስትጠቀም "Verified Supplier" እና "Trade Assurance" ያላቸውን ምረጥ።

​የቅድመ-ጭነት ምርመራ (Pre-Shipment Inspection)፡ ዕቃው ተጭኖ ከመውጣቱ በፊት በገለልተኛ ድርጅት (እንደ SGS ወይም Bureau Veritas) ጥራቱና ብዛቱ እንዲረጋገጥ አድርግ። ይህ አገር ውስጥ ከገባህ በኋላ ለሚመጣ ኪሳራ መከላከያ ነው።

​የኢንሹራንስ ዋስትና፡ ለምታስመጣው ዕቃ የባህር ወይም የአየር ላይ ዋስትና (Marine Insurance) ከአገር ውስጥ ኢንሹራንስ ኩባንያ መግዛት ግዴታ ነው።

​ምዕራፍ 5፡ የጉምሩክ ሥነ-ሥርዓትና ሎጂስቲክስ

​ዕቃህ ጅቡቲ ወደብ ሲደርስ የሚጀምረው ሂደት የንግድህ "የመጨረሻ ፈተና" ነው፡-

​የመድረሻ ዋጋ (Landed Cost) ስሌት፡

የዕቃው መግዣ + የባህር ጭነት (Freight) + ኢንሹራንስ + የጉምሩክ ቀረጥ + የተጨማሪ እሴት ታክስ (VAT) + የትራንስፖርት + የወደብ መቆያ (Demurrage)። እነዚህን ሁሉ ደምረህ በአንድ ዕቃ ላይ ያለውን ዋጋ በትክክል ማስላት አለብህ።

​የጉምሩክ አስተላላፊ (Transit/Clearing Agent)፡ ፈቃድ ያለውና ታማኝ አስተላላፊ መቅጠር ስራህን ያቀልልሃል። ሰነዶች በትክክል ካልተዘጋጁ ለቀናት ወይም ለሳምንታት በወደብ ላይ ዕቃህ ሊታገትና ከፍተኛ ቅጣት ሊጠየቅ ይችላል።

​ምዕራፍ 6፡ ሽያጭ፣ ስርጭትና የገንዘብ ዝውውር (Cash Flow)

​ዕቃው መጋዘንህ ከገባ በኋላ ያለው ስራ፡-
​ቅድመ-ሽያጭ (Pre-sale)፦ ዕቃው ገና ሳይመጣ ለደንበኞችህ ናሙና በማሳየት ትዕዛዝ ተቀበል። ይህ ዕቃው ሲመጣ በፍጥነት ገንዘብህ እንዲመለስ ያደርጋል።

​የገንዘብ ዝውውር አያያዝ፡ በብድር ከመሸጥ ይልቅ በጥሬ ገንዘብ መሸጥ ለቀጣዩ ዙር አስመጪነት የውጭ ምንዛሬ ቶሎ እንድታመለክት ይረዳሃል።

​የኤክስፖርት ትስስር፡ የውጭ ምንዛሬ ተራ ላለመጠበቅ፣ የሀገር ውስጥ ምርቶችን (እንደ ቡና፣ ሰሊጥ፣ ቅመማ ቅመም) ወደ ውጭ በመላክ በምታገኘው ምንዛሬ (Retention Account) የራስህን ዕቃ በቀጥታ ማስመጣት ትችላለህ። ይህ የ "ብልጥ" አስመጪዎች መንገድ ነው።

​🌟 ማጠቃለያ ምክር

​በኢትዮጵያ አስመጪነት "በትንሽ ጀምሮ በትልቅ ማሰብ" ወርቃማ ህግ ነው። የመጀመሪያው ዙር ትርፍ ለማግኘት ሳይሆን ሂደቱን (ከባንክ እስከ ጉምሩክ) ለመማር እንደሆነ አስብ። አንዴ ሰንሰለቱን ካወቅከውና አስተማማኝ አቅራቢና ገዢ ካገኘህ፣ ዘርፉ እጅግ ትርፋማና ተከታታይነት ያለው ንግድ ነው።

seledadotio
seledadotio

ኢትዮጵያ ከውጭ እቃ እያስመጣቹ ንግድ ላይ መሰማራት ለምትፈልጉ ማወቅ ያለባቹ ጠቃሚ መረጃዎች

​በኢትዮጵያ አስመጪ መሆን ትልቅ አቅም ያለው ቢሆንም፣ ውስብስብ ህጎችን እና ተለዋዋጭ የኢኮኖሚ ሁኔታዎችን ማለፍን ይጠይቃል። ይህ ጽሑፍ በስድስት ዋና ዋና ምዕራፎች ተከፍሎ ስኬታማ የሚያደርጉህን ነጥቦች ይዘረዝራል።

​ምዕራፍ 1፡ የገበያ ጥናትና የዕቃ ምርጫ

​ብዙዎች የሚከስሩት "ሰው ስለሰራው" ብቻ ወደ ዘርፉ ስለሚገቡ ነው። የተሳካ አስመጪ ለመሆን፡-
​ፍላጎትን መለየት፡ በአሁኑ ሰዓት ኢትዮጵያ ውስጥ የትኛው ምርት ነው እጥረት ያለበት? (ለምሳሌ፡ የኢንዱስትሪ ጥሬ ዕቃዎች፣ የፀሐይ ብርሃን ኃይል መሣሪያዎች፣ ወይም የቴክኖሎጂ ውጤቶች)።

​የቀረጥ ተመን (HS Code) ጥናት፡ እያንዳንዱ ዕቃ የራሱ የቀረጥ መጠን አለው። አንዳንድ ዕቃዎች (ለምሳሌ ኮምፒውተሮች ወይም የግብርና መሣሪያዎች) ከቀረጥ ነፃ ሊሆኑ ይችላሉ። ሌሎች ደግሞ እስከ 100% በላይ ቀረጥ ሊኖራቸው ይችላል። ይህንን አስቀድሞ ማወቅ ትርፍህን ለመወሰን ይረዳሃል።

​ወቅታዊነትን ማጤን፡ እንደ አልባሳት ያሉ ዕቃዎች በፋሽንና በወቅት ስለሚቀያየሩ ፈጣን ሽያጭ ይፈልጋሉ።

​ምዕራፍ 2፡ ህጋዊ ሰውነትና የመሠረት ድንጋይ

​ማንኛውም የንግድ ጉዞ የሚጀምረው በህጋዊ ሰነዶች ነው። ኢትዮጵያ አሁን ላይ የ "E-Trade" ስርዓትን ስለምትከተል አብዛኞቹ ስራዎች በኦንላይን ይከናወናሉ።

​የንግድ ስም ማረጋገጫና ምዝገባ፡ መጀመሪያ የምትፈልገው የንግድ ስም በሌላ ሰው አለመያዙን በንግድና ቀጣናዊ ትስስር ሚኒስቴር ድረ-ገጽ ታረጋግጣለህ።

​የመመሥረቻ ጽሑፍና መተዳደሪያ ደንብ፡ ንግዱን በግል (Sole Proprietorship) ወይም በኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር (PLC) መልክ ልታቋቁመው ትችላለህ። PLC መሆኑ ለወደፊት ዕድገትና ለባንክ ብድር የተሻለ ተአማኒነት ይሰጥሃል።

​የግብር ከፋይ መለያ ቁጥር (TIN)፡ ይህ ቁጥር የንግድህ "መታወቂያ" ነው። ያለ TIN ቁጥር የባንክ አካውንት መክፈትም ሆነ ዕቃ ማስገባት አይቻልም።

​የንግድ ፈቃድ (Import License)፡ የምታስመጣቸውን የዕቃ ዓይነቶች (ለምሳሌ፡- የግንባታ እቃዎች፣ አልባሳት፣ ኬሚካሎች) ለይተህ ፈቃድ ታወጣለህ። አንድ ድርጅት ከአንድ በላይ ዘርፍ ላይ መሰማራት ይችላል

​ምዕራፍ 3፡ የውጭ ምንዛሬና የባንክ ስልቶች
​በኢትዮጵያ አስመጪነት ውስጥ ትልቁ "እንቅፋት" የውጭ ምንዛሬ እጥረት ነው። ይህንን ለማለፍ፡-

​የባንክ ግንኙነት፡ ታማኝና ቀልጣፋ ባንክ ምረጥ። የውጭ ምንዛሬ ተራ (Forex Queue) ረጅም ሊሆን ስለሚችል ቀድሞ ማመልከት ያስፈልጋል።

​የክፍያ መንገዶች፡
​L/C (Letter of Credit)፦ ባንክህ ለአቅራቢው ክፍያ ዋስትና የሚሰጥበት አስተማማኝ መንገድ።

​CAD (Cash Against Documents)፦ ሰነዶች ባንክ ሲደርሱ ክፍያ የሚፈጸምበት መንገድ።

​ፕሮፎርማ (Proforma Invoice)፦ ከአቅራቢህ የምታገኘው ይህ ሰነድ የዕቃውን ዝርዝር፣ ዋጋ፣ የመክፈያ መንገድ እና የመጫኛ ጊዜን መያዝ አለበት።

​ምዕራፍ 4፡ አስተማማኝ አቅራቢና የጥራት ቁጥጥር

​ከማታውቀው የውጭ ኩባንያ ጋር ስትሠራ ጥንቃቄ ማድረግ አለብህ፦

​አቅራቢን ማረጋገጥ፡ በአሊባባ (Alibaba) ወይም መሰል ገጾች ስትጠቀም "Verified Supplier" እና "Trade Assurance" ያላቸውን ምረጥ።

​የቅድመ-ጭነት ምርመራ (Pre-Shipment Inspection)፡ ዕቃው ተጭኖ ከመውጣቱ በፊት በገለልተኛ ድርጅት (እንደ SGS ወይም Bureau Veritas) ጥራቱና ብዛቱ እንዲረጋገጥ አድርግ። ይህ አገር ውስጥ ከገባህ በኋላ ለሚመጣ ኪሳራ መከላከያ ነው።

​የኢንሹራንስ ዋስትና፡ ለምታስመጣው ዕቃ የባህር ወይም የአየር ላይ ዋስትና (Marine Insurance) ከአገር ውስጥ ኢንሹራንስ ኩባንያ መግዛት ግዴታ ነው።

​ምዕራፍ 5፡ የጉምሩክ ሥነ-ሥርዓትና ሎጂስቲክስ

​ዕቃህ ጅቡቲ ወደብ ሲደርስ የሚጀምረው ሂደት የንግድህ "የመጨረሻ ፈተና" ነው፡-

​የመድረሻ ዋጋ (Landed Cost) ስሌት፡

የዕቃው መግዣ + የባህር ጭነት (Freight) + ኢንሹራንስ + የጉምሩክ ቀረጥ + የተጨማሪ እሴት ታክስ (VAT) + የትራንስፖርት + የወደብ መቆያ (Demurrage)። እነዚህን ሁሉ ደምረህ በአንድ ዕቃ ላይ ያለውን ዋጋ በትክክል ማስላት አለብህ።

​የጉምሩክ አስተላላፊ (Transit/Clearing Agent)፡ ፈቃድ ያለውና ታማኝ አስተላላፊ መቅጠር ስራህን ያቀልልሃል። ሰነዶች በትክክል ካልተዘጋጁ ለቀናት ወይም ለሳምንታት በወደብ ላይ ዕቃህ ሊታገትና ከፍተኛ ቅጣት ሊጠየቅ ይችላል።

​ምዕራፍ 6፡ ሽያጭ፣ ስርጭትና የገንዘብ ዝውውር (Cash Flow)

​ዕቃው መጋዘንህ ከገባ በኋላ ያለው ስራ፡-
​ቅድመ-ሽያጭ (Pre-sale)፦ ዕቃው ገና ሳይመጣ ለደንበኞችህ ናሙና በማሳየት ትዕዛዝ ተቀበል። ይህ ዕቃው ሲመጣ በፍጥነት ገንዘብህ እንዲመለስ ያደርጋል።

​የገንዘብ ዝውውር አያያዝ፡ በብድር ከመሸጥ ይልቅ በጥሬ ገንዘብ መሸጥ ለቀጣዩ ዙር አስመጪነት የውጭ ምንዛሬ ቶሎ እንድታመለክት ይረዳሃል።

​የኤክስፖርት ትስስር፡ የውጭ ምንዛሬ ተራ ላለመጠበቅ፣ የሀገር ውስጥ ምርቶችን (እንደ ቡና፣ ሰሊጥ፣ ቅመማ ቅመም) ወደ ውጭ በመላክ በምታገኘው ምንዛሬ (Retention Account) የራስህን ዕቃ በቀጥታ ማስመጣት ትችላለህ። ይህ የ "ብልጥ" አስመጪዎች መንገድ ነው።

​🌟 ማጠቃለያ ምክር

​በኢትዮጵያ አስመጪነት "በትንሽ ጀምሮ በትልቅ ማሰብ" ወርቃማ ህግ ነው። የመጀመሪያው ዙር ትርፍ ለማግኘት ሳይሆን ሂደቱን (ከባንክ እስከ ጉምሩክ) ለመማር እንደሆነ አስብ። አንዴ ሰንሰለቱን ካወቅከውና አስተማማኝ አቅራቢና ገዢ ካገኘህ፣ ዘርፉ እጅግ ትርፋማና ተከታታይነት ያለው ንግድ ነው።

በኮልፌ ቀራንዮ በህገ-ወጥ መንገድ የተከማቸ ነዳጅ በቁጥጥር ስር ዋለ

​በአዲስ አበባ ከተማ፣ በኮልፌ ቀራንዮ ክፍለ ከተማ ወረዳ 3 (ግራር ሰፈር) በአንድ የመኪና መለዋወጫ መሸጫ ሱቅ ውስጥ በህገ-ወጥ መንገድ ተከማችቶ የነበረ 534 ሊትር ነዳጅ በፖሊስ ቁጥጥር ስር መዋሉ ተገለጠ።
​
​ተንኮለኛው ስልት፦ ተጠርጣሪዎቹ የመኪና እቃ ለመሸጥ ህጋዊ ፍቃድ ቢኖራቸውም፣ ፍቃዳቸውን ሽፋን በማድረግ ነዳጅ በጀሪካንና በፕላስቲክ ጠርሙሶች ደብቀው ሲሸጡ ተገኝተዋል።

​የፖሊስ እርምጃ፦ ህብረተሰቡ በሰጠው ጥቆማ መሰረት፣ ፖሊስ የፍርድ ቤት መበብበሪያ ትዕዛዝ በማውጣት በድንገተኛ ፍተሻ ነዳጁንና ተጠርጣሪዎቹን በቁጥጥር ስር አውሏል።

​የንብረት ውሳኔ፦ የተያዘው ነዳጅ ወደ ማደያ እንዲራገፍና ገቢው ለመንግስት እንዲሆን ተደርጓል።

​⚖️ ከህግ አንፃር ምን ሊከተል ይችላል?
​ይህ ድርጊት በኢትዮጵያ ህግ መሰረት ከባድ የወንጀል ተጠያቂነትን ያስከትላል፡-

​የንግድ ህግ መጣስ፦ ከተሰጠው የንግድ ፍቃድ ውጪ መስራት (Business license violation) ፍቃድን እስከ መሰረዝ እና ከባድ የገንዘብ መቀጮ ያደርሳል።
​የሸማቾች ጥበቃ አዋጅ፦ ምርትን በመደበቅና የመሸጥ ግዴታን ባለመወጣት የገበያ መዛባት መፍጠር በወንጀል ህጉ ያስቀጣል።

​የህዝብ ደህንነት ስጋት፦ ነዳጅን ባልተፈቀደ ቦታ (መኖሪያ ወይም ሱቅ ውስጥ) ማከማቸት ለከፍተኛ ቃጠሎና ለሰው ህይወት መጥፋት ምክንያት ሊሆን ስለሚችል፣ በቸልተኝነት የሰውን ህይወት አደጋ ላይ በመጣል ሊያስጠይቅ ይችላል።

​"ነዳጅ ደብቀው በመሸጥ በአቋራጭ ለመበልፀግ የሚንቀሳቀሱ አካላትን ህብረተሰቡ አጋልጦ መስጠት ይኖርበታል" — የአዲስ አበባ ፖሊስ ጠቅላይ መምሪያ

​ምንጭ፦ የአዲስ አበባ ፖሊስ ጠቅላይ መምሪያ

የዱባይ መንግስት ይፋዊ የስራ ማስታወቂያ ፖርታል dubaicareers.ae በተለያዩ የመንግስት መስሪያ ቤቶች ውስጥ ባሉ ክፍት የስራ መደቦች ላይ ለማንኛውም ሀገር ዜግነት ላላቸው አመልካቾች ክፍት የሆኑ ማስታወቂያዎችን አውጥቷል።

ከላይ በተጠቀሰው ሊንክ በመግባት ማመልከት ትችላላቹ።

አንዳንዶቹ የስራ መደቦች እስከ 40,000 የኤምሬትስ ድርሃም ወርሃዊ ደሞዝ አቅርበዋል።

ከወጡት ስራዎች መሀል;

1. Housing Supervisor

Company: Dubai Foundation for Women and Children
Focus: Manage client housing, orientation, medical needs, room allocation and recreational activities for abused women and children.
Qualifications: Secondary school, experience in medical/hospitality services.
Category: Social Care
Salary: AED 10,000

2. Specialist - Digital Services Development

Company: Roads and Transport Authority (RTA)
Focus: Digital Services Project Coordination, System Integration, UAX Improvement, Performance Monitoring and Compliance with IT Governance.
Qualifications: Bachelor's Degree in IT/Computer Science, 5+ years of experience.
Department: Electrical Engineering/Digital Services.
Salary: Unspecified

3. Engineer - Bus Depot (RTA)
Focus: Oversee depot operations including fuel, maintenance, bus readiness, health and safety and budget oversight.
Qualifications: Bachelor's degree in Mechanical/Industrial Engineering.
Category: Administration
Salary: Unspecified

4. Senior Site Engineer
Company: Mada Media
Focus: Billboard and Signage project supervision, technical plan review, compliance testing, reporting and coordination with internal/external entities.
Qualifications: Bachelor's degree in Civil Engineering, 5-7 years of experience
Category: Civil Engineering.
Salary; AED 30,001-40,000

5. AV Editor
Company: Dubai Government Media Office
Focus: Create and edit video/photo content for social media, events and news; support media production projects and partnerships.
Qualifications: Bachelor's degree in film/video production or visual communication, 3+ years of experience, Adobe/Final Cut skills.
Category: Media
Salary: AED 10,001-20,000

6. Emergency Medical Technician (EMT) - DCAS
Focus: Pre-hospital emergency care, patient management, ambulance readiness and field support.
Qualifications: EMS Diploma or Nursing Degree, DCAS Licensed, BLS and Trauma Certification, 2-3 years of relevant experience.
Category: Emergency Medical
Salary: AED 10,001-20,000

7. Senior Engineer - Bus Depot
Company: Roads and Transport Authority (RTA)
Focus: Leading depot operations, ensuring bus readiness, managing maintenance, HSE compliance, crisis response, KPI analysis and technical improvements.
Qualifications: Graduate in Mechanical/Industrial/Electrical/Civil Engineering, 2-5 years of experience.
Category: Civil Engineering
Salary: Unspecified

8. Lead Specialist - HR Business Affairs
Company: Roads and Transport Authority (RTA)
Focus: Manage HR projects, performance monitoring, contracts, audits, reporting and strategic HR support across the department.
Qualifications: Graduate in Business/HR, 11+ years of experience, strong leadership and analytical skills.
Department: Human Resources
Salary: Unspecified

9. Systems and Applications Development Specialist (Hyperion/EPM)
Company: Dubai Department of Finance
Focus: Developing and improving central financial systems, implementing IT policies, monitoring projects and optimizing system performance.
Qualifications: Bachelor's degree in IT or related field, 8+ years of experience (4+ for Masters).
Category: IT
Salary: AED 20,001-30,000

10. Specialist - Innovation & Leadership
Company: Roads and Transport Authority (RTA)
Focus: Innovation Lab management, research and partnership planning, excellence program support and leadership project oversight.
Qualifications: Bachelor's degree in Business/Management (Master's degree preferred), 14+ years of experience, EFQM certification, ISO 9001, Six Sigma preferred.
Department: Organizational Performance and Development
Salary: Unspecified

ይህ የሙከራ ምዕራፍ ከተሳካ፣ ሁለተኛው ምዕራፍ ያስፈልጋል። በዚህ ምዕራፍ፣ መንግሥት ፈቃድ ያላቸው የግብይት መድረኮችን (licensed exchanges) እና አስጠባቂዎችን (custodians - ዲጂታል ገንዘቦችን ደህንነቱ በተጠበቀ ሁኔታ የሚይዙ) ሊያቋቁም ይችላል። በዚህም፣ ሁሉም የክሪፕቶ ግብይት ወይም የማከማቻ እንቅስቃሴዎች በሕጎች ቁጥጥር ስር ይመጣሉ። በተጨማሪም፣ የባለሀብቶችን ብቃት ማረጋገጥ፣ የግብይት ወሰን በአደጋው መሠረት መወሰን እና ለጠቅላላው ዘርፍ ግልጽ የሆነ ፖሊሲ ማስተዋወቅ ያስፈልጋል። ማን ተጠቃሚ እንደሆነ እና ምን ያህል መክፈል እንዳለበት ግልጽ ይሆናል።

3. የሰው ኃይል እና የግንዛቤ ማስጨበጫ

ከዚህ በተጨማሪ፣ መጠቀም ብቻ ሳይሆን በዚህ ቴክኖሎጂ የሰለጠነ የሰው ኃይል በሀገር ውስጥ መፍጠርም ያስፈልጋል። ለዚህም፣ በዩኒቨርሲቲዎች እና በቴክኒክ ተቋማት የብሎክቼይን ቴክኖሎጂ ጥናትና ሥልጠና መጀመር አስፈላጊ ነው። በተጨማሪም፣ መገናኛ ብዙኃን የተሳሳተ መረጃ ወይም ማጭበርበር ሰለባ እንዳይሆኑ ለሕዝቡ ግንዛቤ ማስጨበጥ በጣም አስፈላጊ ነው።

4. የማዕከላዊ ባንክ ዲጂታል ገንዘብ ሙከራ

ትልቁ ነገር ደግሞ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ አነስተኛ ፕሮጀክት (ፓይለት) መጀመር ይችላል። በመጀመሪያ በባንኮች መካከል ያሉ ግብይቶች መቋቋሚያ ባሉ ቀላልና ቁጥጥር በሚደረግባቸው አካባቢዎች ላይ ሊውል ይችላል። በኋላ ላይ፣ ቀስ በቀስ በሕዝቡ የችርቻሮ ግብይቶች ላይ ማስተዋወቅ ይቻላል። በዚህ መንገድ፣ ሰዎች ቀስ በቀስ ዲጂታል ገንዘብን መጠቀም ይማራሉ ። መንግሥትም ለመቆጣጠር ቀላል ይሆንለታል።

እንዲህ ያለው ማዕቀፍ በዕድሎች እና በሁኔታዎች የሚዳብር ከሆነ፣ የክሪፕቶከረንሲ ቴክኖሎጂን እንደ ግምታዊ ገበያ ሳይሆን እንደ ዲጂታል ኢኮኖሚው የወደፊት መሠረተ ልማት አድርገን ልንመለከተው እንችላለን።

ከዚህ የመጀመሪያ ተጠቃሚዎች የሚሆኑት እነዚያ ወጣት ፍሪላንሰሮች፣ አነስተኛ የሶፍትዌር ላኪዎች፣ እንዲሁም የውጭ ክፍያዎቻቸው በተደጋጋሚ የሚታገዱ ወይም የሚዘገዩ አነስተኛ የኦንላየን ነጋዴዎች ይሆናሉ። ይህ መሠረት ሲገነባ፣ ቀጣዩ እርምጃ ቶከን የተደረገ የክፍያ ቅናሽ (tokenized invoice discounting) ወይም ድንበር ተሻጋሪ ማይክሮ-አቅርቦት ሰንሰለት ፋይናንስ (cross-border micro-supply-chain finance) የመሳሰሉ አዲስ የፋይናንስ አገልግሎቶች እና ምርቶች በፊንቴክ እና ስታርትአፕ ዘርፎች መወለድ ሊሆን ይችላል።

ነገር ግን ዋናው ነጥብ ትክክለኛ ሕጎች እና ደንቦች እንዲሁም ቁጥጥር ከሌለ ይህንን ትልቅ አቅም ወደ እውነታ መለወጥ አንችልም። ይልቁንም፣ ዕድል ከመሆን ይልቅ ብክነት ይሆናል።

ብሔራዊ ባንክ ክሪፕቶከረንሲ ግብይቶች ባይፈቅድም የቴክኖሎጂው እድገት አይቆምም። ይልቁንም፣ ከቁጥጥር ውጪ በሆነ አካባቢ በድብቅ ያድጋል ከዚያም አደጋዎቹ ይበልጥ ይጨምራሉ። ስለዚህ፣ የፖሊሲ አውጪዎች ወደፊት ይህንን ቴክኖሎጂ ከግምት ውስጥ ማስገባት ከፈለጉ መጀመሪያ ትክክለኛ ሕጎችና ደንቦች መዘጋጀት አለባቸው። የሰለጠነ የሰው ኃይል መፈጠር እና የዜጎች ጥበቃ መረጋገጥ አለበት። ስለዚህ አሁን ያለው ጥያቄ ‘መጀመር አለብን ወይ’ የሚለው አይደለም። ይልቁንም፣ ጥያቄው – “ወደፊት አስፈላጊ ከሆነ፣ እንዴት፣ እስከ ምን ድረስ እና መቼ ሊደረግ ይችላል” የሚለው ነው።

ተራዝሟል!!

የጤና ሚኒስቴር እስከ መስከረም 30 ቀን 2018 ዓ/ም ድረስ የአገልግሎት ጊዜዉ ባለፈበት የሙያ ፍቃድ አገልግሎት እየሰጡ ያሉ ጤና ባለሞያዎች ማሳደስ እንዳለባቸውና የሞያ ፍቃድ የሌላቸው ደግሞ አዲስ እንዲያወጡ ለሁሉም ክልሎች እና ለሁለቱ ከተማ አስተዳደሮች ሰርኩላር አውርዶ ነበር።

ነገር ግን በተባለው ጊዜ ለማደስ የIhris-HrI ስርዓት እያስቸገረ መሆኑን ጠቅሶ እስከ ጥቅምት 30 ቀን 2018 ዓ/ም ድረስ ለ1 ወር ጤና ሚኒስቴር ያራዘመ መሆኑን የአዲስ አበባ ምግብና መድኃኒት ባለስልጣን አሳውቋል።

ከጥቅምት 30 ቀን 2018 ዓ/ም በኃላ " no license, no practice " በሚል መሪ ቃል የሙያ ፍቃድ ያላወጡ እና ያላሳደሰ ባለሞያዎች በሞያዉ መስራት እንደማይችሉ ማሳሰቢያ ተላልፏል።

seledadotio
seledadotio

የጤና ሚኒስቴር እስከ መስከረም 30/2018 ዓም የታደሰ የሙያ ፈቃድ ያልያዙ እና ያላወጡ የጤና ባለሙያዎች አገልግሎት መስጠት እንደማይችሉ አሳውቋል።

የጤና ባለሙያዎች የሙያ ፈቃድን በሚመለከት በጤና ሚኒስቴር ሚኒስትር ዴኤታ ፍሬህይወት አበበ ተፈርሞ በ 30/12/2017 ዓም ለሁሉም ክልሎች የተላከው ደብዳቤ " ሁሉም ክልሎች እስከ መስከረም 30/2018 ዓም ድረስ የንቅናቄ ስራ በመስራት ሁሉም ባለሙያ የሙያ ፍቃድ ይዞ እንዲሰራ እንዲደረግ አሳስባለሁ " ይላል።

" በመመሪያው መሰረት የጤና አገልግሎት የሚሰጡ ሁሉም ባለሙያዎች የታደስ የሙያ ፈቃድ እንዲኖራቸው ይጠበቃል " ያለው የጤና ሚኒስቴር ይህንንም ተከታትሎ ማስፈጸም በጤና ሚኒስቴር የጤናና ጤና ነክ ተቋማትና ባለሙያዎች ቁጥጥር መሪ ስራ አስፈጻሚ መሆኑን ይገልጻል።

በ2017 በጀት ዓመት የጤና ሚኒስቴር ባካሄደው የዳሰሳ ጥናት መሰረት የሙያ ፈቃድ ሳይኖራቸዉ እንዲሁም የአገልግሎት ጊዜው ባለፈበት የሙያ ፈቃድ አገልግሎት እየሰጡ ያሉ ባለሙያዎችን መኖራቸዉን ማረጋገጡን ገልጿል።

በዚህ መሰረት " ሁሉም የጤና ባለሙያዎች በሙያቸው ለመስራት የታደሰ የሙያ ፈቃድ መያዝ እንደሚያስፈልጋቸው ታውቆ በክልላችሁ ስር በሚገኙ ጤና ተቋማት ላይ የሚሰሩ ጤና ባለሙያዎች እስከ መስከረም 30/2018 ዓ.ም ብቻ የሙያ ፈቃድ እንዲያወጡ " ሲል ሚኒስትር መስሪያ ቤቱ አሳስቧል።

ከመስከረም 30/2018 ዓ.ም በኋላ ግን "No license,No practice" በሚል መሪ ቃል የሙያ ፈቃድ የሌላቸው ባለሙያዎች በሙያቸው መስራት እንደማይችሉ አሳውቋል።

የሙያ ፈቃድ ለማውጣት እና ለማሳደስ የተሰጠው ጊዜ እስከሚያልቅ ክልሎች አስፈላጊው የንቅናቄ ስራ በመስራት ሁሉም ባለሙያ የሙያ ፍቃድ ይዞ እንዲሰራ እንዲያደርጉ ማሳሰቢያ ሰጥቷለረ።

በእዚህም መሰረት የአማራ ክልል ጤና ቢሮ በትላንትናው ዕለት ለሁሉም ዞን ጤና ቢሮዎች እና ተጠሪ ተቋማት ሰርኩላሩ ተግባራዊ እንዲሆን አሳስቧል።

የጤና ሚኒስቴር እስከ መስከረም 30/2018 ዓም የታደሰ የሙያ ፈቃድ ያልያዙ እና ያላወጡ የጤና ባለሙያዎች አገልግሎት መስጠት እንደማይችሉ አሳውቋል።
የጤና ባለሙያዎች የሙያ ፈቃድን በሚመለከት በጤና ሚኒስቴር ሚኒስትር ዴኤታ ፍሬህይወት አበበ ተፈርሞ በ 30/12/2017 ዓም ለሁሉም ክልሎች የተላከው ደብዳቤ " ሁሉም ክልሎች እስከ መስከረም 30/2018 ዓም ድረስ የንቅናቄ ስራ በመስራት ሁሉም ባለሙያ የሙያ ፍቃድ ይዞ እንዲሰራ እንዲደረግ አሳስባለሁ " ይላል።

"በመመሪያው መሰረት የጤና አገልግሎት የሚሰጡ ሁሉም ባለሙያዎች የታደስ የሙያ ፈቃድ እንዲኖራቸው ይጠበቃል "ያለው የጤና ሚ/ር ይህንንም ተከታትሎ ማስፈጸም በጤና ሚ/ር የጤናና ጤና ነክ ተቋማትና ባለሙያዎች ቁጥጥር መሪ ስራ አስፈጻሚ መሆኑን ይገልጻል።

በ2017 በጀት ዓመት የጤና ሚኒስቴር ባካሄደው የዳሰሳ ጥናት መሰረት የሙያ ፈቃድ ሳይኖራቸዉ እንዲሁም የአገልግሎት ጊዜው ባለፈበት የሙያ ፈቃድ አገልግሎት እየሰጡ ያሉ ባለሙያዎችን መኖራቸዉን ማረጋገጡን ገልጿል።

በዚህ መሰረት "ሁሉም የጤና ባለሙያዎች በሙያቸው ለመስራት የታደሰ የሙያ ፈቃድ መያዝ እንደሚያስፈልጋቸው ታውቆ በክልላችሁ ስር በሚገኙ ጤና ተቋማት ላይ የሚሰሩ ጤና ባለሙያዎች እስከ መስከረም 30/2018 ዓ.ም ብቻ የሙያ ፈቃድ እንዲያወጡ" ሲል ሚኒስትር መስሪያ ቤቱ አሳስቧል።

ከመስከረም 30/2018 ዓ.ም በኋላ ግን "No license,No practice" በሚል መሪ ቃል የሙያ ፈቃድ የሌላቸው ባለሙያዎች በሙያቸው መስራት እንደማይችሉ አሳውቋል።

የሙያ ፈቃድ ለማውጣትና ለማሳደስ የተሰጠው ጊዜ እስከሚያልቅ ክልሎች አስፈላጊው የንቅናቄ ስራ በመስራት ሁሉም ባለሙያ የሙያ ፍቃድ ይዞ እንዲሰራ እንዲያደርጉ ማሳሰቢያ መሰጠቱን ተገልጿል።
seledadotio
seledadotio

ያሳዝናል 😭
#ethiopia | ልጅቷ ዩክሬናዊት ስደተኛ ናት። በነገራችን ላይ..ገ*ዳ*ዩ ልጅቷን አያውቃትም። እንዲሁ ከመሬት ተነስቶ ነው የገDeላት። Iryna ትባላለች። ሀገሯ ዩክሬን በጦርነት እየታመሰ ስለሆነ የተሻለ ኑሮን ፍለጋ ወደ አሜሪካ የመጣች ስደተኛ ናት። ይህ የወንጀል ድርጊት የተፈፀመው August 22 እለት ነበር ፤ ። የልጅቷ አሟሟት በጣም ነው ልብ የሚሰብረው 😢 She was fatally stabbed to death 💔
.
ገ ዳ ዩ ይህንን ወንጀል ለምን እንደፈፀመው ራሱ አይታወቅም። ከልጅቷ ጋር ትውውቅ የላቸውም ምንም ነገር የላቸውም። ፀብም የላቸውም። አያውቃትም። Iryna ዩክሬን ውስጥ ባለው ጦርነት ምክንያት ወደ አሜሪካ የመጣችው Safe የሆነ ኑሮ እኖራለሁ ብላ አስባ ነበር 💔 ግን በአጭር ተቀጨች።
.
ይህቺ የ 23 አመት ወጣት አሜሪካ በስደት በቆየችባቸው ጥቂት ወራት ውስጥ በጎረቤቶቿ እንዲሁም በስራዋ አካባቢ በአጠቃላይ በኮሚኒቲው እጅግ የምትወደድ ልጅ ነበረች። ከዩክሬን እንደመጣች መጀመርያ Caregiver ነበር የምትሰራው። ከዛ በኋላ Zeppedis pizzeria የሚባለው ፒዛ ቤት ውስጥ ሼፍ በመሆን አገልግላለች። ህይወቷን መስመር ለማስያዝ የምትጥር ምስኪን ስደተኛ ወጣት ናት።

የመጀመርያ መኪናዋን ቅርብ ጊዜ ገዝታ ስለነበር.. Driving license ለማውጣት ፕሮሰስ ላይም ነበረች። She was known for her Generosity and Hard work. ጠንካራ ሰራተኛ ናት። ጥቃቱን የፈፀመባት ሰው ከዚህ በፊት ከ 15 በላይ Criminal Record ያለበትና ፤ ከረጅም ጊዜ እስር በኋላ በ 2011 ከእስር ቤት የተለቀቀ ግለሰብ ነው።

ፍራኦል ሀበሻ

" የመንግስት በጀት በጥቂት ግብር ከፋዮች ጫንቃ ላይ ወድቋል " - ቴዎድሮስ መኮነን (ዶ/ር)
#ethiopia | የግሉ ዘርፍ በተጣበበ ሁኔታ ውስጥ በመሆኑ 90 በመቶ ዓመታዊ የመንግስት በጀት የሚደገፈው ከጠቅላላ ግብር ከፋዮች ውስጥ 10 በመቶ በታች በሆኑ ጥቂት ግብር ከፋዮች መሆኑን ላለፉት 20 አመታት በኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ላይ ምርምር ያደረጉት የኢኮኖሚ ባለሙያው ቴዎድሮስ መኮንን (ዶ/ር) ገልጸዋል።

ይህን የገለጹት ሚድሮክ ኢንቨስትመንት ግሩፕ " ሚድሮክ ለሃገር ! " በሚል መሪ ቃል በሚሊኒየም አዳራሽ ከቀናት በፊት ባዘጋጀው አውደርዕይ መክፈቻ ስነስርዓት ላይ ጎን ለጎን በተካሄደው የፓናል ውይይት ላይ ነው።

የኢኮኖሚ ባለሙያው የግሉ ዘርፍ በአንዳንድ ማህበረሰቦች ዘንድ " አጭበርባሪ " ተብሎ ስለሚታሰብ የሀገራችንን እድገት በከፍተኛ ሁኔታ እንደጎዳው እና እየጎዳው መሆኑን ተናግረዋል።

ቴዎድሮስ መኮነን (ዶ/ር) በዝርዝር ምን አሉ?

" እ.ኤ.አ በ2017 በሀገር አቀፍ ደረጃ የንግድ ፈቃድ ምዝገባ (business registration) ወደ 50ሺህ ገደማ ነበር። በ2023 ደግሞ ከ 200ሺህ በላይ ነው፣ አሁን ላይ ያለው ትክክለኛ ቁጥራዊ መረጃ ባይኖርም በከፍተኛ ደረጃ ሊጨምር እንደሚችል ማወቅ ይቻላል።

ከዚህ ውስጥ 78 በመቶ license የወጣው በሁለት ሴክተሮች ብቻ ነው፣ እነዚህም ንግድ እና ትራንስፖርት ናቸው። ይህ የሚያሳየው የግሉ ዘርፍ ያጋደለበትን የስራ ዘርፍ ነው። የሀገራችንን ኢኮኖሚ እንቅስቃሴ ይመራል ተብሎ የሚታሰበው የግሉ ዘርፍ ነው። ነገር ግን የግሉ ዘርፍ አጭበርባሪ ነው ተብሎ ይታሰባል። ይህ የተሳሳተ ሃሳብ የሀገራችንን እድገት በከፍተኛ ሁኔታ ጎድቶታል።

የሀገራችንን ኢኮኖሚ የተሸከሙት ጥቂት ድርጅቶች ናቸው፣ 90 በመቶ ታክስ የሚከፍሉት 10% በታች የሆኑ ታክስ ከፋዮች ናቸው። ከእነዚህ ውስጥ ሚድሮክ ኢንቨስትመንት ግሩፕ አንዱ ነው። የሀገሪቱን የመንግስት በጀት የመደገፍ ጫና በጥቂት ድርጅቶች ጨንቃ ላይ ወድቋል።

ይህ የሚያሳየን የግሉ ዘርፍ በምን ያህል በተጣበበ ሁኔታ ውስጥ እንዳለና ገና ብዙ ማደግ እንዳለበት ነው። በጥቂት ግብር ከፋዮች ላይ ያለውን ጫና ለመቀነስ ከተፈለገ የታክስ ቤዙ (tax base ) መስፋት አለበት። " ብለዋል።

ሌለኛው የፓናል ውይይቱ ተናጋሪ የኢኮኖሚ ባለሙያና የአማራ ባንክ ዋና ስራ አስፈጻሚ ዮሐንስ አያሌው (ዶ/ር) " የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ስትራክቸራል ትራንስፎርሜሽን ማሳየት አለበት ከተባለ ከግብርና ወደ ኢንዱስትሪው፣ ከኢንፎርመል ወደ ፎርማል መምጣት ያስፈልጋል " ብለዋል።

አክለው " አሁን ባለንበት ሁኔታ ግብርና እየቀነሰ መጥቶ መደበኛ ያልሆነውን ጨምሮ ወደ 62.4 በመቶ employment ይዟል። ኢንዱስትሪውን ስንመለከት ደግሞ 6.5 በመቶ ብቻ ነው። ስለዚህ ሰርቪሱ 31.2 በመቶ የያዘበት ሁኔታ ነው ያለው " ሲሉ ገልጸዋል።

" ወደ ሚድሮክ ስንመጣ ከ 79ሺህ በላይ የሚሆኑ ሰራተኞችን በቋሚነት ቀጥሯል። ይህ የሚያሳየው ፎርማል የሆነውን ዘርፍ በማሳደግ በኩል ሚድሮክ ከፍተኛ ተጽዕኖ እንዳለው ነው " ሲሉ ተናግረዋል።

የኢትዮጵያ ስታቲስቲክስ አገልግሎት ዋና ዳይሬክተር በከር ሸሌ (ዶ/ር) በበኩላቸው በሀገራችን በግሉ ዘርፍ ላይ ከፍተኛ የሆነ የአስተሳሰብ ክፍተቶች መኖራቸውን እና የገበያ እይታ የተዛነፈ መሆኑን ገልፀዋል።

" የግሉ ዘርፍ ከፍተኛ የሆነ የመሪነት ድርሻ ያልተጫወተበት ሀገር ኢኮኖሚው ከእጅ ወደ አፍ የዘለለ ወይም ኋላ ከመቅረት ያለፈ አይሆንም " ብለዋል።

" ሀገራችን ያለግሉ ዘርፍ ተሳትፎ እና ዳጎስ ያለ ድርሻ ያላቸው ኢንቨስተሮችን ያላሳተፍን እንደሆነ የምንፈልገው እድገት በፍጥነት ማረጋገጥ ስለማንችል እይታችን ሀገር በቀል እና የውጭ ባለሃብቶች ላይ መሆን አለነት ፤ ሊደገፉም ይገባል " ሲሉ ጠቁመዋል ሲል ቲክቫህ ዘግቧል።

የሪል ስቴት ሕግ በኢትዮጵያ

መግቢያ
#ethiopia | የኢፌዲሪ ህገ-መንግስት በአንቀጽ 40 (3) ስር በግልፅ እንደሚደነግገው የገጠርም ሆነ የከተማ መሬት የመንግስትና የህዝብ ይዞታ ብቻ ነው። መሬት በአንድ አገር ውስጥ ፖለቲካዊና ኢኮኖሚዊ እንዲሁም ስትራቴጂያው ጠቀሜታ ያለው እጅግ ወሳኝ ሀብት ነው፤ ከዚህ ጋር በተያያዘ ኢትዮጵያዊያን መኖሪያ ቤት የማግኘት ሰብዓዊ መብት እንዳላቸውና መንግስትም ይህንኑ መብት የማሟላት ግዴታ እንዳለበት በአንቀጽ 90(1) ተቀምጧል። አያይዞም ፈጣን እድገትን በማረጋገጥ ከፍ ብሎ የሰፈረውን የዜጎች መብት ማረጋገጥ ይቻል ዘንድ አልሚዎች ከመንግስት ጋር በሚደረግ ስምምነት መሬት ወስደው ማልማት እንደሚችሉ ይደነግጋል። በዚህ መሰረት በተለይም ከ1975 ዓ.ም ጀምሮ የከተማ መሬትን ማስተዳደር (ማልማት ጨምሮ) በዋነኝነት የመንግስት ስልጣንና ኃላፊነት ሆኖ በልዩ ሁኔታዎች ብቻ ለአልሚዎች እንዲሁም ለግለሰቦች የሚፈቀድበት ሥርዓት ተፈፃሚ እየሆነ የኖረበትን ሁኔታ መረዳት ይቻላል።

ይሁን እንጅ በተለይም በዚህ ወቅት በአገሪቱ በከፍተኛ ሁኔታ እያደገ የመጣውን የሪል ስቴት ገበያ የሚመራ ወቅቱን የዋጀ ግልፅና ዝርዝር የህግ ማዕቀፍ በአገሪቱ እስከቅርብ ጊዜ ድረስ አልነበረም። ይህ የህግ ክፍተት ዘርፉን በተለይም ውድ የሆነውን የከተማ መሬት በጥቂት ደላሎችና ባለሃብቶች እጅ እንዲወድቅ በማድረግ ለብዝበዛ ዳርጎት የቆየ ስለመሆኑ በበርካታ ጥናቶች የተረጋገጠ ጉዳይ ነው። ይህንን የህግ ክፍተት በመረዳት የሪል ስቴት ገበያውን በተሻለ ስርዓትና በዘመናዊ መረጃ በተደገፈ መልኩ ተገማች ሆኖ እንዲመራ ለማድረግ ያስችላል ተብሎ ተስፋ የተጣለበት አዋጅ ቁጥር 1357/2016 ሆኖ ፀድቋል። በዚህ አጭር ፅሁፍ ውስጥም በህጉ ስለተሸፈነው ሪል ስቴት ምንነት፣ ቅድመ-ሁኔታዎቹ፣ የአልሚዎች ግዴታ፣ የግብይት ሂደቱና መሰል ነጥቦች ተዳሰዋል።

የሪል ስቴት ምንነት

ሪል ስቴት ቃሉ የእንግሊዝኛ እንደመሆኑ መጠን በአማርኛ አቻ ትርጉም ያስፈልገዋል፣ ይሁን እንጂ በተለመደው የአረዳድ መንገድ ሪል ስቴት የማይንቀሳቀስ ንብረት በተለይም ቤትና ተያያዥ የግንባታ መዋለ-ንዋይ ያረፈበትን የመሬት ክፍል የሚያመለክት ነው፤ ይህ ቢኖርም አዲሱ አዋጅ ቁጥር 1357/2016 ቃሉን እንዳለ በመጠቀም “የሪል ስቴት ልማት እና የማይንቀሳቀስ ንብረት ግብይትና ግመታ አዋጅ” የሚል ስያሜ ሰጥቶታል። በዚህ አዋጅ አንቀፅ 2(1) መሰረት ደግሞ ሪል ስቴት ”ማለት በመሬት ላይ ለንግድ፤ ለመኖሪያነት፤ ለኢንዱስትሪ፤ ለማህበራዊ እና ለሌሎች አገልግሎት የተገነባ ህንፃና ተጓዳኝ ግንባታዎችን የሚያካትት ነው” የሚል ትርጉምን እናገኛለን።

ከዚህ ትርጉም መረዳት እንደሚቻለው ሪል ስቴት የሚመለከተው በትርጓሜው ውስጥ ለተገለፀው ዓላማ ተብሎ የሚደረግን የትኛውንም የግንባታ ስራ ሆኖ ነገር ግን ከመሬት በታች የሚሰሩ (በአደጉ አገራት እንደምንመለከተው) መሰረተ-ልማቶችን የሚያጠቃልል አይመስልም። ከዚህ በተጨማሪ በአጠቃላይ ፈቃድ ባለው የአገር ውስጥም ሆነ የውጭ ባለሃብት ሊለማ የሚችል መሆኑን ያመላከተ ሲሆን ይህንን ሁኔታ በተመለከተ ከዚህ ቀጥሎ በዝርዝር የምንመለከት ይሆናል።

የህጉ ዓላማ

አዲሱ አዋጅ ሊያሳካ የፈለጋቸውን ቁልፍ ዓላማዎች በመግቢያው ላይ ያመላከተ ሲሆን በዚህም፡-
• በሪል ስቴት ገቢያው ውስጥ ግልፅነትና ተጠያቂነትን ማረጋገጥ፣
• የግብይት ወጪን የሚቀንስ፣ታማኒነት ያለው፣ ግልፅ ተደራሽና ፍትሃዊ አገር አቀፍ የሪል ስቴት ልማትና ግብይት ስርዓት ማስፈን፤
• የተሟላ የማይንቀሳቀስ ንብረት ልማት፣ ግብይትና ግመታ ስርዓት በማስፈን ብልሹ አሰራር በመከላከል ሀገራዊው ኢኮኖሚ ልማቱ የተፋጠነ፤ የተረጋጋ እንዲሆን ማገዝ፤
• የከተሞችን የመሰረተ-ልማት ዝርጋታ እና የገቢ መሰረት ማስፋት
• በአጠቃላይ ብቁና ቀልጣፋ የከተማ መሬትና መሬት ነክ አሰራር እና አቅም እንዲጠናከር ማስቻል የሚሉት ዋና ዋና ዓላማዎቹ ናቸው።

የፈቃድ አሰጣጥ ሂደትና አስገዳጅ ቅድመ-ሁኔታዎች
አንድ የሪል ስቴት አልሚ አካል ኢትዮጵያዊም ይሁን የውጭ ባለሃብት በኢትዮጵያ ውስጥ ለመሰማራት በቅድሚያ አግባብ ካለዉ አካል የሪል ስቴት አልሚ የብቃት ማረጋገጫ ፈቃድ (Qualification License) ማዉጣት እንዳለበት የአዋጁ አንቀፅ 5 በግልፅ ይደነግጋል። ይሁንና በዚህ ረገድ የውጭ ባለሃብቶች ማሟላት ያለባቸው ቅድመ ሁኔታ የአገር ውስጥ ባለሃብቶች ከሚጠበቅባቸው በተወሰነ መልኩ ልዩነት እንዳለው ከድንጋጌዎቹ እንመለከታለን።
በዚህም ለምሳሌ የአገር ውስጥ ባለሃብቶች የሚከተሉትን እንዲያሟሉ ይጠበቃል፣-
• የሪል ስቴት ልማቱ በትንሹ 50 እና ከዛ በላይ ቤቶችን ሊያለማ የሚችል መሆን መቻል፣
• ለሪል ስቴት ልማቱ ግንባታ የሚያስፈልግ የፋይናንስ አቅርቦትና ምንጭ ማቅረብ የሚችል
• የቅድሚያ ቤት ሽያጭ ተጠቃሚ ለመሆን የሚፈልግ ከሆነ አግባብ ካለዉ አካል ፈቃድ ማቅረብ የሚችል መሆን ፣
• እንዲሁም ግንባታዉ የሚመራበት የፕሮጀክት ጥናትና ዝርዝር የግንባታ አፈፃፀም መርሃ ግብር የሚያሳይ ሰነድ ማቅረብ ይጠበቅበታል።
በሌላ በኩል የውጭ ባለሃብቶች በኢትዮጵውያ ውስጥ በሪል ስቴት ዘርፍ ለመሰማራት ከላይ ለሀገር ውስጥ ባለሃብቶች የተቀመጡት ቅድመ-ሁኔታዎች እንደተጠበቁ ሆነው በተጨማሪ የሚከተሉትን መስፈርቶች እንዲያሟሉ ይጠበቃል፣-
• በኢንቨስትመንት ህጉ መሰረት ለውጭ ባለሃብት በሀገር ውስጥ በዘርፉ ለመሰማራት ማሟላት የሚጠበቅበትን ዝቅተኛ የካፒታል መጠን ከግል ወይም ከውጭ አገር የፋይናንስ ተቋማት ማቅርብ፤
• በሌሎች አስተዳደር ህጎች የውጭ ባለሃብት እንዲያሟላ የተቀመጠውን መስፈርት ማሟላት ይኖርበታል፡፡

እንዲሁም የውጭ ባለሃብቶች ከኢትዮጵያዊያን ባለሃብቶች በጋራ በመሆን በሪል ስቴት ስራ ውስጥ ሊሰማሩ እንደሚችሉ በህጉ ተቀምጧል።

እዚህ ላይ በአዋጁ አንቀፅ 2(20) ላይ እንደሰፈረው የሪል ስቴት የብቃት ማረጋገጫ ፈቃድ” ማለት የሪል ስቴት አልሚ ባለሀብት በዚህ አዋጅ የተሰጠውን መብትና የተጣለበትን ግዴታ እንዲወጣ ድጋፍና ክትትል ለማድርግ የሚረዳ ባለሀብቱ ልማት ለማከናወን አግባብ ያለው አካለ የሚሰጠው የሪል ስቴት አልሚ የብቃት ማረጋገጫ ፈቃድ መሆኑ ተመላክቷል፡፡

የሪል ስቴት አልሚዎች ግዴታ
በመሠረቱ ሪል ስቴት በዋነኝነት በግል ኢትዮጵያዊ ወይንም የውጭ ባለሃብቶች ሊለማ የሚችል ሆኖ ነገር ግን በአንዳንድ ሁኔታዎች ላይ በመንግስትም ሊለማ እንደሚችል ከዋጁ ልዩ ልዩ ድንጋጌዎች እንገነዘባለን፣ በተለይ የአዋጁ አንቀፅ 2(4) ላይ ሰፍሮ እንደምናገኘው የሪል ስቴት አልሚ” ማለት ከ 50 ቤት በላይ በግሉ ወይም ከመንግስት ወይንም ከሌሎች አካላት ጋር በአጋርነት የሚገነባና በሽያጭ፤ በሊዝ ወይንም በኪራይ ለተጠቃሚ የሚያቀርብ ሰው እንደሆነ ነው፡፡

በተያያዘም አንድ የሪል ስቴት አልሚ ከላይ በተቀመጠው መስፈርት አግባብ ወደ ስራ ሲገባ በህጉ የተመላከቱ አስገዳጅ ሁኔታዎች ማክበር እንዳለበት ግዴታ ተጥሎበታል (አንቀፅ 7) ፣ እነዚህም- የሪል ስቴት አልሚው በውል ሰነዱ፣ በህንጻ አዋጁ እና በሌሎች የህግ ማዕቀፎች የተመላከቱ ግዴታዎችን ማክበር እንደተጠበቀ ሆኖ በተጨማሪነት የሚከተሉት ግዴታዎች ይኖሩታል፡-
• ያለደንበኛው ፍላጎትና ፈቃድ አጠቃላይ ግንባታው ቢያንስ 80 በመቶ ያልተጠናቀቀ ቤት ለደንበኞች ሊያስተላልፍ አይችልም፡፡
• በሪል ስቴት ልማት ላይ የሚሳተፍ ማንኛውም አካል የውሸት ማስታወቂያ ማስነገር አይችልም፡፡

• ቤቶቹን ለመገንባት የሚያስችለውን የመሬት ይዞታ ማረጋገጫ እና የግንባታ ፈቃድ ከሚመለከተው አካል ከመረከቡ በፊት ደንበኞችን መመዝገብ እና ቅድመ ክፍያዎችን መሰብሰብ አይችልም፡፡
• በሕጋዊ መንገድ የተረከበው መሬት ሊያስተናግድ ከሚችለዉ የቤት ደንበኛ በላይ መመዝገብ አይችልም፤
• የመኖሪያ ቤት ገዢ ደንበኞች ማኀበር እንዲያቋም ያበረታታል፤ የህንጻ መግለጫ (Description) ያስረክባል፤
• ከሚመለከተው የመንግሥት አካል የተሰጠውን የይዞታ ማረጋገጫ፣ የቤቱ የግንባታ ዕቃዎች ዓይነት፣ አርክቴክቸራል፤ ሳኒተሪ፤ ስትራክቸራል እና ኤሌክትሪካል ዲዛይን፤ የግንባታ ፍቃድና የሪል ስቴት ልማት ፍቃዱን ቅጂዎች ከውል ሰነዱ ጋር አያይዞ ለደንበኛው መስጠት አለበት።
• በገባው ውል መሰረት የሪል ስቴት ግብይት ክፍያዎችን በባንክ ወይም በሌላ ህጋዊ የኤሌክትሮኒክ ዘዴ ብቻ መሰብሰብ፣
• ደንበኛው ለከፈለው ገንዘብ ሕጋዊ ደረሰኝ መስጠት አለበት።
ከዚህ ባለፈም በአዋጁ አንቀፅ 9 ድንጋጌ መሰረት በተለይ ከግንባታ በፊት የሽያጭ ውል ማከናወን ሲፈልግ በቅድሚያ ከሚመለከተው አካል ፈቃድ ማግኘትና ከቤት ገዥዎች የሚሰበስበውን ገንዘብ አግባብ ባለው አካለ ፈቃድ መሰረት በሚከፈተው ዝግ የባንክ ሂሳብ ገቢ ማደረግ ወይም ማስያዝ ይኖርበታል።

የሪል ስቴት (የማይንቀሳቀስ ንብረት) ግመታ ዓላማና ሥርዓት
በአዋጁ አንቀፅ 11 መሰረት የማይንቀሳቀስ ንብረት ግመታ ለሚከተሉት ዓላማዎች ጥቅም ላይ ይውላል። ለንብረት ግብር፤ ለሽያጭና ግዢ፤ ለባንክ ብድር ማስያዥያ፤ ለፍርድ ቤት ክርክር፤ ለውርስ ወይም ንብረት ክፍፍል፤ ለካሳ፤ ለኢንሹራንስ፤ ለኪራይ አገልግሎት፤ በሌሎች ተያያዥ ጉዳዮች፡፡

በተያያዘም የማይንቀሳቀስ ንብረት ግመታ የሚከተለውን ስርዓት የተከተለ ይሆናል፡፡

ሀ/ ግመታው ግልጽና የወቅቱን የአካባቢውን ገበያ መረጃ መሰረት በማድረግ የተረጋጋ ገበያ የሚፈጥር መሆን አለበት።
ለ/ የሚገመተው አግባብ ካለው አካል የሙያ ፍቃድ በተሰጠው ገማች መሆን አለበት፡፡

ሐ/ ግመታው በመንግስት ተቋም በመደበኛነት የሚከናወን ሲሆን በየአምስት አመቱ አንድ ጊዜ መሆን አለበት፡፡
መ/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (ሐ) የተጠቀሰው እንደተጠበቀ ሆኖ በመንግስት ተቋም ስራውን የማይሸፈን ሆኖ ሲገኝ መንግስት ዕውቅና በተሰጠው አካል ስራውን ሊያሰራ ይችላል፡፡

ሠ/ እንዲገምት አግባብ ካለው አካል ወይም ከንብረቱ ባለቤት የስራ ትዕዛዝ የደረሰው ገማች የታዘዘበትን ማስረጃ በማሳየት ንብረቱን መገመት ይችላል፡፡
ረ/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ ሐ የተጠቀሰው እንደጠበቀ ሆኖ በመደበኛነት በአምስት ዓመት የተከናወነው ግመታ በዓመታዊ የዋጋ ለውጥ ንፅፅር እና የማይንቀሳቀስ ንብረት ባለቤት በሚቀርብ ማስረጃ መሰረት ግመታው ወቅታዊ መደረግ አለበት፡፡
ሰ/ በተለያየ ምክንያት በገማች የሚቀርብ የማይንቀሳቀስ ንብረት ግምት አግባብ ባለው አካል ተመዝግቦ ከሚገኘው የንብረት ግምት ንጽጽር ልዩነት በሚኖርበት ጊዜ በሚመለከተው አካል ተጣርቶ ትክክለኛው የንብረት ግምት ይወሰዳል፡፡

ሸ/ የዚህ አንቀጽ የግመታ ስርዓት ዝርዝር አፈፃፀም ይህን አዋጅ ለማስፈጸም በሚወጣ ደንብ ይወሰናል፡፡

ይሁንና በዚህ አንቀፅ (ሸ) ስር እንደተመላከተው የአዋጁ ማስፈፀሚያ ዝርዝር ደንብ በሚኒስትሮች ምክር ቤት እንደሚወጣ ቢደነግግም እስከዚህ ሰዓት ድረስ የተባለው ደንብ ባለመውጣቱ ምክንያት አሁንም በገቢያ ላይ የሚስተዋለው ፍትሃዊ ያልሆነና ድለላ ላይ ባሉ ግለሰቦች በዘፈቀደ ግምት መሰረት የሪል ስቴት ሀብቶች ዝውውር ሁኔታ ቀጥሏል።

የሪል ስቴት የሽያጭ ሂደት

ለዚህ አዋጅ መውጣት ምክንያት ከሆኑት ጉዳዮች አንዱ የሪል ስቴት ልማትን ጨምሮ በአጠቃላይ የማይንቀሳቀስ ንብረት ልማቱ፤ ግብይቱም ሆነ የዋጋ ትመናው በቂ የህግ ሥርዓት የሌለው በሕገወጥ ደላሎዎች ተጽዕኖ ስር የወደቀ መሆኑ ነው፡፡ ይህም የግብይት ሂደቱ ከፍላጎት በእጅጉ የራቀ፤ አብዛኛዎቹ የግብይቱ መሪ ተዋናዮች ደግሞ ደላሎች እንደሆኑና እነዚህ ደላሎች ዘርፉን በራሳቸው ጥቅም ላይ ብቻ ተመስርተው እየመሩት መሆኑ በአዋጁ ማብራሪያ ላይም ተጠቅሷል።

በዚህም መሠረት በአዋጁ ክፍል አራት ከአንቀፅ 17-20 ድረስ የማይንቀሳቀስ ንብረት ግብይት የሚመራበት ስርዓት ጠቅላላ ድንጋጌዎች ተካተዋል። በእርግጥ ዝርዝር ጉዳዩ በቀጣይ በሚወጣ መመሪያ የሚወሰን እንደሆነ የአዋጁ ልዩ ልዩ ክፍሎች አመላክተዋል።

በዚህም ግብይትን አስመልክቶ በዋነኝነት አዋጁ ያስተዋወቀ አዲስ አሰራር ግመታን የተመለከተው ሲሆን ይህ የማይንቀሳቀስ ንብረት የዋጋ ተመን ወይም ግምትም በሚመለከተው አካል የገበያ ዋጋ ጥናት ተደርጎ መወሰን እንዳለበት በአንቀፅ 18(2) ስር ተገልጿል። ይህ የማይንቀሳቀስ ንብረት ዋጋ ተመን ሲሰላም የሚከተሉት አመላካች ጉዳዮች ግምት ውስጥ ሊገቡ እንደሚገባ ህጉ ያስቀምጣል። እነዚህም፣-
ሀ) በመንግስት የመረጃ ቋት ተመዘግቦ የሚገኘው የንብረቱ ግምት ዋጋ፣
ለ) በኢትዮጵያ ስታቲስቲክስ አገልግሎት የሚዘጋጅ ወቅታዊ የአካባቢው ንብረት ነጠላ ዋጋ፣
ሐ) ወቅታዊ የዋጋ ግሽበት፣
መ) ሀገራዊ የኢኮኖሚ ዕድገት ምጣኔና ዓመታዊ የምርት ዕድገት፣ እና
ሠ) የማይንቀሳቀስ ንብረት መገኛ ቦታ፣
ከዚህ ባለፈ የማይንቀሳቀ ስ ንብረት ዋጋን በመተመን ሂደት ውስጥ የቦታ እና የአገልግሎት አመዳደብን ማየት እንደሚገባም ተደንግጓል። ይህም ሁለት ጉዳዮችን የሚይዝ ሆኖ የቦታ መገኛ ስንል በተለይ ከከተሞች አመዳደብ ጋር የሚያያዝ ሲሆን የከተሞች ፍረጃና የቦታ ደረጃ ሁኔታን በክልሎች ወይም እንዳስፈላጊነቱ በሚመለከተው አካል በሚወጧ መመሪያ መነሻነት ይወሰናል። እንዲሁም የአገልግሎት ሁኔታን በተመለከተ በፌድራል ከተማና ፕላን ሚኒስቴር በሚወጣ ህግ የሚወሰን ሲሆን ለምሳሌ የመኖሪያ ህንፃ፤ የማምረቻ ኢንዱስትሪ ህንፃ፤የአገልግሎት ኢንዱስትሪ ህንፃ፤ ወዘተ ተብሎሊመደብ ይችላል።

ማጠቃለያ

እንደ አጠቃላይ በኢትዮጵያ ውስጥ እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ የተቀናጀ የሪል ስቴት ግብይት የህግ ስርዓትያልነበረ ሲሆን በአንፃሩ ኮንዶሚኒየምና የማይንቀሳቀስ ንብረትን የሚመለከቱ ልዩ ልዩ ህግጋቶች ነበሩ። ከዚህ ጋር በተያያዘም እንደምሳሌ የ1952ቱ የፍትሐብሄር ህግ ከአንቀፅ 2875-2895 ድረስ ያሉትን ድንጋጌዎች እንዲሁም የኮንዶሚኒዬም አዋጅ ቁጥር 370 ያሉ ህጎች በስራ ላይ የነበሩ ቢሆንም ውድ የሆነውን የከተማ መሬት ዘመኑ በሚጠይቀው መልኩ በውጤታማነት ለማስተዳደር የሚያስችሉ አልነበሩም። ከዚህ በመነሳትም በአሁኑ ወቅት በዋነኝነት በዚህ ፅሁፍ ሰፊ ሽፋን የተሰጠው የሪል ስቴት አዋጅና በቅርቡ በህዝብ ተወካዮች አዋጅ ቁጥር 1388/2017 ሆኖ የፀደቀው የውጭ ሀገር ዜጎች የማይንቀሳቀስ ንብረት ባለቤት የሚያደርገው አዋጅን ጨምሮ በርካታ ከጉዳዩ ጋር የሚገናኙ የኢንቨስትመንት ህጎች በስራ ላይ ይገኛሉ።

በመጨረሻም የእነዚህ ህጎች መውጣት (መሻሻል) አንድ ነገር ሆኖ የሚመለከታቸው አስፈፃሚ አካላት ዝርዝር የማስፈፀሚያ መመሪያዎችን በማውጣት በተቀናጀ መንገድ በሚታይ ውጤታማነት እንዲሰሩ ይጠበቃል። በዚህመ፣ በህገ-መንግስቱ የተደነገገውን የዜጎችን በሀገራዊ ሀብቶች በእኩልነት የመልማትና የመጠቀም መብት ማረጋገጥ አስፈላጊ ሲሆን ከዚህ ጎን ለጎን ለተሻለ ተግባራዊነት የህብረተሰቡን ተሳትፎ ማረጋገጥ ወሳኝነት ይኖረዋል።

በፍትህ ሚኒስቴር በንቃተ ህገ፣ ትምህርትና ስልጠና ዳይሬክቶሬት የተዘጋጀ