📣 የጥቆማ ጥሪ ✨

🌍 የአፍሪካ ምርጦችን ለማክበር ዝግጁ ነን! 🏆
🤝 ክብር ለሚገባው ክብር እንስጥ፤ መመሰጋገን ባህላችን እናድርግ!
"African Star Wide Award, Where Excellency Shines Globally!"

በ Colorful Event Organizer አዘጋጅነት የሚካሄደው 3ኛው ዙር African Star Wide Award የአፍሪካን ተፅዕኖ ፈጣሪ ግለሰቦች፣ አመራሮች፣ ሙያተኞች፣ ተቋማት እና ድርጅቶች በክብር ለመሸለም ተዘጋጅቷል። 🌟

💬 በእርስዎ እይታ ማን ይሄ ክብር እና እውቅና ይገባዋል?

ለሀገር እና ለአፍሪካ መልካም ተጽዕኖ ያሳድራሉ እንዲሁም በመልካም ስም ያስጠራሉ የሚሉትን የሀገር ባለውለታዎች፣ የፖለቲካ አመራር፣ የንግድ አመራር፣ መገናኛ ብዙኃን፣ አጠቃላይ ኢንቨስተር፣ አገልግሎት ሰጪ ተቋማት፣ ኮንስትራክሽን፣ በሪል እስቴት፣ ወጣት ስራ ፈጣሪ፣ ሴት ስራ ፈጣሪ እና ሌሎች ዘርፎች በአፍሪካ እና በአለም መድረክ ሊከበሩ ይገባል የሚሉትን እጩዎን ይጠቁሙ፤ወይም እኔ ብቁ ነኝ፣ ምርት እና አገልግሎቴ ለአፍሪካ አርአያ መሆን ይችላል ብለው ካመኑ ለመወዳደር ይመዝገቡ። 🚀

📝 የእጩ ጥቆማ እና ምዝገባ

በሁሉም የ Africa Star Wide Award ማህበራዊ ሚዲያ ገፆች
*Facebook: SWA Awards
*TikTok: africanstarwideaward
*Instagram: africanstarwideaward እንዲሁም፦
📱 በ 0976 199 999 በ WhatsApp | Telegram | SMS ላይ መጠቆም ትችላላቹ ።

📣 CALL FOR NOMINATIONS ✨

🌍 We Are Ready to Celebrate Africa’s Finest! 🏆
🤝 Let us honor those who deserve to be honored; let gratitude become our culture!
"African Star Wide Award, Where Excellency Shines Globally!"

Organized by Colorful Event Organizer, the 3rd African Star Wide Award is set to honor Africa’s most influential individuals, leaders, professionals, institutions, and organizations for their outstanding impact and excellence. 🌟

💬 In your opinion, who deserves this honor and recognition?

Nominate those who have made a positive impact on their country and across Africa, and who are recognized for their integrity and outstanding contributions as national icons,philanthropy, political leaders, business leaders, media professionals, investors, service institutions, construction companies, real estate leaders, young entrepreneurs, women entrepreneurs, and many other sectors worthy of recognition on the African and global stage.

Nominate your candidate, or if you believe you are qualified, and your product or service can become a model for Africa, register today and compete for this prestigious recognition. 🚀

📝 Nomination & Registration

Submit your nomination through the official Africa Star Wide Award social media pages:
*Facebook: SWA Awards
*TikTok: africanstarwideaward
*Instagram: africanstarwideaward
Or nominate via 📱 0976 199 999 on WhatsApp | Telegram | SMS.

"አፍሪካ የሚያስፈልጋት ነፃና ገለልተኛ ተቋም ነው"
#ethiopia | አፍሪካ የኢኮኖሚና የፖለቲካ ነፃነቷ የሚከበረው ጠንካራና ገለልተኛ ተቋማት ስትገነባ ብቻ ነው ሲሉ የፓን አፍሪካ አቀንቃኝ የሆኑት ፖሮፌሰር ተናገሩ።

የፓን አፍሪካ ሀሳብ አቀንቃኝ የሆኑት ፕሮፌሰር ሉሙሙባ አፍሪካውያን ጠንካራና ገለልተኛ አህጉራዊ ተቋማትን መገንባት ካልቻሉ የፖለቲካም ሆነ የኢኮኖሚ ነፃነታቸው ሙሉ በሙሉ ሊከበር እንደማይችል ገለፁ።

ምሁሩ አህጉሪቱ አሁንም ድረስ በውጭ ሀገራት የኢኮኖሚና የፖለቲካ ተፅዕኖ ስር የምትገኘው የራሷን የነፃነት የፍትህና የልማት ተቋማት በበቂ ሁኔታ ባለመገንባቷ እንደሆነ አስገንዝበዋል።

ምሁሩ አፍሪካ የራሷን ችግር በራሷ አቅም የምትፈታበትና መብቷን የምታስከብርበት ጠንካራ ተቋም ከሌላት የስም ነፃነት ብቻውን ትርጉም አይኖረውም ብለዋል።

የውጭ ሀገራት ጣልቃ ገብነት የሚያበቃው አፍሪካውያን በጋራ የተመሰረቱና የህዝቦቻቸውን ጥቅም የሚያስጠብቁ ተቋማትን ሲገነቡ ብቻ ነው።

ዘላቂ ነፃነትና እድገት ለማረጋገጥ የአፍሪካ ህብረትና ቀጣናዊ ተቋማት ከጥገኝነት ተላቀው በራሳቸው እግር መቆም አለባቸው ነው ያሉት።

አፍሪካውያን መብቶቻቸውን ለማስከበርና የወደፊት እጣ ፈንታቸውን በራሳቸው ለመወሰን የተቋማት ግንባታን ቀዳሚ ተግባራቸው ሊያደርጉት እንደሚገባ ምሁሩ አሳስበዋል።

ሔኖክ ወ/ገብርኤል
#ethiopia #getutemesgen #africa #institution #freedom #economy #political #policy #panafricanist

የኢትዮጵያ ሀገራዊ ምክክር ኮሚሽን (ENDC) የተቋቋመበት ህጋዊ ሥልጣን ፣ የውሳኔ ሰጪነት እና ተፈጻሚነት
በኢትዮጵያ ህጋዊ ማእቀፍ

መግቢያ
#ethiopia | የኢትዮጵያ ሀገራዊ ምክክር ኮሚሽን (ENDC) በይፋ የተቋቋመው በታኅሣሥ 20/ 2014 ዓ.ም. (በፈረንጆቹ ታኅሣሥ 29፣ 2021) በአዋጅ ቁጥር 1265/2014/ መሆኑ ይታወቃል። አዋጁ ከጸደቀ ከሁለት ወራት በኋላ፣ በምክር ቤቱ የተመረጡት 11 ዋና ኮሚሽነሮች ቃለ-መሐላ ፈጽመው በይፋ ሥራ የጀመሩት በየካቲት 14 ቀን 2014 ዓ.ም. (የካቲት 21፣ 2022) መሆኑን ካገኘነው መረጃ የተረዳን ሲሆን በዚህ ጹሁፍ የኮሚሽኑ አጠቃላይ ስልጣን ፣ የውሳኔ ሰጪነት ገደብ እና ተፈጻሚነት እንዲሁም ኮሚሽኑ ለመቋቋም የህግ መሠረት ፣ እንዲሁም በኮሚሽኑ ምክረ ሀሳብ ላይ የመንግስት ወይም አስፈጻሚ አካሉ የማስፈጸም ግዴታ እነ በዚህ ላይ የኢፊድሪ ህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ያለው ስልጣን ምን እንደሆነ የህግ ግንዛቤ ለማስጨበጥ የቀረበ ጽሁፍ ነው።

1. የኢትዮጵያ ሀገራዊ ምክክር ኮሚሽን (ENDC) ህጋዊ ስልጣን
የኢትዮጵያ ሀገራዊ ምክክር ኮሚሽን (ENDC) የፖለቲካ ውሳኔዎችን የመወሰን ወይም ሕግ የማውጣት ቀጥተኛ የመንግሥትነት ሥልጣን የለውም። ነገር ግን ሂደቱን በበላይነት ለመምራት የሚያስችለው ሙሉ አስተዳደራዊ እና ሥነ-ሥርዓታዊ የውሳኔ ሰጪነት ሥልጣን በአዋጅ ተሰጥቶታል።የኮሚሽኑ የውሳኔ ሥልጣን ይዘት፣ በአዋጅ የመቋቋሙ ሕጋዊ መሠረት እና የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ይህንን ተቋም ለማቋቋም ያለው የሕግ ምንጭ እንደሚከተለው ነው።

. የኮሚሽኑ የውሳኔ ሰጪነት ሥልጣን ምንነት በአዋጅ ቁጥር 1265/2014 መሠረት ኮሚሽኑ በሚከተሉት የሥራ ክፍሎች ላይ የመጨረሻ ውሳኔ የመስጠት ያለው ሲሆን እንደሚከተለው ቀርቧል።

1.1. የአጀንዳዎች ውሳኔ፦ ከሕዝብና ከባለድርሻ አካላት የተሰበሰቡ አጀንዳዎችን መርምሮ፣ የትኞቹ ለአገራዊ ምክክር እንደሚቀርቡ የመወሰን ሥልጣን

1.2. የተሳታፊዎች ልየታ ውሳኔ፦ በማንኛውም የምክክር መድረክ ላይ እነማን መሳተፍ እንዳለባቸው የመወሰን እና የማጽደቅ ሥልጣን

1.3. የምክረ-ሐሳብ ይዘት ውሳኔ፦ በምክክሩ ማጠቃለያ ላይ ወደ መንግሥት የሚላኩትን የመጨረሻ "የምክረ-ሐሳብ ሰነዶች" ይዘትና አወቃቀር የመወሰን ሥልጣን

1.4. የውስጥ መዋቅርና አደረጃጀት ውሳኔ፦ የኮሚሽኑን የውስጥ መመሪያዎች ማውጣት፣ ክልላዊ ጽሕፈት ቤቶችን መክፈት እና አወያዮችን የመሰየም ሙሉ ሥልጣን

2. በአዋጅ ለመቋቋሙ የሕገ-መንግሥታዊ ሥልጣን ምንጭ
የኢፌድሪ ሕገ-መንግሥት ለማንኛውም የፌዴራል ሕግ ወይም ተቋም መቋቋም የበላይ የሕግ ምንጭ ነው። የዚህ ኮሚሽን በአዋጅ መቋቋም የሚከተሉትን ሕገ-መንግሥታዊ መርሆዎች መሠረት ያደርጋል፦

2.1. ሕገ-መንግሥታዊ ዋስትና (የሰላምና አንድነት ግዴታ)፦ በሕገ-መንግሥቱ መግቢያ (Preamble) እና በተለያዩ ድንጋጌዎች ላይ የሕዝቦችን ሰላም፣ ዴሞክራሲያዊ አንድነት እና ሕጋዊ ሥርዓትን የማስከበር ኃላፊነት ለመንግሥት ተሰጥቷል። ይህንን ትልቅ ብሔራዊ ግብ ለማሳካት መንግሥት ጊዜያዊ ወይም ቋሚ የሆኑ ልዩ ተቋማትን በአዋጅ ማቋቋም ይችላል።

2.2. የሕግ የበላይነት መርሆ (አንቀጽ 9)፦ ሕገ-መንግሥቱ የሀገሪቱ የበላይ ሕግ በመሆኑ፣ ማንኛውም ተቋም ሲቋቋም ሕጋዊ ሰውነት እንዲኖረውና ከሕገ-መንግሥቱ ጋር የማይጋጭ ግልጽ አዋጅ ሊወጣ እንደሚገባ የሚደነግግ ሲሆን ይህን መሠረት ያደረገ ነው።

3. የምክር ቤቱ (የፓርላማው) የሕግ ምንጭና ሥልጣን...
የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት (ፓርላማው) ይህንን ኮሚሽን በአዋጅ ለማቋቋም ያለው ግልጽ የሕግ ምንጭ የኢፌድሪ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ 55 ነው። በዚህ ድንጋጌ ሥር የተዘረዘሩት የምክር ቤቱ ሥልጣናት የሚከተሉትን ተቀምጧል።

3.1. አጠቃላይ ሕግ የማውጣት ሥልጣን (አንቀጽ 55/1)፦ ምክር ቤቱ በሕገ-መንግሥቱ ለፌዴራሉ መንግሥት በተሰጡት የስምሪት ዘርፎች (በተለይም ሀገራዊ ሰላም፣ መረጋጋት እና የሕግ የበላይነትን በሚመለከቱ ጉዳዮች) ላይ ሕግ የማውጣት ሙሉ ሥልጣን አለው።

3.2. ገለልተኛና ገዢ ተቋማትን የማቋቋም ሥልጣን፦

4. የኢፌድሪ ህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ኮሚሽኑን ከማቋቋም እና ሌሎች በዚህ ላይ ከህግ አንጻር ያለው የስልጣን ምንጭ...

1. ኮሚሽኑን የማቋቋም ህጋዊ ስልጣን

ምክር ቤቱ ተጠያቂነታቸው ቀጥታ ለራሱ የሆኑ (እንደ ሰብአዊ መብት ኮሚሽን፣ ዕንባ ጠባቂ እና ምርጫ ቦርድ) ተቋማትን የማቋቋም ሕገ-መንግሥታዊ ልምድና ሥልጣን አለው።

2. ኮሚሽኑን የስራ ተግባሩን የመከታተል ስልጣን

2.1. ተጠሪነት

የብሔራዊ ምክክር ኮሚሽንም በተመሳሳይ መልኩ ተጠያቂነቱ ለምክር ቤቱ ሆኖ የተቋቋመው በዚህ ሥልጣን መሠረት ነው።

2.2. አስፈጻሚ አካላትን የመቆጣጠር ሥልጣን፦

ምክር ቤቱ ሀገራዊ ችግሮችን ለመፍታት እንዲረዳው አስፈጻሚውን አካል ያላካተተ፣ ራሱን የቻለና በገለልተኝነት የሚሠራ ኮሚሽን የመሰየም ሙሉ የሕግ መብት አለው።በመሆኑም ኮሚሽኑ የመንግሥትን የዕለት ተዕለት ሥራ የመወሰን "የአስፈጻሚነት ሥልጣን" ባይኖረውም፣ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ሕገ-መንግሥታዊ ሥልጣን (በአንቀጽ 55 መሠረት) በአዋጅ ቁጥር 1265/2014 የተሰጠው የሂደት መሪነትና የምክረ-ሐሳብ አውጪነት ሙሉ ሕጋዊ ሥልጣን አለው።

2.3. የኢትዮጵያ ሀገራዊ ምክክር ኮሚሽን የውሳኔ ሀሳቦች አስገዳጅነት

የኢትዮጵያ ሀገራዊ ምክክር ኮሚሽን (ENDC) በምክክሩ ማጠቃለያ ላይ የሚያቀርባቸው የውሳኔ ምክረ-ሐሳቦች ወደ መንግሥት ከሄዱ በኋላ ያላቸው ሕጋዊ አስገዳጅነት ቀጥተኛ አይደሉም።(Institutional and Procedural Obligation) ነው [1265/2014]

ይህ ማለት በአዋጅ ቁጥር 1265/2014 መሠረት መንግሥት ምክረ-ሐሳቦቹን በቸልታ የመተው ወይም የመጣል መብት የለውም፤ ነገር ግን ምክረ-ሐሳቦቹ በቀጥታ እንደ ሕግ ተፈጻሚ አይሆኑም።

የምክር ቤቱ (የፓርላማው) የመቀበልና የመምራት ግዴታኮሚሽኑ የመጨረሻውን የምክረ-ሐሳብ ሰነድ የሚያቀርበው ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ነው ።

ሀ. አዋጁ ለምክር ቤቱ የሚከተሉትን ሕጋዊ ግዴታዎች ጥሏል፦
ሰነዱን የመቀበልና የመወያየት ግዴታ፦ ምክር ቤቱ ከኮሚሽኑ የሚቀርቡለትን የብሔራዊ መግባባት ምክረ-ሐሳቦች ተቀብሎ የመወያየትና የመመርመር ሕጋዊ ኃላፊነት አለበት።

ለ. ለአስፈጻሚ አካላት የመምራት ግዴታ፦ ምክር ቤቱ የቀረቡትን ምክረ-ሐሳቦች መርምሮ፣ ውሳኔዎቹ ተግባራዊ እንዲሆኑ ለአስፈጻሚው የመንግሥት አካል (ለሚኒስትሮች ምክር ቤት ወይም ለሚመለከታቸው ሚኒስቴር መሥሪያ ቤቶች) በይፋ ይመራል።

የአስፈጻሚው አካል (የመንግሥት) የመተግበር ኃላፊነት ምክር ቤቱ የመጨረሻውን ሰነድ ካጸደቀውና መመሪያ ከሰጠ በኋላ፣ አስፈጻሚው የመንግሥት አካል የሚከተሉትን እርምጃዎች የመውሰድ ሕጋዊና ፖለቲካዊ ግዴታ አለበት፦

ሐ. ወደ ሕግና ፖሊሲ የመቀየር ኃላፊነት፦ ምክረ-ሐሳቦቹ ተግባራዊ መሆን የሚችሉት በመንግሥት መዋቅር ውስጥ ነው። ለምሳሌ፦ የምክክሩ ውጤት የሕገ-መንግሥት ማሻሻያን፣ የአዳዲስ ሕጎችን መውጣት ወይም የፖሊሲ ለውጦችን የሚጠይቅ ከሆነ፣ መንግሥት እነዚህን የሕግ ማዕቀፎች የማዘጋጀትና የመቅረጽ ግዴታ አለበት።

መ. የበጀትና የሰው ኃይል የመመደብ ግዴታ፦ በምክክሩ የተደረሱ ስምምነቶችን መሬት ለማውረድ መንግሥት አስፈላጊውን በጀትና የአፈጻጸም መዋቅር የማመቻቸት ኃላፊነት አለበት።

3. የኮሚሽኑ የክትትልና የማስገደጃ ሥልጣን

አዋጁ ኮሚሽኑ ምክረ-ሐሳቦቹን ከላከ በኋላ የሚተወው ሳይሆን ይልቁንም የክትትል ሥልጣን ሰጥቶታል። የአፈጻጸም ክትትል ሥርዓት አስመልክቶ ኮሚሽኑ የላካቸው ምክረ-ሐሳቦች በመንግሥት አካላት እየተተገበሩ መሆኑን የመከታተል ሕጋዊ ሥልጣን አለው ለፓርላማ ሪፖርት የማቅረብ ስልጣን አለው።
መንግሥት ምክረ-ሐሳቦቹን ተግባራዊ ካላደረገ ወይም ካዘገየ፣ ኮሚሽኑ ይኸው ተፈጻሚ እንዳልሆነ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ሪፖርት የማቅረብና አስገዳጅ እርምጃ እንዲወሰድ የመጠየቅ መብት አለው።

የመጨረሻ የምክክሩ ውጤቶች "በራሳቸው ጊዜ አስገዳጅ ሕግ" አይደሉም። ነገር ግን በአዋጁ መሠረት መንግሥት ምክረ-ሐሳቦቹን ተቀብሎ ወደ ተግባር፣ ወደ ሕግና ወደ ፖሊሲ የመቀየር የአሠራርና የሕግ ግዴታ (Procedural Bindingness) አለበት። የመጨረሻው ውጤት ስኬታማ የሚሆነው በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የክትትል ጥንካሬና በመንግሥት ቁርጠኝነት ላይ መሠረት ያደረገ መሆኑን ከአዋጁ መረዳት የሚቻል ነው።

4. የጹሁፉ ማጠቃለያ

ይህ የምክክር ኮምሽኑ ከአስፈጻሚ አካላት ገለልተኛ ሆኖ በአዋጅ የተቋቋመ ሲሆን ሀገራዊ ምክረ ሀሳቦችን ላይ አጀንዳዎችን በመቅረጽ ከሀገር ሰላምና ደህንነት ፣ እድገት እንጻር
አስፈላጊውን በማድረግ ለምክር ቤት አቅርቦ ተቀባይነት ካገኘ በመንግስት ወይም በአስፈጻሚ አካል ሊፈጸም የሚችል ሲሆን አፈጻጸሙን ምክር ቤቱ በዋናነት የሚከታተለው ሲሆን አፈጻጸሙ ላይ ጉድለት ከታየ ኮሚሽኑ ለምክር ቤቱ በማቅረብ ተፈጻሚ እንዲሆን ሪፖርት የማድረግ ስልጣን አለው።

ማጠቃሻ/References/
1. የኢፊድሪ ህገመንግስት
2. የኢትዮጵያ ሀገራዊ ምክክር ኮሚሽን የተቋቋመበት አዋጅ ቁጥር 1265/2014/

በፋንታሁን ደለለው
Fantahun Delelew, Lawyer
0929101037

delelewfantahun2010gmail.com
https://www.facebook.com/s...

As we successfully conclude Year One of our Next Horizon: Digital & Beyond 2028 Strategy, Ethio telecom continues to expand and modernize the critical digital infrastructure powering Ethiopia’s transformation.

During the year, we deployed 603 new mobile sites, expanding our nationwide footprint to 10,613 sites, while adding capacity for 10.2 million customers and scaling total mobile network capacity to 115.1 million. To strengthen network resilience, 44% of our sites are supported by backup generators, while 24% of off-grid sites are powered by solar energy.

We expanded 4G/LTE services to 264 additional towns, bringing the total to 1,200 towns and increasing 4G population coverage to 82.2%. Our 5G network now reaches 33 towns, including seven added during the year accelerating access to high-speed, next-generation digital services.

We also strengthened the high-capacity foundation of Ethiopia’s digital economy. Our national backbone fiber and OPGW network now spans 23,422 km, supported by 15,615 km of metro fiber. Total Optical Distribution Network capacity reached 1.46 million, comprising 708,992 greenfield capacity and 759,735 copper-switch-off capacity.

During the year, we migrated 100,000 customers from copper to fiber, helping the fixed-broadband customer base surpass the historic milestone of one million, of whom 443,298 are connected through fiber.

International gateway and local content-cache capacity increased by 1.8 Tbps to 4.3 Tbps, achieving 172% of the annual target. Expanded caching for leading global platforms, including Google, Meta, Netflix, TikTok and Cloudflare, is bringing content closer to users, improving speed and service experience while reducing international bandwidth dependency.

Together, these achievements reinforce Ethio telecom’s role as a principal architect and catalyst of Digital Ethiopia 2030 building a high-speed, resilient, inclusive and future-ready digital infrastructure that connects citizens, empowers businesses, modernizes institutions and unlocks new opportunities across Ethiopia.
#ethiotelecom #eca #telebirr #eca #digitalinfrustructure #digitalethiopia #gsma #itu #hopr #hof

L'Éthiopie renforce ses institutions de sécurité

የአገሪቱን የመስኖ ሽፋን ወደ 2.6 ሚሊዮን ሄክታር ለማድረስ የተያዘው ግብ እመርታ እያሳየ መሆኑ ተገለጸ

የመስኖና ቆላማ አካባቢ ሚኒስቴር
መግለጫ እነሆ ፥
#ethiopia | አገራዊ የመስኖ ልማት ጉዞ ተስፋ ሰጪ እመርታ የኢትዮጵያ በመስኖ የመልማት አቅሟን፤ ለመጠቀምና ተፈጥሮ የለገሰቻትን ውሃ፣ መሬት፣ ምቹ የአየር ሁኔታ እንደዚሁም አምራች የሰውሃይል በአግባቡ መጠቀም ባለመቻሏ ለዘመናት የራሷን የምግብ አቅርቦት እንኳን መሸፈን ሳትችልና በችግር ወቅት ለዕርዳታ ወደ ውጪ ስታማትር መኖሯ የቅርብ ጊዜ ታሪካችን ነው፡፡

ኢትዮጵያን በተለያየ ጊዜያት ያስተዳደሩ መንግስታት ምርታማነት ለማሳደግ ያስችለናል ያሏቸውን የተለያዩ ሙከራዎች በመከተል ጥረት ቢያደርጉም በሚጠበቀው ልክ ውጤታማ ሳይሆኑ ቀርተዋል፡፡ በዚህም ሳቢያ አገራችን የራሷን የምግብ አቅርቦት መሸፈን ሳትችል፣ በቢሊዮን የሚቆጠር የውጭ ምንዛሬ በማውጣት ስንዴን ጨምሮ የተለያዩ የምግብ ምርቶችን ከውጭ ስታስገባ ኖራለች።

እንደ ሃገር ሰፋፊ የመስኖ ፕሮጀክቶች ከ1960ዎቹ ጀምሮ መተግበር ቢጀምሩም ቁጥራቸው እጅግ ጥቂትና ውጤታቸውም በዛው ልክ ውስን እንደነበር በመስኩ የተደረጉ የዳሰሳዎች ጥናቶች ያሳያሉ ፡፡ ለአብነትም ለስኳር ልማት የተገነቡ ፕሮጀክቶች እንደ ወንጂ፣ መተሃራ፣ ፊንጫ ፣ የአሚባራ፣ የአልዌሮ፣ የጎዴ፣ የተንዳሆ እና የከሰም መስኖ ልማት ፕሮጀክቶች ተጠቃሾች ቢሆኑም በትግበራ ሂደት ግን ለአመታት ባጋጠሙ ተግዳሮቶች ውጤታማ ሳይሆኑ መቆየታቸው ይታወቃል፡፡

ይህንን አዙሪት በመስበርና የምግብ ሉዓላዊነትን ለማረጋገጥ፣ ከተፈጥሮ ዝናብ ባሻገር የከርሰ-ምድርና የገጸ-ምድር ውኃን በአግባቡ በመጠቀም መስኖን ማስፋፋት ወሳኝ ሆኖ ተገኝቷል። በተለይም ባለፉት የለውጥ አመታት የኢትዮጵያ መንግስት ከዚህ የተለመደና ፈተና የሆነ አዙሪት ለመላቀቅ የሚያስችሉ የተለያዩ እቅዶችን አዘጋጅቶ እና ዘርፉን ራሱን በቻለ ሚኒስቴር መስራቤት ደረጃ በማደራጀት አዲስ የፖሊሲ መር የልማት ጥረትን ተግባራዊ ለማድረግ የሚያስችል ስራ መስራት ጀምሯል፡፡

መንግስት የኢትዮጵያን የምግብ ሉአላዊነት ለማረጋገጥ ከወሰዳቸው ወሳኝ እርምጃዎች መካከል የመስኖ ልማት ዘርፍን ውጤታማ በሆነ መንገድ በማሻሻል ምርታማነትን ማሳደግ እንዲቻል ዘርፋ ለአጠቃላይ አገራዊ እድገት የሚኖረውን ሚናም በልዩ ትኩረት ለማሳደግ እንዲያስችለው መስኖ በጥናት በተለዩ ቦታዎች ላይ በልዩ ትኩረት እንዲያስፋፋ በማለም የመስኖና ቆላማ አካባቢ ሚኒስቴርን በ2014 ዓ/ም እንዲቋቋም አድርጓል፡፡ በዚህም የአገር አቅም በፈቀደ ልክም መንግስት ለዘርፉ ከፍተኛ በጀት እንዲመደብለት እና በዘርፉ ተግባራዊ ለውጥ እንዲመጣ የሚያስችሉ ስራዎችን ሲሰራ ቆይቷል ፡፡

የመስኖና ቆላማ አካባቢ ሚኒስቴርም የመስኖና ቆላማ አካባቢ ልማትን ወደ ተቀናጀ የልማት አቅጣጫ በመምራት፤ ሀገራችን ያላትን ከፍተኛ የውሃና ሰፊ የመሬት ሀብት ማዕከል በማድረግ፤ የመስኖ ልማትን በማስፋፋት እና በቆላማ አካባቢ የሚገኘውን እምቅ የልማት ፀጋዎችን በማጥናትና ለአርብቶአደሩና ከፊልአርብቶአደሩ ጥቅም እንዲዉል በማድርግ የሀገራችንን የምግብ ሉዓላዊነት እንዲረጋገጥ ለማስቻል መተግበር የጀመራቸውም ስራዎች አመርቂ ውጤቶች ማሳየት ጀምረዋል፡፡

መስሪያ ቤቱ ግዙፍ የመስኖ ፕሮጀክቶችን በማስጠናትና በመገንባት፤በሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ እና በክልሎች የሚገቡ አነስተኛ መስኖዎችን በመከታተልና ድጋፍ በመስጠት በሃገሪቱ ምርትና ምርታማነት ላይ ተጨባጭ ለውጥ ማምጣት ያስቻሉ ተግባራትን መጀመሩም ከወዲሁ መታዘብ ይቻላል፡፡

በተለይ ደግሞ ባለፋት ሁለት የበጀት አመታት ማለትም በ2017 እና 2018 በጀት ዓመት በኢትዮጵያ የመስኖ ፕሮጀክቶች ግንባታ አፈጻጸም ዙርያ የተከናወኑ ስራዎች በአጠቃላይ በዘርፋ የሚታዩ ጅምር ሙከራዎችን ወደ አዲስ ታሪክ ያሸጋገረ ምዕራፍ ላይ መድረሱን መታዘብ ይቻላል።

ዘርፋ ከተሰጠው ልዩ ትኩረትና በአገር አቀፍ ደረጃ የመስኖ ልማት ጥያቄዎች መበራከት ከጅምሩ በቂ ጥናቶችና የዲዛይን ስራዎች ጥልቅ የበጀት ዝግጅትና በከፍተኛ የህዝብና የመንግስት አመራር ማእቀፎች በቂ ውይይት ተደርጎባቸው እንዲሁም የአፈጻጸም ስጋቶችና በተለይም ከአጠቃላይ የበጀት ዝግጅቶች አንጻር በነበሩ ውስንነቶች ጉልህ ችግሮች የነበሩ ቢሆንም ሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ ከህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት እና ከገንዘብ ሚኒስቴር ጋር በፍጥነት በመመካከር መሰረታዊ የማጣጣም ስራዎች መከወን በመቻሉ በርካታ ስራዎችን በተከታታይ ወራት በስኬት ሐዲድ ለማስጓዝ ተችሏል።

በዚህም በነዚህ ሁለት አመታት ለበርካታ አመታት ግንባታቸው የተጓተቱ ፣ የዲዛይን ስራ ጉድለቶች የነበሩባቸው ተጠናቀውም ለረጅም ጊዜ ጥገና ያልተደረገላቸው እና ከፍተኛ ብልሽት አጋጥሟቸው የነበሩ ፕሮጀክቶችን ቁርጠኛ በሆነ የፕሮጀክት አመራር ክትትል እና ጥብቅ የኮንትራት አስተዳደር ስርዓትን መሰረት በማድረግ ፕሮጀክቶችን በማጠናቀቅ አመርቂ ውጤቶች ተመዝግበዋል፡፡

ለዚህ ስኬት ሚኒስቴር መስሪያ ቤታችንም መንግስት የኢትዮጵያን የምግብ ሉአላዊነት ለማረጋገጥ ያለውን ፅኑ ፍላጎትና እያደረገ ያለውን ከፍተኛ ድጋፍ ከግንዛቤ በማስገባት ይህንንም በሚመጥን መልኩ ተገቢውን ትኩረት ሰጥቶ በጥራት በፍጥነት እና የኮንትራት ስምምነቶችን መሰረት በማድረግ የሰጠው በሳል አመራርም ተጠቃሽ ምክንያት ነው።

በዚህም ምክንያት ለአመታት የዘገዩና የማህበረሰባችን የአመታት የቅሬታ ምንጨ ሆነው የኖሩትን በአጠቃላይ 10 የሚሆኑ ግዙፍ የመስኖ ፕሮጀክቶችን በአጭር ግዜ ከውስብስብ ችግሮች በማላቀቅ በልዩ ትኩረት ቅድሚያ በተሰጣቸው አቅጣጫ መሰረት በተፋጠነ ጊዜ እንዲጠናቀቁ ጥረት ተደርጓል።

እነዚህም የመስኖ መሰረተ ልማት ፕሮጀክቶች የማልማት አቅማቸው እና ተጠቃሚ የሚያደርጉት እማና አባ ወራወዎች በቅደም ተከተላቸው መሰረት የሚከተሉት ናቸው ፡-
1.ጊዳቦ ሎት 2 - የማልማት አቅሙ- 13420 ሄ/ር 26840 እማ/አባወራዎች
2. ጎዴ -የማልማት አቅሙ -10,000 ሄ/ር 20000 እማ/አባወራዎች
3. ወልመል ሎት 1 እና 2 – 12040 ሄ/ር -24080 እማ/አባወራዎች
4. ጨልጨል ሎት 2- 4145 ሄ/ር 8290 እማ/አባወራዎች
5.የቄጦ መስኖ 5000 ሄ/ር 10,000 እማ/አባወራዎች
6. የታችኛው ርብ -3200 ሄ/ር 6400 እማ/አባወራዎች
7. የተንዳሆ - 60,000 ሄ/ርያለማል 120,000 እማ/አባወራዎች
8. የከሰም መስኖ -20 ሺኅ ሄ/ር 40,000 እማ/አባወራዎች
እንዲሁም አርጆ ዲዴሳ እና መገጭ መስኖ ልማት ፕሮጀክቶች መሠረታዊ የግንባታ ሥራቸው አልቆ የማጠናቀቂያ ሥራቸው እየተፋጠነ ከመሆኑም በላይ በቅርቡ በክብር የሚመረቁ ይሆናል፡፡
መገጭ እና አርጆ የመስኖ ፕሮጀክቶች ሲጠናቀቁ በአጠቃላይ የ10ሩ ፕሮጀክቶች ብቻ ድምር የማልማት አቅማቸው 224,805 ሄክታር ሲሆን 450,000 እማና አባወራዎችን ተጠቃሚ የሚደርጉ ናቸው፡፡

በሌላ በኩል እንደ ጨልጨል (ሎት1) አጂማጫጫ፣ ካሊድ ዲጆ፣ ሎጊያ፣ ላይኛው ጉደር፣ አንገር ፣ ፈንታሌ፣ ወይቦ፣ ላይኛው ርብ፣ ሽንሌ፣ እና አደኣ በቾ የመስኖ መሰረተ ልማት ፕሮጀክቶች በዕቅዳቸው መሠረት የግንባታ ስራዎቻቸው እየተከናወ ባጠናቀቅናቸው የመስኖ ፕሮጀክቶች በአሁኑ ወቅት ሰፋፊ የእርሻ መሬቶችን በማልማት የማህበረሰቡን ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ የተቀናጁ ስራዎች በመተግበር ላይ እንገኛለን፡፡

መንግስት ለመስኖ ልማቱ ዘርፍ በሰጠው ከፍተኛ ትኩረት በተሰሩ ስራዎች ከለውጡ በፊት 490 ሺህ ሄክታር የነበረው የመስኖ ሽፋን ወደ 2.6 ሚሊዮን ሄክታር ከፍ እንዲል አድርጓል፡፡ አሁን የተጀመሩ ፕሮጀክቶችም ሲጠናቀቁ የአገራችን የመስኖ ሽፋን በከፍተኛ መጠን የሚጨምር ይሆናል፡፡ እነዚህ መሰረተ ልማቶችም የተጀመረውን የኢትዮጵያን የምግብ ሉአላዊነት በማረጋገጥ ረገድ የሚኖራቸው ሚና ከፍተኛ ነው፡፡

በ2017 እና በ2018 በጀት አመት ፕሮጀክቶች አጠናቅቀን ለስኬት ስንበቃ ፤ ግንባታዎች ባቀድነው ጊዜ እንዳይጠናቀቁ ስያደርጉ የቆዩትን፣ እንደዚሁም በቀጣይነትም ስራን ሊያስጓጉሉ የሚችሉትን ቁልፍ ማነቆዎች በጥናት በመለየት ውስብስብ ለሆኑና ለቆዩ ችግሮች ተገቢ እና ህጋዊ መፍትሄ እንዲያገኙ በማድረግ ረገድ የተሰሩ ስራዎች ሚናቸው ትልቅ ነው፡፡

በመሆኑም ይህ ፈጣን የፕሮጀክት አፈጻጸም እና ክትትል በቀላሉ የተገኘ እንዳልሆነ መገንዘብ ያሻል።
ለመሆኑ በእነዚህ የግንባታ 2 አመታት እንደማንኛውም የኮንስትራክሽን ዘርፍ የመስኖ ግንባታ ያጋጠሙት ተግዳሮቶች ምንድናቸው? የተሰጣቸው መፍትሔዎችስ ?
በግንባታ ሂደቱ ያጋጠሙንን ተጠባቂና ተጠባቂ ያልሁኑ ተግዳሮቶች ተወጥተን የግንባታ ስራችንን ስናከናውን በግንባታ ሂደቱ ላይ ተፅዕኖ ያሳደሩ ዋና ዋና ተግዳሮቶችን የሚከተሉት ናቸው፦

* የመስኖ ልማት ፕሮጀክቶች ከውኃ ጋር የተቆራኙና በካበተ የዘርፍ ጥናት የተደገፋ መሆን የሚገባቸው በመሆናቸው በዘርፉ ልምድ ያላቸው በቂ አገር በቀል የአማካሪና ተቋራጮች አቅም በበቂ አለመኖሩ ከጅምሩ የታዩ ተግዳሮቶች ነበሩ:: በተጨማሪም አብዛኞቹ ፕሮጀክቶች የሚከናወኑት በመንግስት የልማት ድርጅቶች ሲሆን ተቋማቱ በዘርፋ ለሚደረግ የመሰረተ ልማት ግንባታ የነበራቸው ልምድና አቅምም ውስን ከመሆኑም በላይ ከግሉ ዘርፍ የሚሳተፉት በጣት የሚቆጠሩ ተቋማትም ገና አጥጋቢ ቁመና ያልነበራቸው መሆኑ።

* የበጀት እጥረትና የገንዘብ አቅርቦት መዘግየት፦ ፕሮጀክቶቹ ከፍተኛ ሀብት የሚጠይቁ ቢሆንም በየዓመቱ የሚመደበው በጀት አነስተኛ መሆኑና የተፈቀደው በጀትም በወቅቱ ጥሬ ገንዘብ ሆኖ ባለመለቀቁ ከክፍያዎች መስተጓጎል የተነሱ መጓተቶችና የዋጋ ንረት ፕሮጀክቶች በሚፈለገው ደረጃ ማከናወን አለመቻሉ፣

* ከፍተኛ የገበያ የዋጋ ንረት (Market Inflation)፦ ከ2013 ዓ.ም ጀምሮ በዓለም አቀፍና አገር ውስጥ ሁኔታዎች ምክንያት እንደ ሲሚንቶ፣ ብረት፣ ነዳጅ እና የጉልበት ዋጋ ላይ በየግዜው ከፍተኛ ጭማሪ ማጋጠሙ። በዚህም ምክንያት የፕሮጀክት በዘገዩ ቁጥር ወጪዎቻቸው በየግዜው እንዲጨምሩ ምክንያት ሆነዋል ::

* የስትራቴጂካዊ ግንባታ ዕቃዎች አቅርቦት እጥረት፦ ሲሚንቶ፣ ብረትና ነዳጅ በገበያ ላይ በበቂ ሁኔታ በወቅቱ አለመገኘታቸው የግንባታውን ፍጥነት በእጅጉ ገድበውት ቆይተዋል። በዚህም ምክንያት ፕሮጀክቶች በእቅዳቸው ልክ እንዳይከወኑ ምክንያት ሆኖ ቆይቷል ::

* የግድብ እና መስኖ መሰረተ ልማቶች ዲዛይን ስራዎች ጉልህ ክፍተቶችና ያጋጠሙ የጂኦሎጂካል ውስብስብነት ችግሮች :: ምንም እንኳን ፕሮጀክቶች መነሻ የሚሆኑ ጥናትና ዲዛይን ተሠርቶባቸው ቢጀመሩም፣ በትግበራ ወቅት በሚያጋጥሙ የመሬት አቀማመጥና የጂኦሎጂካል ይዘቶች ምክንያት የዲዛይን ክለሳዎችን ማድረግ የግድ ማስፈለጉ የውል ማሻሻያዎችንና የጊዜ ማራዘሚያዎችን እንዲደረጉ የግድ የሚያስብሉ ሁኔታዎች አጋጥመዋል ::

በዚህም ምክንያት ለሚኖሩ ለውጦች ተጨማሪ የኮንትራት ወጪ እና ግዜ መጠየቃቸው የግድ ሆኗል።
የተወሰዱ ስልታዊና መዋቅራዊ የማስተካከያ እርምጃዎች የመስኖና ቆላማ አካባቢ ሚኒስቴር ከዚህ በፊት በተደጋጋሚ ያጋጠሙትን የአሠራር ክፍተቶች፣ የኦዲት ግኝቶችና የባለድርሻ አካላትን አስተያየቶች እንደ ግብዓት በመውሰድ ሰፊ ተቋማዊ ለውጥ (Institutional Reform) አድርጓል።
በዚህም መሠረት የተወሰዱት ቁልፍ ተቋማዊ እርምጃዎች የሚከተሉት ናቸው፦

* ልዩ የፕሮግራም ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት በአዲስ መልክ በ2017ዓ/ም ተቋቁሟል ፦ከዋናው መሥሪያ ቤት እስከ ፕሮጀክት ሳይት የነበረውን የቁጥጥር እና ክትትል ለማጥበቅና የውል አስተዳደር እንዲሁም የቁጥጥር ሥርዓቱን (Contract Administration & Construction supervision) በዲጂታል ፕላትፎርም ጭምር ለማዘመን ዘርፈ-ብዙ ብቁ ባለሙያዎችን ያቀፈ ፕሮጀክት ጽሕፈት ቤት ተቋቁሟል።
* ጥብቅ የክትትልና ግምገማ (M&E) ሥርዓት መዘርጋት፦የዲጂታል ቴክኖሎጂን በመጠቀም ዕለታዊ፣ ሳምንታዊ፣ወርሃዊ፣ ሩብ ዓመት፣ ግማሽ ዓመት እና ዓመታዊ የክትትልና የመስ ክምልከታ ሥርዓት ተዘርግቶ ተግባራዊ ሆኗል።

* በኮንትራት ስምምነት መሰረት ለፕሮጀክቶች ክትትል የሚያስፈልገውን ሎጅስቲክስ እንዲሟላ ተደርጓል፥- በአዲስ መልክ ለተደራጀዉ ፕሮግራም ጽ/ቤት ከማዕከል እስከ ፕሮጀክት ሳይት ለተመደቡ የስራ መሪዎችና ሙያተኞች የሚያስፈልጉ የመስክን ነባራዊ ሁኔታ የሚቋቋሙ የመስክ ተሽከርካሪዎች እና የቢሮ ቁሳቁሶችን በኮንትራት ስምምነት ውስጥ በተቀመጠው መሰረት በማሟላት የክትትል አመራሮች እና ባለሙያዎች በተቀናጀ መልኩ ጉልበታችዉና እውቀታቸዉን ለፕሮጀክቶቹ ስኬት የሚያውሉበትን ሁኔታ በመፍጠር በጊዜና በጥራት ፕሮጀክቶችን በማጠናቀቅ ውጤታማ ስራ እየተመዘገበ ይገኛል::

* የቁሳቁስ አቅርቦት ሰንሰለትን ማሳለጥ (Supply Chain Optimization)፦ የሲሚንቶ እና የነዳጅ እጥረትን ለመቅረፍ ሚኒስቴሩ በቀጥታ ከአምራች ፋብሪካዎችና አቅራቢዎች ጋር ስልታዊ ትስስር በመፍጠር የግንባታ ግብዓቶች ሳይቆራረጡ ፕሮጀክት ሳይት ላይ እንዲቀርቡ አድርጓል።

* ባለሦስት ወገን ስምምነት (Tri-party Agreement) መተግበር፦ በተቋራጭ፣ በአማካሪ መሐንዲስ፣ በባለቤት(ሚኒስቴሩ) እና በቁሳቁስ አቅራቢዎች መካከል የተቀናጀ የጋራ መግባቢያ ስምምነት በመፈረም ሥራዎች በተቀመጠላቸው ወሰን፣ በጀትና ጥራት ኮንትራት መሰረት አድርገው እንዲከናወኑ ተደርጓል።

* አዳዲስ መመሪያዎችና ስታንዳርዶች ማዘጋጀት፦ ወደፊት ለሚከናወኑ ማናቸውም ግንባታዎች መነሻ የሚሆኑ የፕሮጀክት አስተዳደርን የሚያዘምኑ አዳዲስ የአሠራር ደንቦችና መመሪያዎች ተዘጋጅተዋል።

* የዋጋ ማስተካከያ መፍቀድ፦ አገር በቀል ተቋራጮች ፕሮጀክቶች በወቅቱ መጠናቀቅ ባለመቻላቸው ያጋጠመውን የዋጋ ንረት በራሳቸ መቋቋም ባለመቻላቸው፣ በመንግስት የተቀመጡ አሠራሮችን በመከተል ቀደም ሲል የዋጋ ማስተካከያን ይከለክሉ የነበሩ ውሎችን ከ2013 ጀምሮ በተሰጠው የመንግስት ውሳኔ መሰረት ውሎችን በማሻሻል የዋጋ ማስተካከያ በሃገር ደረጃ እንዲደረግ ፈቅዷል።

* የበጀት እጥረትና የገንዘብ አቅርቦት መዘግየትን በተመለከተ ሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ ከገንዘብ ሚኒስቴር ጋር በቅርበት በመወያየት እና በመስራት አስፈላጊው በጀት እና ጥሬ ገንዘብ በወቅቱ ለመስኖ ፕሮጀክቶች ቅድሚያ ተሰጥቶ እንዲለቀቁ ማድረግ ተችሏል፡፡

የመስኖ ፕሮጀክቶች እንደ ማንኛውም የግንባታ ፕሮጀክቶች መንግስት ባወጣው የግዥ መመሪያዎች፣ ደንቦች እና ውሎች የሚተዳደሩ ናቸው :: የመስኖና ቆላማ አካባቢ ሚኒስቴር መ/ቤት ከሌሎች ተቋማት የተረከባቸውንም ሆነ በራሱ የጀመራቸውን ፕሮጀክቶች የሚያስተዳድረው የመንግስትን ህግና ስርአትን በማክበር በኮንትራት ውል ስምምነት መሰረት ብቻ ነው፡፡

በዚህም መሰረት በየግዜው ልዩ ፍቃድ የሚያስፈልጋቸው ጉዳዮች ሲያጋጥሙም በህግ የመፍቀድ መብት ያለውን የመንግስት አካል ፍቃድ በማግኘት ብቻ የተፈፀሙ ስራዎችን መከወን ተችሏል ፡፡
ከመስኖ ፕሮጀክቶች ውስብስብ ባህሪ በመነሳት በተቻለ መጠን ባሉ ሀገራዊ አቅሞች እና ልምድና አቅም ባላቸው አማካሪ ድርጅቶች ዝርዝር ጥናትና ዲዛይን ሳይሰራ የመስኖ ፕሮጀክቶች አይጀመሩም፡፡ ሆኖም በትግበራ ወቅት የዲዛይን ክፍተቶች መኖራቸው ሲታወቅ በተቀመጠው የውል አስተዳደር ስምምነት መሰረት የፕሮጀክቶች የዲዛይን ችግር እንዲፈታ በማድረግ የተጀመሩ ፕሮጀክቶች በዲዛይን
ማሻሻያው መሰረት እንዲቀጥሉ እና እንዲጠናቀቁ ይደረጋሉ፡፡

ምንም እንኳን የዲዛይን ክፍተቶች ችግር ደረጃ ቢለያይም ፕሮጀክቶች በተግባር የዲዛይን ክፍተቶች እንደሚያጋጥማቸው ይታወቃል፡፡ ከፕሮጀክቶች ውል አስተዳደር አንፃርም ተቋራጭ እና አማካሪ ድርጅቶች በገቡት ውል መሰረት ብቻ ሚኒስቴር መ/ቤቱ ውሎችን ያስተዳድራል በዚህም የፕሮጀክቶች አፈጻጸም ውጤትም ይህንኑ ሀቅ ያረጋግጣል። በመሆኑም በሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ ከውል ውጪ የሚፈፀሙ ምንንም አይነት ግዥዎችና ጭማሪዎችም የሉም።

አለማቀፍ ልምዶች እንደሚያሳዩት ማንኛውም ፕሮጀክት ተግባራዊ በሚደረግባት ወቅት በገቢያ ሁኔታ ለሚከሰቱ የዋጋ ጭማሪዎች ተገቢውን አሰራር እና ኮንትራት ስምምነትን በመከተል የሚፈቀዱ የዋጋ ማስተካከያዎችን በማድረግ ፕሮጀክቶች ተግባራዊ ይደረጋሉ፡፡

በአገራችን ከ2013 ዓ.ም. ጀምሮ በከፍተኛ ሁኔታ የግንባታ ግብአቶች በመጨመሩ፣የነዳጅ ዋጋ በከፍተኛ ሁኔታ በመጨመሩ እና በአለማቀፍ ሁኔታዎች መለዋወጥ ምክንያት የግንባታ ሴክተሩ በከፍተኛ ሁኔታ ችግር ውስጥ ገብቶ ቆይተው የነበሩ ፕሮጀክቶች በመኖራቸውም እስካሁንም ከተመሳሳይ ችግሮች ሙሉ በሙሉ ለማገገም የሚያስችል ስራ መስራትም ቀጣይ የቤት ስራችን ይሆናል፡፡

በዚህም ምክንያት አገር በቀል ተቋራጭ ድርጅቶች የተከሰተውን የግንባታ ግብአቶች ከፍተኛ የዋጋ ጭማሪ በራሳቸው መቋቋም እንዳቃታቸው መንግስት በመገንዘቡ የተቀመጡ አሰራሮችን በመከተል የዋጋ ማስተካከያ እንዲደረግ ፍቃድ ሰጥቷል፡፡ በዚህም መሰረት ቀደም ሲል የዋጋ ማስተካከያ ይከለክሉ የነበሩ ውሎችን በማሻሻል የዋጋ መስተካከያ መፍቀድ እና ተግባራዊ ማድረግ ከፕሮጀክቱ መጠናቀቅ የሚያስገኘውን ጥቅም ቅድሚያ በመስጠት በተሰጠው ፍቃድ መሰረት ተግባራዊ ተደርጓል፡፡

ኢትዮጵያ በዝናብ ጥገኝነት ላይ የተመሠረተውን የግብርና ክፍለ-ኢኮኖሚ ወደ መስኖ መርና አስተማማኝ ምርታማነት ለመቀየር የጀመረችውን ጉዞ ስኬታማ ሊሆን የሚችለው አሁን የተጀመሩት ተቋማዊ ሪፎርሞች እና ፕሮጀክቶችን በማጠናቀቅ ወደ ውጤት የመቀየር ጅምሮች ቀጣይነት ሲኖራቸው ብቻ ነው። ይህንን ለማደናቀፍና ኮንትራትና ፕሮጀክት አስተዳደር ስርዓትን በአግባቡ መረዳት ባቃታቸው ወይም ሆን ተብሎ ሂደቶችን ለማጠልሸት የሚሰሩ ስራዎች በፍፁም ተቀባይነት ሊኖራቸው አይችሉም ::

እንደሚታወቀው ሃገራችን በተለያዩ ሴክተሮች አስደናቂ የሆኑ ስኬቶችን እያስመዘገበች ትገኛለች፡፡ ከዚህ አንጻር እንደ ሃገር የምናስመዘግባቸው ስኬቶች ለህዝባችንን እና ለአጋሮቻችን የሚሰጠው ትርጉም ትልቅ የመሆኑን ያህል ይህ ጅምር እመርታ የማያስደስታቸው በከፍተኛ የአመራር ቁርጠኝነት እና የአጋሮች ጥረት የተገኙ ውጤቶች የሚያቅራቸው ሀይላት መኖራቸው ግን ሳይታለም የተፈታ ነው፡፡

ከዚህ አንጻር በኢትዮጵያ ታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ በመስኖ ዘረፍ እየተገኘ ያለውን ስኬት ለመገንዘብና እውቅና ለመስጠት ሲቸገሩ ይስተዋላል፡፡ ይሁን እንጂ ሚኒስቴር መስሪያ ቤታችን ይህንን ሁኔታ ወደ ጎን በመተው የተቋቋመለትን አላማ እና የኢትዮጵያን ሁለንተናዊ ሉአላዊነት እና የህዝብ ጥቅም ታሳቢ በማድረግ በዘርፉ የሚገኙ አሰራሮችንና ህጎችን መሰረት በማድረግ በሃገሪቱ የጀመራቸውን በውጤት የታጀበ የመስኖ ፕሮጀክቶች የማጠናቀቅ ድሎችን አጠናክሮ የሚቀጥል ይሆናል፡፡

ለኢትዮጵያ የምግብ ሉኣላዊነት መረጋገጥ እንሰራለን!!
የመስኖና ቆላማ አካባቢ ሚንስቴር
ሃምሌ 9 ቀን 2018 ዓ.ም

የሥልጣን መያዣው መንገድ በምርጫ ብቻ መሆን እንዳለበት ሕዝቡ በተግባር አሳይቷል፡- የኢዜማ መሪ አቶ እዮብ መሳፍንት
**********************

የኢትዮጵያ ዜጎች ለማኅበራዊ ፍትሕ (ኢዜማ) መሪ አቶ እዮብ መሳፍንት ከኢቲቪ ወቅታዊ ጋር ባደረጉት ቆይታ፣ የድህረ ምርጫ ወቅታዊ ሁኔታዎችንና የፓርቲያቸውን የቀጣይ የፖለቲካ አቅጣጫ በተመለከተ ሰፊ ማብራሪያ ሰጥተዋል፡፡

መሪው በምርጫው ወቅት የታየውን ከፍተኛ የሕዝብ ተሳትፎ ያደነቁ ሲሆን፣ ሕዝቡ በተለያዩ ተግዳሮቶች ሳይበግረው ረጅም ሰዓት ተሰልፎ መምረጡ ከሰላማዊ አማራጭ ውጪ በጠመንጃ ሥልጣን የመያዝ አባዜ ከኢትዮጵያ የፖለቲካ ባህል ውስጥ ሙሉ በሙሉ መወገድ እንዳለበት ያሳየበት ግልጽ መልዕክት ነው ብለዋል፡፡

ኢዜማ ወደ ምርጫው የገባው የኢትዮጵያን ተጨባጭ የፖለቲካ ምኅዳር በጥልቀት ገምግሞ መሆኑን የገለጹት አቶ እዮብ፣ ፓርቲው አስቀድሞ ካስቀመጠው ግብ አንጻር የአሁኑ ተሳትፎው ከሞላ ጎደል ስኬታማ እንደነበርና ምርጫ ሲደርስ ብቻ የሚደናገጥ ሳይሆን ራሱን ወዲያውኑ ለቀጣዩ ምርጫ ማዘጋጀት መጀመሩን አስታውቀዋል፡፡

ኢዜማ በክልልና በፌደራል ምክር ቤቶች በድምሩ 86 ወንበሮች ማግኘቱን የጠቀሱት መሪው፣ እነዚህን ወንበሮች በመጠቀም አማራጭ ፖሊሲዎችን ወደፊት ለመግፋትና መንግሥትን ለመጠየቅ በቁርጠኝነት እንደሚሰሩበት አረጋግጠዋል፡፡

አያይዘውም አሁን ለተመረጠው መንግሥት የተሰጠው ኃላፊነት ከተጠያቂነት ጋር የተሰጠ ሕዝባዊ አደራ እንጂ እንደፈለጉ የሚፈነጩበት ሥልጣን አለመሆኑን አሳስበዋል፡፡

በኢትዮጵያ ያለው የምርጫ ሥርዓት ተቀይሮ የአንድም ዜጋ ድምፅ እንዳይባክን የሚያደርግ “የተመጣጣኝ ውክልና ሥርዓት” ሊተገበር እንደሚገባ ፓርቲያቸው በፅኑ እንደሚያምንና ኢትዮጵያ ውስጥ ከፖለቲካና ከዘውግ ወገንተኝነት የጸዱ፣ በእውቀት ላይ የተመሰረቱ ገለልተኛ ተቋማትን (Institutions) ለመገንባት የገዥው ፓርቲ ቀዳሚ ኃላፊነት ቢሆንም የሁላችንም የጋራ ርብርብ ያስፈልገናል ብለዋል፡፡

የባሕር በር ጉዳይን በተመለከተ ማብራሪያ የሰጡት አቶ እዮብ መሳፍንት፣ የባሕር በር ጥያቄ የቅንጦት ሳይሆን ከ120 ሚሊዮን በላይ ሕዝብ ላላት ሀገር የልማት፣ የዕድገትና የደኅንነት ዋስትና መሆኑን ገልጸዋል።

ይህንን ብሔራዊ ጥቅም ከፊት ሆኖ ከሚያራምድ ከማንኛውም አካልና ከመንግሥት ጋር በትብብር ለመሥራት ፓርቲያቸው ዝግጁ መሆኑን በድፍረት ተናግረዋል፡፡

በመሐመድ ፊጣሞ
#ethiopianelection #ezema #peacefulpolitics #nationalinterest #ethiopianbroadcastingcorporation

የመዳረሻ ልማት ለኢትዮጵያ ኢኮኖሚ
#ethiopia | ባሌ፣ ሮቤ - የኢትዮጵያ የመስኖና ቆላማ አካባቢዎች ልማት ሚኒስትር ዶ/ር አብርሃም በላይ የመዳረሻ ልማት ለኢትዮጵያ የኢኮኖሚ ሽግግር፣ የሥራ ዕድል ፈጠራ እና የዓለም አቀፍ ተወዳዳሪነት ማሳደግ ወሳኝ ሚና እንዳለው ገለጹ።

በመዳ ዋላቡ ዩኒቨርሲቲ በተካሄደው 2ኛው ዓለም አቀፍ ኮንፈረንስ ላይ “The Responsible AI Revolution: Building Ethiopia's Institutional Edge in Tourism and Hospitality by 2030” በሚል አበይት ርዕስ ሚኒስትሩ “የመዳረሻ ልማት ብሔራዊ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ጥቅሞች” በሚል ርዕስ ባቀረቡት ንግግር፣ መዳረሻዎች የቱሪዝም መስህቦች ብቻ ሳይሆኑ የኢኮኖሚ ዕድገት፣ የኢንቨስትመንት ማዕከላት፣ የማህበራዊ ለውጥ መድረኮች እና የብሔራዊ ማንነት መገለጫዎች መሆናቸውን አስታውቀዋል።

እንደ ዶ/ር አብርሃም ገለጻ፣ ኢትዮጵያ በኢኮኖሚ ማሻሻያ ፕሮግራሞቿ ውስጥ የግሉን ዘርፍ ተሳትፎ ለማሳደግ፣ ኢንቨስትመንት ለመሳብ፣ መሠረተ ልማትን ለማዘመን እና ዘላቂ የሥራ ዕድሎችን ለመፍጠር እየሰራች ሲሆን፣ የመዳረሻ ልማት እነዚህን ግቦች በተግባር የሚያሳካ ስትራቴጂ መሆኑን ጠቁመዋል።

ሶፍ ኦማር ዋሻዎች፣ የባሌ ተራሮች ብሔራዊ ፓርክ፣ ዋንጪ፣ ሐረር፣ ሐዋሳ ሐይቅ፣ ጣና ሐይቅ፣ ገራልታ እና አርባምንጭን ጨምሮ የኢትዮጵያ መዳረሻዎች ጎብኚዎችን፣ ባለሀብቶችን፣ ተመራማሪዎችን እና ፈጣሪዎችን ከዓለም ዙሪያ ለመሳብ ትልቅ አቅም እንዳላቸውም ተናግረዋል።

ዶ/ር አብርሃም የመዳረሻ ልማት በትራንስፖርት፣ ሎጂስቲክስ፣ ግብርና፣ ሪል እስቴት፣ መስተንግዶ እና አገልግሎት ዘርፎች የኢኮኖሚ እንቅስቃሴን እንደሚያነቃቃ ገልጸው፣ በተለይም ለወጣቶችና ለሴቶች ሰፊ የሥራ ዕድል እንደሚፈጥር አስታውቀዋል።

በተጨማሪም የቢሾፍቱ ዓለም አቀፍ አየር ማረፊያን ጨምሮ በትስስር እና መሠረተ ልማት ላይ የሚደረጉ ኢንቨስትመንቶች የቱሪዝም፣ የንግድ፣ የኢንቨስትመንት እና የሪል እስቴት ዕድሎችን እንደሚያሰፉ ገልጸዋል።

በመጨረሻም የኢትዮጵያ የመስኖና ቆላማ አካባቢዎች ልማት ሚኒስትር ዶ/ር አብርሃም በላይ ዩኒቨርሲቲዎች፣ የልማት አጋሮች፣ የግሉ ዘርፍ ባለሀብቶች እና የአካባቢ ማህበረሰቦች በመዳረሻ ልማት ዘርፍ በትብብር እንዲሰሩ ጥሪ አቅርበው፣ የኢትዮጵያ መዳረሻዎችን ዓለም አቀፍ ተወዳዳሪ የኢንቨስትመንትና የፈጠራ ማዕከላት ማድረግ እንደሚቻል አስገንዝበዋል።
#ethiopia #destinationdevelopment #tourism #investment #economicgrowth #getutemesgen #ethiopia #bale #tourism #getutemesgen #ጌጡተመስገን #artificialintelligence #digitalethiopia2030 #mwu

Beyond the seat counts, Ethiopiau2019s 7th general election made history through historic policy debates, institutional neutrality, and safe, inclusive voting spaces for women.
#ethiopia #election #democracyinhousing ","delight_ranges":[],"image_ranges":[],"inline_style_ranges":[],"aggregated_ranges":[],"ranges":[{"entity":{"__typename":"Hashtag","__isEntity":"Hashtag","url":"https://www.facebook.com/h...
Beyond the seat counts, Ethiopia’s 7th general election made history through historic policy debates, institutional neutrality, and safe, inclusive voting spaces for women.
#ethiopia #election #democracyinhousing

ኢትዮጵያ በ2030 በኃላፊነት በተመራ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ የቱሪዝምና ሆስፒታሊቲ ተቋማዊ ብቃቷን ማጠናከር አለባት ተባለ

ሮቤ፣ ባሌ – ሰኔ 15፣ 2018 ዓ.ም.
#ethiopia | ኢትዮጵያ በ2030 የቱሪዝምና ሆስፒታሊቲ ዘርፍ ተወዳዳሪ ለመሆን ከቴክኖሎጂ አጠቃቀም ባሻገር ጠንካራ ተቋማዊ አቅም፣ የሰው ኃይል ብቃት እና የዲጂታል ሥርዓት ግንባታ ላይ ማተኮር እንዳለባት የኢኖቬሽንና ቴክኖሎጂ ሚኒስቴር የሚኒስትሩ አማካሪ ገለጹ።

ዶ/ር አብዮት ይህን ያሉት በመዳ ዋላቡ ዩኒቨርሲቲ በተካሄደው 2ኛው ዓለም አቀፍ ኮንፈረንስ ላይ “The Responsible AI Revolution: Building Ethiopia's Institutional Edge in Tourism and Hospitality by 2030” በሚል ርዕስ ባቀረቡት ቁልፍ ንግግር ነው።

እንደ አማካሪው ገለጻ፣ ኢትዮጵያ በዲጂታል ሽግግር ጉዞዋ ከዜሮ እየተነሳች አይደለችም። ባለፉት ሰባት ዓመታት በቴሌኮም ሪፎርም፣ በዲጂታል መሠረተ ልማት፣ በዲጂታል መታወቂያ፣ በክፍያ ሥርዓቶችና በመንግሥት አገልግሎቶች ዘርፍ ጉልህ እድገቶች ተመዝግበዋል ብለዋል።

በታኅሣሥ 2018 ዓ.ም. የተጀመረው “Digital Ethiopia 2030” የተሰኘው ብሔራዊ ስትራቴጂ ሁሉም ዜጎች በዲጂታል ኢኮኖሚው ተጠቃሚ እንዲሆኑ፣ እኩል ዕድል እንዲያገኙ እና የዲጂታል አገልግሎቶች በእምነትና በደህንነት እንዲሰጡ የሚያስችል መሆኑንም አብራርተዋል።

ዶ/ር አብዮት እንዳሉት፣ የቱሪዝም ዘርፉ ከዲጂታል ለውጥ በፍጥነት ተጠቃሚ ሊሆን ከሚችሉ ዘርፎች አንዱ ሲሆን፣ በአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ የተደገፉ የቱሪዝም መድረኮች፣ የዲጂታል ትኬትና ክፍያ ሥርዓቶች፣ የጎብኚዎች ፍሰት ትንተና እና የተቀናጀ የቱሪዝም መረጃ ሥርዓት ለዘርፉ አዲስ ዕድሎችን እንደሚፈጥሩ ገልጸዋል።

በንግግራቸው የ“MESOB” የተባለውን የተቀናጀ የመንግሥት አገልግሎት መድረክ በአርአያነት ያነሱት አማካሪው፣ ቱሪስቶች ኢትዮጵያን እንደ አንድ የጉዞ ልምድ እንጂ እንደ ተለያዩ ተቋማት እንደማያዩ ገልጸው፣ የቱሪዝም መረጃ፣ የሆቴል አገልግሎቶች፣ የመጓጓዣ አማራጮች፣ የክፍያ ሥርዓቶችና የደህንነት መረጃዎች በአንድ የተቀናጀ ሥርዓት መሰጠት እንዳለባቸው ጠቁመዋል።

ለዚህም የቴክኖሎጂ፣ የሂደት እና የሰው ኃይል ሦስት ዋና ምሰሶዎች በአንድነት መሠራት እንዳለባቸው ገልጸዋል። ብሮድባንድ ግንኙነት፣ ዲጂታል መድረኮች፣ የመረጃ አስተዳደር፣ የAI ሥነ-ምግባር መመሪያዎች እና የሰው ኃይል ብቃት በጋራ ሲጠናከሩ ብቻ ዘላቂ ለውጥ እንደሚመጣ አስገንዝበዋል።

አማካሪው ኢትዮጵያ በ“5 Million Ethiopian Coders” መርሃ ግብር ከ5 ሚሊዮን በላይ ዜጎችን በኮዲንግ፣ በዳታ ትንተናና በአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ መሠረታዊ ክህሎቶች ማሠልጠን መቻሏ ለዘርፉ ጠንካራ የሰው ኃይል መሠረት እየፈጠረች መሆኑን ገልጸዋል።

በመጨረሻም ዶ/ር አብዮት ባዩ፣ በ2030 የኢትዮጵያ ስኬት የሚለካው በተጠቀመችባቸው የAI መሣሪያዎች ብዛት ሳይሆን በዩኒቨርሲቲዎች የተሻሻሉ ሥርዓተ ትምህርቶች፣ በተቋማት የመረጃ ጥራት፣ በዲጂታል ብቃት፣ በግላዊነት ጥበቃ እና በሕዝብ እምነት ላይ መሆኑን አስገንዝበዋል።

ኮንፈረንሱ በመዳ ዋላቡ ዩኒቨርሲቲ በቱሪዝምና ሆስፒታሊቲ ትምህርት ዘርፍ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ የሚያመጣውን ዕድልና ተግዳሮት መወያየት ቀጥሏል።
#ethiopia #bale #tourism #getutemesgen #ጌጡተመስገን #artificialintelligence #digitalethiopia2030 #mwu

A milestone. A movement. A shared responsibility.
#june 16/2026
ELiDA Ethiopia proudly celebrates the establishment of the National Anti-Technology Facilitated Gender-Based Violence (Anti-TFGBV) Network.

We extend our sincere gratitude to government institutions, civil society organizations, media, social media influencers, justice actors, academia, and development partners who have united behind one clear message: online violence must end.

Together, we are building a stronger movement for safer digital spaces, survivor-centered responses, effective laws, accountability, and justice.

This is not just a network—it is a national commitment to ensure that every woman and girl can participate, lead, and thrive online without fear.

ታሪካዊ ምዕራፍ። ታላቅ ንቅናቄ። የጋራ ኃላፊነት።

ኤሊዳ ኢትዮጵያ (ELiDA Ethiopia) ብሔራዊ የፀረ-TFGBV (ቴክኖሎጂን በመጠቀም የሚፈጸም ጾታዊ ጥቃት) መረብ መመስረቱን በኩራት ያበስራል።

«የኢንተርኔት ጥቃት ሊቆም ይገባል!» በሚለው አንድ ግልጽ ዓላማ ሥር ለተሰለፋችሁ፦

ለመንግሥትና ለፍትህ ተቋማት፣
ለሲቪል ማኅበረሰብ እና ለልማት አጋሮች፣
ለሚዲያ፣ ለማኅበራዊ ሚዲያ ተፅዕኖ ፈጣሪዎች እና ለአካዳሚዎች የላቀ ምስጋናችንን እናቀርባለን።

በጋራ በመሆን፦ ደህንነቱ የተጠበቀ ዲጂታል ምኅዳር፣ ተጎጂዎችን ማዕከል ያደረገ ምላሽ፣ ጠንካራ ሕጎች እና ተጠያቂነት የሰፈነበት ሥርዓት እንገነባለን።
ይህ ዝም ብሎ መረብ አይደለም፤ እያንዳንዱ ሴት እና ሴት ልጅ ያለ ፍርሃት በዲጂታል ዓለም ውስጥ እንዲሳተፉ፣ እንዲመሩ እና እንዲበለጽጉ የተገባ ብሔራዊ ቃል ኪዳን ነው!
#የፀረTFGBVመረብ #tfgbvይብቃ #tfgbv #elidaethiopia ! #antitfgbvnetwork #endtfgbv #digitalsafety #technology #የቴክኖሎጂ_ጥቃት_ይቆም #ዲጂታል_ደኅንነት
Ministry of Peace የሰላም ሚኒስቴር Ethiopian Civil Society Organizations Council Ethio telecom Sustainable Technology Solutions-STS Christian Aid Institute for Peace and Security Studies UN Trust Fund to End Violence against Women Ethiopian Women Development Organization - EWDO የሴቶችና ማህበራዊ ጉዳይ ሚኒስቴር Ministry of Women and Social Affairs የኢትዮጵያ የሲቪል ሰርቪስ የመንግሥት ሰራተኞች

Ethio telecom & Afreximbank Join Forces to Accelerate Africa’s Digital Future!

Ethio telecom hosted a high-level strategic engagement with senior executives from the African Export-Import Bank (Afreximbank) at its headquarters. The meeting served a powerful dual purpose: formally welcoming Afreximbank’s newly appointed Regional Director and Head of Mission for East Africa, Mr. Humphrey Nwugo, and exploring strategic financing partnerships to fuel Ethiopia’s digital transformation.

During the engagement, Ethio telecom’s CEO presented the company’s remarkable transformation journey and key achievements realized over successive strategic periods. The presentation highlighted Ethio telecom’s strong operational and financial performance, continued market leadership, expanding digital ecosystem, and its pivotal role in advancing Ethiopia’s national digital transformation agenda and inclusive socio-economic development.

Discussions focused on pairing Afreximbank’s robust continental financing capabilities with Ethio telecom’s ambitious "Next Horizon: Digital and Beyond 2028" strategy. Ethio telecom showcased its successful evolution from a traditional telecom operator into a regional tech powerhouse, highlighting the massive growth of its digital ecosystem, including telebirr, Zemen Gebeya, TeleStream, advanced cloud services, and Z-nexus.

Impressed by Ethio telecom’s strong financial performance, leadership, and regional expansion goals, the Afreximbank delegation expressed strong interest in a long-term strategic financing partnership. Both institutions are committed to moving forward with tailored financing solutions that will drive digital infrastructure, support enterprise transformation, and foster sustainable economic development across the continent.

This milestone engagement marks an exciting step toward building a more connected, inclusive, and thriving African digital economy!
#ethiotelecom #afdb #afrexim #telebirr #digitalethiopia #digitalafrica #gsma #itu #worldbank #oecd #g6countries

የቅዱስ ጳውሎስ ሆስፒታል ሚሊኒየም ሕክምና ኮሌጅ ለዶክተር ሰለሞን አሊ የሙሉ ፕሮፌሰርነት ማዕረግ አፀደቀ
#ethiopia | የቅዱስ ጳውሎስ ሆስፒታል ሚሊኒየም ሕክምና ኮሌጅ ማኔጅመንት ቦርድ ሰኔ 9 ቀን 2018 ዓ.ም ባካሄደው ስብሰባ ለዶክተር ሰለሞን አሊ የሙሉ ፕሮፌሰርነት ማዕረግ መስጠቱን አስታውቋል።

ኮሌጁ የባለሙያውን ሰነዶችና የስራ አፈፃፀም በዝርዝር ከገመገመ በኋላ ይህንን ከፍተኛ የትምህርት ማዕረግ አፅድቆላቸዋል።

ፕሮፌሰር ሰለሞን አሊ በህክምና ምርምርና በማይክሮባዮሎጂ ዘርፍ በስፋት የሚታወቁ አንጋፋ ስፔሻሊስት ናቸው።

የምርምር ስራዎቻቸውም በዋናነት በተላላፊ በሽታዎች፣ በፀረ ጀርም መድኃኒቶች መላመድ እንዲሁም አዲስና ዳግም በሚቀሰቀሱ የቫይረስ አይነቶች ላይ ያተኮሩ ናቸው።

ፕሮፌሰሩ ባለፉት 20 ዓመታት በቅዱስ ጳውሎስ ሆስፒታል ሚሊኒየም ሕክምና ኮሌጅና በጅማ ዩኒቨርሲቲ ውስጥ በመምህርነት፣ በምርምርና በሕክምና አገልግሎት አገራቸውን በቅንነት ያገለገሉ ዓለም አቀፍ ተሞክሮ ያላቸው ምሁር ናቸው።

በማስተማር ስራቸውም በርካታ የሕክምና፣ የጤና ሳይንስ፣ የማይክሮባዮሎጂና የክሊኒካል ሬዚደንት የቅድመና ድህረ ምረቃ ተማሪዎችን አፍርተዋል።

እስካሁንም በዓለም አቀፍ ደረጃ እውቅና ባላቸው የምርምር መጽሔቶች ላይ 56 የምርምር ውጤቶችን ያሳተሙ ሲሆን ስድስት ታላላቅ ዓለም አቀፍ የትብብር የምርምር ፈንዶችንም ማሸነፍ ችለዋል።

በተጨማሪም ፕሮፌሰር ሰለሞን አሊ የሀገሪቱን የምርምርና የማይክሮባዮሎጂ አገልግሎት መሠረተ ልማት ለማጠናከር ከፍተኛ ሚና ተጫውተዋል።

በዚህም በቅዱስ ጳውሎስ ሆስፒታል ሚሊኒየም ሕክምና ኮሌጅ የመጀመሪያውን የጤና ምርምር መጽሔት፣ ዘመናዊ የተላላፊ በሽታዎች የዘረመል ምርምር ላቦራቶሪ፣ ለቀጣይ ጥናቶች የሚሆኑ ናሙናዎችን ለረጅም ጊዜ ማቆያ ማዕከልና የማይክሮባዮሎጂ መረጃዎችን በዲጂታል መንገድ የማደራጃ ሥርዓት መስርተዋል።

ፕሮፌሰር ሰለሞን አሊ በጤናው ዘርፍ ላበረከቱት የላቀ ሙያዊ አስተዋፅኦ በቅርቡ ከጤና ሚኒስቴር የ2018 ዓ.ም የብሔራዊ እውቅና ሽልማት መበርከቱ ይታወሳል።

The Managing Board of Saint Paul’s Hospital Millennium Medical College (SPHMMC), at its regular meeting held today, June 16, 2026, approved the promotion of Dr. Solomon Ali to the rank of Full Professor.

After carefully reviewing her academic, clinical, research, and service achievements, the Board endorsed his promotion in recognition of his outstanding contributions to medical education, research, and institutional leadership

Professor Solomon Ali is a distinguished microbiologist and medical research specialist whose work focuses on infectious diseases, antimicrobial resistance, and emerging/reemerging viral pathogens.
He has served his country for over 20 years at St. Paul’s Hospital Millennium Medical College (SPHMMC) and Jimma University (JU), contributing extensively to academic, clinical, and research activities.

Professor Solomon has trained, mentored, and supervised undergraduate, Master’s, and PhD students, guiding numerous research theses. Throughout his academic and research career, he has published more than 56 articles in reputable international journals and has secured six major competitive international research grants. Prof. Solomon has also played a pivotal role in strengthening research and health service infrastructures.

He has established Millennium Journal of Health, the first scholarly journal in SPHMMC, Infectious Diseases Research and Molecular Laboratory (IDReaM Lab) with integrated bio-banking system, and digitalizing hospital microbiology service laboratory data management system through a DHIS2 based platform.

Recently, Prof. Solomon Ali received national recognition from the Federal Ministry of Health of Ethiopia as the recipient of the 2026 Award for outstanding professional contribution in the health sector.
#stpaulshospital #medicalresearch #microbiology #educationethiopia #healthethiopia #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን #addisababa

Celebrating 20 remarkable years in Belgium! Ethiopian Airlines' Belgium service 20th anniversary has been warmly commemorated with H.E. Ambassador Eshete Tilahun, Ethiopian Ambassador to the BENELUX countries and European Union Institutions, and Mr. Lemma Yadecha, Group Chief Commercial Officer gracing the event in Brussels. #flyethiopian

Celebrating 20 remarkable years in Belgium! Ethiopian Airlines' Belgium service 20th anniversary has been warmly commemorated with H.E. Ambassador Eshete Tilahun, Ethiopian Ambassador to the BENELUX countries and European Union Institutions, and Mr. Lemma Yadecha, Group Chief Commercial Officer gracing the event in Brussels. #flyethiopian

Ethio telecom and the African Development Bank (AfDB) Review Strategic Partnership to Accelerate Ethiopia’s Digital Transformation and Next Horizon Strategy

Ethio telecom CEO, Frehiwot Tamru, held a high-level strategic engagement with Excellency Mr. Solomon Quaynor S, Vice President of the African Development Bank, together with senior AfDB management, to review the ongoing partnership and collaborative engagements aimed at supporting the execution of Ethio telecom’s transformative “Next Horizon: Digital & Beyond 2028” strategy and Ethiopia’s broader digital transformation journey.

During the meeting, both institutions assessed the strong progress of their ongoing strategic engagements and financing discussions designed to accelerate the expansion and modernization of Ethiopia’s digital and telecom infrastructure, strengthen digital platforms and ecosystems, and expand inclusive access to innovative digital services that empower millions of citizens, businesses, and institutions across the country.

The CEO briefed the AfDB leadership on the significant progress being achieved under the “Next Horizon: Digital & Beyond 2028” strategy, highlighting Ethio telecom’s continued growth and advancement across all major business and transformation pillars. She emphasized the company’s successful evolution from a traditional telecom operator into a leading digital solutions and platform provider, supported by continuous investments in advanced telecom infrastructure, cloud services, AI-enabled technologies, fintech ecosystems, and digital platforms.

The discussion further highlighted Ethio telecom’s rapidly expanding “Beyond Connectivity” ecosystem, including strategic digital platforms such as telebirr, Zemen GEBEYA, and znexus, which are increasingly contributing to financial inclusion, digital commerce, entrepreneurship, innovation, and socio-economic empowerment. The CEO also outlined the company’s ongoing investments in next-generation digital infrastructure, including 4G and 5G expansion, rural connectivity, cloud and AI capabilities, green and energy-efficient infrastructure, and cross-border initiatives such as the Horizon Fiber project, which collectively reinforce Ethiopia’s growing role in the regional digital economy.

Vice President Solomon Quaynor and the AfDB senior management acknowledged Ethio telecom’s remarkable transformation journey and operational progress, noting the company’s growing relevance as one of Africa’s leading digital transformation success stories. They reaffirmed AfDB’s commitment to strengthening strategic collaboration and exploring sustainable financing frameworks that support large-scale digital infrastructure development, digital inclusion, innovation, and long-term economic growth.

The engagement also reflected the shared commitment of both institutions toward advancing continental priorities, including Africa’s digital transformation agenda, regional digital integration, and the broader vision of a connected and inclusive African digital economy.

At the conclusion of the meeting, Ethio telecom and the African Development Bank reaffirmed their mutual commitment to expediting ongoing collaborative initiatives, deepening their long-term strategic partnership, and accelerating investments that will continue to digitally transform Ethiopia, empower millions of lives, and contribute to sustainable and inclusive growth across the continent.
#ethiotelecom #afdb #digitalafrica #nexthorizon2028 #telebirr #digitalethiopia #digitalafrica #gsma #itu

Ethio telecom and British International Investment (BII) Hold Strategic Discussions to Advance Ethiopia’s Digital and Sustainable Infrastructure

Ethio telecom CEO, Frehiwot Tamru, convened a high-level strategic session with senior leadership from British International Investment (BII), the United Kingdom’s development finance institution, led by Christopher Chijiutomi, Managing Director and Head of Africa.

During the meeting, the CEO briefed participants on Ethio telecom’s transformational journey and its pivotal contribution to Ethiopia’s socio-economic advancement and digital transformation. She highlighted the company’s remarkable trajectory, positioning Ethio telecom as one of the fastest-growing digital operators advancing beyond connectivity and serving as a catalyst for sustainable and inclusive development.

During the session, the CEO articulated Ethio telecom’s strategic evolution toward a platform-driven digital economy, powered by its advanced and extensive infrastructure and integrated ecosystem strategy. This ecosystem combines cloud computing capabilities, modular data centers, AI and digital applications with the telebirr fintech ecosystem, alongside e-commerce services, EV charging infrastructure, and expanded connectivity networks.

This unified digital ecosystem represents a significant strategic shift toward an Integrated Enterprise Solution Model, designed to power a mobile-first economy and enable high-velocity digital transformation across sectors supporting sustainable economic growth and digital inclusion across Ethiopia and beyond.

Furthermore, the CEO elaborated on the “Next Horizon: Digital & Beyond 2028” strategy, outlining its bold vision and anticipated impact in accelerating digital advancement across Ethiopia and the broader African continent. She reaffirmed that Ethio telecom remains ready to collaborate through diverse partnership modalities to accelerate digital transformation in Ethiopia and beyond.

During the discussion, Mr. Christopher Chijiutomi and his delegation highlighted that British International Investment (BII) plays a significant role in advancing sustainable and green infrastructure development across Africa, with Ethiopia identified as a key strategic market. They noted that BII is actively engaged with various enterprises and private sector institutions across the continent and collaborates closely with multiple stakeholders to mobilize resources that support Africa’s sustainable development and economic growth.

The CEO reaffirmed that Ethio telecom’s vision and core values are strongly aligned with those of British International Investment (BII), particularly in advancing sustainable infrastructure, climate-resilient digital ecosystems, and green energy initiatives.

Accordingly, both leadership teams discussed and emphasized the importance of supporting their shared vision by mobilizing impact investment to accelerate the implementation of the Next Horizon strategy, with strong emphasis on advancing the digital economy, expanding inclusive fintech ecosystems, and developing climate-resilient digital infrastructure.

The British International Investment (BII) delegation recognized Ethio telecom as a pivotal enabler of Ethiopia’s digital economy and a key driver of national economic growth. The delegation commended the CEO’s visionary leadership and acknowledged the company’s strong sustainability achievements and forward-looking digital transformation agenda.

They expressed strong interest in exploring UK-backed investment opportunities to support Ethiopia’s digital and sustainable infrastructure development.

In closing, the CEO expressed sincere appreciation to the British International Investment (BII) delegation for their commitment to fostering global partnerships that unlock new economic opportunities and accelerate national development. Both leadership teams agreed to continue advancing discussions and identifying concrete areas of collaboration to drive impactful and sustainable outcomes.
#ethiotelecom #telebirr #bii #digitalinclusion #fintech #esg #nexthorizon2028 #gsma #gsma #itu BritishIntInv

የከተማ ይዞታን ለማስመለስ ክስ በይርጋ ይታገዳል?

(የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በሰባት ዳኞች በተሰጠ የህግ ትርጉም የተሰጠ የህግ ትንታኔ)
#ethiopia | በጠበቃና የህግ አማካሪ አልማው ወሌ የኢትዮጵያ ፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ከሰባት ያላነሱ ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም በመ.ቁጥር 244308 የከተማ መሬት ይዞታን ለማስመለስ የሚቀርብ ክስ በይርጋ ይታገዳል ወይስ አይታገድም ? በሚለው አከራካሪ የህግ ነጥብ ላይ ሰበር ችሎቱ በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ላይ የቀረበ አጭር ትንታኔ

የተከበሩ ጠበቃ እናመሠግናለን መልካም ንባብ

ኢትዮጵያ ፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ከሰባት ያላነሱ ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም በመ.ቁጥር 244308 ላይ በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ላይ የቀረበ አጭር ትንታኔ 1
ክፍል አንድ፡ መግቢያ እና የሥነ-ሥርዓት ዳራ 1
ክፍል ሁለት፡ የሦስቱ ቀደምት አስገዳጅ ውሳኔዎች አጠቃላይ ትንታኔ 1
ክፍል አራት፡ የሰባት ዳኞች ችሎት አዲሱ የሕግ ትርጉም 3
ክፍል አምስት፡ ተግባራዊ የተደረጉት የፍትሐብሔር ሕግ ድንጋጌዎች ትንታኔ 4
ክፍል ስድስት፡ ስለ አዲሱ ትርጉም ጥንካሬዎች 4
ክፍል ሰባት፡ የውሳኔው ማጠቃለያ እና ቀጣይ አንድምታዎች 4
7.1 አዲሱን ሕግ በመታየት ላይ ባሉ ጉዳዮች ላይ ያለመተግበር ትክክለኛነት፡ የሽግግር ድንጋጌዎችን በጥብቅ መከተል 5
7.2 የአመሳስሎሽ ትርጓሜ ችግር፡ የሕግ ክፍተትን ለመሙላት በተመረጠው ምንጭ ላይ የታየ የፅንሰ-ሐሳብ (የዶክትሪን) መዛባት 6
7.3 የክፍል 7 ጥማቂ 8
ክፍል ስምንት፡ አጠቃላይ ግምገማ 9

የኢትዮጵያ ፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ከሰባት ያላነሱ ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም በመ.ቁጥር 244308 ላይ በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ላይ የቀረበ አጭር ትንታኔ
ክፍል አንድ፡ መግቢያ እና የሥነ-ሥርዓት ዳራ
ከሰባት ያላነሱ ዳኞች የተሰየሙበት የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም. የሰጠው ይህ ውሳኔ በመ/ቁጥር 210477 ላይ ተሰጥቶ የነበረውን አስገዳጅ የህግ ትርጉም በመለወጥ ተሰጠው (Overruling) ውሳኔ ሲሆን በአገሪቱ የንብረት ሕግ ስነ ህግ እድገት እና በአስገዳጅ የህግ ትርጉም ስርዓት ላይ የራሱ የሆነ አንድምታ ያለው መሆኑ ይታመናል፡፡ ይህ አዲስ አስገዳጅ የህግ ትርጉም ለውጥ በችሎቱ የተሰጠው በፌዴራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 26(1) ድንጋጌ እና በሰበር ስነ ስርዓት መመሪያ ቁጥር 17/2015 አንቀፅ 14(2) በተዘረጋው ስርዓት ሲሆን ችሎቱ የተሰየመበትም ዋነኛ ምክንያትም የከተማ መሬት ይዞታን ለማስመለስ የሚቀርብ ክስ በይርጋ ይታገዳል ወይስ አይታገድም ? በሚለው አከራካሪ የህግ ነጥብ ላይ ሰበር ችሎቱ ቀደም ሲል በሰጣቸው አስገዳጅ ውሳኔዎች መካከል ሊታረቅ የማይችል ተቃርኖ በመፈጠሩ ነው፡፡ የጉዳዩ ምንጭ አቶ ጅላሎ ኩመል ሼህረዲ (አመልካች/ተከሳሽ) እና አቶ ታምራት መርከቡ ፍልቾ (ተጠሪ/ከሳሽ) በአዲስ አበባ ከተማ (ለሚ ኩራ ክፍለ-ከተማ፣ ወረዳ 08፣ ፊጋ ሰፈር በሚባል አካባቢ) በሚገኝ 2,000 ካሬ ሜትር የከተማ ቦታ ላይ ያደረጉት ክርክር ነው፡፡ ጉዳዩ ለሰባት ዳኞች ችሎት መመራቱ ሥነ-ሥርዓታዊ ሂደት ብቻ ሳይሆን ጥልቅ መሠረታዊ የሕግ ይዘት ያለው ጉዳይ ሲሆን ችሎቱም በሕግ አተገባበር ላይ ወጥነት እና ተገማችነትን የማረጋገጥ ኃላፊነቱን ለመውጣት በተጠቃሽ ውሳኔዎቹ መካከል የታየውን ተቃርኖ አስታራቂ እና ግልጽ አቋም ሊያዝበት የሚገባ መሆኑን በግልጽ አስፍሯል፡፡ ይህ እርስ በእርሱ የሚቃረኑ አስገዳጅ ውሳኔዎች ሥርዓታዊ የሆነ ችግር እንዳያስከትሉ ችሎቱ ራሱን በራሱ በማረም የወሰደው ዕርምጃ በኢትዮጵያ የአስገዳጅ የህግ ትርጉም ሥርዓት ውስጥ ያለውን ተቋማዊ ብስለት የሚያሳይ ነው ተብሎ ሊወሰድ የሚገባው ነው፡፡

ክፍል ሁለት፡ የሦስቱ ቀደምት አስገዳጅ ውሳኔዎች አጠቃላይ ትንታኔ

በመጀመሪያ ደረጃ በሰበር መዝገብ ቁጥር 43600 ጥር 05 ቀን 2002 ዓ.ም. የተወሰነውንና በቅጽ 10 የታተመውን አስገዳጅ የህግ ትርጉም በአጭሩ ስንመለከት ጉዳዩ አቶ ዳዊት መስፍን ከተጠሪ የመንግስት ቤቶች ኤጀንሲ ጋር ያደረጉት ክርክር ነበር፡፡ አቶ ዳዊት በአዲስ አበባ ከተማ (የቀድሞ ወረዳ 118፣ ቀበሌ 05) የሚገኝ መኖሪያ ቤት የባለቤትነት መብትን መሠረት በማድረግ ቤቱ እንዲለቀቅላቸው ክስ አቅርበው ነበር፡፡ ለዚህም በጥቅምት 23 ቀን 1985 ዓ.ም. የተሰጠ የከተማ ቤት ባለቤትነት ማረጋገጫ ደብተር አቅርበዋል፡፡ ተጠሪው (ኤጀንሲው) በበኩሉ፣ የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1845ን ማለትም የ10 ዓመቱን የውል ግዴታዎች ይርጋ ድንጋጌ በመጥቀስ የይርጋ መቃወሚያ አቅርቦ ነበር፡፡ የፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት እና የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የይርጋ መቃወሚያውን በመቀበል ክሱን ውድቅ አድርገውት ነበር፡፡ ጉዳዩ የቀረበለት የሰበር ችሎት ግን የማይንቀሳቀስ ንብረትን በተመለከተ የሚቀርብ የመፋለም ክስ በይርጋ ቀሪ የሚሆንበት አግባብ መኖር አለመኖሩን ጭብጥ አድርጎ በመያዝ ጥልቅ ትንታኔ ሰጥቷል፡፡ የሰበር ችሎቱ ትንታኔውን የጀመረው ማናቸውም ኢትዮጵያዊ የንብረት ባለቤት መሆኑ በሕገ-መንግስቱ አንቀጽ 40(1) የተረጋገጠ መሆኑን በማንሳት ሲሆን፣ በመቀጠልም የፍትሐብሔር ሕጉን የንብረት ድንጋጌዎች ማለትም አንቀጽ 1126፣ 1168፣ 1184፣ እና 1186 ደንጋጌዎችን እንዲሁም በፍ/ህ/ቁጥር 1188 እስከ 1192 ድረስ ያሉትን ድንጋጌዎችን ሙሉ ይዘትና መንፈስ በዝርዝር ተመልክቷል፡፡ ችሎቱ ወሳኝ ብሎ ያነሳው ነጥብ የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1192 "ባለሀብትነትን የሚያስቀር የይርጋ ዘመን" ብሎ ያስቀመጠው ለሚንቀሳቀስ ንብረት ብቻ መሆኑን እና ስለ ማይንቀሳቀስ ንብረት በዝምታ ማለፉን ነው፡፡ ከዚህም በተጨማሪ በአንቀጽ 1206 ሥር የተደነገገው የመፋለም ክስ የባለቤትነት መብት ከሁሉ የሰፋ መብት መገለጫ መሆኑን፣ እና የማይንቀሳቀስ ንብረት ባለቤትነት ዘላቂነት (Perpetuity) ያለው መብት በመሆኑ በይርጋ ቀሪ እንዳይሆን የሕግ አውጪው ፍላጎት መሆኑን አብራርቷል፡፡ በዚህም መሠረት የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 ድንጋጌን ተፈፃሚ ማድረግ የሕጉን አወቃቀርና መንፈስ የሚያፋልስ መሆኑን በመግለጽ፣ የማይንቀሳቀስ ንብረት የመፋለም መብት ክስ በይርጋ ቀሪ አይሆንም ወደሚል ድምዳሜ ደርሷል፡፡ ይህ ውሳኔ በፅንሰ-ሐሳብ ደረጃ ጠንካራ ቢሆንም፣ ዋነኛ ክፍተቱ ትንታኔው ሙሉ በሙሉ ታሳቢ ያደረገው "የግል ባለቤትነት መብት" (Private Ownership) መኖርን መሆኑ ነው፡፡ ጉዳዩ መኖሪያ ቤትን የሚመለከት ስለነበር ይህ አካሄድ ትክክል ቢሆንም፣ የባለቤትነት መብት በሕገ-መንግሥት በተከለከለበት መሬት ላይ ትንታኔው እንዴት ሊተገበር ይችላል ለሚለው ጥያቄ ምላሽ የሚሰጥ አልነበረም፡፡ ሆኖም ትርጉም በሌሎች ልዩ ህጎች ያሉትን የይርጋ ድንጋጌዎችን የማይነካ መሆኑ በማሳሳብ አልፏል፡፡
በሁለተኛ ደረጃ በሰ/መ/ቁጥ 69302 ታህሳስ 20 ቀን 2004 ዓ.ም. የተሰጠውን አስገዳጅ የህግ ትርጉም ስንመለከት፦ ጉዳዩ በአመልካች አቶ ሸለማ ነገሰ እና በተጠሪ አቶ ፋይሣ መንግስቱ መካከል በኦሮሚያ ክልል፣ ኖኖ ቤንጃ ወረዳ በሚገኝ የገጠር እርሻ መሬት ላይ የተደረገ ክርክር ነው፡፡ ተጠሪ አባቴ በሞት ከተለየበትמ 1985 ዓ.ም.

ጀምሮ አመልካች መሬቱን አላግባብ ስለያዘብኝ ይልቀቅልኝ ሲል ክስ ያቀረበ ሲሆን አመልካች በበኩሉ መሬቱን ለ18 ዓመታት መያዙን በመግለጽ ተከራክሯል፡፡ የስር ፍርድ ቤቶች መሬቱ እንዲለቀቅ የወሰኑ ቢሆንም የሰበር ችሎቱ ግን አርሶ አደሮች የእርሻ መሬት የማግኘትና ያለመፈናቀል መብት እንዳላቸው ሕገ-መንግሥቱ በአንቀጽ 40(4) መሠረት ማረጋገጡን ጠቅሶ፣ ይሁን እንጂ መሬቱን በሌላ ሰው የተነጠቀ አርሶ አደር ክስ ማቅረብ ስላለበት የጊዜ ገደብ የገጠር መሬት አዋጆች በግልጽ አለመደንገጋቸውን በማንሳት የሕግ ክፍተት መኖሩን አሳይቷል፡፡ የፍትሐብሔር ሕጉ የሁከት ይወገድልኝ ክስ የ2 ዓመት ይርጋን (አንቀጽ 1149(2)) መተግበር የአርሶ አደሩን ሕገ-መንግሥታዊ መብት አጥብቦ የሚገድብ በመሆኑ ውድቅ በማድረግ፣ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1677(1) ስር የተመለከተውን ድንጋጌ እንደ ድልድይ በዋቢነት በመጥቀስ የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 የ10 ዓመት ይርጋ በገጠር መሬት ይዞታ ላይ ተግባራዊ እንዲሆን ወስኗል፡፡ ይህ ውሳኔ ምንም እንኳን ከመዝገብ ቁጥር 43600 ፈጽሞ የተለየ አቀራረብ ይዞ የመሬት ይዞታን ከባለቤትነት መብት ነጥሎ በማየት የ10 ዓመት ይርጋ ተግባራዊ ያደረገ ቢሆንም፣ የውል ድንጋጌ የሆነውን የፍ/ህ/ቁ 1845 ድንጋጌን በቀጥታ መሬት ላይ ለመተግበር የሄደበት መንገድ በበቂ ሁኔታ ያልተብራራ መሆኑ እንደ ሂሳዊ ድክመት ሊነሳበት ይችላል፡፡

በሦስተኛ ደረጃ በሰ/መ/ቁ 210477 ታህሳስ 27 ቀን 2014 ዓ.ም. የተወሰነውንና አሁን የተሻረውን ስንመለከት፣ ጉዳዩ በአዲስ አበባ ከተማ ቦሌ ክፍለ-ከተማ ውስጥ የሚገኝ የከተማ መሬት ይዞታን በተመለከተ በአመልካቾች (የአቶ ነጋሳ ዱቤ ወራሾች) እና በተጠሪዎች (ወ/ሮ ጸሐይ ቹቾ እና ወ/ሮ ሴደሬ ንጉሴ) መካከል የተደረገ ክርክር ነበር፡፡ ተጠሪዎች ቦታውን ከ1993 ዓ.ም. ጀምሮ ለ19 ዓመታት መያዛቸውን በመግለጽ የይርጋ መቃወሚያ አቅርበው የስር ፍርድ ቤቶችም መቃወሚያውን ተቀብለውት ነበር፡፡ ሆኖም የሰበር ችሎቱ ይህንን ውሳኔ በመሻር፣ የቀረበው ክስ "የመፋለም ክስ" መሆኑን በመግለጽ የቤትን ባለቤትነት የተመለከተውን የሰ/መ/ቁ 43600 አመክንዮ በቀጥታ በመዋስ "የከተማ መሬት ይዞታን በተመለከተ የሚቀርብ የመፋለም ክስ በይርጋ አይታገድም" የሚል አስገዳጅ ትርጉም ሰጥቶ ነበር፡፡ የዚህ ውሳኔ ዋነኛ ስህተት የባለቤትነት መብትን (Ownership) እና የይዞታ መብትን (Holding rights) አንድ አድርጎ ማየት መቻሉ ነው፡፡ ሕገ-መንግሥቱ በአንቀጽ 40(3) መሠረት ግለሰቦች በመሬት ላይ የባለቤትነት መብት እንደሌላቸው እየደነገገ፣ በሰ/መ/ቁ 210477 የተሰጠው አስገዳጅ የህግ ትርጉም ግን የባለቤትነት መብት ጥበቃን (ከይርጋ ነፃ መሆንን) በመሬት ይዞታ መብት ላይ በመተግበሩ መሠረታዊ የሆነ የፅንሰ-ሐሳብ እና የሕግ ስህተት ተፈጽሞበት የነበረ ጉዳይ ነው፡፡

ክፍል ሦስት፡ በውሳኔዎቹ መካከል የነበረው ተቃርኖ እና የሕግ ማዕቀፎች
በእነዚህ ሦስት ውሳኔዎች መካከል የተፈጠረው ተቃርኖ እጅግ የጎላ እንደነበር በቀላሉ መገንዘብ ይቻላል፡፡ በአንድ በኩል መዝገብ ቁጥር 43600 በቤት ባለቤትነት ላይ የመፋለም ክስ ይርጋ የለውም ሲል፣ በሌላ በኩል በሰ/መ/ቁ 69302 በገጠር መሬት ይዞታ ላይ የ10 ዓመት ይርጋ ተፈፃሚ አድርጓል፡፡ በተቃራኒው ደግሞ በሰ/መ/ቁ 210477 የከተማ መሬት ይዞታን አስመልክቶ የቀረበን ክርክር የባለቤትነት ጉዳይ ከሆነው ከሰ/መ/ቁ 43600 ጋር በማመሳሰል የከተማ መሬት ክስ በይርጋ አይታገድም በማለት ወስኗል፡፡ ይህ ሁኔታ በመሬት ይዞታዎች (በገጠር እና በከተማ) ላይ የተለያየ እና ምክንያታዊ ያልሆነ የይርጋ አተገባበር እንዲፈጠር አድርጎ የነበረ መሆኑ ከውሳኔዎቹ በግልፅ ይታያል፡፡

ይህንን ተቃርኖ ለመፍታት የሰባት ዳኞች ችሎት በርካታ ሕጎችን አንድ ላይ መመርመር ነበረበት፡፡ ከእነዚህም ውስጥ የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ 40(3) ስለ መሬት የመንግስትና የሕዝብ ንብረትነት፣ አንቀጽ 40(4) ስለ አርሶ አደሮች መብት፣ እና አንቀጽ 40(7) በጉልበትና በገንዘብ ስለሚፈራ ንብረት ያካተቱት ድንጋጌዎች ይገኙበታል፡፡ በተጨማሪም የፍትሐብሔር ሕግ አንቀጽ 1192፣ አንቀጽ 1206 (ስለ መፋለም ክስ)፣ አንቀጽ 1149(2) (የሁከት ክስ ይርጋ)፣ እንዲሁም አንቀጽ 1677(2) እና 1845 ድንጋጌዎች ሙሉ ይዘታቸው ተፈትሸዋል፡፡ ከእነዚህ በተጨማሪም የከተማ ቦታ በሊዝ ስለመያዝ የወጣው አዋጅ ቁጥር 721/2004፣ የከተማ መሬት ይዞታ ምዝገባ አዋጅ ቁጥር 818/2006 እና የገጠር መሬት አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 1324/2016 አግባብነት ያላቸው የሕግ ማዕቀፎች በመሆናቸው በችሎቱ ታሳቢ ተደርገዋል፡፡

ክፍል አራት፡ የሰባት ዳኞች ችሎት አዲሱ የሕግ ትርጉም
ሰባት ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት ይህንን የተወሳሰበ የሕግ ጥያቄ ለመፍታት የተጠቀሱትን ቀደምት አስገዳጅ ውሳኔዎችን በመመርመር ለእያንዳንዳቸው ተገቢ ነው ያለውን ማብራሪ ሰጥቶባቸዋል፡፡ በመጀመሪያ በሰ/መ/ቁጥር 43600 የተሰጠውን አስገዳጅ የህግ ትርጉምን አልሻረውም፤ ይልቁንም ጉዳዩ መኖሪያ ቤትን የሚመለከት በመሆኑና መኖሪያ ቤት ላይ የባለቤትነት መብት ስላለ፣ ትንታኔው ከዚህ መዝገብ ጋር በቀጥታ እንደማይገናኝ በማስረዳት የጉዳዩን ልዩነት (Distinguishing) በማሳየት ትርጉሙ እንዲፀና አድርጎታል፡፡ በመቀጠልም በሰ/መ/ቁጥር 69302 ለገጠር መሬት የተሰጠውን የ10 ዓመት ይርጋ አስገዳጅ የህግ ትርጉም ትክክለኛነት የተቀበለ ቢሆንም፣ ይህንን የገጠር መሬት ቀደመት አስገዳጅ ትርጉም በቀጥታ በከተማ መሬት ላይ መተግበሩ ስህተት መሆኑን በማሳየት የስር ፍርድ ቤትን አካሄድ ነቅፏል፡፡ በመጨረሻም በሰ/መ/ቁጥር 210477 የተሰጠውን አስገዳጅ የህግ ትርጉም ሙሉ በሙሉ የሻረው ሲሆን ለውሳው ምሶሶ ያደረጋቸው አበይት ምክንያቶቹም የቀደመው አስገዳጅ የህግ ትርጉም የባለቤትነት መብትን እና የይዞታ መብትን በማምታታት፣ በመሬት ይዞታ መብት ላይ ሊቀርብ የማይችለውን የመፋለም ክስ የይርጋ መቃወሚያ በከተማ መሬት ይዞታ ላይ ተግባራዊ ማድረግ አይቻልም የሚሉት መሆናቸውን አዲሱ ትርጉም በግልጽ አስቀምጧል፡፡

ችሎቱ አዲሱን የሕግ ትርጉም ለመስጠትና ለመተንተን የተከተለው አመክንዮ አራት ደረጃዎችን ያካተተ ነበር፡፡ አንደኛ ትንታኔውን በሕገ-መንግስቱ አንቀጽ 40(3) ላይ በማስረፅ መሬት የግለሰብ ባለቤትነት ሊኖርበት የማይችል መሆኑን እና የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1206 የመፋለም ክስ መሬት ላይ ተፈፃሚ እንደማይሆን አረጋግጧል፡፡ ሁለተኛ በከተማ መሬት ይዞታ ላይ የሚኖረው መብት (በሊዝም ሆነ በነባር) በነገር ላይ ያለ (In rem) ተጨባጭ የንብረት መብት እንጂ ተራ የኪራይ ውል ግንኙነት አለመሆኑን በማብራራት የመብቱን ህልውና ገልጿል፡፡ ሦስተኛ የሲቪል ሎው (Civil Law) የመፋለም ክስ ፅንሰ-ሐሳብ እና የኮመን ሎው (Common Law) የማስለቀቅ ክስ (Action of ejectment) ፅንሰ-ሐሳቦችን በማነፃፀር፣ ምንም እንኳን ይህ የኮመን ሎው አሠራር ለሕግ ሥርዓታችን እንግዳ ቢሆንም፣ በሕግ የታወቀ መብት እስካለ ድረስ ስያሜው ክሱን ለማስተናገድ እክል እንደማይሆን አብራርቷል፡፡ አራተኛ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት (Gap-filling) የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1677(2) ድንጋጌን ድልድይ በማድረግ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 ሥር የተቀመጠውን አጠቃላይ የ10 ዓመት ይርጋ በከተማ መሬት ይዞታ ላይ ተግባራዊ አድርጓል፡፡ በዚህም መሠረት

የከተማ መሬት ይዞታን አላግባብ ከያዘ ሰው ላይ ለማስመለስ የሚቀርብ ክስ በአስር ዓመት ይርጋ ይታገዳል የሚል አዲስ አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል፡፡

ክፍል አምስት፡ ተግባራዊ የተደረጉት የፍትሐብሔር ሕግ ድንጋጌዎች ትንታኔ

በዚህ ውሳኔ ተግባራዊ የተደረገው የፍ/ህ/ቁ 1845 "በውል ስለሚመነጩ ግዴታዎች" ሥር የሚገኝ ሲሆን፣ ውልን ስለመፈፀም፣ ባለመፈፀም እና ውልን ስለማፍረስ የሚቀርቡ ክሶች በአስር ዓመት ይርጋ እንደሚታገዱ የሚደነግግ ነው፡፡ የመሬት ይዞታ ክርክር ደግሞ በባህሪው ከውል የሚመነጭ ሳይሆን ከሕገ-ወጥ ይዞታ ወይም ንጥቂያ የሚመነጭ ነው፡፡ ሆኖም ችሎቱ ይህንን ክፍተት ያገናኘው የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1677(2) ድንጋጌን በዋቢነት በመጥቀስ ሲሆን ይህ ድንጋጌ የውል ደንቦች ከውል ውጭ በሆኑ ግዴታዎች ላይ ተፈፃሚ እንደሚሆኑ ይደነግጋል፡፡ ይሁን እንጂ ሕገ-ወጥ የመሬት ያዥ ያለበት "ግዴታ" ምን ዓይነት እንደሆነ (ከሕገ-ወጥ ድርጊት ወይስ ያለአግባብ ከመበልፀግ የመነጨ መሆኑን) ችሎቱ በግልጽ አላብራራም፡፡ እንዲሁም በፍ/ህ/ቁ 1846 መሠረት የይርጋው መቆጠር መነሻ ጊዜ ከመቼ እንደሚጀምር፣ በአንቀጽ 1851 መሠረት የይርጋ መቋረጥ እንዴት እንደሚስተናገድ፣ እና በፍ/ህ/ቁጥር 1854 መሠረት መጥፎ ልቦና (Bad faith) ያለው ሰው እንኳን በይርጋው መጠቀም የሚችል መሆኑ በመሬት ንጥቂያ ላይ የሚያመጣው ህጋዊ ውጤት/ ተፅዕኖ መኖር ያለመኖሩን በችሎቱ ትንታኔ ሥር በሰፊው ያልተዳሰሱ ግን መሰረታዊ የሆኑ የህግ ጥያቄዎች ሆነው አልፈዋል፡፡

ክፍል ስድስት፡ ስለ አዲሱ ትርጉም ጥንካሬዎች
የሰባት ዳኞች ችሎት የሰጠው ይህ ውሳኔ በኢትዮጵያ የንብረት ሕግ ስነ ህግ ዕድገት ላይ ከፍተኛ አስተዋፅኦ ያላቸው በርካታ ጥንካሬዎችን ይዟል፡፡ በመጀመሪያ ደረጃ ችሎቱ የፍትሐብሔር ሕጉን እና የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕገ-መንግሥትን የመሬት መብት ስሪት በአግባቡ በማዋሃድ የግል ባለቤትነትን እና የመሬት ይዞታ መብትን በጥልቀት ለመለየት መቻሉ ሊደነቅ የሚገባው ሕገ-መንግሥታዊ ትንታኔ ነው፡፡ በተጨማሪም በሰ/መ/ቁጥር 43600 የተሰጠውን አስገዳጅ የህግ ትርጉምን ሙሉ በሙሉ ከመሻር ይልቅ በሚገባው የሕግ አውድ (በቤት ባለቤትነት ላይ) ብቻ እንዲወሰን በማድረግ ትክክለኛ የአስገዳጅ የህግ ትርጉም አስተዳደር/አተገባበርን ለማሳየት ችሏል፡፡ እንዲሁም የባለቤትነትን እና የይዞታ መብትን ማምታታት በሰ/መ/ቁጥር 210477 የተሰጠውን መሠረታዊ የሕግ ስህተት ያለበትን አስገዳጅ የህግ ትርጉም በአግባቡ በማረም ለአስገዳጅ የሕግ ትርጉም ስርዓት ጥራት እና ታዓማኒነት አስተዋጽኦ አድርጓል፡፡ ችሎቱ የከተማ መሬት መብቶችን ተራ የውል ግንኙነት ሳያደርግ ከሁሉም ሰዎች ልንጠይቃቸው የምንችላቸው ተጨባጭ መብቶች (In rem) መሆናቸውን ማረጋገጡ እና ጉዳዩን በ7 ዳኞች በማየት ተቋማዊ ቅቡልነትነን (Institutional Legitimacy) ማጠናከሩ የውሳኔው ዐበይት ጥንካሬዎች ናቸው፡፡

ክፍል ሰባት፡ አዲሱ አስገዳጅ የሰበር ውሳኔ እና አዋጅ ቁጥር 1324/2016፡ የሕግ በጊዜ አተገባበር እና የአመሳስሎሽ ትርጓሜ መነጽር የተደረገ ዳሰሳ

7.1 መግቢያ

የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም. ሰባት ዳኞች በተሰየሙበት የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የተሰጠው አስገዳጅ ውሳኔ ቁልፍ ትርጉሙ (Ratio decidendi)፤ የከተማ መሬት ይዞታን ሕገ-ወጥ ከሆነ መንገድ ከያዘው ሰው ላይ ለማስመለስ የሚቀርብ ክስ በ10 ዓመት ይርጋ ይታገዳል የሚለው ሲሆን ፣ "የሕግ በጊዜ አተገባበር" (Intertemporal law፤ ሕጎች በጊዜ ሂደት ያላቸውን ተፈፃሚነት የሚገዛ መርህ) እና "የአመሳስሎሽ ትርጓሜ" (Analogical reasoning) ተቀራራቢ የሕግ ድንጋጌዎችን በመጠቀም የሕግ ክፍተትን የመሙላት ሥነ-ዘዴ) በሚሉት ሁለት መነጽሮች ሲመረመር እጅግ አሳማኝ የሆኑ አካዳሚያዊ እና ተግባራዊ ጥያቄዎችን ሊስነሳ የሚችል ነው፡፡ ይህ አዲስ አስገዳጅ ውሳኔ እና ከእርሱ በፊት ነሐሴ 8 ቀን 2016 ዓ.ም የወጣው የፌዴራል የገጠር መሬት አስተዳደርና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 1324/2016. መገጣጠም፣ የችሎቱን ሥነ-ሥርዓታዊ ትክክለኛነት እና የፅንሰ-ሐሳብ (የዶክትሪን) ምርጫዎች ለየብቻ እና በሂሳዊ መንገድ እንድንገመግም ሰፊ የትንታኔ መደላድል የሚፈጥር ይመስለኛል፡፡ በዚህ ረገድ ሊደረግ የሚችለው ትንታኔ የጉዳዩን ፍሬ-ነገሮች፣ የአዋጅ ቁጥር 1324/2016 ድንጋጌ አግባብነት ያላቸውን ድንጋጌዎች (በተለይም የይርጋ እና የሽግግር ድንጋጌዎችን)፣ እና የፍትሐብሔር ሕጉን የይርጋ ማዕቀፍ መሠረት በማድረግ ሊከናወን የሚችል ነው፡፡

በሌላ በኩል ውሳኔው አንዳንድ ድክመቶች እና ቀጣይ ማብራሪያ የሚሹ ክፍተቶችም የሚታዩበት መሆኑን የግል ምልክታ አድርጌአለሁ፡፡ የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 የ10 ዓመት ይርጋ በከተማ መሬት ላይ ተግባራዊ እንዲሆን የተሰጠው ትንታኔ አጠር ያለ እና ተጨማሪ ማብራሪያ የሚሻ ነው፡፡ ይህንን ይርጋ ተግባራዊ ማድረግ በተለይም ከአገር ውጭ በነበሩ ወይም በተለያዩ አቅም በሚያሳጡ ሁኔታዎች ውስጥ ላሉ ዜጎች ሕገ-መንግሥታዊ መብት ላይ የሚያመጣው ተፅዕኖ ከፖሊሲ አኳያ አልተገመገመም፡፡ እንዲሁም በሰ/መ/ቁጥር 43600 የተሰጠውን የህግ ትርጉምን በተመለከተ "ተፈፃሚ ለማድረግም ሆነ ተቃርኖ አለው ለማለት አልተቻለም" የሚለው የችሎቱ አገላለጽ የተወሰነ ብዥታን የሚፈጥርና ይበልጥ ግልጽ ቢደረግ ይመረጥ የነበረ ነው፡፡ በዚሁ አስገዳጅ ውሳኔ ውስጥ በሌሎች ልዩ ህጎች የተመለከቱትን የይርጋ ድንጋጌዎችን በሚመለከት የተቀመጠውን አገላለፅ መጠቀም ያልተቻለበትን አግባብ ውሳኔው አያሳይም፡፡ ከዚህም በተጨማሪ የመፋለም ክስ ከመሬት ጋር እንደማይሄድ ከተገለጸ በኋላ፣ በትክክል ክሱ በምን ዓይነት የክስ ምክንያት (Cause of action) መቅረብ እንዳለበት ግልጽ አቅጣጫ አለመቀመጡ ለባለሙያዎች ክፍተት ትቷል፡፡ ከገጠር መሬት አዋጅ ድንጋጌዎች ጋር በማነፃፀር ለከተማ መሬት ተመሳስሎሽ ትንታኔ (Analogical reasoning) ያልተጠቀመበትን አግባብም መኖሩን ውሳኔው ማሳየቱን ችሎቱ እንዲህ አይነት የህግ ትርጉም ስልት ተግባር ላይ ለማዋል/ለመውሰድ የነበረውን መልካም አጋጣሚ ማምከኑን የሚያሳይ ነው፡፡ እንዲሁም ቅን ልቦ የሌለው ወይም መጥፎ ልቦና (Bad faith) ያለው የመሬት ነጣቂ የ10 ዓመት ይርጋን ተገን አድርጎ መብት ሊያገኝ የሚችልበትን የፍ/ህ/ቁጥር 1854 ድንጋጌ አንድምታ ችሎቱ አለመመርመሩ እንደ ውሳኔው ድክመቶች ሊነሱ የሚችሉ ነጥቦች ይመስሉኛል፡፡

7.2 አዲሱን ሕግ በመታየት ላይ ባሉ ጉዳዮች ላይ ያለመተግበር ትክክለኛነት፡ የሽግግር ድንጋጌዎችን በጥብቅ መከተል
ከላይ እንደተጠቀሰው በፍ/ብ/ህ/ሥ/ሥርዓት እና በሕግ ትርጓሜ መሠረታዊ መርሆች መሠረት፣ አዲስ የወጣ መሰረታዊ ሕግ (Substantive law) የሕግ አውጪው በግልጽ ካልደነገገ በስተቀር ወደኋላ ተመልሶ አይሰራም፡፡ ይህ ሕግ ወደኋላ ተመልሶ አለመሥራት መርህ (lex prospicit, non respicit) የሕግ ተገማችነት (Legal certainty) የጀርባ አጥንት ሲሆን፣ የተከራካሪ ወገኖች መብት እና ግዴታ የሚገዛው ድርጊቱ በተፈጸመበት ወይም ቢያንስ ክርክሩ በፍርድ ቤት በተጀመረበት ጊዜ በነበረው ሕግ መሆኑን ያረጋግጣል፡፡ አሁን በተያዘው ጉዳይ ይህ መርህ እጅግ ግልጽ በሆነ መንገድ ይሠራል፡፡ ተጠሪ (ከሳሽ) ክሳቸውን ያቀረቡት ሐምሌ 14 ቀን 2013 ዓ.ም.

ሲሆን፣ የክሱ መነሻ (ሕገ-ወጥ የመሬት ይዞታ ንጥቂያ) ተከሰተ የተባለው ደግሞ በ2011 ዓ.ም. (ወይም አመልካች እንደሚሉት በ1980 ዓ.ም.) ነው፡፡ በአንፃሩ አዲሱ የገጠር መሬት አስተዳደርና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 1324/2016 ፀድቆ በነጋሪት ጋዜጣ ታትሞ የወጣው በነሐሴ 08 ቀን 2016 ዓ.ም. ነው፡፡ ይህም ማለት ክርክሩ ከተጀመረና በተለያዩ የፍርድ ቤት እርከኖች ሲንከባለል ከቆየ ከዓመታት በኋላ ነው፡፡ ዋናው ቁም ነገር አዋጁ ራሱ ይህንኑ ሁኔታ የሚገዛ ግልጽ የሽግግር ድንጋጌ (Transitional provision) የያዘ መሆኑ ነው፡፡ የአዋጅ ቁጥር 1324/2016 አንቀጽ 65(1) በማያሻማ ቋንቋ እንዲህ ይደነግጋል፡- "የዚህ ሕግ ድንጋጌዎች ይህ አዋጅ ከመፅደቁ በፊት… ፍርድ ቤት ቀርበው ክርክር እየተደረገባቸው ባሉ ጉዳዮች ላይ ተፈፃሚ አይሆንም"፡፡ ይህ ድንጋጌ አዲሱ ሕግ፤ በአዋጁ የተካተቱ ማናቸውንም የይርጋ ጊዜያት ጨምሮ፣ ወደፊት ብቻ የሚሠራ እንጂ አዋጁ ከመውጣቱ በፊት በፍርድ ቤት በመታየት ላይ የነበሩ ጉዳዮችን ወደኋላ ተመልሶ እንደማያካትት የሕግ አውጪው የሰጠው ግልጽ መመሪያ ነው፡፡

ይህ የሽግግር ድንጋጌ በቀጥታ አግባብነት ያለው፣ የዚሁ አዋጅ አንቀጽ 64(2) ለመሬት ማስለቀቅ ክስ የ15 ዓመት የይርጋ ጊዜ ስለሚደነግግ ነው፡፡ ይህ ድንጋጌ ለዚህ ጉዳይ ተፈፃሚነት ቢኖረው ኖሮ ውጤቱን ሊቀይረው ይችል ነበር፡- ማለትም ፍርድ ቤቱ በተገበረው የ10 ዓመት ይርጋ ታግዷል የተባለው የተጠሪ ክስ፣ የይርጋው መቆጠር መነሻ ጊዜ አሰላል ታይቶ በ15 ዓመቱ የይርጋ ጊዜ ሥር ሊድን (ሊቀጥል) ይችል ነበር፡፡ ሆኖም ሰባት ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት ይህንን አዲስ የ15 ዓመት የይርጋ ጊዜ ከ2013 ዓ.ም. ጀምሮ በፍርድ ቤት በመታየት ላይ ባለ ጉዳይ ላይ ተግባራዊ አለማድረጉ ፍፁም ትክክል ነው ሊባል የሚችል ነው፡፡ እንዲያውም በሥነ-ሥርዓት ደረጃ ሲታይም አስገዳጅነት የነበረው ተግባር ነው፡፡ ይህን አድርጎ ቢሆን ኖሮ፣ አጠቃላይ የሆነውን ሕግ ወደኋላ ተመልሶ አለመሥራት መርህን እና የአንቀጽ 65(1)ን የተለየ የሽግግር መመሪያ በጣሰ ነበር፡፡

ስለሆነም ችሎቱ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት የተከተለው አካሄድ መገምገም ያለበት ክሱ በቀረበበት ጊዜ (በ2013 ዓ.ም.) በነበረው የሕግ ማዕቀፍ ውስጥ ሆኖ ነው፡፡ በዚያን ወቅት፣ የከተማ መሬት ይዞታን ለማስመለስ የሚቀርብ ክስን በተመለከተ የተለየ የይርጋ ጊዜ ባለመኖሩ የተፈጠረውን የሕግ ክፍተት ለመሙላት በሕግ ሥርዓቱ ውስጥ የነበሩት አማራጮች፣ የፍትሐብሔር ሕጉ (በተለይም አንቀጽ 1677 እና 1845)፣ ወይም ደግሞ ቀድሞ የነበረው የገጠር መሬት አዋጅ (አዋጅ ቁጥር 456/1997) ብቻ ነበሩ (የኋለኛው አዋጅም ቢሆን በሰበር መ/ቁ 69302 እንደተረጋገጠው ለዚህ ክስ የሚሆን ግልጽ የይርጋ ጊዜ አላስቀመጠም ነበር)፡፡ ችሎቱ ክፍተቱን ለመሙላት የፍ/ህ/ቁ 1677(2) እና 1845ን (ጠቅላላ የ10 ዓመት ይርጋን) የመረጠ ሲሆን፣ ይህ ምርጫ የተደረገው በወቅቱ በነበረው የሕግ ሥርዓት ተጨባጭ ሁኔታ ላይ ተመሥርቶ ነው፡፡ የሕግ አውጪው ከጊዜ በኋላ ለገጠር መሬት ክሶች የተለየ እና የረዘመ የይርጋ ጊዜ ማውጣቱ የችሎቱን ውሳኔ ወደኋላ ተመልሶ ሕገ-ወጥ አያደርገውም፡፡ ይልቁንም፣ ፍርድ ቤቱ ገና ላልወጣ ሕግ እውቅና ሰጥቶ ወደኋላ ተግባራዊ አለማድረጉ የዳኝነት ሥልጣን ያለበትን የጊዜ ገደብ መረዳቱን እና የሕግ አውጪውንና የሕግ ተርጓሚውን የሥልጣን ክፍፍል ማክበሩን ያሳያል፡፡ በመሆኑም ባለሰባት ዳኞች ሰበር ችሎት የሕግን በጊዜ አተገባበር (Intertemporal law) መርህ የተገበረበት መንገድ ጉድለት የለሽ ነው፡፡ ችሎቱ አግባብነት ያለውን የጊዜ ማዕቀፍ በትክክል ለይቷል፤ ክሱ በቀረበበት ጊዜ የነበረውን ሕግ ተግብሯል፤ እንዲሁም ከዓመታት በኋላ የሚወጣን ሕግ አስቀድሞ ከመገመትና ከመተግበር ታቅቧል ለማለት ያስደፍራል፡፡

7.3 የአመሳስሎሽ ትርጓሜ ችግር፡ የሕግ ክፍተትን ለመሙላት በተመረጠው ምንጭ ላይ የታየ የፅንሰ-ሐሳብ (የዶክትሪን) መዛባት

ምንም እንኳን ችሎቱ የሕግን በጊዜ አተገባበር መርሆችን የተከተለበት መንገድ ተገቢነት ያለው ቢሆንም፣ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት የመረጠው የአመሳስሎሽ (Analogical) ድልድይ ግን ቀጣይነት ያለው አካዳሚያዊ ክርክር የሚሻ ከባድ የሕግ ፍልስፍና ጥያቄን ማስነሳቱ አይቀሬ መስሎ ታይቶኛል፡፡የዚህ ሂሳዊ ግምገማዬ መነሻም ችሎቱ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት (Gap-filling) ጥረት ማድረጉ አይደለም፤ ለከተማ መሬት ክስ የተለየ ይርጋ ባለመኖሩ ይህን ማድረጉ ተገቢና አስፈላጊ ነበር፣ ነገር ግን ትችቱ የሚያነጣጥረው በአመሳስሎሽ የወሰደውን የይርጋ ጊዜ ባመጣበት የተለየ ምንጭ ላይ በማተኮር ነው፡፡ ችሎቱ የከተማ መሬት ይዞታ ክርክርን የሚገዛ የይርጋ ጊዜ በሕግ አለመኖሩን ሲገነዘብ፣ ከፍትሐብሔር ሕጉ ሦስተኛ መጽሐፍ (ስለ ንብረት ሕግ) በመውጣት፣ ወደ አራተኛው መጽሐፍ (ስለ ግዴታዎች) ተሻገረ። በዚያም የውል ሕግ ደንቦች ከውል ውጭ በሆኑ ግዴታዎች ላይ ተፈፃሚ እንደሚሆኑ የሚደነግገውን አንቀጽ 1677(2) ድንጋጌን እንደ ማሻገሪያ ድልድይ በመጠቀም በፅሑፍ አቀማመጡ ውልን ለመፈፀም፣ ላለመፈፀም ወይም ለማፍረስ ለሚቀርቡ ክሶች የተዘጋጀውን በቁጥር 1845 ድንጋጌ ሥር የሚገኘውን አጠቃላይ የ10 ዓመት ይርጋ ተግባራዊ አድርጎታል። ይህ አካሄድ ከዚህ ቀደም ለገጠር መሬት ክርክሮች በሰበር መ/ቁ 69302 ከተወሰደው የትንታኔ መንገድ ጋር ሙሉ በሙሉ ተመሳሳይ ነው፡፡
ሆኖም የሕግ አውጪው በገጠር መሬት አስተዳደርና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 1324/2016 የገጠር መሬትን ለማስመለስ የሚቀርብ ክስን የይርጋ ጊዜ በተመለከተ በራሱ ጊዜ ምላሽ ሲሰጥ፣ በአንቀጽ 64(2) ሥር ያስቀመጠው ገደብ 15 ዓመት እንጂ 10 ዓመት አልነበረም፡፡ ይህ የሕግ አውጪው ምርጫ በፅንሰ-ሐሳብ ደረጃ እጅግ ወሳኝ ነው፤ ምክንያቱም ለመሬት ማስለቀቅ ክሶች ተገቢ ነው ብሎ ያሰበው የጊዜ አድማስ ፍርድ ቤቱ በአመሳስሎሽ ከመረጠው የጊዜ ገደብ በእጅጉ የተለየ መሆኑን ያሳያልና፡፡ ከዚህም በላይ፣ የሕግ አውጪው የ15 ዓመትን ጊዜ መምረጡ የዘፈቀደ አልነበረም፡፡ ይህ ጊዜ በፍትሐብሔር ሕጉ አንቀጽ 1168 ሥር የማይንቀሳቀስ ንብረትን በተከታታይ ይዞታ እና ግብር በመክፈል (Adverse possession) ባለሀብት ለመሆን ከሚያስፈልገው የ15 ዓመት ጊዜ ጋር በትክክል ይገጠማል፡፡ ይህ መመሳሰል በግልጽ የሚያሳየው፣ የሕግ አውጪው የመሬት ማስለቀቅ ክስ ይርጋን ከንብረት ሕጉ የይዞታ መብት አሰጣጥ ጋር በማዛመድ (Calibrating) በንብረት መብት ማዕቀፍ ውስጥ ውስጣዊ ወጥነትን መፍጠሩን ነው፡፡

ይህ ምልከታ አንድ መሠረታዊ የስነ-ዘዴ (Methodological) ጥያቄን ቁልጭ አድርጎ ያጋልጣል፡፡ ይኸውም ችሎቱ የከተማ መሬት ማስለቀቅ ክስን (ወደ አንቀጽ 1168 የ15 ዓመት ይርጋ ከሚያመላክተው) የንብረት ሕግ አሠራር ይልቅ፣ (በአንቀጽ 1845 ወደ 10 ዓመት የሚያወርደው) የውል ግዴታ ጋር ማመሳሰል ለምን መረጠ? ጥያቄው አካዳሚያዊ ብቻ አይመስለኝም፡፡ በሲቪል ሎው የሕግ ሥነ-ዘዴ መሠረት፣ አንድ ፍርድ ቤት በአመሳስሎሽ ትርጓሜ የሕግ ክፍተትን ሲሞላ፣ አመሳስሎሹ መወሰድ ያለበት በጣም የጠበቀ የቅርብ ዝምድና ካለው የሕግ ማዕቀፍ (Nearest cognate legal regime)፣ ማለትም በውስጣዊ መርሆች፣ ዓላማዎች እና መዋቅር ከዋናው ጉዳይ ጋር እጅግ ከሚቀራረበው የሕግ

አካል ሊሆን እንደሚገባው ይታወቃል፡፡ የመሬት ይዞታ መብት (Holding rights)፣ የሰባት ዳኞች ችሎት ራሱ እንዳመነው፣ ተጨባጭ፣ የሚመዘገቡ፣ የሚተላለፉ እና መያዣ ሊሆኑ የሚችሉ፣ ከሁሉም ስዎች ልንጠይቃቸው የምንችላቸው (In rem) የንብረት መብቶች ናቸው፡፡ እነዚህ መብቶች ከግለሰቦች ጋር ብቻ ከሚያያዙ (Personal, inter partes) እና ፍጹም የተለየ መርህ ካላቸው የውል ግዴታዎች ጋር በመደባቸው አይገናኙም፡፡ አንድ ሕገ-ወጥ የመሬት ያዥ መሬቱን የመመለስ ግዴታ ያለበት፣ በነገር ላይ ያለን (In rem) መብት በመጣሱ እንጂ የውል ቃልን በማፍረሱ (Breach of contractual promise) አይደለም፡፡
ይህ የሕግ ባህሪ ታሳቢ ሲደረግ፣ ይበልጥ ፅንሰ-ሐሳባዊ ወጥነት (Doctrinal coherence) ያለው የአመሳስሎሽ ምንጭ ሊሆን የሚገባው የፍትሐብሔር ሕጉ የንብረት ድንጋጌዎች፤ በተለይም በአንቀጽ 1168 ሥር ያለው የ15 ዓመት ማዕቀፍ እንጂ የአራተኛው መጽሐፍ የውል ግዴታዎች ክፍል አልነበረም፡፡ የፍ/ህ/ቁ 1168 ድንጋጌ የማይንቀሳቀስ ንብረትን ለ15 ዓመት ከነግብሩ የያዘ ሰው የንብረቱ ባለቤት እንደሚሆን ይደነግጋል፡፡ ከዚህ በተቃራኒው በኩል ያለውን አመክንዮ ስናይ (ከመብቱ ለተነጠቀው ሰው አኳያ)፣ ንብረቱን በሕገ-ወጥ መንገድ የተነጠቀ ሰው መብቱን ለማስመለስ የሚችለውም በተመሳሳይ የ15 ዓመት ጊዜ ውስጥ መሆን አለበት የሚል መደምደሚያ ላይ ያደርሳል፡፡ ይህ ሚዛናዊ የሆነን ማዕቀፍ ይፈጥራል፡፡ በሌላ አገላለፅ ሕገ-ወጥ ያዡ መብት ለማግኘት 15 ዓመት ያስፈልገዋል፤ መብቱ የተነጠቀው ሰው ደግሞ መብቱን ለማስመለስ 15 ዓመት አለው ማለት ነው፡፡ በአንፃሩ ሰበር ችሎቱ የ10 ዓመቱን የውል ይርጋ መተግበሩ መዋቅራዊ አለመመጣጠንን (Asymmetry) የሚፈጥር ነው፡፡ ምክንያቱም ሕገ-ወጥ ያዡ ባለመብት ለመሆን አሁንም በአንቀጽ 1168 መሠረት 15 ዓመት ሲያስፈልገው፣ መብት የተነጠቀው ሰው ግን ከንብረት ሕጉ መዋቅር ጋር ምንም ዓይነት መዋቅራዊ ዝምድና በሌለው ሕግ መብቱን በ10 ዓመት ብቻ ያጣል የሚል መልዕክት አለው ማለት ነው፡፡

የሕግ አውጪው ከጊዜ በኋላ በአዋጅ ቁጥር 1324/2016 አንቀጽ 64(2) መሠረት ለገጠር መሬት ክስ የ15 ዓመት ይርጋ ማውጣቱ፣ ከላይ ለተነሳው ሂሳዊ ትንታኔ ከፍ ያለ ዋጋ ያለውን የማጠናከሪያ ድጋፍ የሚሰጥ ሁኖ ይገኛል፡፡ ምንም እንኳን ችሎቱ የሕግ አውጪውን ቀጣይ ውሳኔ አስቀድሞ ማወቅ ባይችልም፣ የሕግ አውጪው የወሰደው ምርጫ ግን ለመሬት ማስለቀቅ ክርክሮች ትክክለኛው የፅንሰ-ሐሳብ (የዶክትሪን) መሠረት የፍ/ህ/ቁጥር 1168 ድንጋጌ የንብረት ሕግ አመክዮ እንጂ የቁጥር 1845 ድንጋጌ የውል ሎጂክ አለመሆኑን ያረጋግጣል፡፡ የሕግ አውጪው የይርጋ ሥርዓቱን ከውል ይልቅ ከንብረት ሕግ ማዕቀፍ ጋር ማጣመሩ የሚያሳየው፣ የችሎቱ የአመሳስሎሽ ድልድይ በፅሑፋዊ ትርጓሜ ሊደገፍ የሚችል ቢሆንም በፅንሰ-ሐሳብ (በዶክትሪን) ደረጃ ግን አጥጋቢ አለመሆኑን (Doctrinally suboptimal) ነው፡፡

በመሆኑም አዲሱ አስገዳጅ የሰበር ውሳኔ (ለከተማ መሬት ክስ የ10 ዓመት ይርጋን ማስቀመጡ) እና ከእርሱ በፊት የወጣው አዋጅ ቁጥር 1324/2016 (በአንቀጽ 64(2) ለገጠር መሬት ክስ የ15 ዓመት ይርጋን መደንገጉ) መገጣጠም፣ በኢትዮጵያ የመሬት ሕግና የአስገዳጅ የህግ ትርጉም ላይ ያልታሰበ እና ከፍተኛ አንድምታ ያለው የይርጋ ጊዜ መከፈል (Bifurcation of limitation periods) ይዞ ተከስቷል፡፡ ከዚህ አንፃር አሁን በተጨባጭ ባለው ነባራዊ የሕግ ማዕቀፍ መሠረት፡-የይዞታ መብቱ በሕገ-ወጥ ያዥ የተጣሰበት የገጠር መሬት ባለይዞታ፣ መብቱን ለማስመለስ የሚያስችል የ15 ዓመት ጊዜ አለው (በአዋጅ 1324/2016 አንቀጽ 64(2) መሠረት) ሲኖረው ፍጹም ተመሳሳይ በሆነ ሁኔታ ውስጥ የሚገኝ የከተማ መሬት ባለይዞታ ግን በአዲሱ የሰበር ውሳኔ እና በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1677(2) እና 1845 ደንጋጌዎች መሠረት የ10 ዓመት ጊዜ ብቻ ይኖረዋል ማለት ነው፡፡

ይህን ልዩነት በጠንካራ መርህ ላይ ተመሥርቶ ለማስረዳትና አሳማኝ ለማድረግ እጅግ አዳጋች ነው፡፡ ምክንያቱም የገጠርም ሆነ የከተማ መሬት ይዞታ መብቶች የሚመነጩት ከአንድ ዓይነት ሕገ-መንግሥታዊ መሠረት፤ ማለትም መሬት (የገጠርም ሆነ የከተማ) የመንግስትና የሕዝብ ንብረት መሆኑን ከሚያውጀውና የግል ባለቤትነትን ከሚከለክለው የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ 40(3) ነውና፡፡ የመብቱ ባህሪ (ከባለቤትነት ያነሰ ነገር ግን በነገር ላይ ያለ ከሁሉም ሰዎች ልንጠይቀው የምንችለው (In rem) ተጨባጭ የንብረት መብት መሆኑ) መሬቱ የሚገኘው በከተማ ክልል ውስጥ ሆነም በገጠር፣ በተጠቃሹ ሕገ-መንግሥታዊ ድንጋጌ ዕይታ አንድ ዓይነት ነው፡፡
የሕገ-መንግሥታዊ መሠረቱ አንድ ዓይነት ከሆነ፣ ለባለይዞታዎች የሚሰጠው የሕግ ከለላም በመርህ ደረጃ አንድ ዓይነት ሊሆን ይገባል፡፡ ለገጠር መሬት ባለይዞታ 15 ዓመት እየተሰጠ የከተማውን ባለይዞታ በ10 ዓመት መገደብ ምክንያታዊ የሆነ የፖሊሲ መሠረት (Rational policy basis) የሌለው ልዩነትን መፍጠር ሲሆን፣ ይህ ደግሞ ሰባት ዳኞች የተሰየሙበት ችሎት የተቃረኑ ውሳኔዎችን በማረም ሊያመጣው የፈለገውን የሕግ ወጥነት (Doctrinal consistency) የሚሸረሽር ነው፡፡
አንድ ሰው የከተማ እና የገጠር መሬት የተለያዩ ማሕበራዊና ኢኮኖሚያዊ ፋይዳዎች እንዳላቸው፣ በተለያዩ የቁጥጥር ሥርዓቶች እንደሚመሩ፣ እና የክርክሮቹም ተጨባጭ ሁኔታዎች እንደሚለያዩ በማንሳት፣ ይህ ልዩነት የተለያየ የይርጋ ጊዜን ተገባራዊ ማድረግ እንደሚችል ይሞግት ይሆን ይሆናል፡፡ ይሁን እንጂ እንዲህ ዓይነቱ መከራከሪያ፣ የከተማ መሬት የይዞታ ሥርዓት ከገጠሩ ይበልጥ መደበኛ፣ በሰነድ የተደገፈ፣ እና በአስተዳደር ሥርዓት የተደራጀ ነው የሚለውን መደበኛ አስተሳሰብ ወደ ጎን ትቶ፣ የከተማ ባለይዞታ መብቱን ለመጠየቅ ከገጠሩ ባለይዞታ ያነሰ ጊዜ ሊሰጠው የሚገባው ለምንድን ነው? የሚለውን አሳማኝ በሆነ መንገድ ማስረዳት ይጠበቅበታል፡፡ እንዲያውም፣ በገጠር መሬት ይዞታ ላይ ያለው ሰፊ ኢ-መደበኛነት እና የሰነድ አያያዝ ክፍተት፣ መረጃዎች በገጠሩ አካባቢ ቶሎ ስለሚጠፉ፣ ለገጠር መሬት ክስ ከከተማው ያጠረ (ያልረዘመ) የይርጋ ጊዜ ሊያስፈልግ ይችላል ወደሚል ንድፈ-ሐሳባዊ መከራከሪያ ሊያመራን ይችላል፡፡ አሁን በህጉና በአስገዳጅ የህግ ትርጉም የተወለደው ዥንጉርጉር ሥርዓት ማለትም ገጠር 15 ዓመት፣ የከተማ 10 ዓመት ይርጋ ጊዜ እንዲሆን የተደረገበት ኩነት ይህንን ሎጂክ/አመክንዮ/ የተገላቢጦሽ ያደርገዋል፡፡

7.4 የክፍል 7 ጥማቂ

የሰባት ዳኞች ችሎት በዚህ ጉዳይ ላይ የሕግን በጊዜ አተገባበር (Intertemporal law) ያስተናገደበት መንገድ እንከን የለሽ (Flawless) ነው ሊባል የሚችል ቢሆንም ችሎቱ ክሱ በቀረበበት ጊዜ (በ2013 ዓ.ም.) የነበረውን የሕግ ማዕቀፍ በመተግበር፣ የሕግ ክፍተቱን በወቅቱ በነበሩ የፍትሐብሔር ሕግ ድንጋጌዎች በመሙላት፣ እና ገና ፀድቆ ላልወጣ አዋጅ (አዋጅ ቁጥር 1324/2016) ወደኋላ ተመልሶ የሚሠራ የተፈፃሚነት ኃይል ላለመስጠት መወሰኑ በሥነ-ሥርዓትም ሆነ በመሰረታዊ ህግ ይዘት ችግር የለውም፡፡ በወቅቱ ላልነበረ ሕግ አልተገበርክም ተብሎ ችሎቱን መተቸት የሚቻልበት የህግ አግባብ የለም፡፡ እንዲሁም የአዋጅ ቁጥር 1324/2016 የአንቀጽ 65(1)

የሽግግር ድንጋጌ ራሱ አዲሱ ሕግ በመታየት ላይ ባሉ ጉዳዮች ላይ እንደማይሠራ በማረጋገጥ ይህንን ያጠናክረዋል፡፡ ሆኖም ችሎቱ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት የመረጠው የአመሳስሎሽ ድልድይ፤ ማለትም ከአራተኛው መጽሐፍ (የግዴታዎች ሕግ) የተወሰደው የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 የ10 ዓመት ይርጋ፣ የሕግ አውጪው ከጊዜ በኋላ በአዋጅ 1324/2016 አንቀጽ 64(2) ለገጠር መሬት ክስ የ15 ዓመት ይርጋን መደንገጉን ስናይ በፅንሰ-ሐሳብ (በዶክትሪን) ደረጃ የጎላ ክፍተት ያለበት ሆኖ ይታያል፡፡ የሕግ አውጪው የገጠር መሬት ይርጋን የ15 ዓመት የይዞታ (Adverse possession) ሥርዓት ከሚደነግገው የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1168 ጋር ማጣመሩ፣ ለመሬት ማስለቀቅ ክሶች ተፈጥሯዊ እና ፅንሰ-ሐሳባዊ ወጥነት ያለው የአመሳስሎሽ ምንጭ የሚገኘው በንብረት ሕጉ ማዕቀፍ ውስጥ እንጂ በውል ግዴታዎች ማዕቀፍ ውስጥ አለመሆኑን የሚያስገነዝብ ሁኖ ይገኛል ችሎቱ ከፍ/ህ/ቁጥር 1168 ይልቅ አንቀጽ 1845 ድንጋጌን መምረጡ በፅሑፋዊ ትርጓሜ ሊደገፍ የሚችል ቢሆንም፣ በኢትዮጵያ የመሬት ሕግ ውስጥ ሁለት የተምታታ እና የሚጋጭ ሥርዓት (Dual and conflicting regime) ይዞ ብቅ ብሏል፡፡ ምንም እንኳን ሕገ-መንግሥታዊ መሠረታቸው እና የመብታቸው የሕግ ባህሪ አንድ ዓይነት ቢሆንም፣ የከተማ መሬት ክስ በ10 ዓመት፣ የገጠር መሬት ክስ ደግሞ በ15 ዓመት እንዲታገድ ማድረግ የህግ ባለሙያውንም ሆነ ሌላውን የማህበረሰብ ክፍል የሚያሳምን ሊሆን አይችልም፡፡
ይህ ሥርዓታዊ አለመጣጣም ከሁለት በአንዱ መንገድ ዕልባት እስካላገኘ ድረስ የኢትዮጵያን የንብረት ሕግ ስነ ህግ እድገና የአስገዳጅ ህግ ትርጉም ወጥነት ግብ በፅኑ መፈተኑን የሚይቀጥል መሆኑ ይገመታል፡፡ ስለሆነም ባለሰባት ዳኞች ሰበር ችሎት ለከተማ መሬት የሰጠውን አስገዳጅ ትርጉም ከፍ/ህ/ቁጥር 1168 መሰረተ ሃሳብና ከተገቢው የህግ አተረጓጎም ስልት አንፃር በድጋሚ በመገምገም በቅርብ ጊዜ በወጣው የገጠር መሬት ህግ ውስጥ ከተደነገገው የ15 ዓመት ማዕቀፍ ጋር ያጣጥመዋል፣ አለበለዚያ ደግሞ የሕግ አውጪው (ፓርላማው) ከገጠር መሬት ሥርዓት ጋር የተናበበ የይርጋ ድንጋጌን ያካተተ አጠቃላይ የከተማ መሬት አስተዳደር አዋጅ ያወጣል፡፡ ከፍ ሲል ደግሞ የፌዴሬሽን ምክር ቤት ከላይ ከተጠቀሰው ህገ መንግስቱ ጥበቃ አንፃር አይቶ ህገ መንግስታዊ ትርጉም ሊሰጠበት ይችላል፡፡ ይህ የእርምት እርምጃ እስኪወሰድ ድረስ ለአንድ ዓይነት ሕገ-መንግሥታዊ መብት፤ በከተማ 10 ዓመት፣ በገጠር 15 ዓመት ሊሆን ይገባል ተብሎ የተከፋፈለው የይርጋ ጊዜ በኢትዮጵያ የመሬት ሕግ እና በአስገዳጅ የህግ ትርጉም ስርዓት ላይ ያልተፈታ ፅንሰ-ሐሳባዊ መዛባት (Doctrinal anomaly) ሆኖ መቀጠሉ አይቀሬ ነው፡፡ በመሆኑም ይህ በችሎቱ ውሳኔ እንደድክመት ሊነሳ የሚችል ተገቢ ምልክታ ነው የሚል እምነት አለኝ፡፡

ክፍል ስምንት፡ አጠቃላይ ማጠቃለያ
የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሰባት ዳኞች ሰበር ችሎት የሰጠው ይህ ውሳኔ ተቃርኖ ያለባቸውን አስገዳጅ የህግ ትርጉሞችን ከማረቅና የስርዓቱን ወጥነትና ተገማችነት ከማስፈን አንፃ እጅግ መሠረታዊ እና አስፈላጊ ቢሆንም በአገሪቱ የንብረት እና የመሬት ሕግ ስነ ህግ ላይ ህገ መንግስታዊ መሰረትን ባልተጎናፀፈ አመክንዮ ተመሳሳይ ጥበቃ ያለውን የባለይዞታነት መብት በተለያዩ የይርጋ ጊዜያት እንዲገዙ ስርዓት ያበጀ በመሆኑ አከራካሪነቱ አይቀሬ ይመስለኛል፡፡ ውሳኔው በቀድሞ አስገዳጅ ውሳኔዎች መካከል የነበረውን ጥልቅ ተቃርኖ ሕገ-መንግሥታዊ መሠረትን እና የፍትሐብሔር ሕግን አግባብነት ያላቸውን መርሆች በሚገባ በመመርመር ተገቢውን የዳኝነት ጥበብ በመጠቀም ለመፈታት የተቻለበት መሆኑ ይታመናል፡፡ በተለይም የባለቤትነት መብትን (Ownership) ከይዞታ መብት (Holding rights) በሚገባ በመለየት፣ ለባለቤትነት የተፈጠሩ የሕግ ማዕቀፎችን የግል የመሬት ባለቤትነት በማይፈቅድ ሕገ-መንግሥታዊ ሥርዓት ውስጥ በቀጥታ ተግባራዊ ማድረግ የማይቻል መሆኑን አሳይቷል፡፡ ይህ የሕግ ትርጉም በኢትዮጵያ የከተማ መሬት ይዞታ ክርክሮች ላይ ፅንሰ-ሐሳባዊ ጥራትን፣ ሥርዓታዊ ወጥነትን እና ተገማችነትን በማምጣት ወደፊት ለሚነሱ የንብረት ሕግ ክርክሮች ጠንካራ መሠረት የሚጥል አንፀባራቂ የዳኝነት አሻራ ነው ተብሎ ቢውሰድ ማጋነን አይሆንብኝም፡፡ ሆኖም ከላይ በክፍል 7 ስር በሰፊው እንደተብራራው ችሎቱ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት የመረጠው የአመሳስሎሽ ድልድይ፤ ማለትም ከአራተኛው መጽሐፍ (የግዴታዎች ሕግ) የተወሰደው የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 የ10 ዓመት ይርጋ፣ የሕግ አውጪው ከጊዜ በኋላ በአዋጅ 1324/2016 አንቀጽ 64(2) ለገጠር መሬት ክስ የ15 ዓመት ይርጋን መደንገጉን ስናይ በፅንሰ-ሐሳብ (በዶክትሪን) ደረጃ የጎላ ክፍተት ያለበት ሆኖ ይታያል፡፡ ስለሆነም ችሎቱ በራሱ አነሳሽነት የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ወይስ የፌዴፌሬሽን ምክር ቤት? ትክክለኛውን መስመስር ይለዩ ይሆን? በዚህ ነጥብ ላይ ሁላችንንም ሊያስተምር የሚችል የምርምር ስራ ወይም የውሳኔ ትችት እይታ በዘርፉ በበቁ በአወቁ የአገራችን ምሁራን ሊከናወን እንደሚችል ተስፋ አደርጋለሁ፡፡

አበቃ!!
ተፃፈ በአልማው ወሌ
መጋቢት 04 ቀን 2018 ዓ/ም
አዲስ አበባ

ማስታወሻ፦ ፅሁፉ ጥብቅ የምርምር ዘዴ በመከተል ያልተከናወነ መሆኑን ከወዲሁ እየገለፅሁ ለወደፊቱ ግን በዚሁ አርዕስትና ተያያዥ የህግ ጉዳዮች ላይ ፈጣሪ አምላክ ፍቃዱ ከሆነ ሙያዊ እና አካዳሚያዊ ደረጃውን የጠበቀ ስራ ይዠ ለመቅረብ እሞክራለሁ፡፡ ማናቸውም ስህተቶች የራሴው መሆናቸው እንዲታወቅልኝም እፈልጋለሁ፡፡
https://www.facebook.com/s...
https://www.facebook.com/s...

ዳሽን ባንክ ለደንበኞቹ የኢፍጣር መርሃ ግብር አዘጋጀ
#ethiopia | ዳሽን ባንክ የረመዳን ወርን ምክንያት በማድረግ ለደንበኞቹ ያዘጋጀውን ልዩ የኢፍጣር መርሃ ግብር በሸራተን አዲስ ሆቴል አካሄደ።

መርሃ ግብሩ ባንኩ ያለውን ማህበራዊ ተሳትፎ ለማሳደግና ከደንበኞቹ ጋር ያለውን ግንኙነት ይበልጥ ለማጠናከር ያለመ መሆኑ ተገልጿል።

​በዝግጅቱ ላይ የባንኩ ዋና ስራ አስፈጻሚ አቶ አስፋው ዓለሙ ባደረጉት ንግግር፤ ለባንኩ ደንበኞችና ለመላው የእስልምና እምነት ተከታዮች የእንኳን አደረሳችሁ መልዕክት አስተላልፈዋል።

አቶ አስፋው አክለውም ዳሽን ባንክ ከደንበኞች እሴትና የፋይናንስ ፍላጎት ጋር የሚጣጣሙ፣ የሸሪዓ መርሆዎችን ያከበሩ የባንክ አገልግሎቶችን አጠናክሮ እንደሚቀጥል አረጋግጠዋል።

​ማህበራዊ ኃላፊነትና ከወለድ ነፃ የባንክ አገልግሎት
​ባንኩ ከወለድ ነፃ የባንክ አገልግሎት (ሸሪካ) ማህበራዊ ኃላፊነቱን ለመወጣት ባለው ቁርጠኝነት መሰረት ባለፈው ዓመት ካከናወናቸው ተግባራት መካከል የሚከተሉት ይጠቀሳሉ፦

​ከደንበኞች በአደራ መልክ የሰበሰበውን ከ22 ሚሊዮን ብር በላይ ለ31 አገር በቀል የበጎ አድራጎት ድርጅቶች ማከፋፈሉ፤

​በሶማሌ ክልል ለሚገኙ ስራ ፈጣሪዎች ከወለድ ነፃ በሆነ መንገድ የ100 ሚሊዮን ብር ተዘዋዋሪ ብድር ማቅረቡ።

​ዳሽን ባንክ በአሁኑ ወቅት ከ1.5 ሚሊዮን በላይ የኢንተረስት ፍሪ (ከወለድ ነፃ) አገልግሎት ተጠቃሚ ደንበኞች እንዳሉት የገለጸ ሲሆን፣ ይህም ባንኩ ያለውን ሁሉን አቀፍነትና የጋራ ተጠቃሚነት ባህል እንደሚያሳይ ተጠቁሟል።

​ባንኩ በዘርፉ ባሳየው ጥንካሬ በ2023 በዱባይ በተካሄደው 9ኛው የኢስላሚክ ሪቴል ባንክ ሽልማት ላይ "በኢትዮጵያ ጠንካራው የኢስላሚክ የችርቻሮ ባንክ መስኮት" (The Strongest Islamic Retail Banking Window in Ethiopia) የሚል እውቅና ማግኘቱም ይታወሳል።

​በተጨማሪም ዳሽን ባንክ ዓለም አቀፍ የእስልምና ፋይናንስ ተቋማትን የሂሳብ አያያዝ፣ የኦዲትና የሸሪዓ መስፈርቶችን የሚያወጣው AAOIFI (The Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions) አባል የሆነ ብቸኛው የኢትዮጵያ የፋይናንስ ተቋም ነው።
#dashenbank #iftarprogram #islamicbanking #shariacompliant #ethiopianbanking #ramadankareem #financialinclusion

አዲሱ የንግድ ህግ ለኢትዮጵያ ንግድ እድገት ያለው ፋይዳ
የንግድ አዋጅ ቁጥር 1243/13

ጠበቃና የህግ አማካሪ ፋንታሁን ደለለው
0929101037,0983337690

1. መግቢያ
#ethiopia | በ1952 ዓ.ም የወጣው ነባሩ የንግድ ህግ አዲሱ የንግድ ህግ 2013 ዓ.ም እስኪወጣ ድረስ የኢትዮጲያ የንግድ ስረአትን መስመር በማሥያዝ ረገድ ቀላል የማይባል ሚና የነበረው ሲሆን በዚህም ነጋዴ ማለት ምን ፤ ምን የሚሰራ ስለመሆኑ በነባሩ ንግድ ህግ አንቀጽ 5 ላይ የተቀመጠ ከመሆነኑም ባሻግር በግል እና በማህበር ወይም በመደራጀት እንዴት ሊሰራ እንደሚችል አወቃቀሩን (structures), አመሰራረቱን (formations), መብት ግዴታዎች አጠቃላይ መደንገጋቸውን ማስታወስ ይቻላል፡፡1 ሲሆን በተነጻጻሪም በዚህ በአዲሱ የንግድ ህግም በዚህ ይዘት የተደገገ ሲሆን ተሻሽሎ የተቀመጡ ድንጋጌዎችም ስፍረውበታል፡፡

ለዚህ ጽሁፍ መነሻ የሆነውም አዲሱ የንግድ ህግ የወጣበትን ምክንያት ማሰስ እና እነዚህስ ልዩነቶች ምንድን ናቸው፤ ተሻሽሎ በመምጣቱ ይዞ የመጣው ፋይዳ ምንድ ነው የሚሉትን ነጥቦች በአጭሩ ለመዳሰስ ነው፡፡

2. አዲሱ የንግድ ህግ የወጣበት ምክንያት

ከላይ በመግቢያው ለመግለጽ እንደሞከርኩት በንጉሱ አሰተዳደር የኢኮኖሚእድገትን እና የህዝብ ተጠቃሚነትን ለማረጋጥ ለንግድ ስራ ጽኑ የህግ መሰረት መጣል የግድ አስፈላጊ በመሆኑ በ1952 ዓ.ም የወጣው የኢትዮጲያ የንግድ ህግ ለዚህ ዓላማ ከግብ መድረስ አስፈላጊውን መደላደል ለማድረግ
አንበሳውን ድርሻ ይወስዳል፡፡ ይሁን እንጂ ህጉ ከወጣበት ጊዜ አንስቶ ባለፉት ስልሳ አመታት ብዙ ነገሮች ተለውጠዋል፡፡ የንግድ እና የመዋእለን ንዋይ ፍሰት እጅግ ከመጨመራቸውም በላይ እያደር አለምአቀፋዊ ባህሪ እየተላበሱ መጥተዋል፡፡

እነዚህ ክስተቶች በተለይ ኢትዮጲያ ገበያ መር ስረአት መከተል ከጀመረችበት ጊዜ ጀምሮ ህጉ እንዲከለስ ምክነንያትን የፈጠረ ሲሆን ከዚህም የተነሳ በህጉ ውስጥ አንዳንድ ክፍተቶች ታይተዋል፡፡ ከእነዚህ አለምአቀፍዊ የንግድ እንቅስቃሴ መስተጋብር
እነዲሁም ኢትዮፒያ አሁን ካለችበት ገበያመር የንግድ እንቅስቃሴ አንጻር ለአፈጻጸም የማይመቹ እና ለተለያዩ ትርጉሞች የተጋለጡ ድንጋጌዎቸች እንዳሉ ተስተውሏል፡፡ በዚህም ምክንያት ዛሬ ኢትዮጲያ ለደረሰችበት የኢኮኖሚ እንቅስቃሴ ደረጃ ህጉ የተሟላ አለመሆኑን ድምዳሜ ላይ ተደርስዋል፡፡

ስለዚህ የኢትዮጲያ አለምአቀፍ ተወዳዳሪነትን ለማረጋገጥ የኢኮኖሚ እንቅስቃሴን ለማስፋፈት፤የነጋዴዎችን፤የባለሃብቶችን እና በህጉ ጥቅማቸው በቀጥታ የሚነካ ባለድርሻ አካላት መብቶችን በሚዛናዊ ሁኔታ ለማስተናገድ ብሎም የዜጎችን የኑሮ ደረጃ ለማሳደግ አዲሱን የንግድ ህግ ማውጣት አስፈላጊ ሆኖ ተገኝትዋል፡፡

3. በአዲሱ ንግድ ህግ የተካተቱ ነጥቦች

በዚህ ክፍል በአዲሱ ንግድ ማለትም በአዋጅ ቁጥር 1243/13 የተካተቱትን ጉዳዮች ከምክንያታቸው ጭምር አጠር አጠር ባለ መንገድ አስቀምጠናል።

3.1. ኀላፊነቱ የተወሰነ የሽርክና ማህበር

ኀላፊነቱ የተወሰነ የሽርክና ማህበር በአዲሱ የንግድ ህግ ከተካተቱት አዳዲሰ የንግድ ማህበራት አንዱ
ነው፡፡ ሥያሜው ዕንደሚያመለክተው ይህ የሽርክና ማህበር ውስጥ ያ አባላት በሙሉ ለማህበሩ ዕዳ ያለባቸው ኃላፊነት የተወሰነ ሲሆን ይህም በንግድ ህጉ አንቀጽ 221 ላይ የተቀመጠ ነው፡፡ ይሀውም ሁለት እና ከዚያ በላይ የሆኑ ሰወች የሙያና ለሙያው ደጋፊ ደጋፊ የሆነ አገልግሎት ለመስጠት
የሚያቐቐሙት ሲሆን የማህበርተኞች ኀላፊነት በመዋጮቹ የተወሰነ የንግድ ማህበር ነው፡፡ ለዚህ ማህበር አላማ፣ የሙያ አገልግሎት ማለት በህግ አግባብ ባለው አካል በተሰጠ የሙያ ፍቃድ መሰረት የሚሰጥ አገልግሎት ነው፡፡

3.2. ባለአንድ አባል ኀላፊነቱ የተወሰነ የግል ኩባንያ

ይህ ኩባንያ ወይም ማህበር ከ534 እስከ 545 ድረስ ባሉት አዲሱ የንግድ ህግ ውስጥ ለመጀመርያ ጊዜ የገባ ሲሆን በአንቀጽ 534 ላይ አእንደተቀመጠው ማህበር ሲል ያሰቀመጠ ቢሆንም በአንድ ሰው የሚቐቐም ነው፡፡ ይህ ማህበር የተካተተበት አላማም በማህበሩ አባል አንድ ብቻ ሊሆን በሚገደድበት ጊዜ ከንግድ ማህበሩ ባህርይ አንጻር በዚህ አግባብ ተዘጋጅቶ የንግድ እንቅስቀሴውን ለማሰቀጠል ሲባል የተመሰረተ መሆኑን የሚሰማሙበት ነው፡፡

3.3. አመሰራረት

በነባሩ የንግድ ህግ የንግድ ማህበራትን ለመመስረት የመመስረጫ እና የመተዳደርያ ጽሁፍ የሚያስፈልግ ሲሆን ነገር ግን በአዲሱ የንግድ ህግ ማህበር የመመስረቻ ጽሁፍ ብጫ አስፈላጊ መሆኑን የተደነገገ ነው፡፡ በህብረት ሽርክና ማህበር አንቀጽ 185፣የአክስዮን ማህበር አንቀጽ 255 ፣
ኃላፊነቱ የተወሰነ ማህበር በተመለከተ አንቀጽ 500 ላይ የተደነገገ ነው፡፡ በአጠቃላይ ለንግድ ማህበራት አመሰራረት የመተዳደርያ ደንብን በማስቀረት የመመስረቻ ጽሁፍ በቂ ሲሆን በዚህ ላይ
የንግድ ማህበሩን አላማ ፤ ጥቅም፤መብት፤ግዴታ የመሳሰሉት ሰፋ ያለ ዝርዝር ጉዳዮች የሚሰፍሩበት ነው፡፡

3.4. የአነስተኛ ባለአክስኖች መብት እና ጥበቃ

ቀደም ሲል የነበረው የኢትዮጲያ ንግድ ህግ ለአነስተኛ ባለአክስዮኖች የሚያደርገው ጥበቃ የተለያየ
ጥናት እነንደሚያሳየው ከሌሎች ሀገሮች አንጻር በአማካይ አነስተኛ ሲሆን በአዲሱ ህግ ግን ብዙ ማሻሻዮች የተደረገ ነው፡፡5 ይሀውም አነስተኛ ባለአክስዮን ከቦርድ፣ከከፍተኛ ድርሻ ካላቸው
ባለአክስዮን የሚደርስባቸውን ጭቆና ለመጠበቅ ሲባል መፍቴዎች ተቀምጠዋል፡፡ ይሀውም በአዲሱ ንግድ ህግ አንቀጽ 276/1/፣363፣383፣ 343፣355-361፣400፣402(2)፣ 403፣451(1) እና በመሳሰሉት የተቀመጠ ነው፡፡

3.5. የአክስዮን መመዝገብ

በአዲሱ የንግደ ህግ አንቀጽ 267/1/ አክስዮን በባለአክስዮኑ ስም መመዝገብ እንዳለበት ያስቀምጣል፡፡ የቀድሞው የንግድ ህግ ግን በአንቀጽ 325 በአመጭው ጭምር ሊመዘገብ እንደሚችል በአማራጭ ያስቀምጣል፡፡ የአሁን ንግድ ህግ አክሥዮን ቀድሞ ይህ ህግ ከመውጣቱ በፊት ለአምጪው በሚል የወጡ አክስዮኖች ባለቤት የሆነ ቢኖርም ይህ ህግ በነጋሪት ጋዜጣ ከወጣበት ጊዜ ጀምሮ በሶስት አመት ውስጥ አክስዮኖቹ ስም በሚል መመዝገብ አለበት፡፡

ይህ ሀገራችን
የአክስዮኖችን ሽያጭ በካፒታል ገበያ አዋጅ 1248/13 እና በሌሎች የተሻሸሉ የባንክ፤የፋይናነስ አዋጆች፤ደንቦች፤መመርያዎች ከፍተኛ የህግ እና የተቐማት አወቃቀር (legal and institutional framework) እየተበጀ ሲሆን አዲሱ የንግድ ህጉም ከዚህ ጋር ተያይዞ የመዋእለሰነዶች ገበያ ሽያጭ (security exchange market) ፣ የአክስዮን ሽያጭ ማሰተላለፍ፣ ጋገር ጠያይዞ ባለአክስዮኖች በገበያ ላይ ጥበቃ እንዲኖራቸው ፍትሀዊ፣ብቁ እና የገበያ ግልጸኝነት እንዲፈጠር አዲሱ የንግድ ሕግ ፣ ከካፒታል አዋጁ በተጨማሪ ከፍተኛ መደላደልን ለአክስዮን ገበያ አመቻችትዋል፡፡

3.6. ሆለዲነግ ካምፓኒ በነግድ ስራ እንዲሰራ ስለመፈቀዱ

በአዲሱ የንግድ ህግ አንቀጽ 5 ስር በተመለከቱት ስራዎች ላይ በመሰማራት በቀጥታ ራሱ ምርትን የንግድ ማህበራት ውሥጥ መዋእለ ንዋይ በማፈሰስ ድርሻ የሚይዝ ኩባንያ ወይም ሆለዲነግ
ካምፓኒ እንደ ነጋዴ እንደሚቆጠር አዲሱ የንግድ ህግ አንቀጽ 9 ከማመልከቱም በተጨማሪ በቀጠታ ምርትና አገልግሎተ ማቅረብ ይችላል፡፡

3.7. ተራ የሽርክና ማህበር በአዲሱ ህግ ያልተካተተ መሆኑ
በነባሩ የንግድ ህግ ሁለተኛ መጽሀፉ ላይ በሰፊው የተቀመጠ ቢሆንም በንግድ ስራ ውስጥ የማይሳተፍ መሆኑን በግልጽ በነባር ህጉ የተቀመጠ ነው፡፡ ይህ ከሆነ አዲሱ ህግ ከዚህ አመክን
በመነሳት ይመስል ከእነአካቴው ያወጣው ሲሆን ይህ በነባሩ ህግ በመቀመጡ ምክንያት ለሚፈጠሩ ጥያቄዎች መልስ የሚሰጥ ነው፡፡

3.8. በንግድ ድረጅቶች መካከል የሚፈጠር ዝምድና
በአዲሱ የንግድ ህግ የነግድ ማህበራት እርስ በእርሳቸው የተገዛዙ ከሆነ አንዱ አንድኛውን ከገዛ ፣ እናት(holding)፣ ተቀጽላ (subsidiary )፤group የተዛመዱ(Affiliated) ማህበራት ስያሜ የሚሰጣቸው ሲሆን በአንቀጽ 550-577 የኩባንያዎችን ይዘት፣አቋም፣ስልጣን መብት፣ግዴታ፤ከድምጽ ጋር ተያይዞ ያለው አሰራር እና ውጤት፣ የስራ አመራር ፣ተጠያቂነት
አሰራር ፣ ስለመወሀድ እና ውጤቱ የመሳሰሉት በተመለከተም በዝርዝር የተቀመጠ ነው፡፡

3.9. ማህበራትን መልሶ የማደራጀት ስራ በአዲሱ ህግ የተካተተ መሆኑ
በአዲሱ የንግድ ህግ ሶስተኛ መጽሀፍ ፤ ርእስ አንድ፣ምእራፍ አንድ አንቀጽ 588 ላይ በዝርዝር እንደተቀመጠው የአንድን ማህበር እዳ መልሶ ማዋቀር ጽንሰ ሃሳብ ላይ በሰፊው የተቃኘ ስነስረአቱም
እንዴት ሊሆን እንደሚችልም የተብራራ ሲሆን በተከታዮች ድንጋጌ ላይም የተብራራ ነው፡፡ የእነዚህ ድንጋጌዎች አላማቸው ቀልጣፋና ውጠየታማ በሆነ ጊዜውን ጠብቆ በሚከናወን ስነስረአት
አማካኝነት የኢኮኖሚ መረጋገትን ማሰፋፋት፣የንብረቱን ዋጋ ከፍ ማድረግ እና የህግ ተገማችነትንና ግልጸኝነትን ማረጋገጥ ነው፡፡ ገንዘብ ጠያቂዎችም በተወሰነ አብላጫ ድምጽ የሚፈቅዱ ከሆነ መልሶ በማደራጀት እቅድ አማካይነት ገንዘብ ጠያቂዎችን ተተቃሚ በሚያደርግ መልኩ የባለእዳዎችን እዳዎች እንዲሁም የንግድ ስራ እንቅስቃሴዎችን በጠበቀ መልኩ መልሶ በማደራጀት የንግድ ስራ
መሸጥ ነው፡፡

3.10. ለማህበር ቦርድ አባላትነት የአክስዮን ድርሻ የሌላቸውን የሚፈቅድ መሆኑን
በቀድሞው የንግድ ህግ የቦርድ አባላት ከባለአክስዮን ድርሻ ብቻ ሲሆን በአዲሱ ግን ባለ ድርሻ ባይሆኑም እስከ አንድ ሶስተኛው ድረስ የቦርድ አባላቱን ድርሻ መያዝ ይችላሉ፡፡ ይህ ቦርድ ከፍተኛ
ሙያ ባላቸው ፤ልምድ ፣እውቀት ባላቸው የቦረድ ዳይርክተር አባላት የተቀናጀ እና የህጉን አላማ ውጤታማነት ለማረጋገጥ ከፍተኛ ሚና አለው፡፡አንቀጽ 296/2/ ላይ የተደነገገ ነው፡፡

3.11. በአዲሱ የንግድ ህግ ነጋዴ የሚያስብል የንግድ ስራዎች መጨመር
በቀድሞወ ህግ አንቀጽ 5 ላይ 21 የንግድ ስራዎች ላ የሚሰማራ ነጋዴ የሚያስብል ሲሆን በአዲሱ ግን በተጨማሪነት በማካተት 37 የደረሰ ሲሆን የቀብር ስራ እና ተያያዥነት ስራዎች የሚሰሩ እነደ
አንድ የንግድ ስራ የተካተተ ነው፡፡

4. ማጠቃለያ
ለአንድ ሀገር የኢኮኖሚ እድገት በቂ የሆነ የንግድ ህግ ማእቀፍ እና የሚመጥኑ ወይም በቂ የሆነ የንግድ ተቋመት መኖር እጅጉን በጣም አስፈላጊ ናቸው፡፡ በቂ የህግ ማዕቀፍ ኖሮ ህግን ወደ
ተግባር ሊቀይር የሚችል በህጎች የተሰናዳ ተቋም፣ አስተዳደር ያስፈልጋል፡፡ ኢትዮጲያ ሃገራችን በገበያ መር ስረአት መመራት ከጀመረች ሁለት አስር አመታትን አልፋለች፡፡ ይሁን እንጂ ተስፋ ሰጪ እና በጊዜው ዘመናዊ የሆኑ የ1952 ዓ.ም የንግድ ህግ ትልቁ የሀገራችን የጀርባ አጥንት የሆነ የንግድ ህግ ማእቀፍ ቢሆንም ሀገራችን አሁን ካላት የንግድ እንቅስቃሴ እድገት ፍላጎት፤የአኮኖሚ እድገት ፣ አለም አቀፍ የገበያ ትስስር ፣ የዜጎችን መሰረታዊ የአኮኖሚ ጥያቄ ለመመለስ እንዲሁም ከአለምአቀፍ የንግድ ፣ የገንዘብ ተቋማት ህጎች እና የፋይናንስ ስረአት ጋር በማጣጣም የዳበረ ኢኮኖሚ ለሀገር እድገት ለማስመዝገብ ነባሩ የንግድ ህግ ክፍትት ያለበት መሆኑን በመረዳት ይህ አዲሱ ህግ እንደዲሻሻል አስፈላጊ ሆኗል፡፡ በዚህም መሰረት አዲሱ የንግድ ህግ 1243/2013 ወጥቶ በስራ ለይ ውሏል፡፡ይህ ብቻ በቂ ባለመሆኑ የአኮኖሚ እድገቱን ለማሳለጥ፤ የንግድ ስረአቱን
ለማዘመን ሌሎች የባንክ፤የፋይናንስ፣የካፒታልገበያ ዐዋጅ እነዚህን የሚያስፈጽሙ ደንቦች፣መመሪያዎች ወጥተው ወደ የሚጠበቅባቸው ስራ ላይ በመዋል ላይ ይገኛሉ፡፡

በቅርቡ እንደሚታወቀው በሀገራችን ትልቅ የኢኮኖሚ ሃብት ይዞ ይመጣል ተብሎ የሚጠበቀው የካፒታል ገበያ አዋጅ 1248/2013 አዲሱ የንግድ ህግ በወጣበት አመት የወጣ ሲሆን
በ2017 ዓ.ም የንግድ ስራውን በኢፌዲሪ ጠቅላይ ሚንስትር አብሳሪነት የተቋቋማለትን አላማ በማብሰር ኢትዮጲያ ይህን ትልቅ የገበያ ሲሳይ ተግባራዊ ለማድረግ የምትችል
መሆኑን ገልጸው በዚህ በካፒታል አዋጅ ስር እንደ ዋና ፈርጅ ስራ የሚቆጠረውን የኢትዮጲያ የሰነዶች መዋለ ነዋይ ገበያ ጥር/2017 ዓ.ም በይፋ ያስጀመሩ ሲሆን አዲሱ የንግድ አዋጅ መውጣት ለዚህ በር እና መሰረታዊ ነው፡፡

ዋቢ መጽሀፍት
1. የኢትዮጲያ ንግድ አዋጅ ቁጥር 1243/2013፣የፌደራል ነጋሪት ጋዜጣ፣27ኛ ዓመት ቁጥር 23፣አዲሰአበባ፣ሚያዚያ 4 ቀን 2013
2. የኢትዮጲያ ንጉሰ ነገስት መንግስት የንግድ ሕግ (ነጋሪት ጋዜጣ፣በተለየ የወጣ፣19ኛኣመት፣ቁጥር 3/1952
ዓ.ም)
3. ፈቃዱ ጴጥሮስ፣የኢትዮጲያ ኩባንያ ህግ፣2014 (3ኛ እትም)
4. የካፒታለ ገበያ አዋጅ ቁጥር 1248/2013 (የፌደራል ነጋሪት ጋዜጣ፣27ኛ ዓመት ቁጥር 33፤2013፤2013
ዓ.ም.)
5. የባንክ ስራ አዋጅ ቁጥር 1360/2017
6. የንግድ ምዝገባና ፈቃድ አዋጅ ቁጥር 980/2008(የፌደራል ነጋሪት ጋዜጣ፣22ኛ ዓመት ቁጥር 101፣ሀምሌ
29 ቀን 2002 ዓ.ም)

የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ የውጭ ባለሙያዎችን ወደ ውሳኔ ሰጪነት አመጣ፦ የፖሊሲ ነፃነት ወይስ የሉዓላዊነት ስጋት?

​የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ በአዲሱ አዋጁ መሠረት፣ በገንዘብ ፖሊሲ ኮሚቴው (MPC) ውስጥ ሁለት ታዋቂ የውጭ ሀገር የኢኮኖሚክስ ባለሙያዎችን መሾሙን አስታውቋል። ይህ እርምጃ በኢትዮጵያ የባንክ ታሪክ ውስጥ ትልቅ ለውጥ ተደርጎ ተወስዷል።
​
​ሳይንሳዊ ውሳኔ፦ የፖሊሲ ውሳኔዎች ከፖለቲካ ተጽዕኖ ነፃ ሆነው በማስረጃ እና በሳይንሳዊ ትንተና ላይ እንዲመሰረቱ ያደርጋል።

​ዓለም አቀፍ ተቀባይነት፦ እንደ እንግሊዝ ማዕከላዊ ባንክ (Bank of England) ያሉ ተቋማት ልምድን በመቀመር፣ ለዓለም አቀፍ አበዳሪዎችና ባለሀብቶች ባንኩ ነፃ መሆኑን ያሳያል።

​የሃሳብ ብዝሃነት፦ በውሳኔ አሰጣጥ ወቅት አንድ አይነት አስተሳሰብን (Groupthink) በመቀነስ፣ አማራጭ የኢኮኖሚ መፍትሄዎችን ያመነጫል።

​እነዚህ ባለሙያዎች የሚቀላቀሉት የገንዘብ ፖሊሲ ኮሚቴ (MPC)፣ በሀገሪቱ ያለውን የወለድ መጠን የመወሰን፣ የገንዘብ ስርጭትን የመቆጣጠር እና የዋጋ ግሽበትን የማረጋጋት ከፍተኛ ስልጣን ያለው አካል ነው።

ይህም ባንኩ ከመንግስት ካዝና ጠባቂነት ወጥቶ፣ ገለልተኛ የኢኮኖሚ ተዋናይ እንዲሆን ለጀመረው ማሻሻያ ትልቅ እገዛ ያደርጋል።

​⚖️​አዎንታዊ ጎኑ፦
ባንኩ "የማኔጂመንት ጥራት" (Institutional Quality) እንዲኖረውና በዓለም አቀፍ የፋይናንስ ገበያ አመኔታ እንዲያገኝ ያደርጋል። ይህም የውጭ ኢንቨስትመንት እንዲሳብ በር ይከፍታል።

​ሊታሰቡ የሚገቡ ስጋቶች፦
​የሀገር በቀል እውቀት ክፍተት፦ የውጭ ባለሙያዎቹ የኢትዮጵያን ተጨባጭ መዋቅራዊ ችግሮች (ለምሳሌ የጥቁር ገበያ ባህሪ እና የማህበረሰቡን የፍጆታ ዘይቤ) በውል ካልተረዱ፣ የሚያመጧቸው መፍትሄዎች "ንድፈ-ሃሳባዊ" ብቻ ሊሆኑ ይችላሉ።

​የሉዓላዊነት ጥያቄ፦ የሀገሪቱን ቁልፍ የኢኮኖሚ ውሳኔዎች ለውጭ ዜጎች አሳልፎ መስጠት፣ በፖለቲካዊ ረገድ "የውጭ ተጽዕኖ" የሚል ትችት ሊያስነሳ ይችላል።

​🎯 ዋና ዓላማው፦ የዋጋ ግሽበትን መቆጣጠር እና አገሪቱ የጀመረችውን ሰፊ የማክሮ ኢኮኖሚ ማሻሻያ በስኬት ማጠናቀቅ ነው።

የአለቃዎች መነፅር፦ ግምት ወይስ እውነት?

​በዘመናዊው የሥራ ዓለም ውስጥ አንድ ትልቅ ክፍተት አለ፤ እርሱም በመሪዎችና በሠራተኞች መካከል ያለው የ"ግምት" (Assumption) ገደል ነው። ብዙ መሪዎች “ሠራተኞች ታማኝ አይደሉም፣ ስለ ጥቅማጥቅም እንጂ ስለ ድርጅቱ ግድ የላቸውም፣ ሰነፎችና አጭበርባሪዎች ናቸው” ሲሉ ያማርሯቸዋል።

እነዚህ መሪዎች ለሠራተኞቻቸው ያደረጉትን ደሞዝ ጭማሪና የደረጃ ዕድገት እንደ ትልቅ ውለታ ይቆጥሩታል፤ ሆኖም ሠራተኛው ከጥቂት ወራት በኋላ መልቀቂያ ሲያስገባ በከፍተኛ ብስጭት “Job hoppers” (ሥራ ዘላዮች) ብለው ይፈርጇቸዋል።

​እውነታው ግን ይህ ነው፦ መሪው ሁኔታዎችን የሚረዳበት መንገድ፣ የራሱ አእምሮ የቀባው “ቀለም” ውጤት ነው። የምንሰጠው ቀለም የምናየውን ቀለም ይወስነዋል፤ የምናየው ቀለም ደግሞ ባህሪያችንን ይቀርጻል። ይህ ደግሞ እንደ ሰንሰለት ተያይዞ ወደ ስኬት ወይም ወደ ውድቀት ይመራናል።

​1. የግምት እስር ቤትና የሀገራት ውድቀት

​ዳሮን አሴሞግሉ እና ጄምስ ሮቢንሰን “Why Nations Fail” በተሰኘው ዝነኛ መጽሐፋቸው፣ ሀገራት የሚበለጽጉትም ሆነ የሚወድቁት በመሪዎቻቸው የአስተሳሰብ ውጤት በሆኑ “ተቋማት” (Institutions) ምክንያት እንደሆነ ያስረዳሉ። መሪዎች ስለ ሕዝባቸው ያላቸው ግምት ተቋማቱ “አሳታፊ” (Inclusive) ወይም “በዝባዥ” (Extractive) እንዲሆኑ ያደርጋል።

​እንደ ሰሜን ኮሪያ ያሉ ሀገራት መሪዎች፣ ሕዝባቸውን እንደ ጠላት ወይም ሊቆጣጠሩት እንደሚገባ ኃይል ስለሚገምቱ፣ ፖሊሲዎቻቸው ሁሉ በጥርጣሬና በጭቆና ላይ የተመሰረቱ ናቸው። ይህ ጥርጣሬ የሕዝቡን የፈጠራ ተነሳሽነት ይገድለዋል፤ ውጤቱም ድህነት ይሆናል። መሪዎቹም “አያችሁ ሕዝባችን ሰነፍ ነው” የሚል ድምዳሜ ላይ ይደርሳሉ።

ይህ Self-fulfilling prophecy (ራስን የሚያረጋግጥ ትንቢት) ይባላል።
​በተቃራኒው እንደ ደቡብ ኮሪያ ወይም ሲንጋፖር ያሉ ሀገራት መሪዎች፣ “ዜጎቻችን ተገቢውን ትምህርትና ዕድል ካገኙ ዓለምን መለወጥ ይችላሉ” የሚል በጎ ግምት ነበራቸው።

የሲንጋፖሩ መሪ ሊ ኩዋን ዩ፣ ሀገሪቱ ምንም የተፈጥሮ ሀብት በሌላት ሁኔታ “ሰው ብቸኛው ሀብታችን ነው” በሚል ግምት ተነስተው በሰው ኃይል ላይ ኢንቨስት አደረጉ። ዛሬ ሲንጋፖር በዓለም ቀዳሚ የኢኮኖሚ ማዕከል የሆነችው በመሪዎቿ “በጎ ግምት” ምክንያት ነው።

​2. የአእምሮ ውስብስብነትና የ"Confirmation Bias" አደጋ

​ሳይንስ እንደሚያረጋግጠው የሁለት ሰዎች አእምሮ ፈጽሞ ተመሳሳይ አይደለም። ዳንኤል ካህነማን “Thinking, Fast and Slow” በሚለው መጽሐፉ፣ አእምሯችን መረጃዎችን ለማቀናጀት ሁልጊዜ ወደ ቀላሉ መንገድ እንደሚያደላ ይገልጻል። መሪዎችም ተመሳሳይ ሁኔታን በተለያየ መንገድ ይረዱታል። ለምሳሌ፣ አንደኛው መሪ “ገበያው ገና ያልበሰለና አደገኛ ነው” ብሎ ሲፈራ፣ ሌላኛው ግን “ተፎካካሪ የሌለበት ወርቃማ ዕድል ነው” ብሎ ይጓጓል።

ልዩነቱ ያለው ገበያው ላይ ሳይሆን መሪው ይዞት በሚንቀሳቀሰው “የግምት ክበብ” ውስጥ ነው።

​በጣም አስፈሪው የግምት ዓይነት Confirmation Bias (የራስን ሃሳብ ደጋፊ መረጃ ብቻ መልቀም) ነው። አንድ መሪ በስብሰባ ወቅት ላፕቶፑን የከፈተ ሠራተኛ ሲያይ “ትኩረት የለውም” ብሎ ሊገምት ይችላል። በዚህ ግምት የተነሳ መሪው ሠራተኛውን ችላ ይለዋል፤ ሠራተኛውም መገፋቱን ሲረዳ ተሳትፎው ይቀንሳል። በመጨረሻም መሪው “ያልኩት አልቀረም፣ ይኸው አይሳተፍም” ይላል። ነገር ግን ምናልባት ያ ሠራተኛ የመሪውን ቃል በቃል እየመዘገበ የነበረ በጣም ትጉህ አባል ሊሆን ይችላል። መሪው የራሱን ግምት ስላልፈተሸ ብቻ አንድ ትልቅ አቅም ያለውን ሠራተኛ አጣ።

​3. የድርጅት ባህልና የ"Psychological Safety" ሚና

​አሚ ኤድመንድሰን “The Fearless Organization” በሚለው መጽሐፏ፣ በድርጅቶች ውስጥ “ሥነ-ልቦናዊ ደህንነት” (Psychological Safety) መኖሩ ለስኬት ወሳኝ መሆኑን ትገልጻለች። መሪዎች ስለ ሠራተኞቻቸው ያላቸው “አሉታዊ ግምት” በሠራተኛው ውስጥ ፍርሃትን ይፈጥራል። ሠራተኛው ስህተት ሲሠራ “ሊያታልለኝ ፈልጎ ነው” ተብሎ የሚታሰብ ከሆነ፣ አዳዲስ ሃሳቦችን ማቅረብ ያቆማል።

​እንደ Netflix ያሉ ስኬታማ ኩባንያዎች መመሪያቸው “ሠራተኛውን እንደ ጎልማሳ ማክበር” (Treat people like adults) የሚል ነው። እነሱ ሠራተኛው “ስራ ይሸሻል” ብለው አይገምቱም። ለዚህም ነው የዕረፍት ጊዜንና ወጪዎችን ሠራተኛው ራሱ እንዲወስን የፈቀዱት። ውጤቱም እጅግ ከፍተኛ የሆነ የሠራተኛ ምርታማነትና ታማኝነት ሆነ። መሪው ሠራተኛውን ካመነው፣ ሠራተኛው ያንን እምነት ለመጠበቅ ራሱን ይገዛል።

​4. መፍትሄው፦ ከግምት እስር ቤት የመውጫ መንገዶች

​መሪዎች ውሳኔዎቻቸው በእውነት ላይ የተመሰረቱ እንዲሆኑ ሶስት ዋና ዋና ተግባራትን ማከናወን አለባቸው፦

​ሀ. የ"Red Team" ስልትን መጠቀም
ይህ ስልት በብዛት በወታደራዊና በደህንነት ተቋማት (ለምሳሌ በእስራኤል መከላከያ ኃይል) ጥቅም ላይ ይውላል። አንድ መሪ አንድን ውሳኔ ከመወሰኑ በፊት፣ የተወሰኑ ሰዎች ተመድበው የመሪውን ግምት እንዲቃወሙና ስህተቱን እንዲያወጡ ይደረጋል። ይህም መሪው በራሱ አድልዎ (Bias) እንዳይታወር ይረዳዋል።

​ለ. የተጋላጭነት ትሕትና (Vulnerability & Humility)

ጂም ኮሊንስ “Good to Great” በሚለው መጽሐፉ፣ ምርጥ መሪዎች (Level 5 Leaders) ስኬት ሲመጣ “ወደ መስኮት” (ቡድናቸውን ለማመስገን)፣ ውድቀት ሲመጣ ደግሞ “ወደ መስታወት” (ራሳቸውን ለመገምገም) እንደሚመለከቱ ይገልጻል። “ተሳስቼ ይሆን?” ብሎ መጠየቅ የመሪነት ድክመት ሳይሆን ጥንካሬ ነው።

​ሐ. "Think Again" (ዳግም ማሰብ)
አዳም ግራንት “Think Again” በሚለው መጽሐፉ፣ መሪዎች የራሳቸውን እውነት የሚከላከሉ “ጠበቃዎች” ከመሆን ይልቅ፣ እውነታውን የሚፈትሹ “ሳይንቲስቶች” መሆን እንዳለባቸው ይመክራል። ሳይንቲስት የራሱ ግምት ስህተት መሆኑን ለማረጋገጥ ይጥራል።

መሪዎችም “ይህ ሠራተኛ ስራ ፈት ነው” ብለው ከመደምደማቸው በፊት፣ ተቃራኒውን መረጃ ለማግኘት መጣር አለባቸው።

​ማጠቃለያ

​መሪነት ሰዎችን ማዘዝ ብቻ ሳይሆን፣ የራስን አእምሮ መጋረጃ መቅደድ ነው። መሪዎች የሚያዩት ዓለም የውጭውን እውነታ ሳይሆን የውስጣቸውን ስሜት ነው። ሠራተኛው "ታማኝ አይደለም" ብለህ ካመንክ፣ ታማኝነቱን የሚገልጹ ድርጊቶችን ማየት ትተህ፣ ጥርጣሬህን የሚያጠናክሩ ስህተቶችን ብቻ ትለቅማለህ።

​በመሆኑም ማንኛውንም እርምጃ ከመውሰድህ በፊት ቆም በልና ራስህን ጠይቅ፦ “ይህ የማየው ነገር በእውነት የሆነ ነው ወይስ የራሴ ግምት ውጤት?” መነፅርህን ስታጸዳ፣ ቡድንህም ሆነ ድርጅትህ አዲስ መልክ ይዘው ይታዩሃል። የግምት እስር ቤትህን ስትሰብር፣ የሠራተኞችህን እውነተኛ አቅም ትፈታለህ።

University of Western Australia Scholarships 2026

Apply Link:
https://nspscholarships.co...

Level of Study: Undergraduate, Masters
Institution(s): University of Western Australia
Study in: Australia
Opportunity Focus Areas: See list below
Program Period: Four years for undergraduate. Two years for masters
Deadline: May 25, 2026

Scholarships in Switzerland Without IELTS | Application Process
Apply Link: https://nspscholarships.co...
• Level of Study: Bachelors, Masters and PhD
• Institution: Swiss universities
• Study in: Switzerland
• Program Period: Different
• Deadline: Different

Fully Funded Portugal Scholarships 2026 for International Students | Study in Portugal Without IELTS

Apply Link: https://montessoriline.com...

1. Host Institutions: University of Porto, Lisbon, Aveiro, Minho, Government of Portugal, Erasmus Mundus
2. Programs Offered: Bachelor’s | Master’s | Ph.D.
3. Fully Funded Scholarships – Tuition, Living, Travel Covered
4. Eligibility: Open for All International Students

መልህቁን የሚደግፉ ሌሎች ህልዩቶች

(የሀብታሙ ደባሱ አዲሱ የግል ሀሳብ)
#ethiopia | የቀይ ባህር ተጋሪነት እና የባህር በር ጥያቄን ለመደገፍ ከዓለም አቀፍ ግንኙነት(IR)ህልዮት አንፃር ከዚህ በፊት አጭር ሀሳብ ማቅረቤ ይታወሳል።ሀሳቡን ይበልጥ ለማዳበር እና በተለይም በርዕሰ ጉዳዩ ላይ ምንም ግንዛቤ ሌላቸው ሰዎች ይረዳ ዘንድ ሌሎች ንድፈ-ሐቦች ምን ይላሉ የሚለውን ለመመልከት የተለያዩ የጥናት እና ምርምር ወረቀቶችን እና (Article Review) ለማድረግ ሞክሪያለሁ፤እንዲሁም የሁለተኛ ዲግሪዩን አለምአቀፍ ግንኙነት እና ዲፕሎማሲ እንደ አጠና ሰው በተጨማሪም የተለያዩ ከፍተኛ ሥልጠናዎችን፤አለምአቀፍ ጉዳዬችን እንደ ሚከታተል ባለሙያ በድጋሚ ሌሎች መልህቁን ሊደጋፉ የሚችሉ ህልዩቶችን ተመልክቻለሁ ።

እንደ አንድ ዜጋ የሀገር እና የብሔራዊ ጥቅም (National Interest )ጉዳይ ሲነሳ በምንም ሁኔታ እና አስተሳሰብ ወደ ጎን የሚተው ነገር እንዳልሆነ አምናለሁ።ይህ አጀንዳ በክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አህመድ(ዶ/ር) አማካኝነት በመንግስት ደረጃ መነሳቱ በዘላቂነት አጥተነው(በሆነ ዘመን) የነበረውን እድል እና ባለቤትነት በትውልድ ቅብብሎሽ መሳካቱ እንደማይቀር በማመን(በኢትዮጵያ ልጆች፥ለታላቁ ህዳሴ ግድብን በተባበረ ክንድ ገንብተን እንደጨረስነው ሁሉ)ይህም የዚህ ዘመን ትውልድ አሻራ የሚጠይቅ እንደመሆኑ ታሪክ ስንመረምር ደግሞ የጥንት ስልጣኔዎች ከአክሱም(አዱሊስ)ጀምሮ የኢትዮጵያ መርከቦች በቀይ ባህርና ወደብ ናኝተውበታል።እኛ የጥንት ህዝቦች እና የአባቶቻችን ልጆች ነን ለዚህም እንደ ሀገር ልጅነት በጋራ እና በትብብር በመቆም መስራት ይጠበቅብናል።

በዛሬው አጭር ሀሳቤ የሚከተሉትን ዋና ዋና ነጥቦች በማቅረብ ይበልጥ መረዳትን ለማሳደግ እና በተለይ በአንዳንድ የመረጃ ምንጮች የሚተላለፉ ጥሬ መረጃዎች በእውቀት እና በግንዛቤ ላይ ያልተመሰረቱ እና የተሳሳቱ መሆኑን ባደረኩት ቅኝት ለመረዳት ችያለሁ።

ዛሬ የምንመለከተው የጂኦ-ፖለቲካዊ እና የጂኦ-ኢኮኖሚያዊ ህልዮቶች መሰረት በማድረግ እነዚህ ንድፈ-ሐሳቦች መልካምድራዊ አቀማመጥ እና የኢኮኖሚ ጥቅሞች በዓለም አቀፍ ፖለቲካ ውስጥ ያላቸውን ሚና መሰረት በማድረግ እንፈትሻለን:-( ሌሎች በመስኩ የምርምር ስራ የሰራችሁ ሊቃውንት ሀሳባችሁን ወደ መድረክ በልዩ ልዩ አማራጮች በማቅረብ ለሀገር እና ለብሔራዊ ጥቅም የሚደረጉ ጥረቶችን በእውቀትና ሳይንስ ተኮር በሆኑ አስረጂዎች በማቅረብ ለሀገር እና ለህዝብ ያላችሁን አጋርነት አሳዩ)። (የተረዳነውን እናስረዳ)

🔴.የባህር ኃይል ፅንሰ-ሀሳብ (Sea Power Theory/ Mahanian Thought):-ይህ ንድፈ-ሀሳብ የሚያጠነጥነው የሀገር ልማትናብልጽግ እንዲሁም ኃይል የሚወሰነው በባህር ላይ ባለ ቁጥጥር እና አጠቃቀም ላይ ነው ብሎ ያምናል።የባህር መንገድን መቆጣጠር እና ነፃ የባህር ላይ ንግድ ማካሄድ ለብሔራዊ ደህንነት እና ኢኮኖሚያዊ ጥቅም ወሳኝ መሆኑን ያስረዳል።ይህ ንድፈ ሀሳብ ለጥያቄው በተለያ መንገድ ድጋፍ ይሰጣል።ኢትዮጵያ ለንግድ እና ለሌሎች አገልግሎቶች ቀይ ባህርን መድረስ፣መጋራት መፈለጓ፣የባህር በር እንደ "ህልውና ጉዳይ"(Existential Matter) መታየቱ፣ይህ ንድፈ-ሐሳብ እንደሚደግፈው፣አንድ ሀገር ዓለም አቀፍ ተፅዕኖ ለመፍጠር ተሰሚነትን ለማሳደግ የባህር ላይ አቅም (Sea Power) ማጎልበት አስፈላጊ መሆኑን ያሳያል።

🔴.የሪምላንድ ፅንሰ-ሀሳብ (Rimland Theory - Spykman):-የዚህ ህልዮት ዋና ሀሳብ በአህጉር ዳርቻ የባህር ጠረፎችን(ሪምላንድን) የሚቆጣጠር ሀይል የአለምን እጣ ፈንታ ይወስናል የሚል እምነት አለው።የባህር ዳርቻ አካባቢዎች በየብስ እና በባህር ኃይሎች መካከል ድልድይ በመሆናቸው ስልታዊ ጠቀሜታ አላቸው የሚል እይታ አለው።አስረጅ ሲያቀርብ ቀይ ባህር ከአፍሪካ ቀንድ፣ከመካከለኛው ምስራቅ እና ከእስያ ጋር የሚያገናኝ "ወሳኝ የንግድ እና የጂኦ-ፖለቲካዊ መስመር"(Chokepoint)በመሆኑ፣በዚያ አካባቢ ተሳትፎና እንቅስቃሴ ማድረጉ የኢትዮጵያን አካባቢያዊ እና ዓለም አቀፋዊ ሚና ለማሳደግ ስልታዊ ጠቀሜታ አለው።

🔴.ጂኦ-ኢኮኖሚክስ(Geo-economics):-የዚህ ንድፈ ሀሳብ መነሻ የሀገሮች ተሰሚነት፣ስልጣንና ግንኙነት በዋነኛነት የሚወሰነው በኢኮኖሚ አቅማቸው እና ንግድን በሚጠቀሙበት መንገድ ነው።የንግድ መስመሮችን እና የገበያ ተደራሽነትን መቆጣጠር ከወታደራዊ ኃይል የበለጠ ተፅዕኖ መፍጠር ይችላል ይላል።ለኢትዮጵያ የቀይ ባህር ተጋሪነት እና የባህር አቅርቦት ጥያቄን ሲያስረዳ ቀይ ባህር በዓለም አቀፍ ንግድ ውስጥ ያለው ወሳኝ ሚና (As the gateway to the Suez Canal and Bab el-Mandab)፣ለኢትዮጵያ ነፃ የባህር በር ማግኘቷ የንግድ ወጪን ለመቀነስ፣ወደ ውጭ መላክን ለማሳደግ እና በሌሎች ሀገሮች ላይ ያለውን ጥገኝነት ለመቀነስ ወሳኝ ነው።

🔴.ዓለም አቀፍ የህግ እና ትብብር ንድፈ-ሐሳቦች:-እነዚህ ንድፈ-ሐሳቦች ለችግሩ ዘላቂ መፍትሄ ለማምጣት ትብብር እና የህግ ማዕቀፎችን አስፈላጊነት ያመለክታሉ።የዓለም አቀፍ ሊብራሊዝም እና ተቋማዊነት (International Liberalism and Institutionalism)ሀገሮች በጋራ ጥቅሞቻቸው ላይ በመመርኮዝ በትብብር (Cooperation) እና በዓለም አቀፍ ተቋማት (እንደ የተባበሩት መንግስታት የባህር ህግ ኮንቬንሽን-UNCLOS) አማካኝነት ግጭቶችን በመፍታት የጋራ ተጠቃሚነትን ማስፈን ይችላሉ የሚል እይታ አለው ።

🔴.የተባበሩት መንግስታት የባህር ህግ ስምምነት (UNCLOS) እና የባህር-በር የሌላቸው ሀገራት መብቶች:-የዚህ ህልዮት ዋና ሀሳብ (በህጉ ላይ የተመሠረተ አቀራረብ) ይህ ኮንቬንሽን (A landlocked Country) የተዘጉ ወይም ወደብ አልባ ሀገራት ወደ ባህር የመድረስ መብት (Right of Access to and from the Sea) እና በጎረቤት ሀገራት በኩል በነጻ የመጓጓዝ መብት (Freedom of Transit) እንዳላቸው በግልጽ ይደነግጋል (አንቀጽ 125-127)። ይህ መርህ ታዲያ የኢትዮጵያን ወደብ የመጠቀም ፍላጎት "በዓለም አቀፍ ህግ የተደገፈ" መሆኑን ያረጋግጣል።

✍️እንደ መውጫ ⁉️:-

የቀይ ባህር ተጋሪነት እና የባህር በር አቅርቦት ጥያቄ "የባህር ኃይል እና የጂኦ-ኢኮኖሚክስ" ንድፈ-ሐሳቦች በሚደግፉት መሠረት ለብሔራዊ ጥቅም እና ህልውና ወሳኝ ነው።በተመሳሳይ ጊዜ፣ "የሊብራሊዝም እና ዓለም አቀፍ የህግ ማዕቀፎች" (እንደ UNCLOS) ይህንን ጥያቄ በሰላማዊ እና በትብብር መንገድ ለመፍታት መነሻ መሆን እንደሚችሉ ያመለክታሉ።

ለኢትዮጵያ ብሔራዊ ጥቅም መሳካት የድርሻዬን እወጣለሁ !
#ethiopia

ለበለጠ ወዳጅነት የፃሃፊውን የኤክስ(X) እና የፌስቡክ ገፅ ይከታተሉ :-

🔗የኤክስ(X)ገፅ:-tps://x.com/HDebasu?t=WkEcsELrZrHGV1UGX3oSMg&s=09

🔗የፌስቡክ:-https://www.facebook.com/s...

የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ሴኔት የአጭር ጊዜ የፕሮፌሽናል ሰርቲፊኬት መርሃግብሮችን ማዕቀፍ አጸደቀ
#ethiopia | በኢትዮጵያ አንጋፋውና ቀዳሚው የከፍተኛ ትምህርት ተቋም የሆነው አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የፕሮፌሽናል ሰርቲፊኬት መርሃግብሮችን ለመንደፍ፣ ለማዘጋጀትና ለመተግበር የሚያስችል ማዕቀፍ አጽድቋል። ይህ ማዕቀፍ ዩኒቨርሲቲው የዕድሜ ልክ የመማር ዕድሎችን ለማስፋትና በፍጥነት ለሚለዋወጠው የሥራ ገበያ ፍላጎት ምላሽ ለመስጠት ያለውን ቁርጠኝነት የሚያሳይ ነው።

ማዕቀፉ ሁሉም የአጭር ጊዜ የሙያ ማሰልጠኛ መርሃግብሮች ተዛማጅነት ያላቸው፣ የጥራት ደረጃዎችን የሚያሟሉ እና ከሀገር አቀፍና ዓለም አቀፍ መመዘኛዎች ጋር የተጣጣሙ መሆናቸውን ያረጋግጣል። ማዕቀፉ በተደራጀ ቅርፅ ለባለሙያዎች፣ ለኢንዱስትሪዎች እና ለሙያ ማህበራት ፍላጎቶች ምላሽ የሚሰጡ ችግር ፈቺ የሥልጠና ፕሮግራሞች ለመስጠት ታስቦ የተዘጋጀ እንደሆነ የዩኒቨርስቲው አካዳሚክ ምክትል ፕሬዚደንት ዶ/ር ጄይሉ ዑመር አስታውቀዋል፡፡

ይህ አዲስ ጅማሮ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በአምስት ዓመቱ ስትራቴጂክ እቅድ ያስቀመጠውን ለአገራዊ ፍላጎት ምላሽ ከመስጠት አቅጣጫ ጋር የተጣጣመ መሆኑም ተገልጿል፡፡

August 14 2025, Addis Ababa

Addis Ababa University Senate Approves Framework for Short-Term Professional Certificate Programs.

Addis Ababa University, Ethiopia's flagship, leading and premier institution of higher education , has approved a comprehensive framework for the design, development, and implementation of short-term professional certificate programs. The framework ensures that all short-term professional programs are relevant, meet quality standards, and align with national and international benchmarks. This structured process is designed to provide tangible educational experiences that address the needs of professionals, industries, and communities.

This initiative highlights Addis Ababa University's dedication to improving the relevance of education, developing skills that align with industry needs, and fostering national growth through partnerships.

Together, we can build a future-ready workforce and a strong knowledge-based economy!

Addis Ababa University #aauprestigiousautonomousflagship

UK University of East Anglia Scholarship 2026 Application Process

Apply Link: https://nspscholarships.co...

Level of Study: Masters

Institution: University of East Anglia

Study in: UK

Program Period: different period

Deadline: Open

5,000 University of Toronto
Scholarships 2026-Study in Canada

Apply Link: https://nspscholarships.co...
Level of Study: Undergraduate, Graduate
Institution: university of Toronto
Study in: Canada
Program Period: Different Period
Deadline: November 7, 2025

የ2ኛው ዙር የስታር ዋይድ አዋርድ ኢንተርናሽናል ዕጩዎች ይፋ ሆኑ

"ክብር ለሚገባው ክብር እንስጥ፤ መመሰጋገን ባሕላችን እናድርግ" በሚል መሪ ቃል ሲዘጋጅ እና በጉጉት ሲጠበቅ የቆየው የስታር ዋይድ አዋርድ የዘንድሮ ዕጩዎች ይፋ ሆነዋል።

ከዚህ ቀድም በአገር አቀፍ ደረጃ ሲዘጋጅ የቆየው ይህ የሽልማት መርሐ ግብር፣ ዘንድሮ አድማሱን በማስፋት የምስራቅ አፍሪካ አገራትን አካትቷል።

ስታር ዋይድ አዋርድ ለሕዝብ እና ለአገር በጎ ነገር ያበረከቱ ግለሰቦችና ስኬታማ የኢካኖሚ ጃግኖች, በትጋት በቅንናት እና በአገር ፍቅር መስራት ተምሰሌት የሆኑ አመረርዎች,ዕውቅና እና ሽልማት የሚያበረክት ሲሆን፣ በመጀመሪያው ዙር የሽልማት መርሐ ግብር በተለያዩ የሞያ ዘርፎች አስተዋጽዖ ላበረከቱ ግለሰቦች እና ተቋማት በኢንተርሌግዠሪ ሆቴል በተካሄደ ዝግጅት ዕውቅና እና ሽልማት መስጠቱ ይታወሳል።

ዘንድሮም በ19 ዘርፎች አሸናፊ የሆኑ ዕጩዎችን ለመሸለም እና ዕውቅና ለመስጠት ዝግጅቱን አጠናቅቋል። በዝህ
Starwideaward.com ድረገፅ ይምረጡ

*****

The second round of Star Wide Award nominees are announced.

The nominees for the Star Wide Award with the motto "Let's give honor to the once who deserves it and let's make honoring our culture have already been identified and announced.

Previously, the award has been prepared at the national level. But, this year, its scope has expanded to the East African countries.

The Star Wide Award recognized and awarded individuals who have contributed to the nation in various fields.

In the first round, the star wide award has officially recognized and awarded individuals and institutions who have contributed a lot in various professional fields at an event held at Inter luxury Hotel in the capital of Ethiopia.

This year, it has completed its preparation to honor and recognize the winning candidates in 19 categories.
For Voting : starwideaward.com

****

Kaadhimamtootni badhaasa Staar Waayid Awaard marsaa lammaffaa ifoomaniiru.

Badhaasni Staar Waayid Awaard dhaadannoo "Kabaja kan maluuf kabaja haa kenninu, nama kabajni maluuf kabajuu aadaa keenya haa godhannu" jedhuun qophaa'u, kaadhimamtoota badhaasicha filataman ifoomseera.

Kanaan dura badhaasni kun sadarkaa biyyaatti qophaa'ee kan ture yoo tahu, bara kana gara biyyoota Baha Afrikaatti babal’ateera.

Badhaasni Star Wide Award namoota dhuunfaa damee adda addaatiin sabaaf gumaacha godhaniif beekamtii fi badhaasa kenneera.

Marsaa jalqabaatiin badhaasni Staar Waayid Awaard namoota dhuunfaa fi dhaabbilee damee ogummaa adda addaatiin sabaa fi biyyaaf gumaacha guddaa taasisan sagantaa Hoteela Inter luxury jedhamutti gaggeeffamen beekamtii kennuun badhaasuun isaa ni yaadatama.

Bara kanas, gosoota 19n kaadhimamtoota injifataniif beekamtii kennuuf qophii xumuree jira. Website: starwideaward.com Filadha.

*****

For More Information
Email: swastarwideaward.com
Facebook page:https://www.facebook.com/s...