15 days ago
Ethio telecom and the African Development Bank (AfDB) Review Strategic Partnership to Accelerate Ethiopia’s Digital Transformation and Next Horizon Strategy
Ethio telecom CEO, Frehiwot Tamru, held a high-level strategic engagement with Excellency Mr. Solomon Quaynor S, Vice President of the African Development Bank, together with senior AfDB management, to review the ongoing partnership and collaborative engagements aimed at supporting the execution of Ethio telecom’s transformative “Next Horizon: Digital & Beyond 2028” strategy and Ethiopia’s broader digital transformation journey.
During the meeting, both institutions assessed the strong progress of their ongoing strategic engagements and financing discussions designed to accelerate the expansion and modernization of Ethiopia’s digital and telecom infrastructure, strengthen digital platforms and ecosystems, and expand inclusive access to innovative digital services that empower millions of citizens, businesses, and institutions across the country.
The CEO briefed the AfDB leadership on the significant progress being achieved under the “Next Horizon: Digital & Beyond 2028” strategy, highlighting Ethio telecom’s continued growth and advancement across all major business and transformation pillars. She emphasized the company’s successful evolution from a traditional telecom operator into a leading digital solutions and platform provider, supported by continuous investments in advanced telecom infrastructure, cloud services, AI-enabled technologies, fintech ecosystems, and digital platforms.
The discussion further highlighted Ethio telecom’s rapidly expanding “Beyond Connectivity” ecosystem, including strategic digital platforms such as telebirr, Zemen GEBEYA, and znexus, which are increasingly contributing to financial inclusion, digital commerce, entrepreneurship, innovation, and socio-economic empowerment. The CEO also outlined the company’s ongoing investments in next-generation digital infrastructure, including 4G and 5G expansion, rural connectivity, cloud and AI capabilities, green and energy-efficient infrastructure, and cross-border initiatives such as the Horizon Fiber project, which collectively reinforce Ethiopia’s growing role in the regional digital economy.
Vice President Solomon Quaynor and the AfDB senior management acknowledged Ethio telecom’s remarkable transformation journey and operational progress, noting the company’s growing relevance as one of Africa’s leading digital transformation success stories. They reaffirmed AfDB’s commitment to strengthening strategic collaboration and exploring sustainable financing frameworks that support large-scale digital infrastructure development, digital inclusion, innovation, and long-term economic growth.
The engagement also reflected the shared commitment of both institutions toward advancing continental priorities, including Africa’s digital transformation agenda, regional digital integration, and the broader vision of a connected and inclusive African digital economy.
At the conclusion of the meeting, Ethio telecom and the African Development Bank reaffirmed their mutual commitment to expediting ongoing collaborative initiatives, deepening their long-term strategic partnership, and accelerating investments that will continue to digitally transform Ethiopia, empower millions of lives, and contribute to sustainable and inclusive growth across the continent.
#ethiotelecom #afdb #digitalafrica #nexthorizon2028 #telebirr #digitalethiopia #digitalafrica #gsma #itu
Ethio telecom CEO, Frehiwot Tamru, held a high-level strategic engagement with Excellency Mr. Solomon Quaynor S, Vice President of the African Development Bank, together with senior AfDB management, to review the ongoing partnership and collaborative engagements aimed at supporting the execution of Ethio telecom’s transformative “Next Horizon: Digital & Beyond 2028” strategy and Ethiopia’s broader digital transformation journey.
During the meeting, both institutions assessed the strong progress of their ongoing strategic engagements and financing discussions designed to accelerate the expansion and modernization of Ethiopia’s digital and telecom infrastructure, strengthen digital platforms and ecosystems, and expand inclusive access to innovative digital services that empower millions of citizens, businesses, and institutions across the country.
The CEO briefed the AfDB leadership on the significant progress being achieved under the “Next Horizon: Digital & Beyond 2028” strategy, highlighting Ethio telecom’s continued growth and advancement across all major business and transformation pillars. She emphasized the company’s successful evolution from a traditional telecom operator into a leading digital solutions and platform provider, supported by continuous investments in advanced telecom infrastructure, cloud services, AI-enabled technologies, fintech ecosystems, and digital platforms.
The discussion further highlighted Ethio telecom’s rapidly expanding “Beyond Connectivity” ecosystem, including strategic digital platforms such as telebirr, Zemen GEBEYA, and znexus, which are increasingly contributing to financial inclusion, digital commerce, entrepreneurship, innovation, and socio-economic empowerment. The CEO also outlined the company’s ongoing investments in next-generation digital infrastructure, including 4G and 5G expansion, rural connectivity, cloud and AI capabilities, green and energy-efficient infrastructure, and cross-border initiatives such as the Horizon Fiber project, which collectively reinforce Ethiopia’s growing role in the regional digital economy.
Vice President Solomon Quaynor and the AfDB senior management acknowledged Ethio telecom’s remarkable transformation journey and operational progress, noting the company’s growing relevance as one of Africa’s leading digital transformation success stories. They reaffirmed AfDB’s commitment to strengthening strategic collaboration and exploring sustainable financing frameworks that support large-scale digital infrastructure development, digital inclusion, innovation, and long-term economic growth.
The engagement also reflected the shared commitment of both institutions toward advancing continental priorities, including Africa’s digital transformation agenda, regional digital integration, and the broader vision of a connected and inclusive African digital economy.
At the conclusion of the meeting, Ethio telecom and the African Development Bank reaffirmed their mutual commitment to expediting ongoing collaborative initiatives, deepening their long-term strategic partnership, and accelerating investments that will continue to digitally transform Ethiopia, empower millions of lives, and contribute to sustainable and inclusive growth across the continent.
#ethiotelecom #afdb #digitalafrica #nexthorizon2028 #telebirr #digitalethiopia #digitalafrica #gsma #itu
16 days ago
ኢትዮጵያ እንደ ዓለም ጤና ጉባኤ ያሉ አለም አቀፍ መድረኮችን በመጠቀም የጤና ዲፕሎማሲን በማጠናከር ላይ ትገኛለች - የጤና ሚኒስትር ዶ/ር መቅደስ ዳባ
በጤና ሚኒስትር ዶ/ር መቅደስ ዳባ የተመራዉ የኢትዮጵያ ልዑክ ቡድን በ79 ነኛዉ የዓለም ጤና ጉባኤ ላይ ለመሳተፍ ስዊዘርላንድ ጄኔቫ ገብቷል።
ዶ/ር መቅደስ ለልዑካን ቡድኑ ኦሪየንቴሽን በሰጡት መድረክ እንደገለጹት ኢትዮጵያ በተለይም እንደ የዓለም ጤና ጉባኤ ያሉ አለም አቀፍ መድረኮችን በመጠቀም የጤና ዲፕሎማሲን በማጠናከር ላይ ትገኛለች ብለዋል።
ኢትዮጵያ የዓለም ጤና ድርጅት አባል ሀገር እንደመሆኗ በጉባኤዉ በሚወሰኑ ዉሳኔዎችና ቀጣይ ስራዎች የራሷን ድርሻ እንደምትወጣ ዶ/ር መቅደስ ተናግረዋል።
ወቅታዊ የኢቦላና ሀንታ ቫይረስ ሁኔታን ጨምሮ ሌሎች የዓለማችን ስጋት የሆኑ ወርሽኞችን መከላከልና መቆጣጠር በዋናነት በጉባኤዉ ቀርበዉ ዉይይት እንደሚደረግበት ይጠበቃል።
ከጉኤዉ ቀደም ብለዉ የዎክ ዘ ቶክ (Walk the Talk) ፕሮግራም የተካሄደ ሲሆን 79 ነኛው የዓለም ጤና ጉባኤ ከግንቦት 10-15 /2018 ዓ.ም በስዊዘርላድ ጄኔቫ እንደሚካሄድ ከወጣዉ ፕሮግራም ማወቅ ተችሏል።
"Ethiopia is strengthening health diplomacy by using international forums such as the World Health Assembly" - Health Minister Dr. Mekdes Daba
____________
The Ethiopian delegation led by Health Minister Dr. Mekdes Daba has arrived in Geneva, Switzerland to participate in the 79th World Health Assembly.
Dr. Mekdes, during the orientation forum she gave to the delegation, stated that Ethiopia is strengthening health diplomacy particularly by using international forums such as the World Health Assembly.
Dr. Mekdes said that as Ethiopia is a member state of the World Health Organization, it will play its own role in the decisions and future works to be decided at the assembly.
Preventing and controlling other world-threatening pandemics, including the current Ebola and Hanta virus situation, is mainly expected to be presented and discussed at the assembly.
Prior to the assembly, the Walk the Talk program was held, and it was possible to know from the released program that the 79th World Health Assembly will be held from May 18-23 / 2026 in Geneva, Switzerland.
በጤና ሚኒስትር ዶ/ር መቅደስ ዳባ የተመራዉ የኢትዮጵያ ልዑክ ቡድን በ79 ነኛዉ የዓለም ጤና ጉባኤ ላይ ለመሳተፍ ስዊዘርላንድ ጄኔቫ ገብቷል።
ዶ/ር መቅደስ ለልዑካን ቡድኑ ኦሪየንቴሽን በሰጡት መድረክ እንደገለጹት ኢትዮጵያ በተለይም እንደ የዓለም ጤና ጉባኤ ያሉ አለም አቀፍ መድረኮችን በመጠቀም የጤና ዲፕሎማሲን በማጠናከር ላይ ትገኛለች ብለዋል።
ኢትዮጵያ የዓለም ጤና ድርጅት አባል ሀገር እንደመሆኗ በጉባኤዉ በሚወሰኑ ዉሳኔዎችና ቀጣይ ስራዎች የራሷን ድርሻ እንደምትወጣ ዶ/ር መቅደስ ተናግረዋል።
ወቅታዊ የኢቦላና ሀንታ ቫይረስ ሁኔታን ጨምሮ ሌሎች የዓለማችን ስጋት የሆኑ ወርሽኞችን መከላከልና መቆጣጠር በዋናነት በጉባኤዉ ቀርበዉ ዉይይት እንደሚደረግበት ይጠበቃል።
ከጉኤዉ ቀደም ብለዉ የዎክ ዘ ቶክ (Walk the Talk) ፕሮግራም የተካሄደ ሲሆን 79 ነኛው የዓለም ጤና ጉባኤ ከግንቦት 10-15 /2018 ዓ.ም በስዊዘርላድ ጄኔቫ እንደሚካሄድ ከወጣዉ ፕሮግራም ማወቅ ተችሏል።
"Ethiopia is strengthening health diplomacy by using international forums such as the World Health Assembly" - Health Minister Dr. Mekdes Daba
____________
The Ethiopian delegation led by Health Minister Dr. Mekdes Daba has arrived in Geneva, Switzerland to participate in the 79th World Health Assembly.
Dr. Mekdes, during the orientation forum she gave to the delegation, stated that Ethiopia is strengthening health diplomacy particularly by using international forums such as the World Health Assembly.
Dr. Mekdes said that as Ethiopia is a member state of the World Health Organization, it will play its own role in the decisions and future works to be decided at the assembly.
Preventing and controlling other world-threatening pandemics, including the current Ebola and Hanta virus situation, is mainly expected to be presented and discussed at the assembly.
Prior to the assembly, the Walk the Talk program was held, and it was possible to know from the released program that the 79th World Health Assembly will be held from May 18-23 / 2026 in Geneva, Switzerland.
23 days ago
u1265u122du1203u1291 u1290u130b (u1355/u122d) u12ebu130bu1208u1321u1275 u12e8u12a2u1205u12a0u12f4u130d u121du1235u1322u122d https://youtu.be/ZrsIXpkDw...
ብርሃኑ ነጋ (ፕ/ር) ያጋለጡት የኢህአዴግ ምስጢር https://youtu.be/ZrsIXpkDw...
27 days ago
ቻፓ ላከናወናቸው በጎ ተግባራት ልዩ የዕውቅና ሽልማት ተበረከተለት
#ethiopia | በቻፓ ፋይናንሻል ቴክኖሎጂስ አ.ማ፣ በቴክኖሎጂው ዘርፍ እያከናወነ ባለው ስራ ለሀገራዊ ፕሮጀክቶችና ለሰብአዊ ድጋፎች ከፍተኛ አስተዋጽኦ ማበርከቱ ተገለጸ።
ቻፓ የክፍያ መተግበሪያውን በመጠቀም ያከናወናቸው ዋና ዋና ተግባራት የሚከተሉትን የሚያካትት ሲሆን በብሔራዊ መታወቂያ ዘርፍ ከ3.5 ሚሊዮን በላይ ዜጎች ባሉበት ሆነው ክፍያ በመፈጸም የብሔራዊ መታወቂያ ስርጭት ተጠቃሚ እንዲሆኑ አስችሏል ፤ የታላቁ ሕዳሴ ግድብ "MyGerd" የተሰኘ የበይነ መረብ የክፍያ ፕላትፎርም በማበልጸግ፣ ከዲያስፖራው ማህበረሰብ በሚሊዮኖች የሚቆጠር ዶላር ያለ ምንም ኮሚሽን በድምሩ 1,270,035,973 (አንድ ቢሊዮን ሁለት መቶ ሰባ ሚሊዮን ሰላሳ አምስት ሺህ ዘጠኝ መቶ ሰባ ሶስት) ብር ገቢ እንዲሰበሰብ አድርጓል።
ኩባንያው “From Shared Success to Future National Missions” በሚል መሪ ቃል ባዘጋጀው የእውቅና መርሃ ግብር ላይ የቻፓ መስራችና ዋና ስራ አስፈፃሚ አቶ ናይል ኃይለማርያም እንደገለጹት፤ ቻፓ መንግስት ለታላቁ ህዳሴ ግድብ ጥሪ ባደረገበት ወቅት ቴክኖሎጂውን በሶስት ቀናት ውስጥ በማበልጸግ የበኩሉን አስተዋጽኦ አበርክቷል።
ከግድቡ በተጨማሪ፣ በተለያዩ ምክንያቶች ድጋፍ ለሚያስፈልጋቸው ዜጎች የሚውል በሚሊዮን የሚቆጠር የአሜሪካ ዶላር ከዲያስፖራው እንዲሰበሰብ በማድረግ ረገድ ኩባንያው የላቀ ሚና ተጫውቷል።
አቶ ናይል አክለውም ቻፓ ከተለያዩ ተቋማት ጋር ትስስር በመፍጠር የአገልግሎት ተደራሽነቱን እያስፋፋ ይገኛል ፤ በተለያዩ ሀገራዊ ጉዳዮች ላይም ጉልህ ተሳትፎ ማድረጋችንን እንቀጥላለን ብለዋል።
በዛሬው እለት በተካሄደው የ“Gratitude Gathering” ዝግጅት ላይ፣ ቻፓ ለህዳሴ ግድብ ግንባታ እና ለሰብአዊ ድጋፎች ላበረከተው ከፍተኛ አስተዋጽኦ የክብር ሽልማት ተሰጥቶታል። ቻፓ በአሁኑ ወቅት ለመንግስታዊ እና መንግስታዊ ላልሆኑ ተቋማት ደህንነቱ የተጠበቀ የዲጂታል ክፍያ አገልግሎት በመስጠት ላይ ይገኛል።
Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን) #getutemesgen #getu
#ethiopia | በቻፓ ፋይናንሻል ቴክኖሎጂስ አ.ማ፣ በቴክኖሎጂው ዘርፍ እያከናወነ ባለው ስራ ለሀገራዊ ፕሮጀክቶችና ለሰብአዊ ድጋፎች ከፍተኛ አስተዋጽኦ ማበርከቱ ተገለጸ።
ቻፓ የክፍያ መተግበሪያውን በመጠቀም ያከናወናቸው ዋና ዋና ተግባራት የሚከተሉትን የሚያካትት ሲሆን በብሔራዊ መታወቂያ ዘርፍ ከ3.5 ሚሊዮን በላይ ዜጎች ባሉበት ሆነው ክፍያ በመፈጸም የብሔራዊ መታወቂያ ስርጭት ተጠቃሚ እንዲሆኑ አስችሏል ፤ የታላቁ ሕዳሴ ግድብ "MyGerd" የተሰኘ የበይነ መረብ የክፍያ ፕላትፎርም በማበልጸግ፣ ከዲያስፖራው ማህበረሰብ በሚሊዮኖች የሚቆጠር ዶላር ያለ ምንም ኮሚሽን በድምሩ 1,270,035,973 (አንድ ቢሊዮን ሁለት መቶ ሰባ ሚሊዮን ሰላሳ አምስት ሺህ ዘጠኝ መቶ ሰባ ሶስት) ብር ገቢ እንዲሰበሰብ አድርጓል።
ኩባንያው “From Shared Success to Future National Missions” በሚል መሪ ቃል ባዘጋጀው የእውቅና መርሃ ግብር ላይ የቻፓ መስራችና ዋና ስራ አስፈፃሚ አቶ ናይል ኃይለማርያም እንደገለጹት፤ ቻፓ መንግስት ለታላቁ ህዳሴ ግድብ ጥሪ ባደረገበት ወቅት ቴክኖሎጂውን በሶስት ቀናት ውስጥ በማበልጸግ የበኩሉን አስተዋጽኦ አበርክቷል።
ከግድቡ በተጨማሪ፣ በተለያዩ ምክንያቶች ድጋፍ ለሚያስፈልጋቸው ዜጎች የሚውል በሚሊዮን የሚቆጠር የአሜሪካ ዶላር ከዲያስፖራው እንዲሰበሰብ በማድረግ ረገድ ኩባንያው የላቀ ሚና ተጫውቷል።
አቶ ናይል አክለውም ቻፓ ከተለያዩ ተቋማት ጋር ትስስር በመፍጠር የአገልግሎት ተደራሽነቱን እያስፋፋ ይገኛል ፤ በተለያዩ ሀገራዊ ጉዳዮች ላይም ጉልህ ተሳትፎ ማድረጋችንን እንቀጥላለን ብለዋል።
በዛሬው እለት በተካሄደው የ“Gratitude Gathering” ዝግጅት ላይ፣ ቻፓ ለህዳሴ ግድብ ግንባታ እና ለሰብአዊ ድጋፎች ላበረከተው ከፍተኛ አስተዋጽኦ የክብር ሽልማት ተሰጥቶታል። ቻፓ በአሁኑ ወቅት ለመንግስታዊ እና መንግስታዊ ላልሆኑ ተቋማት ደህንነቱ የተጠበቀ የዲጂታል ክፍያ አገልግሎት በመስጠት ላይ ይገኛል።
Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን) #getutemesgen #getu
1 month ago
ኢትዮ ቴሌኮም የአምራች ኢንዱስትሪዎችን አቅም ለማሳደግና የገበያ ትስስርን ለማጠናከር የሚያስችሉ የመግባቢያ ስምምነቶችን ተፈራረመ
ኩባንያችን በአራተኛው የ"ኢትዮጵያ ታምርት" ኤክስፖ ላይ ከመሠረታዊ ብረታ ብረትና ኢንጂነሪንግ፣ ከጨርቃጨርቅና አልባሳት እንዲሁም ከኢትዮጵያ ቆዳ ኢንዱስትሪዎች ማኅበራት ጋር የ(B2G) የመግባቢያ ስምምነቶችን ተፈራርሟል።
ስምምነቶቹ ኩባንያችን ለቴሌኮም እና ለኤሌክትሪክ መሠረተ ልማት ማስፋፊያ ሥራዎች የሚውሉ የፋይበር ኦፕቲክስ፣ የኃይል እና የዳታ ኬብሎችን፣ ልዩ ልዩ መለዋወጫዎችን እና የሠራተኞች የደንብ ልብሶችን ከአገር ውስጥ አምራቾች ለመረከብ የሚያስችሉ ናቸው፡፡
ይህም ኩባንያችን አስተማማኝና ጥራት ያላቸውን ግብዓቶች በአገር ውስጥ እንዲያገኝ ከማስቻሉም በላይ፣ አምራቾች ዓለም አቀፍ ደረጃቸውን የጠበቁ ምርቶችን እንዲያቀርቡና የአቅርቦት ሰንሰለት ማነቆዎችን እንዲቀርፉ ምቹ ዕድል የሚፈጥር ነው።
በተጨማሪም የሀገር ውስጥ አምራቾችን የማምረት አቅም ለማሳደግ፣ ፈጠራን ለማበረታታትና ከውጭ የሚገቡ ምርቶችን በአገር ውስጥ ምርቶች በመተካት የውጭ ምንዛሬን ለመቆጠብ፣ የቴክኖሎጂ ሽግግርን ለማሳለጥ እና ዘላቂ ዓለም አቀፍ ተወዳዳሪነትን ለማረጋገጥ ጉልህ ፋይዳ ይኖራቸዋል።
ኩባንያችን ከኢንዱስትሪ ሚኒስቴር ጋር በመተባበር ለሀገራዊ ዲጂታል ኢኮኖሚው ግንባታ ጉል ፋይዳ ያለው በአምራቾች መካከል ያለውን የገበያ ትስስር ይበልጥ ለማጠናከር ያለመ "ኢ-ታምርት" የተሰኘ የB2B የኢ-ኮሜርስ ፕላትፎርም ሥራ ላይ ማዋሉ ይታወሳል።
#ethiotelecom #ministryofindustry #telebirr #ethiopiatamirt #b2bplatform #digitaleconomy #localmanufacturing #gsma #itu #worldbank #madeinethiopia Ethiopian Ministry of Industry
ኩባንያችን በአራተኛው የ"ኢትዮጵያ ታምርት" ኤክስፖ ላይ ከመሠረታዊ ብረታ ብረትና ኢንጂነሪንግ፣ ከጨርቃጨርቅና አልባሳት እንዲሁም ከኢትዮጵያ ቆዳ ኢንዱስትሪዎች ማኅበራት ጋር የ(B2G) የመግባቢያ ስምምነቶችን ተፈራርሟል።
ስምምነቶቹ ኩባንያችን ለቴሌኮም እና ለኤሌክትሪክ መሠረተ ልማት ማስፋፊያ ሥራዎች የሚውሉ የፋይበር ኦፕቲክስ፣ የኃይል እና የዳታ ኬብሎችን፣ ልዩ ልዩ መለዋወጫዎችን እና የሠራተኞች የደንብ ልብሶችን ከአገር ውስጥ አምራቾች ለመረከብ የሚያስችሉ ናቸው፡፡
ይህም ኩባንያችን አስተማማኝና ጥራት ያላቸውን ግብዓቶች በአገር ውስጥ እንዲያገኝ ከማስቻሉም በላይ፣ አምራቾች ዓለም አቀፍ ደረጃቸውን የጠበቁ ምርቶችን እንዲያቀርቡና የአቅርቦት ሰንሰለት ማነቆዎችን እንዲቀርፉ ምቹ ዕድል የሚፈጥር ነው።
በተጨማሪም የሀገር ውስጥ አምራቾችን የማምረት አቅም ለማሳደግ፣ ፈጠራን ለማበረታታትና ከውጭ የሚገቡ ምርቶችን በአገር ውስጥ ምርቶች በመተካት የውጭ ምንዛሬን ለመቆጠብ፣ የቴክኖሎጂ ሽግግርን ለማሳለጥ እና ዘላቂ ዓለም አቀፍ ተወዳዳሪነትን ለማረጋገጥ ጉልህ ፋይዳ ይኖራቸዋል።
ኩባንያችን ከኢንዱስትሪ ሚኒስቴር ጋር በመተባበር ለሀገራዊ ዲጂታል ኢኮኖሚው ግንባታ ጉል ፋይዳ ያለው በአምራቾች መካከል ያለውን የገበያ ትስስር ይበልጥ ለማጠናከር ያለመ "ኢ-ታምርት" የተሰኘ የB2B የኢ-ኮሜርስ ፕላትፎርም ሥራ ላይ ማዋሉ ይታወሳል።
#ethiotelecom #ministryofindustry #telebirr #ethiopiatamirt #b2bplatform #digitaleconomy #localmanufacturing #gsma #itu #worldbank #madeinethiopia Ethiopian Ministry of Industry
1 month ago
ኢትዮ ቴሌኮም የአምራች ኢንዱስትሪዎችን አቅም ለማሳደግና የገበያ ትስስርን ለማጠናከር የሚያስችሉ የመግባቢያ ስምምነቶችን ተፈራረመ
ኩባንያችን በአራተኛው የ"ኢትዮጵያ ታምርት" ኤክስፖ ላይ ከመሠረታዊ ብረታ ብረትና ኢንጂነሪንግ፣ ከጨርቃጨርቅና አልባሳት እንዲሁም ከኢትዮጵያ ቆዳ ኢንዱስትሪዎች ማኅበራት ጋር የ(B2G) የመግባቢያ ስምምነቶችን ተፈራርሟል።
ስምምነቶቹ ኩባንያችን ለቴሌኮም እና ለኤሌክትሪክ መሠረተ ልማት ማስፋፊያ ሥራዎች የሚውሉ የፋይበር ኦፕቲክስ፣ የኃይል እና የዳታ ኬብሎችን፣ ልዩ ልዩ መለዋወጫዎችን እና የሠራተኞች የደንብ ልብሶችን ከአገር ውስጥ አምራቾች ለመረከብ የሚያስችሉ ናቸው፡፡
ይህም ኩባንያችን አስተማማኝና ጥራት ያላቸውን ግብዓቶች በአገር ውስጥ እንዲያገኝ ከማስቻሉም በላይ፣ አምራቾች ዓለም አቀፍ ደረጃቸውን የጠበቁ ምርቶችን እንዲያቀርቡና የአቅርቦት ሰንሰለት ማነቆዎችን እንዲቀርፉ ምቹ ዕድል የሚፈጥር ነው።
በተጨማሪም የሀገር ውስጥ አምራቾችን የማምረት አቅም ለማሳደግ፣ ፈጠራን ለማበረታታትና ከውጭ የሚገቡ ምርቶችን በአገር ውስጥ ምርቶች በመተካት የውጭ ምንዛሬን ለመቆጠብ፣ የቴክኖሎጂ ሽግግርን ለማሳለጥ እና ዘላቂ ዓለም አቀፍ ተወዳዳሪነትን ለማረጋገጥ ጉልህ ፋይዳ ይኖራቸዋል።
ኩባንያችን ከኢንዱስትሪ ሚኒስቴር ጋር በመተባበር ለሀገራዊ ዲጂታል ኢኮኖሚው ግንባታ ጉል ፋይዳ ያለው በአምራቾች መካከል ያለውን የገበያ ትስስር ይበልጥ ለማጠናከር ያለመ "ኢ-ታምርት" የተሰኘ የB2B የኢ-ኮሜርስ ፕላትፎርም ሥራ ላይ ማዋሉ ይታወሳል።
#ethiotelecom #ministryofindustry #telebirr #ethiopiatamirt #b2bplatform #digitaleconomy #localmanufacturing #gsma #itu #worldbank #madeinethiopia Ethiopian Ministry of Industry
ኩባንያችን በአራተኛው የ"ኢትዮጵያ ታምርት" ኤክስፖ ላይ ከመሠረታዊ ብረታ ብረትና ኢንጂነሪንግ፣ ከጨርቃጨርቅና አልባሳት እንዲሁም ከኢትዮጵያ ቆዳ ኢንዱስትሪዎች ማኅበራት ጋር የ(B2G) የመግባቢያ ስምምነቶችን ተፈራርሟል።
ስምምነቶቹ ኩባንያችን ለቴሌኮም እና ለኤሌክትሪክ መሠረተ ልማት ማስፋፊያ ሥራዎች የሚውሉ የፋይበር ኦፕቲክስ፣ የኃይል እና የዳታ ኬብሎችን፣ ልዩ ልዩ መለዋወጫዎችን እና የሠራተኞች የደንብ ልብሶችን ከአገር ውስጥ አምራቾች ለመረከብ የሚያስችሉ ናቸው፡፡
ይህም ኩባንያችን አስተማማኝና ጥራት ያላቸውን ግብዓቶች በአገር ውስጥ እንዲያገኝ ከማስቻሉም በላይ፣ አምራቾች ዓለም አቀፍ ደረጃቸውን የጠበቁ ምርቶችን እንዲያቀርቡና የአቅርቦት ሰንሰለት ማነቆዎችን እንዲቀርፉ ምቹ ዕድል የሚፈጥር ነው።
በተጨማሪም የሀገር ውስጥ አምራቾችን የማምረት አቅም ለማሳደግ፣ ፈጠራን ለማበረታታትና ከውጭ የሚገቡ ምርቶችን በአገር ውስጥ ምርቶች በመተካት የውጭ ምንዛሬን ለመቆጠብ፣ የቴክኖሎጂ ሽግግርን ለማሳለጥ እና ዘላቂ ዓለም አቀፍ ተወዳዳሪነትን ለማረጋገጥ ጉልህ ፋይዳ ይኖራቸዋል።
ኩባንያችን ከኢንዱስትሪ ሚኒስቴር ጋር በመተባበር ለሀገራዊ ዲጂታል ኢኮኖሚው ግንባታ ጉል ፋይዳ ያለው በአምራቾች መካከል ያለውን የገበያ ትስስር ይበልጥ ለማጠናከር ያለመ "ኢ-ታምርት" የተሰኘ የB2B የኢ-ኮሜርስ ፕላትፎርም ሥራ ላይ ማዋሉ ይታወሳል።
#ethiotelecom #ministryofindustry #telebirr #ethiopiatamirt #b2bplatform #digitaleconomy #localmanufacturing #gsma #itu #worldbank #madeinethiopia Ethiopian Ministry of Industry
1 month ago
Ethiopia's Diplomatic Influence on the Rise, Foreign Ministry Reports
#fastmereja | The Ministry of Foreign Affairs (MoFA) has announced that recent diplomatic activities have significantly bolstered Ethiopia’s international standing and secured its national interests.
In a press briefing today, MoFA Spokesperson Ambassador Nebiat Getachew highlighted that official visits by the Presidents of Burundi, Liberia, South Sudan, and Mozambique have confirmed Ethiopia’s growing regional influence. During these summits, agreements were signed to share Ethiopia's expertise in agriculture, the Green Legacy Initiative, Artificial Intelligence (AI), and digitization.
High-level delegations from Europe and beyond have expressed strong interest in collaborating with Ethiopia in renewable energy, mining, and tourism.
Ethiopia’s April chairmanship of the AU Peace and Security Council was utilized to showcase the country’s leadership in AI development as a model for Africa.
Regarding recent attacks on citizens in South Africa, the government is monitoring the situation through its embassy in Pretoria, expecting local authorities to hold perpetrators accountable. Efforts also continue to support citizens in Saudi Arabia.
"The diplomatic activities undertaken have confirmed the diplomatic demand for Ethiopia, which is currently passing through a phase of holistic transformation." Ambassador Nebiat Getachew
#fastmereja | The Ministry of Foreign Affairs (MoFA) has announced that recent diplomatic activities have significantly bolstered Ethiopia’s international standing and secured its national interests.
In a press briefing today, MoFA Spokesperson Ambassador Nebiat Getachew highlighted that official visits by the Presidents of Burundi, Liberia, South Sudan, and Mozambique have confirmed Ethiopia’s growing regional influence. During these summits, agreements were signed to share Ethiopia's expertise in agriculture, the Green Legacy Initiative, Artificial Intelligence (AI), and digitization.
High-level delegations from Europe and beyond have expressed strong interest in collaborating with Ethiopia in renewable energy, mining, and tourism.
Ethiopia’s April chairmanship of the AU Peace and Security Council was utilized to showcase the country’s leadership in AI development as a model for Africa.
Regarding recent attacks on citizens in South Africa, the government is monitoring the situation through its embassy in Pretoria, expecting local authorities to hold perpetrators accountable. Efforts also continue to support citizens in Saudi Arabia.
"The diplomatic activities undertaken have confirmed the diplomatic demand for Ethiopia, which is currently passing through a phase of holistic transformation." Ambassador Nebiat Getachew
Sponsored by
Surafel
Welcome
Welcome to ...
1 month ago
Ethio telecom and British International Investment (BII) Hold Strategic Discussions to Advance Ethiopia’s Digital and Sustainable Infrastructure
Ethio telecom CEO, Frehiwot Tamru, convened a high-level strategic session with senior leadership from British International Investment (BII), the United Kingdom’s development finance institution, led by Christopher Chijiutomi, Managing Director and Head of Africa.
During the meeting, the CEO briefed participants on Ethio telecom’s transformational journey and its pivotal contribution to Ethiopia’s socio-economic advancement and digital transformation. She highlighted the company’s remarkable trajectory, positioning Ethio telecom as one of the fastest-growing digital operators advancing beyond connectivity and serving as a catalyst for sustainable and inclusive development.
During the session, the CEO articulated Ethio telecom’s strategic evolution toward a platform-driven digital economy, powered by its advanced and extensive infrastructure and integrated ecosystem strategy. This ecosystem combines cloud computing capabilities, modular data centers, AI and digital applications with the telebirr fintech ecosystem, alongside e-commerce services, EV charging infrastructure, and expanded connectivity networks.
This unified digital ecosystem represents a significant strategic shift toward an Integrated Enterprise Solution Model, designed to power a mobile-first economy and enable high-velocity digital transformation across sectors supporting sustainable economic growth and digital inclusion across Ethiopia and beyond.
Furthermore, the CEO elaborated on the “Next Horizon: Digital & Beyond 2028” strategy, outlining its bold vision and anticipated impact in accelerating digital advancement across Ethiopia and the broader African continent. She reaffirmed that Ethio telecom remains ready to collaborate through diverse partnership modalities to accelerate digital transformation in Ethiopia and beyond.
During the discussion, Mr. Christopher Chijiutomi and his delegation highlighted that British International Investment (BII) plays a significant role in advancing sustainable and green infrastructure development across Africa, with Ethiopia identified as a key strategic market. They noted that BII is actively engaged with various enterprises and private sector institutions across the continent and collaborates closely with multiple stakeholders to mobilize resources that support Africa’s sustainable development and economic growth.
The CEO reaffirmed that Ethio telecom’s vision and core values are strongly aligned with those of British International Investment (BII), particularly in advancing sustainable infrastructure, climate-resilient digital ecosystems, and green energy initiatives.
Accordingly, both leadership teams discussed and emphasized the importance of supporting their shared vision by mobilizing impact investment to accelerate the implementation of the Next Horizon strategy, with strong emphasis on advancing the digital economy, expanding inclusive fintech ecosystems, and developing climate-resilient digital infrastructure.
The British International Investment (BII) delegation recognized Ethio telecom as a pivotal enabler of Ethiopia’s digital economy and a key driver of national economic growth. The delegation commended the CEO’s visionary leadership and acknowledged the company’s strong sustainability achievements and forward-looking digital transformation agenda.
They expressed strong interest in exploring UK-backed investment opportunities to support Ethiopia’s digital and sustainable infrastructure development.
In closing, the CEO expressed sincere appreciation to the British International Investment (BII) delegation for their commitment to fostering global partnerships that unlock new economic opportunities and accelerate national development. Both leadership teams agreed to continue advancing discussions and identifying concrete areas of collaboration to drive impactful and sustainable outcomes.
#ethiotelecom #telebirr #bii #digitalinclusion #fintech #esg #nexthorizon2028 #gsma #gsma #itu BritishIntInv
Ethio telecom CEO, Frehiwot Tamru, convened a high-level strategic session with senior leadership from British International Investment (BII), the United Kingdom’s development finance institution, led by Christopher Chijiutomi, Managing Director and Head of Africa.
During the meeting, the CEO briefed participants on Ethio telecom’s transformational journey and its pivotal contribution to Ethiopia’s socio-economic advancement and digital transformation. She highlighted the company’s remarkable trajectory, positioning Ethio telecom as one of the fastest-growing digital operators advancing beyond connectivity and serving as a catalyst for sustainable and inclusive development.
During the session, the CEO articulated Ethio telecom’s strategic evolution toward a platform-driven digital economy, powered by its advanced and extensive infrastructure and integrated ecosystem strategy. This ecosystem combines cloud computing capabilities, modular data centers, AI and digital applications with the telebirr fintech ecosystem, alongside e-commerce services, EV charging infrastructure, and expanded connectivity networks.
This unified digital ecosystem represents a significant strategic shift toward an Integrated Enterprise Solution Model, designed to power a mobile-first economy and enable high-velocity digital transformation across sectors supporting sustainable economic growth and digital inclusion across Ethiopia and beyond.
Furthermore, the CEO elaborated on the “Next Horizon: Digital & Beyond 2028” strategy, outlining its bold vision and anticipated impact in accelerating digital advancement across Ethiopia and the broader African continent. She reaffirmed that Ethio telecom remains ready to collaborate through diverse partnership modalities to accelerate digital transformation in Ethiopia and beyond.
During the discussion, Mr. Christopher Chijiutomi and his delegation highlighted that British International Investment (BII) plays a significant role in advancing sustainable and green infrastructure development across Africa, with Ethiopia identified as a key strategic market. They noted that BII is actively engaged with various enterprises and private sector institutions across the continent and collaborates closely with multiple stakeholders to mobilize resources that support Africa’s sustainable development and economic growth.
The CEO reaffirmed that Ethio telecom’s vision and core values are strongly aligned with those of British International Investment (BII), particularly in advancing sustainable infrastructure, climate-resilient digital ecosystems, and green energy initiatives.
Accordingly, both leadership teams discussed and emphasized the importance of supporting their shared vision by mobilizing impact investment to accelerate the implementation of the Next Horizon strategy, with strong emphasis on advancing the digital economy, expanding inclusive fintech ecosystems, and developing climate-resilient digital infrastructure.
The British International Investment (BII) delegation recognized Ethio telecom as a pivotal enabler of Ethiopia’s digital economy and a key driver of national economic growth. The delegation commended the CEO’s visionary leadership and acknowledged the company’s strong sustainability achievements and forward-looking digital transformation agenda.
They expressed strong interest in exploring UK-backed investment opportunities to support Ethiopia’s digital and sustainable infrastructure development.
In closing, the CEO expressed sincere appreciation to the British International Investment (BII) delegation for their commitment to fostering global partnerships that unlock new economic opportunities and accelerate national development. Both leadership teams agreed to continue advancing discussions and identifying concrete areas of collaboration to drive impactful and sustainable outcomes.
#ethiotelecom #telebirr #bii #digitalinclusion #fintech #esg #nexthorizon2028 #gsma #gsma #itu BritishIntInv
1 month ago
የአዋሽ መገበያያ ድህረ-ገጽ (Merchant Portal)
============
ነጋዴዎች ሆይ፣ ባሉበት ቦታ ሆነው ንግድዎን ዛሬውኑ ያዘምኑ!
ከክፍያ እስከ ሪፖርት ሁሉንም በአንድ ቦታ ያግኙ!
ፈጣን፣ ዘመናዊ እና ውጤታማ መፍትሄዎች ከአዋሽ ባንክ ጋር!
ወደ ድህረ-ገፁ ለመግባት የሚከተለውን ሊንክ ይጠቀሙ
https://awashpay.awashbank...
መተግበሪያውን ለማውረድ https://onelink.to/j7fnbz ይጫኑ!
Daldaltoonni, bakka jirtanii har'uma daldala keessan ammayyeessaa!
Kaffaltii daldalaa irraa kaasee hanga gabaasa nagaheetti waan hunda bakka tokkotti argadhaa!
Tajaajila saffisaa, ammayyaa fi gahumsa qabu Baankii Awaash waliin!
Gara marsariitii seenuuf geessituu itti aanu fayyadamaa
https://awashpay.awashbank...
Tajaajilicha karaa appilikeeshinii AwaashBirr-Pro https://onelink.to/j7fnbz buufadhaa. #awashbank #merchant #portal #ethiopia #nurturingliketheriver
============
ነጋዴዎች ሆይ፣ ባሉበት ቦታ ሆነው ንግድዎን ዛሬውኑ ያዘምኑ!
ከክፍያ እስከ ሪፖርት ሁሉንም በአንድ ቦታ ያግኙ!
ፈጣን፣ ዘመናዊ እና ውጤታማ መፍትሄዎች ከአዋሽ ባንክ ጋር!
ወደ ድህረ-ገፁ ለመግባት የሚከተለውን ሊንክ ይጠቀሙ
https://awashpay.awashbank...
መተግበሪያውን ለማውረድ https://onelink.to/j7fnbz ይጫኑ!
Daldaltoonni, bakka jirtanii har'uma daldala keessan ammayyeessaa!
Kaffaltii daldalaa irraa kaasee hanga gabaasa nagaheetti waan hunda bakka tokkotti argadhaa!
Tajaajila saffisaa, ammayyaa fi gahumsa qabu Baankii Awaash waliin!
Gara marsariitii seenuuf geessituu itti aanu fayyadamaa
https://awashpay.awashbank...
Tajaajilicha karaa appilikeeshinii AwaashBirr-Pro https://onelink.to/j7fnbz buufadhaa. #awashbank #merchant #portal #ethiopia #nurturingliketheriver
1 month ago
✨ለስራዎ የሚመጥን ምቹ እና ዘመናዊ የቢሮ እቃዎች ከሮዝዉድ!✨
ዘመናዊ ዲዛይን፦ የቢሮዎን ውበትና ደረጃ የሚመጥን
ጥራት፦ ለረጅም ጊዜ የሚያገለግሉ ጠንካራ የቢሮ ጠረጴዛዎች
✨አሁኑኑ ይደውሉ
📞 0905848586
አድራሻ :
📍 አየርጤና ሸዋ ሱፕር ማርኬት ፊትለፊት ቅያስ
📍 አያት አደባባይ ወደ ጣፎ መንገድ 800 ሜትር
📲ለበለጠ መረጃ ማህበራዊ ሚዲያዎቻችንን ይከታተሉ።
Telegram: https://web.telegram.org/k...
Facebook: https://web.facebook.com/p...
Ticktok: https://www.tiktok.com/@ro...
#ሮዝውድ #ፈርኒቸር #officefurniture #rosewood #rosewoodfurniture #furniture #ethiopia
ዘመናዊ ዲዛይን፦ የቢሮዎን ውበትና ደረጃ የሚመጥን
ጥራት፦ ለረጅም ጊዜ የሚያገለግሉ ጠንካራ የቢሮ ጠረጴዛዎች
✨አሁኑኑ ይደውሉ
📞 0905848586
አድራሻ :
📍 አየርጤና ሸዋ ሱፕር ማርኬት ፊትለፊት ቅያስ
📍 አያት አደባባይ ወደ ጣፎ መንገድ 800 ሜትር
📲ለበለጠ መረጃ ማህበራዊ ሚዲያዎቻችንን ይከታተሉ።
Telegram: https://web.telegram.org/k...
Facebook: https://web.facebook.com/p...
Ticktok: https://www.tiktok.com/@ro...
#ሮዝውድ #ፈርኒቸር #officefurniture #rosewood #rosewoodfurniture #furniture #ethiopia
1 month ago
💫ቢሮዎ የእርስዎ ሁለተኛ ቤት ነው!💫
የእርስዎን እና የድርጅትዎን ክብር የሚመጥኑ፣ ዘመናዊ እና ሙሉ የቢሮ ዕቃዎችን (Full Office Set) ከሮዝውድ ፈርኒቸር
✨አሁኑኑ ይደውሉ
📞 0905848586
አድራሻ :
📍 አየርጤና ሸዋ ሱፕር ማርኬት ፊትለፊት ቅያስ
📍 አያት አደባባይ ወደ ጣፎ መንገድ 800 ሜትር
📲ለበለጠ መረጃ ማህበራዊ ሚዲያዎቻችንን ይከታተሉ።
ለበለጠ መረጃ ማህበራዊ ሚዲያዎቻችንን ይከታተሉ።
Telegram: https://web.telegram.org/k...
Facebook: https://web.facebook.com/p...
Ticktok: https://www.tiktok.com/@ro...
#ሮዝውድ #ፈርኒቸር #officefurniture #rosewood #rosewoodfurniture #furniture #ethiopia
የእርስዎን እና የድርጅትዎን ክብር የሚመጥኑ፣ ዘመናዊ እና ሙሉ የቢሮ ዕቃዎችን (Full Office Set) ከሮዝውድ ፈርኒቸር
✨አሁኑኑ ይደውሉ
📞 0905848586
አድራሻ :
📍 አየርጤና ሸዋ ሱፕር ማርኬት ፊትለፊት ቅያስ
📍 አያት አደባባይ ወደ ጣፎ መንገድ 800 ሜትር
📲ለበለጠ መረጃ ማህበራዊ ሚዲያዎቻችንን ይከታተሉ።
ለበለጠ መረጃ ማህበራዊ ሚዲያዎቻችንን ይከታተሉ።
Telegram: https://web.telegram.org/k...
Facebook: https://web.facebook.com/p...
Ticktok: https://www.tiktok.com/@ro...
#ሮዝውድ #ፈርኒቸር #officefurniture #rosewood #rosewoodfurniture #furniture #ethiopia
2 months ago
📌 የዘመን ምልክት፦ እየሩሳሌም እና የሦስተኛው ቤተ መቅደስ ግንባታ ዝግጅት
በዓለማችን ላይ ካሉ እጅግ አነጋጋሪ እና ውስብስብ ፖለቲካዊና መንፈሳዊ ጉዳዮች መካከል በኢየሩሳሌም የሦስተኛው ቤተ መቅደስ መገንባት ቀዳሚው ነው። ብዙዎች እንደ ተራ ወሬ ቢመለከቱትም በእስራኤል ምድር ግን ጉዳዩ ከወሬ አልፎ ወደ ተግባራዊ ዝግጅት ከተሸጋገረ ሰነባብቷል።
በተለይ "The Temple Institute" (የቤተ መቅደስ ተቋም) የተባለው ድርጅት ላለፉት ዓመታት ሲያደርጋቸው የቆያቸው ዝግጅቶች አሁን ፍጻሜያቸው ላይ ደርሰዋል። እስኪ ዝርዝር ነጥቦቹን እንመልከት፦
1. የመቅደስ ዕቃዎች ዝግጅት (The Sacred Vessels)
በብሉይ ኪዳን መመሪያ መሠረት በቤተ መቅደስ ውስጥ የሚያገለግሉ ከ90 በላይ ዕቃዎች በድጋሚ ተሠርተው አልቀዋል። ከእነዚህም መካከል፦
* ወርቃማው መቅረዝ (The Golden Menorah): ከአንድ ወጥ ወርቅ የተሠራውና በሚሊዮን የሚቆጠር ዶላር የወጣበት ግዙፍ መቅረዝ ተረክቦ በአሁኑ ወቅት በአሮጌው እየሩሳሌም ለጉብኝት ክፍት ሆኗል።
* የዕጣን መሠዊያ፣ የገበታ ጠረጴዛና የካህናት አልባሳት ሁሉም በኦሪት ዘጸአት መመሪያ መሠረት በጥንቃቄ ተሠርተው መጋዘን ውስጥ የግንባታውን መጀመር እየተጠባበቁ ይገኛሉ።
2. "ቀይ ጊደር" (The Red Heifers)፦ ለምን አስፈለጉ?
ይህ ለብዙዎች እንግዳ ሊሆን ይችላል። እንደ አይሁድ ሃይማኖታዊ ሕግ (ኦሪት ዘኍልቍ 19) ቤተ መቅደሱን ለመቀደስና የሚያገለግሉትን ካህናት ለማንጻት "ነውር የሌለባት ቀይ ጊደር" ታርዳ አመዷ በውኃ መበጥበጥ አለበት።
* ባለፉት ሁለት ሺህ ዓመታት ይህንን መስፈርት የሚያሟላ እንስሳ አልተገኘም ነበር።
* አሁን ግን ከአሜሪካ (ቴክሳስ) በልዩ ጥበቃ የመጡ አምስት ቀይ ጊደሮች እስራኤል ውስጥ ይገኛሉ።
እነዚህ ጊደሮች ጥርሳቸው ሳይነቀልና አንዲት ሌላ ቀለም ያለው ፀጉር ሳይገኝባቸው ዕድሜያቸው ለሥርዓቱ እስኪደርስ ድረስ በልዩ ባለሙያዎች ክትትል እየተደረገላቸው ነው።
3. የካህናት ሥልጠና (The Priesthood)
ህንፃው ቢገነባና ዕቃዎቹ ቢሟሉ እንኳ ሥርዓቱን የሚፈጽም ካህን ያስፈልጋል። ተቋሙ የአሮን ዘር መሆናቸው በ DNA የተረጋገጡ ወጣቶችን በመለየት በጥንታዊው የቤተ መቅደስ አምልኮ ሥርዓት ላይ ጥልቅ ሥልጠና እየሰጠ ይገኛል።
🔍 ለምን ትኩረት ያስፈልገዋል?
(የክርስቲያኖች እይታ)
እኛ ክርስቲያኖች ይህንን ጉዳይ በሁለት ትልልቅ ነጥቦች እንረዳዋለን፦
* የትንቢት መፈጸም፦ መጽሐፍ ቅዱስ በመጨረሻው ዘመን ቤተ መቅደሱ እንደሚኖር ይናገራል (2ኛ ተሰሎንቄ 2:4)። ስለዚህ የዚህ ግንባታ መቃረብ የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ዳግም ምጽዓት መቃረቡን የሚያሳይ ትልቅ "የደወል ድምፅ" ነው።
* የመሥዋዕትነት ትርጉም፦ እኛ በክርስቶስ ደም አንድ ጊዜ ለዘላለም እንደነጻን እናምናለን። አይሁድ ግን ገና መሢሑን እየጠበቁ በመሆናቸው ወደ ብሉይ ሥርዓት ለመመለስ እየጣሩ ነው።
ይህ በራሱ ዓለም ወደ መጨረሻው ምዕራፍ እየገባች መሆኑን ያሳያል።
⚠️ ትልቁ ፈተና
ቤተ መቅደሱ ሊገነባ የታሰበበት ቦታ (Temple Mount) በአሁኑ ወቅት የአል-አቅሳ መስጊድ ያለበት ስፍራ በመሆኑ፣ ግንባታው መጀመር ማለት የዓለም ፖለቲካዊ መልክ ሙሉ በሙሉ ይቀየራል ማለት ነው።
ዓለም ወደ ማጠቃለያው ምዕራፍ እየተቃረበች እንደሆነ የሚያሳዩ እነዚህ ምልክቶች ለሁላችንም የመንቃት ጥሪ ናቸው። "ዘመኑን ዋጁ" የተባለው ቃል ዛሬ በዓይናችን ፊት እየተፈጸመ ይገኛል።
እናንተስ ስለዚህ ጉዳይ ምን ታስባላችሁ? ትንቢቱ በቅርቡ ይፈጸማል ብላችሁ ታምናላችሁ? አስተያየታችሁን በኮመንት አጋሩን። 👇 #israel #thirdtemple #prophecy #endtimes #jerusalem #bibleprophecy #faith
በዓለማችን ላይ ካሉ እጅግ አነጋጋሪ እና ውስብስብ ፖለቲካዊና መንፈሳዊ ጉዳዮች መካከል በኢየሩሳሌም የሦስተኛው ቤተ መቅደስ መገንባት ቀዳሚው ነው። ብዙዎች እንደ ተራ ወሬ ቢመለከቱትም በእስራኤል ምድር ግን ጉዳዩ ከወሬ አልፎ ወደ ተግባራዊ ዝግጅት ከተሸጋገረ ሰነባብቷል።
በተለይ "The Temple Institute" (የቤተ መቅደስ ተቋም) የተባለው ድርጅት ላለፉት ዓመታት ሲያደርጋቸው የቆያቸው ዝግጅቶች አሁን ፍጻሜያቸው ላይ ደርሰዋል። እስኪ ዝርዝር ነጥቦቹን እንመልከት፦
1. የመቅደስ ዕቃዎች ዝግጅት (The Sacred Vessels)
በብሉይ ኪዳን መመሪያ መሠረት በቤተ መቅደስ ውስጥ የሚያገለግሉ ከ90 በላይ ዕቃዎች በድጋሚ ተሠርተው አልቀዋል። ከእነዚህም መካከል፦
* ወርቃማው መቅረዝ (The Golden Menorah): ከአንድ ወጥ ወርቅ የተሠራውና በሚሊዮን የሚቆጠር ዶላር የወጣበት ግዙፍ መቅረዝ ተረክቦ በአሁኑ ወቅት በአሮጌው እየሩሳሌም ለጉብኝት ክፍት ሆኗል።
* የዕጣን መሠዊያ፣ የገበታ ጠረጴዛና የካህናት አልባሳት ሁሉም በኦሪት ዘጸአት መመሪያ መሠረት በጥንቃቄ ተሠርተው መጋዘን ውስጥ የግንባታውን መጀመር እየተጠባበቁ ይገኛሉ።
2. "ቀይ ጊደር" (The Red Heifers)፦ ለምን አስፈለጉ?
ይህ ለብዙዎች እንግዳ ሊሆን ይችላል። እንደ አይሁድ ሃይማኖታዊ ሕግ (ኦሪት ዘኍልቍ 19) ቤተ መቅደሱን ለመቀደስና የሚያገለግሉትን ካህናት ለማንጻት "ነውር የሌለባት ቀይ ጊደር" ታርዳ አመዷ በውኃ መበጥበጥ አለበት።
* ባለፉት ሁለት ሺህ ዓመታት ይህንን መስፈርት የሚያሟላ እንስሳ አልተገኘም ነበር።
* አሁን ግን ከአሜሪካ (ቴክሳስ) በልዩ ጥበቃ የመጡ አምስት ቀይ ጊደሮች እስራኤል ውስጥ ይገኛሉ።
እነዚህ ጊደሮች ጥርሳቸው ሳይነቀልና አንዲት ሌላ ቀለም ያለው ፀጉር ሳይገኝባቸው ዕድሜያቸው ለሥርዓቱ እስኪደርስ ድረስ በልዩ ባለሙያዎች ክትትል እየተደረገላቸው ነው።
3. የካህናት ሥልጠና (The Priesthood)
ህንፃው ቢገነባና ዕቃዎቹ ቢሟሉ እንኳ ሥርዓቱን የሚፈጽም ካህን ያስፈልጋል። ተቋሙ የአሮን ዘር መሆናቸው በ DNA የተረጋገጡ ወጣቶችን በመለየት በጥንታዊው የቤተ መቅደስ አምልኮ ሥርዓት ላይ ጥልቅ ሥልጠና እየሰጠ ይገኛል።
🔍 ለምን ትኩረት ያስፈልገዋል?
(የክርስቲያኖች እይታ)
እኛ ክርስቲያኖች ይህንን ጉዳይ በሁለት ትልልቅ ነጥቦች እንረዳዋለን፦
* የትንቢት መፈጸም፦ መጽሐፍ ቅዱስ በመጨረሻው ዘመን ቤተ መቅደሱ እንደሚኖር ይናገራል (2ኛ ተሰሎንቄ 2:4)። ስለዚህ የዚህ ግንባታ መቃረብ የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ዳግም ምጽዓት መቃረቡን የሚያሳይ ትልቅ "የደወል ድምፅ" ነው።
* የመሥዋዕትነት ትርጉም፦ እኛ በክርስቶስ ደም አንድ ጊዜ ለዘላለም እንደነጻን እናምናለን። አይሁድ ግን ገና መሢሑን እየጠበቁ በመሆናቸው ወደ ብሉይ ሥርዓት ለመመለስ እየጣሩ ነው።
ይህ በራሱ ዓለም ወደ መጨረሻው ምዕራፍ እየገባች መሆኑን ያሳያል።
⚠️ ትልቁ ፈተና
ቤተ መቅደሱ ሊገነባ የታሰበበት ቦታ (Temple Mount) በአሁኑ ወቅት የአል-አቅሳ መስጊድ ያለበት ስፍራ በመሆኑ፣ ግንባታው መጀመር ማለት የዓለም ፖለቲካዊ መልክ ሙሉ በሙሉ ይቀየራል ማለት ነው።
ዓለም ወደ ማጠቃለያው ምዕራፍ እየተቃረበች እንደሆነ የሚያሳዩ እነዚህ ምልክቶች ለሁላችንም የመንቃት ጥሪ ናቸው። "ዘመኑን ዋጁ" የተባለው ቃል ዛሬ በዓይናችን ፊት እየተፈጸመ ይገኛል።
እናንተስ ስለዚህ ጉዳይ ምን ታስባላችሁ? ትንቢቱ በቅርቡ ይፈጸማል ብላችሁ ታምናላችሁ? አስተያየታችሁን በኮመንት አጋሩን። 👇 #israel #thirdtemple #prophecy #endtimes #jerusalem #bibleprophecy #faith
Sponsored by
Surafel
Test AD
This is the Description.
3 months ago
Mahmoud Ahmed - Akemen Awko Menor (አቅምን አውቆ መኖር)
https://youtube.com/watch?... Ahmed - Akemen Awko Menor (አቅምን አውቆ መኖር)Mahmoud Ahmed - Akemen Awko Menor (አቅምን አውቆ መኖር) - https://itunes.apple.com/u...
https://youtube.com/watch?... Ahmed - Akemen Awko Menor (አቅምን አውቆ መኖር)Mahmoud Ahmed - Akemen Awko Menor (አቅምን አውቆ መኖር) - https://itunes.apple.com/u...
3 months ago
የከተማ ይዞታን ለማስመለስ ክስ በይርጋ ይታገዳል?
(የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በሰባት ዳኞች በተሰጠ የህግ ትርጉም የተሰጠ የህግ ትንታኔ)
#ethiopia | በጠበቃና የህግ አማካሪ አልማው ወሌ የኢትዮጵያ ፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ከሰባት ያላነሱ ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም በመ.ቁጥር 244308 የከተማ መሬት ይዞታን ለማስመለስ የሚቀርብ ክስ በይርጋ ይታገዳል ወይስ አይታገድም ? በሚለው አከራካሪ የህግ ነጥብ ላይ ሰበር ችሎቱ በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ላይ የቀረበ አጭር ትንታኔ
የተከበሩ ጠበቃ እናመሠግናለን መልካም ንባብ
ኢትዮጵያ ፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ከሰባት ያላነሱ ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም በመ.ቁጥር 244308 ላይ በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ላይ የቀረበ አጭር ትንታኔ 1
ክፍል አንድ፡ መግቢያ እና የሥነ-ሥርዓት ዳራ 1
ክፍል ሁለት፡ የሦስቱ ቀደምት አስገዳጅ ውሳኔዎች አጠቃላይ ትንታኔ 1
ክፍል አራት፡ የሰባት ዳኞች ችሎት አዲሱ የሕግ ትርጉም 3
ክፍል አምስት፡ ተግባራዊ የተደረጉት የፍትሐብሔር ሕግ ድንጋጌዎች ትንታኔ 4
ክፍል ስድስት፡ ስለ አዲሱ ትርጉም ጥንካሬዎች 4
ክፍል ሰባት፡ የውሳኔው ማጠቃለያ እና ቀጣይ አንድምታዎች 4
7.1 አዲሱን ሕግ በመታየት ላይ ባሉ ጉዳዮች ላይ ያለመተግበር ትክክለኛነት፡ የሽግግር ድንጋጌዎችን በጥብቅ መከተል 5
7.2 የአመሳስሎሽ ትርጓሜ ችግር፡ የሕግ ክፍተትን ለመሙላት በተመረጠው ምንጭ ላይ የታየ የፅንሰ-ሐሳብ (የዶክትሪን) መዛባት 6
7.3 የክፍል 7 ጥማቂ 8
ክፍል ስምንት፡ አጠቃላይ ግምገማ 9
የኢትዮጵያ ፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ከሰባት ያላነሱ ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም በመ.ቁጥር 244308 ላይ በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ላይ የቀረበ አጭር ትንታኔ
ክፍል አንድ፡ መግቢያ እና የሥነ-ሥርዓት ዳራ
ከሰባት ያላነሱ ዳኞች የተሰየሙበት የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም. የሰጠው ይህ ውሳኔ በመ/ቁጥር 210477 ላይ ተሰጥቶ የነበረውን አስገዳጅ የህግ ትርጉም በመለወጥ ተሰጠው (Overruling) ውሳኔ ሲሆን በአገሪቱ የንብረት ሕግ ስነ ህግ እድገት እና በአስገዳጅ የህግ ትርጉም ስርዓት ላይ የራሱ የሆነ አንድምታ ያለው መሆኑ ይታመናል፡፡ ይህ አዲስ አስገዳጅ የህግ ትርጉም ለውጥ በችሎቱ የተሰጠው በፌዴራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 26(1) ድንጋጌ እና በሰበር ስነ ስርዓት መመሪያ ቁጥር 17/2015 አንቀፅ 14(2) በተዘረጋው ስርዓት ሲሆን ችሎቱ የተሰየመበትም ዋነኛ ምክንያትም የከተማ መሬት ይዞታን ለማስመለስ የሚቀርብ ክስ በይርጋ ይታገዳል ወይስ አይታገድም ? በሚለው አከራካሪ የህግ ነጥብ ላይ ሰበር ችሎቱ ቀደም ሲል በሰጣቸው አስገዳጅ ውሳኔዎች መካከል ሊታረቅ የማይችል ተቃርኖ በመፈጠሩ ነው፡፡ የጉዳዩ ምንጭ አቶ ጅላሎ ኩመል ሼህረዲ (አመልካች/ተከሳሽ) እና አቶ ታምራት መርከቡ ፍልቾ (ተጠሪ/ከሳሽ) በአዲስ አበባ ከተማ (ለሚ ኩራ ክፍለ-ከተማ፣ ወረዳ 08፣ ፊጋ ሰፈር በሚባል አካባቢ) በሚገኝ 2,000 ካሬ ሜትር የከተማ ቦታ ላይ ያደረጉት ክርክር ነው፡፡ ጉዳዩ ለሰባት ዳኞች ችሎት መመራቱ ሥነ-ሥርዓታዊ ሂደት ብቻ ሳይሆን ጥልቅ መሠረታዊ የሕግ ይዘት ያለው ጉዳይ ሲሆን ችሎቱም በሕግ አተገባበር ላይ ወጥነት እና ተገማችነትን የማረጋገጥ ኃላፊነቱን ለመውጣት በተጠቃሽ ውሳኔዎቹ መካከል የታየውን ተቃርኖ አስታራቂ እና ግልጽ አቋም ሊያዝበት የሚገባ መሆኑን በግልጽ አስፍሯል፡፡ ይህ እርስ በእርሱ የሚቃረኑ አስገዳጅ ውሳኔዎች ሥርዓታዊ የሆነ ችግር እንዳያስከትሉ ችሎቱ ራሱን በራሱ በማረም የወሰደው ዕርምጃ በኢትዮጵያ የአስገዳጅ የህግ ትርጉም ሥርዓት ውስጥ ያለውን ተቋማዊ ብስለት የሚያሳይ ነው ተብሎ ሊወሰድ የሚገባው ነው፡፡
ክፍል ሁለት፡ የሦስቱ ቀደምት አስገዳጅ ውሳኔዎች አጠቃላይ ትንታኔ
በመጀመሪያ ደረጃ በሰበር መዝገብ ቁጥር 43600 ጥር 05 ቀን 2002 ዓ.ም. የተወሰነውንና በቅጽ 10 የታተመውን አስገዳጅ የህግ ትርጉም በአጭሩ ስንመለከት ጉዳዩ አቶ ዳዊት መስፍን ከተጠሪ የመንግስት ቤቶች ኤጀንሲ ጋር ያደረጉት ክርክር ነበር፡፡ አቶ ዳዊት በአዲስ አበባ ከተማ (የቀድሞ ወረዳ 118፣ ቀበሌ 05) የሚገኝ መኖሪያ ቤት የባለቤትነት መብትን መሠረት በማድረግ ቤቱ እንዲለቀቅላቸው ክስ አቅርበው ነበር፡፡ ለዚህም በጥቅምት 23 ቀን 1985 ዓ.ም. የተሰጠ የከተማ ቤት ባለቤትነት ማረጋገጫ ደብተር አቅርበዋል፡፡ ተጠሪው (ኤጀንሲው) በበኩሉ፣ የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1845ን ማለትም የ10 ዓመቱን የውል ግዴታዎች ይርጋ ድንጋጌ በመጥቀስ የይርጋ መቃወሚያ አቅርቦ ነበር፡፡ የፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት እና የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የይርጋ መቃወሚያውን በመቀበል ክሱን ውድቅ አድርገውት ነበር፡፡ ጉዳዩ የቀረበለት የሰበር ችሎት ግን የማይንቀሳቀስ ንብረትን በተመለከተ የሚቀርብ የመፋለም ክስ በይርጋ ቀሪ የሚሆንበት አግባብ መኖር አለመኖሩን ጭብጥ አድርጎ በመያዝ ጥልቅ ትንታኔ ሰጥቷል፡፡ የሰበር ችሎቱ ትንታኔውን የጀመረው ማናቸውም ኢትዮጵያዊ የንብረት ባለቤት መሆኑ በሕገ-መንግስቱ አንቀጽ 40(1) የተረጋገጠ መሆኑን በማንሳት ሲሆን፣ በመቀጠልም የፍትሐብሔር ሕጉን የንብረት ድንጋጌዎች ማለትም አንቀጽ 1126፣ 1168፣ 1184፣ እና 1186 ደንጋጌዎችን እንዲሁም በፍ/ህ/ቁጥር 1188 እስከ 1192 ድረስ ያሉትን ድንጋጌዎችን ሙሉ ይዘትና መንፈስ በዝርዝር ተመልክቷል፡፡ ችሎቱ ወሳኝ ብሎ ያነሳው ነጥብ የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1192 "ባለሀብትነትን የሚያስቀር የይርጋ ዘመን" ብሎ ያስቀመጠው ለሚንቀሳቀስ ንብረት ብቻ መሆኑን እና ስለ ማይንቀሳቀስ ንብረት በዝምታ ማለፉን ነው፡፡ ከዚህም በተጨማሪ በአንቀጽ 1206 ሥር የተደነገገው የመፋለም ክስ የባለቤትነት መብት ከሁሉ የሰፋ መብት መገለጫ መሆኑን፣ እና የማይንቀሳቀስ ንብረት ባለቤትነት ዘላቂነት (Perpetuity) ያለው መብት በመሆኑ በይርጋ ቀሪ እንዳይሆን የሕግ አውጪው ፍላጎት መሆኑን አብራርቷል፡፡ በዚህም መሠረት የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 ድንጋጌን ተፈፃሚ ማድረግ የሕጉን አወቃቀርና መንፈስ የሚያፋልስ መሆኑን በመግለጽ፣ የማይንቀሳቀስ ንብረት የመፋለም መብት ክስ በይርጋ ቀሪ አይሆንም ወደሚል ድምዳሜ ደርሷል፡፡ ይህ ውሳኔ በፅንሰ-ሐሳብ ደረጃ ጠንካራ ቢሆንም፣ ዋነኛ ክፍተቱ ትንታኔው ሙሉ በሙሉ ታሳቢ ያደረገው "የግል ባለቤትነት መብት" (Private Ownership) መኖርን መሆኑ ነው፡፡ ጉዳዩ መኖሪያ ቤትን የሚመለከት ስለነበር ይህ አካሄድ ትክክል ቢሆንም፣ የባለቤትነት መብት በሕገ-መንግሥት በተከለከለበት መሬት ላይ ትንታኔው እንዴት ሊተገበር ይችላል ለሚለው ጥያቄ ምላሽ የሚሰጥ አልነበረም፡፡ ሆኖም ትርጉም በሌሎች ልዩ ህጎች ያሉትን የይርጋ ድንጋጌዎችን የማይነካ መሆኑ በማሳሳብ አልፏል፡፡
በሁለተኛ ደረጃ በሰ/መ/ቁጥ 69302 ታህሳስ 20 ቀን 2004 ዓ.ም. የተሰጠውን አስገዳጅ የህግ ትርጉም ስንመለከት፦ ጉዳዩ በአመልካች አቶ ሸለማ ነገሰ እና በተጠሪ አቶ ፋይሣ መንግስቱ መካከል በኦሮሚያ ክልል፣ ኖኖ ቤንጃ ወረዳ በሚገኝ የገጠር እርሻ መሬት ላይ የተደረገ ክርክር ነው፡፡ ተጠሪ አባቴ በሞት ከተለየበትמ 1985 ዓ.ም.
ጀምሮ አመልካች መሬቱን አላግባብ ስለያዘብኝ ይልቀቅልኝ ሲል ክስ ያቀረበ ሲሆን አመልካች በበኩሉ መሬቱን ለ18 ዓመታት መያዙን በመግለጽ ተከራክሯል፡፡ የስር ፍርድ ቤቶች መሬቱ እንዲለቀቅ የወሰኑ ቢሆንም የሰበር ችሎቱ ግን አርሶ አደሮች የእርሻ መሬት የማግኘትና ያለመፈናቀል መብት እንዳላቸው ሕገ-መንግሥቱ በአንቀጽ 40(4) መሠረት ማረጋገጡን ጠቅሶ፣ ይሁን እንጂ መሬቱን በሌላ ሰው የተነጠቀ አርሶ አደር ክስ ማቅረብ ስላለበት የጊዜ ገደብ የገጠር መሬት አዋጆች በግልጽ አለመደንገጋቸውን በማንሳት የሕግ ክፍተት መኖሩን አሳይቷል፡፡ የፍትሐብሔር ሕጉ የሁከት ይወገድልኝ ክስ የ2 ዓመት ይርጋን (አንቀጽ 1149(2)) መተግበር የአርሶ አደሩን ሕገ-መንግሥታዊ መብት አጥብቦ የሚገድብ በመሆኑ ውድቅ በማድረግ፣ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1677(1) ስር የተመለከተውን ድንጋጌ እንደ ድልድይ በዋቢነት በመጥቀስ የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 የ10 ዓመት ይርጋ በገጠር መሬት ይዞታ ላይ ተግባራዊ እንዲሆን ወስኗል፡፡ ይህ ውሳኔ ምንም እንኳን ከመዝገብ ቁጥር 43600 ፈጽሞ የተለየ አቀራረብ ይዞ የመሬት ይዞታን ከባለቤትነት መብት ነጥሎ በማየት የ10 ዓመት ይርጋ ተግባራዊ ያደረገ ቢሆንም፣ የውል ድንጋጌ የሆነውን የፍ/ህ/ቁ 1845 ድንጋጌን በቀጥታ መሬት ላይ ለመተግበር የሄደበት መንገድ በበቂ ሁኔታ ያልተብራራ መሆኑ እንደ ሂሳዊ ድክመት ሊነሳበት ይችላል፡፡
በሦስተኛ ደረጃ በሰ/መ/ቁ 210477 ታህሳስ 27 ቀን 2014 ዓ.ም. የተወሰነውንና አሁን የተሻረውን ስንመለከት፣ ጉዳዩ በአዲስ አበባ ከተማ ቦሌ ክፍለ-ከተማ ውስጥ የሚገኝ የከተማ መሬት ይዞታን በተመለከተ በአመልካቾች (የአቶ ነጋሳ ዱቤ ወራሾች) እና በተጠሪዎች (ወ/ሮ ጸሐይ ቹቾ እና ወ/ሮ ሴደሬ ንጉሴ) መካከል የተደረገ ክርክር ነበር፡፡ ተጠሪዎች ቦታውን ከ1993 ዓ.ም. ጀምሮ ለ19 ዓመታት መያዛቸውን በመግለጽ የይርጋ መቃወሚያ አቅርበው የስር ፍርድ ቤቶችም መቃወሚያውን ተቀብለውት ነበር፡፡ ሆኖም የሰበር ችሎቱ ይህንን ውሳኔ በመሻር፣ የቀረበው ክስ "የመፋለም ክስ" መሆኑን በመግለጽ የቤትን ባለቤትነት የተመለከተውን የሰ/መ/ቁ 43600 አመክንዮ በቀጥታ በመዋስ "የከተማ መሬት ይዞታን በተመለከተ የሚቀርብ የመፋለም ክስ በይርጋ አይታገድም" የሚል አስገዳጅ ትርጉም ሰጥቶ ነበር፡፡ የዚህ ውሳኔ ዋነኛ ስህተት የባለቤትነት መብትን (Ownership) እና የይዞታ መብትን (Holding rights) አንድ አድርጎ ማየት መቻሉ ነው፡፡ ሕገ-መንግሥቱ በአንቀጽ 40(3) መሠረት ግለሰቦች በመሬት ላይ የባለቤትነት መብት እንደሌላቸው እየደነገገ፣ በሰ/መ/ቁ 210477 የተሰጠው አስገዳጅ የህግ ትርጉም ግን የባለቤትነት መብት ጥበቃን (ከይርጋ ነፃ መሆንን) በመሬት ይዞታ መብት ላይ በመተግበሩ መሠረታዊ የሆነ የፅንሰ-ሐሳብ እና የሕግ ስህተት ተፈጽሞበት የነበረ ጉዳይ ነው፡፡
ክፍል ሦስት፡ በውሳኔዎቹ መካከል የነበረው ተቃርኖ እና የሕግ ማዕቀፎች
በእነዚህ ሦስት ውሳኔዎች መካከል የተፈጠረው ተቃርኖ እጅግ የጎላ እንደነበር በቀላሉ መገንዘብ ይቻላል፡፡ በአንድ በኩል መዝገብ ቁጥር 43600 በቤት ባለቤትነት ላይ የመፋለም ክስ ይርጋ የለውም ሲል፣ በሌላ በኩል በሰ/መ/ቁ 69302 በገጠር መሬት ይዞታ ላይ የ10 ዓመት ይርጋ ተፈፃሚ አድርጓል፡፡ በተቃራኒው ደግሞ በሰ/መ/ቁ 210477 የከተማ መሬት ይዞታን አስመልክቶ የቀረበን ክርክር የባለቤትነት ጉዳይ ከሆነው ከሰ/መ/ቁ 43600 ጋር በማመሳሰል የከተማ መሬት ክስ በይርጋ አይታገድም በማለት ወስኗል፡፡ ይህ ሁኔታ በመሬት ይዞታዎች (በገጠር እና በከተማ) ላይ የተለያየ እና ምክንያታዊ ያልሆነ የይርጋ አተገባበር እንዲፈጠር አድርጎ የነበረ መሆኑ ከውሳኔዎቹ በግልፅ ይታያል፡፡
ይህንን ተቃርኖ ለመፍታት የሰባት ዳኞች ችሎት በርካታ ሕጎችን አንድ ላይ መመርመር ነበረበት፡፡ ከእነዚህም ውስጥ የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ 40(3) ስለ መሬት የመንግስትና የሕዝብ ንብረትነት፣ አንቀጽ 40(4) ስለ አርሶ አደሮች መብት፣ እና አንቀጽ 40(7) በጉልበትና በገንዘብ ስለሚፈራ ንብረት ያካተቱት ድንጋጌዎች ይገኙበታል፡፡ በተጨማሪም የፍትሐብሔር ሕግ አንቀጽ 1192፣ አንቀጽ 1206 (ስለ መፋለም ክስ)፣ አንቀጽ 1149(2) (የሁከት ክስ ይርጋ)፣ እንዲሁም አንቀጽ 1677(2) እና 1845 ድንጋጌዎች ሙሉ ይዘታቸው ተፈትሸዋል፡፡ ከእነዚህ በተጨማሪም የከተማ ቦታ በሊዝ ስለመያዝ የወጣው አዋጅ ቁጥር 721/2004፣ የከተማ መሬት ይዞታ ምዝገባ አዋጅ ቁጥር 818/2006 እና የገጠር መሬት አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 1324/2016 አግባብነት ያላቸው የሕግ ማዕቀፎች በመሆናቸው በችሎቱ ታሳቢ ተደርገዋል፡፡
ክፍል አራት፡ የሰባት ዳኞች ችሎት አዲሱ የሕግ ትርጉም
ሰባት ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት ይህንን የተወሳሰበ የሕግ ጥያቄ ለመፍታት የተጠቀሱትን ቀደምት አስገዳጅ ውሳኔዎችን በመመርመር ለእያንዳንዳቸው ተገቢ ነው ያለውን ማብራሪ ሰጥቶባቸዋል፡፡ በመጀመሪያ በሰ/መ/ቁጥር 43600 የተሰጠውን አስገዳጅ የህግ ትርጉምን አልሻረውም፤ ይልቁንም ጉዳዩ መኖሪያ ቤትን የሚመለከት በመሆኑና መኖሪያ ቤት ላይ የባለቤትነት መብት ስላለ፣ ትንታኔው ከዚህ መዝገብ ጋር በቀጥታ እንደማይገናኝ በማስረዳት የጉዳዩን ልዩነት (Distinguishing) በማሳየት ትርጉሙ እንዲፀና አድርጎታል፡፡ በመቀጠልም በሰ/መ/ቁጥር 69302 ለገጠር መሬት የተሰጠውን የ10 ዓመት ይርጋ አስገዳጅ የህግ ትርጉም ትክክለኛነት የተቀበለ ቢሆንም፣ ይህንን የገጠር መሬት ቀደመት አስገዳጅ ትርጉም በቀጥታ በከተማ መሬት ላይ መተግበሩ ስህተት መሆኑን በማሳየት የስር ፍርድ ቤትን አካሄድ ነቅፏል፡፡ በመጨረሻም በሰ/መ/ቁጥር 210477 የተሰጠውን አስገዳጅ የህግ ትርጉም ሙሉ በሙሉ የሻረው ሲሆን ለውሳው ምሶሶ ያደረጋቸው አበይት ምክንያቶቹም የቀደመው አስገዳጅ የህግ ትርጉም የባለቤትነት መብትን እና የይዞታ መብትን በማምታታት፣ በመሬት ይዞታ መብት ላይ ሊቀርብ የማይችለውን የመፋለም ክስ የይርጋ መቃወሚያ በከተማ መሬት ይዞታ ላይ ተግባራዊ ማድረግ አይቻልም የሚሉት መሆናቸውን አዲሱ ትርጉም በግልጽ አስቀምጧል፡፡
ችሎቱ አዲሱን የሕግ ትርጉም ለመስጠትና ለመተንተን የተከተለው አመክንዮ አራት ደረጃዎችን ያካተተ ነበር፡፡ አንደኛ ትንታኔውን በሕገ-መንግስቱ አንቀጽ 40(3) ላይ በማስረፅ መሬት የግለሰብ ባለቤትነት ሊኖርበት የማይችል መሆኑን እና የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1206 የመፋለም ክስ መሬት ላይ ተፈፃሚ እንደማይሆን አረጋግጧል፡፡ ሁለተኛ በከተማ መሬት ይዞታ ላይ የሚኖረው መብት (በሊዝም ሆነ በነባር) በነገር ላይ ያለ (In rem) ተጨባጭ የንብረት መብት እንጂ ተራ የኪራይ ውል ግንኙነት አለመሆኑን በማብራራት የመብቱን ህልውና ገልጿል፡፡ ሦስተኛ የሲቪል ሎው (Civil Law) የመፋለም ክስ ፅንሰ-ሐሳብ እና የኮመን ሎው (Common Law) የማስለቀቅ ክስ (Action of ejectment) ፅንሰ-ሐሳቦችን በማነፃፀር፣ ምንም እንኳን ይህ የኮመን ሎው አሠራር ለሕግ ሥርዓታችን እንግዳ ቢሆንም፣ በሕግ የታወቀ መብት እስካለ ድረስ ስያሜው ክሱን ለማስተናገድ እክል እንደማይሆን አብራርቷል፡፡ አራተኛ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት (Gap-filling) የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1677(2) ድንጋጌን ድልድይ በማድረግ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 ሥር የተቀመጠውን አጠቃላይ የ10 ዓመት ይርጋ በከተማ መሬት ይዞታ ላይ ተግባራዊ አድርጓል፡፡ በዚህም መሠረት
የከተማ መሬት ይዞታን አላግባብ ከያዘ ሰው ላይ ለማስመለስ የሚቀርብ ክስ በአስር ዓመት ይርጋ ይታገዳል የሚል አዲስ አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል፡፡
ክፍል አምስት፡ ተግባራዊ የተደረጉት የፍትሐብሔር ሕግ ድንጋጌዎች ትንታኔ
በዚህ ውሳኔ ተግባራዊ የተደረገው የፍ/ህ/ቁ 1845 "በውል ስለሚመነጩ ግዴታዎች" ሥር የሚገኝ ሲሆን፣ ውልን ስለመፈፀም፣ ባለመፈፀም እና ውልን ስለማፍረስ የሚቀርቡ ክሶች በአስር ዓመት ይርጋ እንደሚታገዱ የሚደነግግ ነው፡፡ የመሬት ይዞታ ክርክር ደግሞ በባህሪው ከውል የሚመነጭ ሳይሆን ከሕገ-ወጥ ይዞታ ወይም ንጥቂያ የሚመነጭ ነው፡፡ ሆኖም ችሎቱ ይህንን ክፍተት ያገናኘው የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1677(2) ድንጋጌን በዋቢነት በመጥቀስ ሲሆን ይህ ድንጋጌ የውል ደንቦች ከውል ውጭ በሆኑ ግዴታዎች ላይ ተፈፃሚ እንደሚሆኑ ይደነግጋል፡፡ ይሁን እንጂ ሕገ-ወጥ የመሬት ያዥ ያለበት "ግዴታ" ምን ዓይነት እንደሆነ (ከሕገ-ወጥ ድርጊት ወይስ ያለአግባብ ከመበልፀግ የመነጨ መሆኑን) ችሎቱ በግልጽ አላብራራም፡፡ እንዲሁም በፍ/ህ/ቁ 1846 መሠረት የይርጋው መቆጠር መነሻ ጊዜ ከመቼ እንደሚጀምር፣ በአንቀጽ 1851 መሠረት የይርጋ መቋረጥ እንዴት እንደሚስተናገድ፣ እና በፍ/ህ/ቁጥር 1854 መሠረት መጥፎ ልቦና (Bad faith) ያለው ሰው እንኳን በይርጋው መጠቀም የሚችል መሆኑ በመሬት ንጥቂያ ላይ የሚያመጣው ህጋዊ ውጤት/ ተፅዕኖ መኖር ያለመኖሩን በችሎቱ ትንታኔ ሥር በሰፊው ያልተዳሰሱ ግን መሰረታዊ የሆኑ የህግ ጥያቄዎች ሆነው አልፈዋል፡፡
ክፍል ስድስት፡ ስለ አዲሱ ትርጉም ጥንካሬዎች
የሰባት ዳኞች ችሎት የሰጠው ይህ ውሳኔ በኢትዮጵያ የንብረት ሕግ ስነ ህግ ዕድገት ላይ ከፍተኛ አስተዋፅኦ ያላቸው በርካታ ጥንካሬዎችን ይዟል፡፡ በመጀመሪያ ደረጃ ችሎቱ የፍትሐብሔር ሕጉን እና የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕገ-መንግሥትን የመሬት መብት ስሪት በአግባቡ በማዋሃድ የግል ባለቤትነትን እና የመሬት ይዞታ መብትን በጥልቀት ለመለየት መቻሉ ሊደነቅ የሚገባው ሕገ-መንግሥታዊ ትንታኔ ነው፡፡ በተጨማሪም በሰ/መ/ቁጥር 43600 የተሰጠውን አስገዳጅ የህግ ትርጉምን ሙሉ በሙሉ ከመሻር ይልቅ በሚገባው የሕግ አውድ (በቤት ባለቤትነት ላይ) ብቻ እንዲወሰን በማድረግ ትክክለኛ የአስገዳጅ የህግ ትርጉም አስተዳደር/አተገባበርን ለማሳየት ችሏል፡፡ እንዲሁም የባለቤትነትን እና የይዞታ መብትን ማምታታት በሰ/መ/ቁጥር 210477 የተሰጠውን መሠረታዊ የሕግ ስህተት ያለበትን አስገዳጅ የህግ ትርጉም በአግባቡ በማረም ለአስገዳጅ የሕግ ትርጉም ስርዓት ጥራት እና ታዓማኒነት አስተዋጽኦ አድርጓል፡፡ ችሎቱ የከተማ መሬት መብቶችን ተራ የውል ግንኙነት ሳያደርግ ከሁሉም ሰዎች ልንጠይቃቸው የምንችላቸው ተጨባጭ መብቶች (In rem) መሆናቸውን ማረጋገጡ እና ጉዳዩን በ7 ዳኞች በማየት ተቋማዊ ቅቡልነትነን (Institutional Legitimacy) ማጠናከሩ የውሳኔው ዐበይት ጥንካሬዎች ናቸው፡፡
ክፍል ሰባት፡ አዲሱ አስገዳጅ የሰበር ውሳኔ እና አዋጅ ቁጥር 1324/2016፡ የሕግ በጊዜ አተገባበር እና የአመሳስሎሽ ትርጓሜ መነጽር የተደረገ ዳሰሳ
7.1 መግቢያ
የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም. ሰባት ዳኞች በተሰየሙበት የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የተሰጠው አስገዳጅ ውሳኔ ቁልፍ ትርጉሙ (Ratio decidendi)፤ የከተማ መሬት ይዞታን ሕገ-ወጥ ከሆነ መንገድ ከያዘው ሰው ላይ ለማስመለስ የሚቀርብ ክስ በ10 ዓመት ይርጋ ይታገዳል የሚለው ሲሆን ፣ "የሕግ በጊዜ አተገባበር" (Intertemporal law፤ ሕጎች በጊዜ ሂደት ያላቸውን ተፈፃሚነት የሚገዛ መርህ) እና "የአመሳስሎሽ ትርጓሜ" (Analogical reasoning) ተቀራራቢ የሕግ ድንጋጌዎችን በመጠቀም የሕግ ክፍተትን የመሙላት ሥነ-ዘዴ) በሚሉት ሁለት መነጽሮች ሲመረመር እጅግ አሳማኝ የሆኑ አካዳሚያዊ እና ተግባራዊ ጥያቄዎችን ሊስነሳ የሚችል ነው፡፡ ይህ አዲስ አስገዳጅ ውሳኔ እና ከእርሱ በፊት ነሐሴ 8 ቀን 2016 ዓ.ም የወጣው የፌዴራል የገጠር መሬት አስተዳደርና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 1324/2016. መገጣጠም፣ የችሎቱን ሥነ-ሥርዓታዊ ትክክለኛነት እና የፅንሰ-ሐሳብ (የዶክትሪን) ምርጫዎች ለየብቻ እና በሂሳዊ መንገድ እንድንገመግም ሰፊ የትንታኔ መደላድል የሚፈጥር ይመስለኛል፡፡ በዚህ ረገድ ሊደረግ የሚችለው ትንታኔ የጉዳዩን ፍሬ-ነገሮች፣ የአዋጅ ቁጥር 1324/2016 ድንጋጌ አግባብነት ያላቸውን ድንጋጌዎች (በተለይም የይርጋ እና የሽግግር ድንጋጌዎችን)፣ እና የፍትሐብሔር ሕጉን የይርጋ ማዕቀፍ መሠረት በማድረግ ሊከናወን የሚችል ነው፡፡
በሌላ በኩል ውሳኔው አንዳንድ ድክመቶች እና ቀጣይ ማብራሪያ የሚሹ ክፍተቶችም የሚታዩበት መሆኑን የግል ምልክታ አድርጌአለሁ፡፡ የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 የ10 ዓመት ይርጋ በከተማ መሬት ላይ ተግባራዊ እንዲሆን የተሰጠው ትንታኔ አጠር ያለ እና ተጨማሪ ማብራሪያ የሚሻ ነው፡፡ ይህንን ይርጋ ተግባራዊ ማድረግ በተለይም ከአገር ውጭ በነበሩ ወይም በተለያዩ አቅም በሚያሳጡ ሁኔታዎች ውስጥ ላሉ ዜጎች ሕገ-መንግሥታዊ መብት ላይ የሚያመጣው ተፅዕኖ ከፖሊሲ አኳያ አልተገመገመም፡፡ እንዲሁም በሰ/መ/ቁጥር 43600 የተሰጠውን የህግ ትርጉምን በተመለከተ "ተፈፃሚ ለማድረግም ሆነ ተቃርኖ አለው ለማለት አልተቻለም" የሚለው የችሎቱ አገላለጽ የተወሰነ ብዥታን የሚፈጥርና ይበልጥ ግልጽ ቢደረግ ይመረጥ የነበረ ነው፡፡ በዚሁ አስገዳጅ ውሳኔ ውስጥ በሌሎች ልዩ ህጎች የተመለከቱትን የይርጋ ድንጋጌዎችን በሚመለከት የተቀመጠውን አገላለፅ መጠቀም ያልተቻለበትን አግባብ ውሳኔው አያሳይም፡፡ ከዚህም በተጨማሪ የመፋለም ክስ ከመሬት ጋር እንደማይሄድ ከተገለጸ በኋላ፣ በትክክል ክሱ በምን ዓይነት የክስ ምክንያት (Cause of action) መቅረብ እንዳለበት ግልጽ አቅጣጫ አለመቀመጡ ለባለሙያዎች ክፍተት ትቷል፡፡ ከገጠር መሬት አዋጅ ድንጋጌዎች ጋር በማነፃፀር ለከተማ መሬት ተመሳስሎሽ ትንታኔ (Analogical reasoning) ያልተጠቀመበትን አግባብም መኖሩን ውሳኔው ማሳየቱን ችሎቱ እንዲህ አይነት የህግ ትርጉም ስልት ተግባር ላይ ለማዋል/ለመውሰድ የነበረውን መልካም አጋጣሚ ማምከኑን የሚያሳይ ነው፡፡ እንዲሁም ቅን ልቦ የሌለው ወይም መጥፎ ልቦና (Bad faith) ያለው የመሬት ነጣቂ የ10 ዓመት ይርጋን ተገን አድርጎ መብት ሊያገኝ የሚችልበትን የፍ/ህ/ቁጥር 1854 ድንጋጌ አንድምታ ችሎቱ አለመመርመሩ እንደ ውሳኔው ድክመቶች ሊነሱ የሚችሉ ነጥቦች ይመስሉኛል፡፡
7.2 አዲሱን ሕግ በመታየት ላይ ባሉ ጉዳዮች ላይ ያለመተግበር ትክክለኛነት፡ የሽግግር ድንጋጌዎችን በጥብቅ መከተል
ከላይ እንደተጠቀሰው በፍ/ብ/ህ/ሥ/ሥርዓት እና በሕግ ትርጓሜ መሠረታዊ መርሆች መሠረት፣ አዲስ የወጣ መሰረታዊ ሕግ (Substantive law) የሕግ አውጪው በግልጽ ካልደነገገ በስተቀር ወደኋላ ተመልሶ አይሰራም፡፡ ይህ ሕግ ወደኋላ ተመልሶ አለመሥራት መርህ (lex prospicit, non respicit) የሕግ ተገማችነት (Legal certainty) የጀርባ አጥንት ሲሆን፣ የተከራካሪ ወገኖች መብት እና ግዴታ የሚገዛው ድርጊቱ በተፈጸመበት ወይም ቢያንስ ክርክሩ በፍርድ ቤት በተጀመረበት ጊዜ በነበረው ሕግ መሆኑን ያረጋግጣል፡፡ አሁን በተያዘው ጉዳይ ይህ መርህ እጅግ ግልጽ በሆነ መንገድ ይሠራል፡፡ ተጠሪ (ከሳሽ) ክሳቸውን ያቀረቡት ሐምሌ 14 ቀን 2013 ዓ.ም.
ሲሆን፣ የክሱ መነሻ (ሕገ-ወጥ የመሬት ይዞታ ንጥቂያ) ተከሰተ የተባለው ደግሞ በ2011 ዓ.ም. (ወይም አመልካች እንደሚሉት በ1980 ዓ.ም.) ነው፡፡ በአንፃሩ አዲሱ የገጠር መሬት አስተዳደርና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 1324/2016 ፀድቆ በነጋሪት ጋዜጣ ታትሞ የወጣው በነሐሴ 08 ቀን 2016 ዓ.ም. ነው፡፡ ይህም ማለት ክርክሩ ከተጀመረና በተለያዩ የፍርድ ቤት እርከኖች ሲንከባለል ከቆየ ከዓመታት በኋላ ነው፡፡ ዋናው ቁም ነገር አዋጁ ራሱ ይህንኑ ሁኔታ የሚገዛ ግልጽ የሽግግር ድንጋጌ (Transitional provision) የያዘ መሆኑ ነው፡፡ የአዋጅ ቁጥር 1324/2016 አንቀጽ 65(1) በማያሻማ ቋንቋ እንዲህ ይደነግጋል፡- "የዚህ ሕግ ድንጋጌዎች ይህ አዋጅ ከመፅደቁ በፊት… ፍርድ ቤት ቀርበው ክርክር እየተደረገባቸው ባሉ ጉዳዮች ላይ ተፈፃሚ አይሆንም"፡፡ ይህ ድንጋጌ አዲሱ ሕግ፤ በአዋጁ የተካተቱ ማናቸውንም የይርጋ ጊዜያት ጨምሮ፣ ወደፊት ብቻ የሚሠራ እንጂ አዋጁ ከመውጣቱ በፊት በፍርድ ቤት በመታየት ላይ የነበሩ ጉዳዮችን ወደኋላ ተመልሶ እንደማያካትት የሕግ አውጪው የሰጠው ግልጽ መመሪያ ነው፡፡
ይህ የሽግግር ድንጋጌ በቀጥታ አግባብነት ያለው፣ የዚሁ አዋጅ አንቀጽ 64(2) ለመሬት ማስለቀቅ ክስ የ15 ዓመት የይርጋ ጊዜ ስለሚደነግግ ነው፡፡ ይህ ድንጋጌ ለዚህ ጉዳይ ተፈፃሚነት ቢኖረው ኖሮ ውጤቱን ሊቀይረው ይችል ነበር፡- ማለትም ፍርድ ቤቱ በተገበረው የ10 ዓመት ይርጋ ታግዷል የተባለው የተጠሪ ክስ፣ የይርጋው መቆጠር መነሻ ጊዜ አሰላል ታይቶ በ15 ዓመቱ የይርጋ ጊዜ ሥር ሊድን (ሊቀጥል) ይችል ነበር፡፡ ሆኖም ሰባት ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት ይህንን አዲስ የ15 ዓመት የይርጋ ጊዜ ከ2013 ዓ.ም. ጀምሮ በፍርድ ቤት በመታየት ላይ ባለ ጉዳይ ላይ ተግባራዊ አለማድረጉ ፍፁም ትክክል ነው ሊባል የሚችል ነው፡፡ እንዲያውም በሥነ-ሥርዓት ደረጃ ሲታይም አስገዳጅነት የነበረው ተግባር ነው፡፡ ይህን አድርጎ ቢሆን ኖሮ፣ አጠቃላይ የሆነውን ሕግ ወደኋላ ተመልሶ አለመሥራት መርህን እና የአንቀጽ 65(1)ን የተለየ የሽግግር መመሪያ በጣሰ ነበር፡፡
ስለሆነም ችሎቱ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት የተከተለው አካሄድ መገምገም ያለበት ክሱ በቀረበበት ጊዜ (በ2013 ዓ.ም.) በነበረው የሕግ ማዕቀፍ ውስጥ ሆኖ ነው፡፡ በዚያን ወቅት፣ የከተማ መሬት ይዞታን ለማስመለስ የሚቀርብ ክስን በተመለከተ የተለየ የይርጋ ጊዜ ባለመኖሩ የተፈጠረውን የሕግ ክፍተት ለመሙላት በሕግ ሥርዓቱ ውስጥ የነበሩት አማራጮች፣ የፍትሐብሔር ሕጉ (በተለይም አንቀጽ 1677 እና 1845)፣ ወይም ደግሞ ቀድሞ የነበረው የገጠር መሬት አዋጅ (አዋጅ ቁጥር 456/1997) ብቻ ነበሩ (የኋለኛው አዋጅም ቢሆን በሰበር መ/ቁ 69302 እንደተረጋገጠው ለዚህ ክስ የሚሆን ግልጽ የይርጋ ጊዜ አላስቀመጠም ነበር)፡፡ ችሎቱ ክፍተቱን ለመሙላት የፍ/ህ/ቁ 1677(2) እና 1845ን (ጠቅላላ የ10 ዓመት ይርጋን) የመረጠ ሲሆን፣ ይህ ምርጫ የተደረገው በወቅቱ በነበረው የሕግ ሥርዓት ተጨባጭ ሁኔታ ላይ ተመሥርቶ ነው፡፡ የሕግ አውጪው ከጊዜ በኋላ ለገጠር መሬት ክሶች የተለየ እና የረዘመ የይርጋ ጊዜ ማውጣቱ የችሎቱን ውሳኔ ወደኋላ ተመልሶ ሕገ-ወጥ አያደርገውም፡፡ ይልቁንም፣ ፍርድ ቤቱ ገና ላልወጣ ሕግ እውቅና ሰጥቶ ወደኋላ ተግባራዊ አለማድረጉ የዳኝነት ሥልጣን ያለበትን የጊዜ ገደብ መረዳቱን እና የሕግ አውጪውንና የሕግ ተርጓሚውን የሥልጣን ክፍፍል ማክበሩን ያሳያል፡፡ በመሆኑም ባለሰባት ዳኞች ሰበር ችሎት የሕግን በጊዜ አተገባበር (Intertemporal law) መርህ የተገበረበት መንገድ ጉድለት የለሽ ነው፡፡ ችሎቱ አግባብነት ያለውን የጊዜ ማዕቀፍ በትክክል ለይቷል፤ ክሱ በቀረበበት ጊዜ የነበረውን ሕግ ተግብሯል፤ እንዲሁም ከዓመታት በኋላ የሚወጣን ሕግ አስቀድሞ ከመገመትና ከመተግበር ታቅቧል ለማለት ያስደፍራል፡፡
7.3 የአመሳስሎሽ ትርጓሜ ችግር፡ የሕግ ክፍተትን ለመሙላት በተመረጠው ምንጭ ላይ የታየ የፅንሰ-ሐሳብ (የዶክትሪን) መዛባት
ምንም እንኳን ችሎቱ የሕግን በጊዜ አተገባበር መርሆችን የተከተለበት መንገድ ተገቢነት ያለው ቢሆንም፣ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት የመረጠው የአመሳስሎሽ (Analogical) ድልድይ ግን ቀጣይነት ያለው አካዳሚያዊ ክርክር የሚሻ ከባድ የሕግ ፍልስፍና ጥያቄን ማስነሳቱ አይቀሬ መስሎ ታይቶኛል፡፡የዚህ ሂሳዊ ግምገማዬ መነሻም ችሎቱ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት (Gap-filling) ጥረት ማድረጉ አይደለም፤ ለከተማ መሬት ክስ የተለየ ይርጋ ባለመኖሩ ይህን ማድረጉ ተገቢና አስፈላጊ ነበር፣ ነገር ግን ትችቱ የሚያነጣጥረው በአመሳስሎሽ የወሰደውን የይርጋ ጊዜ ባመጣበት የተለየ ምንጭ ላይ በማተኮር ነው፡፡ ችሎቱ የከተማ መሬት ይዞታ ክርክርን የሚገዛ የይርጋ ጊዜ በሕግ አለመኖሩን ሲገነዘብ፣ ከፍትሐብሔር ሕጉ ሦስተኛ መጽሐፍ (ስለ ንብረት ሕግ) በመውጣት፣ ወደ አራተኛው መጽሐፍ (ስለ ግዴታዎች) ተሻገረ። በዚያም የውል ሕግ ደንቦች ከውል ውጭ በሆኑ ግዴታዎች ላይ ተፈፃሚ እንደሚሆኑ የሚደነግገውን አንቀጽ 1677(2) ድንጋጌን እንደ ማሻገሪያ ድልድይ በመጠቀም በፅሑፍ አቀማመጡ ውልን ለመፈፀም፣ ላለመፈፀም ወይም ለማፍረስ ለሚቀርቡ ክሶች የተዘጋጀውን በቁጥር 1845 ድንጋጌ ሥር የሚገኘውን አጠቃላይ የ10 ዓመት ይርጋ ተግባራዊ አድርጎታል። ይህ አካሄድ ከዚህ ቀደም ለገጠር መሬት ክርክሮች በሰበር መ/ቁ 69302 ከተወሰደው የትንታኔ መንገድ ጋር ሙሉ በሙሉ ተመሳሳይ ነው፡፡
ሆኖም የሕግ አውጪው በገጠር መሬት አስተዳደርና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 1324/2016 የገጠር መሬትን ለማስመለስ የሚቀርብ ክስን የይርጋ ጊዜ በተመለከተ በራሱ ጊዜ ምላሽ ሲሰጥ፣ በአንቀጽ 64(2) ሥር ያስቀመጠው ገደብ 15 ዓመት እንጂ 10 ዓመት አልነበረም፡፡ ይህ የሕግ አውጪው ምርጫ በፅንሰ-ሐሳብ ደረጃ እጅግ ወሳኝ ነው፤ ምክንያቱም ለመሬት ማስለቀቅ ክሶች ተገቢ ነው ብሎ ያሰበው የጊዜ አድማስ ፍርድ ቤቱ በአመሳስሎሽ ከመረጠው የጊዜ ገደብ በእጅጉ የተለየ መሆኑን ያሳያልና፡፡ ከዚህም በላይ፣ የሕግ አውጪው የ15 ዓመትን ጊዜ መምረጡ የዘፈቀደ አልነበረም፡፡ ይህ ጊዜ በፍትሐብሔር ሕጉ አንቀጽ 1168 ሥር የማይንቀሳቀስ ንብረትን በተከታታይ ይዞታ እና ግብር በመክፈል (Adverse possession) ባለሀብት ለመሆን ከሚያስፈልገው የ15 ዓመት ጊዜ ጋር በትክክል ይገጠማል፡፡ ይህ መመሳሰል በግልጽ የሚያሳየው፣ የሕግ አውጪው የመሬት ማስለቀቅ ክስ ይርጋን ከንብረት ሕጉ የይዞታ መብት አሰጣጥ ጋር በማዛመድ (Calibrating) በንብረት መብት ማዕቀፍ ውስጥ ውስጣዊ ወጥነትን መፍጠሩን ነው፡፡
ይህ ምልከታ አንድ መሠረታዊ የስነ-ዘዴ (Methodological) ጥያቄን ቁልጭ አድርጎ ያጋልጣል፡፡ ይኸውም ችሎቱ የከተማ መሬት ማስለቀቅ ክስን (ወደ አንቀጽ 1168 የ15 ዓመት ይርጋ ከሚያመላክተው) የንብረት ሕግ አሠራር ይልቅ፣ (በአንቀጽ 1845 ወደ 10 ዓመት የሚያወርደው) የውል ግዴታ ጋር ማመሳሰል ለምን መረጠ? ጥያቄው አካዳሚያዊ ብቻ አይመስለኝም፡፡ በሲቪል ሎው የሕግ ሥነ-ዘዴ መሠረት፣ አንድ ፍርድ ቤት በአመሳስሎሽ ትርጓሜ የሕግ ክፍተትን ሲሞላ፣ አመሳስሎሹ መወሰድ ያለበት በጣም የጠበቀ የቅርብ ዝምድና ካለው የሕግ ማዕቀፍ (Nearest cognate legal regime)፣ ማለትም በውስጣዊ መርሆች፣ ዓላማዎች እና መዋቅር ከዋናው ጉዳይ ጋር እጅግ ከሚቀራረበው የሕግ
አካል ሊሆን እንደሚገባው ይታወቃል፡፡ የመሬት ይዞታ መብት (Holding rights)፣ የሰባት ዳኞች ችሎት ራሱ እንዳመነው፣ ተጨባጭ፣ የሚመዘገቡ፣ የሚተላለፉ እና መያዣ ሊሆኑ የሚችሉ፣ ከሁሉም ስዎች ልንጠይቃቸው የምንችላቸው (In rem) የንብረት መብቶች ናቸው፡፡ እነዚህ መብቶች ከግለሰቦች ጋር ብቻ ከሚያያዙ (Personal, inter partes) እና ፍጹም የተለየ መርህ ካላቸው የውል ግዴታዎች ጋር በመደባቸው አይገናኙም፡፡ አንድ ሕገ-ወጥ የመሬት ያዥ መሬቱን የመመለስ ግዴታ ያለበት፣ በነገር ላይ ያለን (In rem) መብት በመጣሱ እንጂ የውል ቃልን በማፍረሱ (Breach of contractual promise) አይደለም፡፡
ይህ የሕግ ባህሪ ታሳቢ ሲደረግ፣ ይበልጥ ፅንሰ-ሐሳባዊ ወጥነት (Doctrinal coherence) ያለው የአመሳስሎሽ ምንጭ ሊሆን የሚገባው የፍትሐብሔር ሕጉ የንብረት ድንጋጌዎች፤ በተለይም በአንቀጽ 1168 ሥር ያለው የ15 ዓመት ማዕቀፍ እንጂ የአራተኛው መጽሐፍ የውል ግዴታዎች ክፍል አልነበረም፡፡ የፍ/ህ/ቁ 1168 ድንጋጌ የማይንቀሳቀስ ንብረትን ለ15 ዓመት ከነግብሩ የያዘ ሰው የንብረቱ ባለቤት እንደሚሆን ይደነግጋል፡፡ ከዚህ በተቃራኒው በኩል ያለውን አመክንዮ ስናይ (ከመብቱ ለተነጠቀው ሰው አኳያ)፣ ንብረቱን በሕገ-ወጥ መንገድ የተነጠቀ ሰው መብቱን ለማስመለስ የሚችለውም በተመሳሳይ የ15 ዓመት ጊዜ ውስጥ መሆን አለበት የሚል መደምደሚያ ላይ ያደርሳል፡፡ ይህ ሚዛናዊ የሆነን ማዕቀፍ ይፈጥራል፡፡ በሌላ አገላለፅ ሕገ-ወጥ ያዡ መብት ለማግኘት 15 ዓመት ያስፈልገዋል፤ መብቱ የተነጠቀው ሰው ደግሞ መብቱን ለማስመለስ 15 ዓመት አለው ማለት ነው፡፡ በአንፃሩ ሰበር ችሎቱ የ10 ዓመቱን የውል ይርጋ መተግበሩ መዋቅራዊ አለመመጣጠንን (Asymmetry) የሚፈጥር ነው፡፡ ምክንያቱም ሕገ-ወጥ ያዡ ባለመብት ለመሆን አሁንም በአንቀጽ 1168 መሠረት 15 ዓመት ሲያስፈልገው፣ መብት የተነጠቀው ሰው ግን ከንብረት ሕጉ መዋቅር ጋር ምንም ዓይነት መዋቅራዊ ዝምድና በሌለው ሕግ መብቱን በ10 ዓመት ብቻ ያጣል የሚል መልዕክት አለው ማለት ነው፡፡
የሕግ አውጪው ከጊዜ በኋላ በአዋጅ ቁጥር 1324/2016 አንቀጽ 64(2) መሠረት ለገጠር መሬት ክስ የ15 ዓመት ይርጋ ማውጣቱ፣ ከላይ ለተነሳው ሂሳዊ ትንታኔ ከፍ ያለ ዋጋ ያለውን የማጠናከሪያ ድጋፍ የሚሰጥ ሁኖ ይገኛል፡፡ ምንም እንኳን ችሎቱ የሕግ አውጪውን ቀጣይ ውሳኔ አስቀድሞ ማወቅ ባይችልም፣ የሕግ አውጪው የወሰደው ምርጫ ግን ለመሬት ማስለቀቅ ክርክሮች ትክክለኛው የፅንሰ-ሐሳብ (የዶክትሪን) መሠረት የፍ/ህ/ቁጥር 1168 ድንጋጌ የንብረት ሕግ አመክዮ እንጂ የቁጥር 1845 ድንጋጌ የውል ሎጂክ አለመሆኑን ያረጋግጣል፡፡ የሕግ አውጪው የይርጋ ሥርዓቱን ከውል ይልቅ ከንብረት ሕግ ማዕቀፍ ጋር ማጣመሩ የሚያሳየው፣ የችሎቱ የአመሳስሎሽ ድልድይ በፅሑፋዊ ትርጓሜ ሊደገፍ የሚችል ቢሆንም በፅንሰ-ሐሳብ (በዶክትሪን) ደረጃ ግን አጥጋቢ አለመሆኑን (Doctrinally suboptimal) ነው፡፡
በመሆኑም አዲሱ አስገዳጅ የሰበር ውሳኔ (ለከተማ መሬት ክስ የ10 ዓመት ይርጋን ማስቀመጡ) እና ከእርሱ በፊት የወጣው አዋጅ ቁጥር 1324/2016 (በአንቀጽ 64(2) ለገጠር መሬት ክስ የ15 ዓመት ይርጋን መደንገጉ) መገጣጠም፣ በኢትዮጵያ የመሬት ሕግና የአስገዳጅ የህግ ትርጉም ላይ ያልታሰበ እና ከፍተኛ አንድምታ ያለው የይርጋ ጊዜ መከፈል (Bifurcation of limitation periods) ይዞ ተከስቷል፡፡ ከዚህ አንፃር አሁን በተጨባጭ ባለው ነባራዊ የሕግ ማዕቀፍ መሠረት፡-የይዞታ መብቱ በሕገ-ወጥ ያዥ የተጣሰበት የገጠር መሬት ባለይዞታ፣ መብቱን ለማስመለስ የሚያስችል የ15 ዓመት ጊዜ አለው (በአዋጅ 1324/2016 አንቀጽ 64(2) መሠረት) ሲኖረው ፍጹም ተመሳሳይ በሆነ ሁኔታ ውስጥ የሚገኝ የከተማ መሬት ባለይዞታ ግን በአዲሱ የሰበር ውሳኔ እና በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1677(2) እና 1845 ደንጋጌዎች መሠረት የ10 ዓመት ጊዜ ብቻ ይኖረዋል ማለት ነው፡፡
ይህን ልዩነት በጠንካራ መርህ ላይ ተመሥርቶ ለማስረዳትና አሳማኝ ለማድረግ እጅግ አዳጋች ነው፡፡ ምክንያቱም የገጠርም ሆነ የከተማ መሬት ይዞታ መብቶች የሚመነጩት ከአንድ ዓይነት ሕገ-መንግሥታዊ መሠረት፤ ማለትም መሬት (የገጠርም ሆነ የከተማ) የመንግስትና የሕዝብ ንብረት መሆኑን ከሚያውጀውና የግል ባለቤትነትን ከሚከለክለው የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ 40(3) ነውና፡፡ የመብቱ ባህሪ (ከባለቤትነት ያነሰ ነገር ግን በነገር ላይ ያለ ከሁሉም ሰዎች ልንጠይቀው የምንችለው (In rem) ተጨባጭ የንብረት መብት መሆኑ) መሬቱ የሚገኘው በከተማ ክልል ውስጥ ሆነም በገጠር፣ በተጠቃሹ ሕገ-መንግሥታዊ ድንጋጌ ዕይታ አንድ ዓይነት ነው፡፡
የሕገ-መንግሥታዊ መሠረቱ አንድ ዓይነት ከሆነ፣ ለባለይዞታዎች የሚሰጠው የሕግ ከለላም በመርህ ደረጃ አንድ ዓይነት ሊሆን ይገባል፡፡ ለገጠር መሬት ባለይዞታ 15 ዓመት እየተሰጠ የከተማውን ባለይዞታ በ10 ዓመት መገደብ ምክንያታዊ የሆነ የፖሊሲ መሠረት (Rational policy basis) የሌለው ልዩነትን መፍጠር ሲሆን፣ ይህ ደግሞ ሰባት ዳኞች የተሰየሙበት ችሎት የተቃረኑ ውሳኔዎችን በማረም ሊያመጣው የፈለገውን የሕግ ወጥነት (Doctrinal consistency) የሚሸረሽር ነው፡፡
አንድ ሰው የከተማ እና የገጠር መሬት የተለያዩ ማሕበራዊና ኢኮኖሚያዊ ፋይዳዎች እንዳላቸው፣ በተለያዩ የቁጥጥር ሥርዓቶች እንደሚመሩ፣ እና የክርክሮቹም ተጨባጭ ሁኔታዎች እንደሚለያዩ በማንሳት፣ ይህ ልዩነት የተለያየ የይርጋ ጊዜን ተገባራዊ ማድረግ እንደሚችል ይሞግት ይሆን ይሆናል፡፡ ይሁን እንጂ እንዲህ ዓይነቱ መከራከሪያ፣ የከተማ መሬት የይዞታ ሥርዓት ከገጠሩ ይበልጥ መደበኛ፣ በሰነድ የተደገፈ፣ እና በአስተዳደር ሥርዓት የተደራጀ ነው የሚለውን መደበኛ አስተሳሰብ ወደ ጎን ትቶ፣ የከተማ ባለይዞታ መብቱን ለመጠየቅ ከገጠሩ ባለይዞታ ያነሰ ጊዜ ሊሰጠው የሚገባው ለምንድን ነው? የሚለውን አሳማኝ በሆነ መንገድ ማስረዳት ይጠበቅበታል፡፡ እንዲያውም፣ በገጠር መሬት ይዞታ ላይ ያለው ሰፊ ኢ-መደበኛነት እና የሰነድ አያያዝ ክፍተት፣ መረጃዎች በገጠሩ አካባቢ ቶሎ ስለሚጠፉ፣ ለገጠር መሬት ክስ ከከተማው ያጠረ (ያልረዘመ) የይርጋ ጊዜ ሊያስፈልግ ይችላል ወደሚል ንድፈ-ሐሳባዊ መከራከሪያ ሊያመራን ይችላል፡፡ አሁን በህጉና በአስገዳጅ የህግ ትርጉም የተወለደው ዥንጉርጉር ሥርዓት ማለትም ገጠር 15 ዓመት፣ የከተማ 10 ዓመት ይርጋ ጊዜ እንዲሆን የተደረገበት ኩነት ይህንን ሎጂክ/አመክንዮ/ የተገላቢጦሽ ያደርገዋል፡፡
7.4 የክፍል 7 ጥማቂ
የሰባት ዳኞች ችሎት በዚህ ጉዳይ ላይ የሕግን በጊዜ አተገባበር (Intertemporal law) ያስተናገደበት መንገድ እንከን የለሽ (Flawless) ነው ሊባል የሚችል ቢሆንም ችሎቱ ክሱ በቀረበበት ጊዜ (በ2013 ዓ.ም.) የነበረውን የሕግ ማዕቀፍ በመተግበር፣ የሕግ ክፍተቱን በወቅቱ በነበሩ የፍትሐብሔር ሕግ ድንጋጌዎች በመሙላት፣ እና ገና ፀድቆ ላልወጣ አዋጅ (አዋጅ ቁጥር 1324/2016) ወደኋላ ተመልሶ የሚሠራ የተፈፃሚነት ኃይል ላለመስጠት መወሰኑ በሥነ-ሥርዓትም ሆነ በመሰረታዊ ህግ ይዘት ችግር የለውም፡፡ በወቅቱ ላልነበረ ሕግ አልተገበርክም ተብሎ ችሎቱን መተቸት የሚቻልበት የህግ አግባብ የለም፡፡ እንዲሁም የአዋጅ ቁጥር 1324/2016 የአንቀጽ 65(1)
የሽግግር ድንጋጌ ራሱ አዲሱ ሕግ በመታየት ላይ ባሉ ጉዳዮች ላይ እንደማይሠራ በማረጋገጥ ይህንን ያጠናክረዋል፡፡ ሆኖም ችሎቱ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት የመረጠው የአመሳስሎሽ ድልድይ፤ ማለትም ከአራተኛው መጽሐፍ (የግዴታዎች ሕግ) የተወሰደው የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 የ10 ዓመት ይርጋ፣ የሕግ አውጪው ከጊዜ በኋላ በአዋጅ 1324/2016 አንቀጽ 64(2) ለገጠር መሬት ክስ የ15 ዓመት ይርጋን መደንገጉን ስናይ በፅንሰ-ሐሳብ (በዶክትሪን) ደረጃ የጎላ ክፍተት ያለበት ሆኖ ይታያል፡፡ የሕግ አውጪው የገጠር መሬት ይርጋን የ15 ዓመት የይዞታ (Adverse possession) ሥርዓት ከሚደነግገው የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1168 ጋር ማጣመሩ፣ ለመሬት ማስለቀቅ ክሶች ተፈጥሯዊ እና ፅንሰ-ሐሳባዊ ወጥነት ያለው የአመሳስሎሽ ምንጭ የሚገኘው በንብረት ሕጉ ማዕቀፍ ውስጥ እንጂ በውል ግዴታዎች ማዕቀፍ ውስጥ አለመሆኑን የሚያስገነዝብ ሁኖ ይገኛል ችሎቱ ከፍ/ህ/ቁጥር 1168 ይልቅ አንቀጽ 1845 ድንጋጌን መምረጡ በፅሑፋዊ ትርጓሜ ሊደገፍ የሚችል ቢሆንም፣ በኢትዮጵያ የመሬት ሕግ ውስጥ ሁለት የተምታታ እና የሚጋጭ ሥርዓት (Dual and conflicting regime) ይዞ ብቅ ብሏል፡፡ ምንም እንኳን ሕገ-መንግሥታዊ መሠረታቸው እና የመብታቸው የሕግ ባህሪ አንድ ዓይነት ቢሆንም፣ የከተማ መሬት ክስ በ10 ዓመት፣ የገጠር መሬት ክስ ደግሞ በ15 ዓመት እንዲታገድ ማድረግ የህግ ባለሙያውንም ሆነ ሌላውን የማህበረሰብ ክፍል የሚያሳምን ሊሆን አይችልም፡፡
ይህ ሥርዓታዊ አለመጣጣም ከሁለት በአንዱ መንገድ ዕልባት እስካላገኘ ድረስ የኢትዮጵያን የንብረት ሕግ ስነ ህግ እድገና የአስገዳጅ ህግ ትርጉም ወጥነት ግብ በፅኑ መፈተኑን የሚይቀጥል መሆኑ ይገመታል፡፡ ስለሆነም ባለሰባት ዳኞች ሰበር ችሎት ለከተማ መሬት የሰጠውን አስገዳጅ ትርጉም ከፍ/ህ/ቁጥር 1168 መሰረተ ሃሳብና ከተገቢው የህግ አተረጓጎም ስልት አንፃር በድጋሚ በመገምገም በቅርብ ጊዜ በወጣው የገጠር መሬት ህግ ውስጥ ከተደነገገው የ15 ዓመት ማዕቀፍ ጋር ያጣጥመዋል፣ አለበለዚያ ደግሞ የሕግ አውጪው (ፓርላማው) ከገጠር መሬት ሥርዓት ጋር የተናበበ የይርጋ ድንጋጌን ያካተተ አጠቃላይ የከተማ መሬት አስተዳደር አዋጅ ያወጣል፡፡ ከፍ ሲል ደግሞ የፌዴሬሽን ምክር ቤት ከላይ ከተጠቀሰው ህገ መንግስቱ ጥበቃ አንፃር አይቶ ህገ መንግስታዊ ትርጉም ሊሰጠበት ይችላል፡፡ ይህ የእርምት እርምጃ እስኪወሰድ ድረስ ለአንድ ዓይነት ሕገ-መንግሥታዊ መብት፤ በከተማ 10 ዓመት፣ በገጠር 15 ዓመት ሊሆን ይገባል ተብሎ የተከፋፈለው የይርጋ ጊዜ በኢትዮጵያ የመሬት ሕግ እና በአስገዳጅ የህግ ትርጉም ስርዓት ላይ ያልተፈታ ፅንሰ-ሐሳባዊ መዛባት (Doctrinal anomaly) ሆኖ መቀጠሉ አይቀሬ ነው፡፡ በመሆኑም ይህ በችሎቱ ውሳኔ እንደድክመት ሊነሳ የሚችል ተገቢ ምልክታ ነው የሚል እምነት አለኝ፡፡
ክፍል ስምንት፡ አጠቃላይ ማጠቃለያ
የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሰባት ዳኞች ሰበር ችሎት የሰጠው ይህ ውሳኔ ተቃርኖ ያለባቸውን አስገዳጅ የህግ ትርጉሞችን ከማረቅና የስርዓቱን ወጥነትና ተገማችነት ከማስፈን አንፃ እጅግ መሠረታዊ እና አስፈላጊ ቢሆንም በአገሪቱ የንብረት እና የመሬት ሕግ ስነ ህግ ላይ ህገ መንግስታዊ መሰረትን ባልተጎናፀፈ አመክንዮ ተመሳሳይ ጥበቃ ያለውን የባለይዞታነት መብት በተለያዩ የይርጋ ጊዜያት እንዲገዙ ስርዓት ያበጀ በመሆኑ አከራካሪነቱ አይቀሬ ይመስለኛል፡፡ ውሳኔው በቀድሞ አስገዳጅ ውሳኔዎች መካከል የነበረውን ጥልቅ ተቃርኖ ሕገ-መንግሥታዊ መሠረትን እና የፍትሐብሔር ሕግን አግባብነት ያላቸውን መርሆች በሚገባ በመመርመር ተገቢውን የዳኝነት ጥበብ በመጠቀም ለመፈታት የተቻለበት መሆኑ ይታመናል፡፡ በተለይም የባለቤትነት መብትን (Ownership) ከይዞታ መብት (Holding rights) በሚገባ በመለየት፣ ለባለቤትነት የተፈጠሩ የሕግ ማዕቀፎችን የግል የመሬት ባለቤትነት በማይፈቅድ ሕገ-መንግሥታዊ ሥርዓት ውስጥ በቀጥታ ተግባራዊ ማድረግ የማይቻል መሆኑን አሳይቷል፡፡ ይህ የሕግ ትርጉም በኢትዮጵያ የከተማ መሬት ይዞታ ክርክሮች ላይ ፅንሰ-ሐሳባዊ ጥራትን፣ ሥርዓታዊ ወጥነትን እና ተገማችነትን በማምጣት ወደፊት ለሚነሱ የንብረት ሕግ ክርክሮች ጠንካራ መሠረት የሚጥል አንፀባራቂ የዳኝነት አሻራ ነው ተብሎ ቢውሰድ ማጋነን አይሆንብኝም፡፡ ሆኖም ከላይ በክፍል 7 ስር በሰፊው እንደተብራራው ችሎቱ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት የመረጠው የአመሳስሎሽ ድልድይ፤ ማለትም ከአራተኛው መጽሐፍ (የግዴታዎች ሕግ) የተወሰደው የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 የ10 ዓመት ይርጋ፣ የሕግ አውጪው ከጊዜ በኋላ በአዋጅ 1324/2016 አንቀጽ 64(2) ለገጠር መሬት ክስ የ15 ዓመት ይርጋን መደንገጉን ስናይ በፅንሰ-ሐሳብ (በዶክትሪን) ደረጃ የጎላ ክፍተት ያለበት ሆኖ ይታያል፡፡ ስለሆነም ችሎቱ በራሱ አነሳሽነት የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ወይስ የፌዴፌሬሽን ምክር ቤት? ትክክለኛውን መስመስር ይለዩ ይሆን? በዚህ ነጥብ ላይ ሁላችንንም ሊያስተምር የሚችል የምርምር ስራ ወይም የውሳኔ ትችት እይታ በዘርፉ በበቁ በአወቁ የአገራችን ምሁራን ሊከናወን እንደሚችል ተስፋ አደርጋለሁ፡፡
አበቃ!!
ተፃፈ በአልማው ወሌ
መጋቢት 04 ቀን 2018 ዓ/ም
አዲስ አበባ
ማስታወሻ፦ ፅሁፉ ጥብቅ የምርምር ዘዴ በመከተል ያልተከናወነ መሆኑን ከወዲሁ እየገለፅሁ ለወደፊቱ ግን በዚሁ አርዕስትና ተያያዥ የህግ ጉዳዮች ላይ ፈጣሪ አምላክ ፍቃዱ ከሆነ ሙያዊ እና አካዳሚያዊ ደረጃውን የጠበቀ ስራ ይዠ ለመቅረብ እሞክራለሁ፡፡ ማናቸውም ስህተቶች የራሴው መሆናቸው እንዲታወቅልኝም እፈልጋለሁ፡፡
https://www.facebook.com/s...
https://www.facebook.com/s...
(የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በሰባት ዳኞች በተሰጠ የህግ ትርጉም የተሰጠ የህግ ትንታኔ)
#ethiopia | በጠበቃና የህግ አማካሪ አልማው ወሌ የኢትዮጵያ ፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ከሰባት ያላነሱ ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም በመ.ቁጥር 244308 የከተማ መሬት ይዞታን ለማስመለስ የሚቀርብ ክስ በይርጋ ይታገዳል ወይስ አይታገድም ? በሚለው አከራካሪ የህግ ነጥብ ላይ ሰበር ችሎቱ በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ላይ የቀረበ አጭር ትንታኔ
የተከበሩ ጠበቃ እናመሠግናለን መልካም ንባብ
ኢትዮጵያ ፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ከሰባት ያላነሱ ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም በመ.ቁጥር 244308 ላይ በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ላይ የቀረበ አጭር ትንታኔ 1
ክፍል አንድ፡ መግቢያ እና የሥነ-ሥርዓት ዳራ 1
ክፍል ሁለት፡ የሦስቱ ቀደምት አስገዳጅ ውሳኔዎች አጠቃላይ ትንታኔ 1
ክፍል አራት፡ የሰባት ዳኞች ችሎት አዲሱ የሕግ ትርጉም 3
ክፍል አምስት፡ ተግባራዊ የተደረጉት የፍትሐብሔር ሕግ ድንጋጌዎች ትንታኔ 4
ክፍል ስድስት፡ ስለ አዲሱ ትርጉም ጥንካሬዎች 4
ክፍል ሰባት፡ የውሳኔው ማጠቃለያ እና ቀጣይ አንድምታዎች 4
7.1 አዲሱን ሕግ በመታየት ላይ ባሉ ጉዳዮች ላይ ያለመተግበር ትክክለኛነት፡ የሽግግር ድንጋጌዎችን በጥብቅ መከተል 5
7.2 የአመሳስሎሽ ትርጓሜ ችግር፡ የሕግ ክፍተትን ለመሙላት በተመረጠው ምንጭ ላይ የታየ የፅንሰ-ሐሳብ (የዶክትሪን) መዛባት 6
7.3 የክፍል 7 ጥማቂ 8
ክፍል ስምንት፡ አጠቃላይ ግምገማ 9
የኢትዮጵያ ፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ከሰባት ያላነሱ ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም በመ.ቁጥር 244308 ላይ በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ላይ የቀረበ አጭር ትንታኔ
ክፍል አንድ፡ መግቢያ እና የሥነ-ሥርዓት ዳራ
ከሰባት ያላነሱ ዳኞች የተሰየሙበት የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም. የሰጠው ይህ ውሳኔ በመ/ቁጥር 210477 ላይ ተሰጥቶ የነበረውን አስገዳጅ የህግ ትርጉም በመለወጥ ተሰጠው (Overruling) ውሳኔ ሲሆን በአገሪቱ የንብረት ሕግ ስነ ህግ እድገት እና በአስገዳጅ የህግ ትርጉም ስርዓት ላይ የራሱ የሆነ አንድምታ ያለው መሆኑ ይታመናል፡፡ ይህ አዲስ አስገዳጅ የህግ ትርጉም ለውጥ በችሎቱ የተሰጠው በፌዴራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 26(1) ድንጋጌ እና በሰበር ስነ ስርዓት መመሪያ ቁጥር 17/2015 አንቀፅ 14(2) በተዘረጋው ስርዓት ሲሆን ችሎቱ የተሰየመበትም ዋነኛ ምክንያትም የከተማ መሬት ይዞታን ለማስመለስ የሚቀርብ ክስ በይርጋ ይታገዳል ወይስ አይታገድም ? በሚለው አከራካሪ የህግ ነጥብ ላይ ሰበር ችሎቱ ቀደም ሲል በሰጣቸው አስገዳጅ ውሳኔዎች መካከል ሊታረቅ የማይችል ተቃርኖ በመፈጠሩ ነው፡፡ የጉዳዩ ምንጭ አቶ ጅላሎ ኩመል ሼህረዲ (አመልካች/ተከሳሽ) እና አቶ ታምራት መርከቡ ፍልቾ (ተጠሪ/ከሳሽ) በአዲስ አበባ ከተማ (ለሚ ኩራ ክፍለ-ከተማ፣ ወረዳ 08፣ ፊጋ ሰፈር በሚባል አካባቢ) በሚገኝ 2,000 ካሬ ሜትር የከተማ ቦታ ላይ ያደረጉት ክርክር ነው፡፡ ጉዳዩ ለሰባት ዳኞች ችሎት መመራቱ ሥነ-ሥርዓታዊ ሂደት ብቻ ሳይሆን ጥልቅ መሠረታዊ የሕግ ይዘት ያለው ጉዳይ ሲሆን ችሎቱም በሕግ አተገባበር ላይ ወጥነት እና ተገማችነትን የማረጋገጥ ኃላፊነቱን ለመውጣት በተጠቃሽ ውሳኔዎቹ መካከል የታየውን ተቃርኖ አስታራቂ እና ግልጽ አቋም ሊያዝበት የሚገባ መሆኑን በግልጽ አስፍሯል፡፡ ይህ እርስ በእርሱ የሚቃረኑ አስገዳጅ ውሳኔዎች ሥርዓታዊ የሆነ ችግር እንዳያስከትሉ ችሎቱ ራሱን በራሱ በማረም የወሰደው ዕርምጃ በኢትዮጵያ የአስገዳጅ የህግ ትርጉም ሥርዓት ውስጥ ያለውን ተቋማዊ ብስለት የሚያሳይ ነው ተብሎ ሊወሰድ የሚገባው ነው፡፡
ክፍል ሁለት፡ የሦስቱ ቀደምት አስገዳጅ ውሳኔዎች አጠቃላይ ትንታኔ
በመጀመሪያ ደረጃ በሰበር መዝገብ ቁጥር 43600 ጥር 05 ቀን 2002 ዓ.ም. የተወሰነውንና በቅጽ 10 የታተመውን አስገዳጅ የህግ ትርጉም በአጭሩ ስንመለከት ጉዳዩ አቶ ዳዊት መስፍን ከተጠሪ የመንግስት ቤቶች ኤጀንሲ ጋር ያደረጉት ክርክር ነበር፡፡ አቶ ዳዊት በአዲስ አበባ ከተማ (የቀድሞ ወረዳ 118፣ ቀበሌ 05) የሚገኝ መኖሪያ ቤት የባለቤትነት መብትን መሠረት በማድረግ ቤቱ እንዲለቀቅላቸው ክስ አቅርበው ነበር፡፡ ለዚህም በጥቅምት 23 ቀን 1985 ዓ.ም. የተሰጠ የከተማ ቤት ባለቤትነት ማረጋገጫ ደብተር አቅርበዋል፡፡ ተጠሪው (ኤጀንሲው) በበኩሉ፣ የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1845ን ማለትም የ10 ዓመቱን የውል ግዴታዎች ይርጋ ድንጋጌ በመጥቀስ የይርጋ መቃወሚያ አቅርቦ ነበር፡፡ የፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት እና የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የይርጋ መቃወሚያውን በመቀበል ክሱን ውድቅ አድርገውት ነበር፡፡ ጉዳዩ የቀረበለት የሰበር ችሎት ግን የማይንቀሳቀስ ንብረትን በተመለከተ የሚቀርብ የመፋለም ክስ በይርጋ ቀሪ የሚሆንበት አግባብ መኖር አለመኖሩን ጭብጥ አድርጎ በመያዝ ጥልቅ ትንታኔ ሰጥቷል፡፡ የሰበር ችሎቱ ትንታኔውን የጀመረው ማናቸውም ኢትዮጵያዊ የንብረት ባለቤት መሆኑ በሕገ-መንግስቱ አንቀጽ 40(1) የተረጋገጠ መሆኑን በማንሳት ሲሆን፣ በመቀጠልም የፍትሐብሔር ሕጉን የንብረት ድንጋጌዎች ማለትም አንቀጽ 1126፣ 1168፣ 1184፣ እና 1186 ደንጋጌዎችን እንዲሁም በፍ/ህ/ቁጥር 1188 እስከ 1192 ድረስ ያሉትን ድንጋጌዎችን ሙሉ ይዘትና መንፈስ በዝርዝር ተመልክቷል፡፡ ችሎቱ ወሳኝ ብሎ ያነሳው ነጥብ የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1192 "ባለሀብትነትን የሚያስቀር የይርጋ ዘመን" ብሎ ያስቀመጠው ለሚንቀሳቀስ ንብረት ብቻ መሆኑን እና ስለ ማይንቀሳቀስ ንብረት በዝምታ ማለፉን ነው፡፡ ከዚህም በተጨማሪ በአንቀጽ 1206 ሥር የተደነገገው የመፋለም ክስ የባለቤትነት መብት ከሁሉ የሰፋ መብት መገለጫ መሆኑን፣ እና የማይንቀሳቀስ ንብረት ባለቤትነት ዘላቂነት (Perpetuity) ያለው መብት በመሆኑ በይርጋ ቀሪ እንዳይሆን የሕግ አውጪው ፍላጎት መሆኑን አብራርቷል፡፡ በዚህም መሠረት የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 ድንጋጌን ተፈፃሚ ማድረግ የሕጉን አወቃቀርና መንፈስ የሚያፋልስ መሆኑን በመግለጽ፣ የማይንቀሳቀስ ንብረት የመፋለም መብት ክስ በይርጋ ቀሪ አይሆንም ወደሚል ድምዳሜ ደርሷል፡፡ ይህ ውሳኔ በፅንሰ-ሐሳብ ደረጃ ጠንካራ ቢሆንም፣ ዋነኛ ክፍተቱ ትንታኔው ሙሉ በሙሉ ታሳቢ ያደረገው "የግል ባለቤትነት መብት" (Private Ownership) መኖርን መሆኑ ነው፡፡ ጉዳዩ መኖሪያ ቤትን የሚመለከት ስለነበር ይህ አካሄድ ትክክል ቢሆንም፣ የባለቤትነት መብት በሕገ-መንግሥት በተከለከለበት መሬት ላይ ትንታኔው እንዴት ሊተገበር ይችላል ለሚለው ጥያቄ ምላሽ የሚሰጥ አልነበረም፡፡ ሆኖም ትርጉም በሌሎች ልዩ ህጎች ያሉትን የይርጋ ድንጋጌዎችን የማይነካ መሆኑ በማሳሳብ አልፏል፡፡
በሁለተኛ ደረጃ በሰ/መ/ቁጥ 69302 ታህሳስ 20 ቀን 2004 ዓ.ም. የተሰጠውን አስገዳጅ የህግ ትርጉም ስንመለከት፦ ጉዳዩ በአመልካች አቶ ሸለማ ነገሰ እና በተጠሪ አቶ ፋይሣ መንግስቱ መካከል በኦሮሚያ ክልል፣ ኖኖ ቤንጃ ወረዳ በሚገኝ የገጠር እርሻ መሬት ላይ የተደረገ ክርክር ነው፡፡ ተጠሪ አባቴ በሞት ከተለየበትמ 1985 ዓ.ም.
ጀምሮ አመልካች መሬቱን አላግባብ ስለያዘብኝ ይልቀቅልኝ ሲል ክስ ያቀረበ ሲሆን አመልካች በበኩሉ መሬቱን ለ18 ዓመታት መያዙን በመግለጽ ተከራክሯል፡፡ የስር ፍርድ ቤቶች መሬቱ እንዲለቀቅ የወሰኑ ቢሆንም የሰበር ችሎቱ ግን አርሶ አደሮች የእርሻ መሬት የማግኘትና ያለመፈናቀል መብት እንዳላቸው ሕገ-መንግሥቱ በአንቀጽ 40(4) መሠረት ማረጋገጡን ጠቅሶ፣ ይሁን እንጂ መሬቱን በሌላ ሰው የተነጠቀ አርሶ አደር ክስ ማቅረብ ስላለበት የጊዜ ገደብ የገጠር መሬት አዋጆች በግልጽ አለመደንገጋቸውን በማንሳት የሕግ ክፍተት መኖሩን አሳይቷል፡፡ የፍትሐብሔር ሕጉ የሁከት ይወገድልኝ ክስ የ2 ዓመት ይርጋን (አንቀጽ 1149(2)) መተግበር የአርሶ አደሩን ሕገ-መንግሥታዊ መብት አጥብቦ የሚገድብ በመሆኑ ውድቅ በማድረግ፣ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1677(1) ስር የተመለከተውን ድንጋጌ እንደ ድልድይ በዋቢነት በመጥቀስ የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 የ10 ዓመት ይርጋ በገጠር መሬት ይዞታ ላይ ተግባራዊ እንዲሆን ወስኗል፡፡ ይህ ውሳኔ ምንም እንኳን ከመዝገብ ቁጥር 43600 ፈጽሞ የተለየ አቀራረብ ይዞ የመሬት ይዞታን ከባለቤትነት መብት ነጥሎ በማየት የ10 ዓመት ይርጋ ተግባራዊ ያደረገ ቢሆንም፣ የውል ድንጋጌ የሆነውን የፍ/ህ/ቁ 1845 ድንጋጌን በቀጥታ መሬት ላይ ለመተግበር የሄደበት መንገድ በበቂ ሁኔታ ያልተብራራ መሆኑ እንደ ሂሳዊ ድክመት ሊነሳበት ይችላል፡፡
በሦስተኛ ደረጃ በሰ/መ/ቁ 210477 ታህሳስ 27 ቀን 2014 ዓ.ም. የተወሰነውንና አሁን የተሻረውን ስንመለከት፣ ጉዳዩ በአዲስ አበባ ከተማ ቦሌ ክፍለ-ከተማ ውስጥ የሚገኝ የከተማ መሬት ይዞታን በተመለከተ በአመልካቾች (የአቶ ነጋሳ ዱቤ ወራሾች) እና በተጠሪዎች (ወ/ሮ ጸሐይ ቹቾ እና ወ/ሮ ሴደሬ ንጉሴ) መካከል የተደረገ ክርክር ነበር፡፡ ተጠሪዎች ቦታውን ከ1993 ዓ.ም. ጀምሮ ለ19 ዓመታት መያዛቸውን በመግለጽ የይርጋ መቃወሚያ አቅርበው የስር ፍርድ ቤቶችም መቃወሚያውን ተቀብለውት ነበር፡፡ ሆኖም የሰበር ችሎቱ ይህንን ውሳኔ በመሻር፣ የቀረበው ክስ "የመፋለም ክስ" መሆኑን በመግለጽ የቤትን ባለቤትነት የተመለከተውን የሰ/መ/ቁ 43600 አመክንዮ በቀጥታ በመዋስ "የከተማ መሬት ይዞታን በተመለከተ የሚቀርብ የመፋለም ክስ በይርጋ አይታገድም" የሚል አስገዳጅ ትርጉም ሰጥቶ ነበር፡፡ የዚህ ውሳኔ ዋነኛ ስህተት የባለቤትነት መብትን (Ownership) እና የይዞታ መብትን (Holding rights) አንድ አድርጎ ማየት መቻሉ ነው፡፡ ሕገ-መንግሥቱ በአንቀጽ 40(3) መሠረት ግለሰቦች በመሬት ላይ የባለቤትነት መብት እንደሌላቸው እየደነገገ፣ በሰ/መ/ቁ 210477 የተሰጠው አስገዳጅ የህግ ትርጉም ግን የባለቤትነት መብት ጥበቃን (ከይርጋ ነፃ መሆንን) በመሬት ይዞታ መብት ላይ በመተግበሩ መሠረታዊ የሆነ የፅንሰ-ሐሳብ እና የሕግ ስህተት ተፈጽሞበት የነበረ ጉዳይ ነው፡፡
ክፍል ሦስት፡ በውሳኔዎቹ መካከል የነበረው ተቃርኖ እና የሕግ ማዕቀፎች
በእነዚህ ሦስት ውሳኔዎች መካከል የተፈጠረው ተቃርኖ እጅግ የጎላ እንደነበር በቀላሉ መገንዘብ ይቻላል፡፡ በአንድ በኩል መዝገብ ቁጥር 43600 በቤት ባለቤትነት ላይ የመፋለም ክስ ይርጋ የለውም ሲል፣ በሌላ በኩል በሰ/መ/ቁ 69302 በገጠር መሬት ይዞታ ላይ የ10 ዓመት ይርጋ ተፈፃሚ አድርጓል፡፡ በተቃራኒው ደግሞ በሰ/መ/ቁ 210477 የከተማ መሬት ይዞታን አስመልክቶ የቀረበን ክርክር የባለቤትነት ጉዳይ ከሆነው ከሰ/መ/ቁ 43600 ጋር በማመሳሰል የከተማ መሬት ክስ በይርጋ አይታገድም በማለት ወስኗል፡፡ ይህ ሁኔታ በመሬት ይዞታዎች (በገጠር እና በከተማ) ላይ የተለያየ እና ምክንያታዊ ያልሆነ የይርጋ አተገባበር እንዲፈጠር አድርጎ የነበረ መሆኑ ከውሳኔዎቹ በግልፅ ይታያል፡፡
ይህንን ተቃርኖ ለመፍታት የሰባት ዳኞች ችሎት በርካታ ሕጎችን አንድ ላይ መመርመር ነበረበት፡፡ ከእነዚህም ውስጥ የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ 40(3) ስለ መሬት የመንግስትና የሕዝብ ንብረትነት፣ አንቀጽ 40(4) ስለ አርሶ አደሮች መብት፣ እና አንቀጽ 40(7) በጉልበትና በገንዘብ ስለሚፈራ ንብረት ያካተቱት ድንጋጌዎች ይገኙበታል፡፡ በተጨማሪም የፍትሐብሔር ሕግ አንቀጽ 1192፣ አንቀጽ 1206 (ስለ መፋለም ክስ)፣ አንቀጽ 1149(2) (የሁከት ክስ ይርጋ)፣ እንዲሁም አንቀጽ 1677(2) እና 1845 ድንጋጌዎች ሙሉ ይዘታቸው ተፈትሸዋል፡፡ ከእነዚህ በተጨማሪም የከተማ ቦታ በሊዝ ስለመያዝ የወጣው አዋጅ ቁጥር 721/2004፣ የከተማ መሬት ይዞታ ምዝገባ አዋጅ ቁጥር 818/2006 እና የገጠር መሬት አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 1324/2016 አግባብነት ያላቸው የሕግ ማዕቀፎች በመሆናቸው በችሎቱ ታሳቢ ተደርገዋል፡፡
ክፍል አራት፡ የሰባት ዳኞች ችሎት አዲሱ የሕግ ትርጉም
ሰባት ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት ይህንን የተወሳሰበ የሕግ ጥያቄ ለመፍታት የተጠቀሱትን ቀደምት አስገዳጅ ውሳኔዎችን በመመርመር ለእያንዳንዳቸው ተገቢ ነው ያለውን ማብራሪ ሰጥቶባቸዋል፡፡ በመጀመሪያ በሰ/መ/ቁጥር 43600 የተሰጠውን አስገዳጅ የህግ ትርጉምን አልሻረውም፤ ይልቁንም ጉዳዩ መኖሪያ ቤትን የሚመለከት በመሆኑና መኖሪያ ቤት ላይ የባለቤትነት መብት ስላለ፣ ትንታኔው ከዚህ መዝገብ ጋር በቀጥታ እንደማይገናኝ በማስረዳት የጉዳዩን ልዩነት (Distinguishing) በማሳየት ትርጉሙ እንዲፀና አድርጎታል፡፡ በመቀጠልም በሰ/መ/ቁጥር 69302 ለገጠር መሬት የተሰጠውን የ10 ዓመት ይርጋ አስገዳጅ የህግ ትርጉም ትክክለኛነት የተቀበለ ቢሆንም፣ ይህንን የገጠር መሬት ቀደመት አስገዳጅ ትርጉም በቀጥታ በከተማ መሬት ላይ መተግበሩ ስህተት መሆኑን በማሳየት የስር ፍርድ ቤትን አካሄድ ነቅፏል፡፡ በመጨረሻም በሰ/መ/ቁጥር 210477 የተሰጠውን አስገዳጅ የህግ ትርጉም ሙሉ በሙሉ የሻረው ሲሆን ለውሳው ምሶሶ ያደረጋቸው አበይት ምክንያቶቹም የቀደመው አስገዳጅ የህግ ትርጉም የባለቤትነት መብትን እና የይዞታ መብትን በማምታታት፣ በመሬት ይዞታ መብት ላይ ሊቀርብ የማይችለውን የመፋለም ክስ የይርጋ መቃወሚያ በከተማ መሬት ይዞታ ላይ ተግባራዊ ማድረግ አይቻልም የሚሉት መሆናቸውን አዲሱ ትርጉም በግልጽ አስቀምጧል፡፡
ችሎቱ አዲሱን የሕግ ትርጉም ለመስጠትና ለመተንተን የተከተለው አመክንዮ አራት ደረጃዎችን ያካተተ ነበር፡፡ አንደኛ ትንታኔውን በሕገ-መንግስቱ አንቀጽ 40(3) ላይ በማስረፅ መሬት የግለሰብ ባለቤትነት ሊኖርበት የማይችል መሆኑን እና የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1206 የመፋለም ክስ መሬት ላይ ተፈፃሚ እንደማይሆን አረጋግጧል፡፡ ሁለተኛ በከተማ መሬት ይዞታ ላይ የሚኖረው መብት (በሊዝም ሆነ በነባር) በነገር ላይ ያለ (In rem) ተጨባጭ የንብረት መብት እንጂ ተራ የኪራይ ውል ግንኙነት አለመሆኑን በማብራራት የመብቱን ህልውና ገልጿል፡፡ ሦስተኛ የሲቪል ሎው (Civil Law) የመፋለም ክስ ፅንሰ-ሐሳብ እና የኮመን ሎው (Common Law) የማስለቀቅ ክስ (Action of ejectment) ፅንሰ-ሐሳቦችን በማነፃፀር፣ ምንም እንኳን ይህ የኮመን ሎው አሠራር ለሕግ ሥርዓታችን እንግዳ ቢሆንም፣ በሕግ የታወቀ መብት እስካለ ድረስ ስያሜው ክሱን ለማስተናገድ እክል እንደማይሆን አብራርቷል፡፡ አራተኛ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት (Gap-filling) የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1677(2) ድንጋጌን ድልድይ በማድረግ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 ሥር የተቀመጠውን አጠቃላይ የ10 ዓመት ይርጋ በከተማ መሬት ይዞታ ላይ ተግባራዊ አድርጓል፡፡ በዚህም መሠረት
የከተማ መሬት ይዞታን አላግባብ ከያዘ ሰው ላይ ለማስመለስ የሚቀርብ ክስ በአስር ዓመት ይርጋ ይታገዳል የሚል አዲስ አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል፡፡
ክፍል አምስት፡ ተግባራዊ የተደረጉት የፍትሐብሔር ሕግ ድንጋጌዎች ትንታኔ
በዚህ ውሳኔ ተግባራዊ የተደረገው የፍ/ህ/ቁ 1845 "በውል ስለሚመነጩ ግዴታዎች" ሥር የሚገኝ ሲሆን፣ ውልን ስለመፈፀም፣ ባለመፈፀም እና ውልን ስለማፍረስ የሚቀርቡ ክሶች በአስር ዓመት ይርጋ እንደሚታገዱ የሚደነግግ ነው፡፡ የመሬት ይዞታ ክርክር ደግሞ በባህሪው ከውል የሚመነጭ ሳይሆን ከሕገ-ወጥ ይዞታ ወይም ንጥቂያ የሚመነጭ ነው፡፡ ሆኖም ችሎቱ ይህንን ክፍተት ያገናኘው የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1677(2) ድንጋጌን በዋቢነት በመጥቀስ ሲሆን ይህ ድንጋጌ የውል ደንቦች ከውል ውጭ በሆኑ ግዴታዎች ላይ ተፈፃሚ እንደሚሆኑ ይደነግጋል፡፡ ይሁን እንጂ ሕገ-ወጥ የመሬት ያዥ ያለበት "ግዴታ" ምን ዓይነት እንደሆነ (ከሕገ-ወጥ ድርጊት ወይስ ያለአግባብ ከመበልፀግ የመነጨ መሆኑን) ችሎቱ በግልጽ አላብራራም፡፡ እንዲሁም በፍ/ህ/ቁ 1846 መሠረት የይርጋው መቆጠር መነሻ ጊዜ ከመቼ እንደሚጀምር፣ በአንቀጽ 1851 መሠረት የይርጋ መቋረጥ እንዴት እንደሚስተናገድ፣ እና በፍ/ህ/ቁጥር 1854 መሠረት መጥፎ ልቦና (Bad faith) ያለው ሰው እንኳን በይርጋው መጠቀም የሚችል መሆኑ በመሬት ንጥቂያ ላይ የሚያመጣው ህጋዊ ውጤት/ ተፅዕኖ መኖር ያለመኖሩን በችሎቱ ትንታኔ ሥር በሰፊው ያልተዳሰሱ ግን መሰረታዊ የሆኑ የህግ ጥያቄዎች ሆነው አልፈዋል፡፡
ክፍል ስድስት፡ ስለ አዲሱ ትርጉም ጥንካሬዎች
የሰባት ዳኞች ችሎት የሰጠው ይህ ውሳኔ በኢትዮጵያ የንብረት ሕግ ስነ ህግ ዕድገት ላይ ከፍተኛ አስተዋፅኦ ያላቸው በርካታ ጥንካሬዎችን ይዟል፡፡ በመጀመሪያ ደረጃ ችሎቱ የፍትሐብሔር ሕጉን እና የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕገ-መንግሥትን የመሬት መብት ስሪት በአግባቡ በማዋሃድ የግል ባለቤትነትን እና የመሬት ይዞታ መብትን በጥልቀት ለመለየት መቻሉ ሊደነቅ የሚገባው ሕገ-መንግሥታዊ ትንታኔ ነው፡፡ በተጨማሪም በሰ/መ/ቁጥር 43600 የተሰጠውን አስገዳጅ የህግ ትርጉምን ሙሉ በሙሉ ከመሻር ይልቅ በሚገባው የሕግ አውድ (በቤት ባለቤትነት ላይ) ብቻ እንዲወሰን በማድረግ ትክክለኛ የአስገዳጅ የህግ ትርጉም አስተዳደር/አተገባበርን ለማሳየት ችሏል፡፡ እንዲሁም የባለቤትነትን እና የይዞታ መብትን ማምታታት በሰ/መ/ቁጥር 210477 የተሰጠውን መሠረታዊ የሕግ ስህተት ያለበትን አስገዳጅ የህግ ትርጉም በአግባቡ በማረም ለአስገዳጅ የሕግ ትርጉም ስርዓት ጥራት እና ታዓማኒነት አስተዋጽኦ አድርጓል፡፡ ችሎቱ የከተማ መሬት መብቶችን ተራ የውል ግንኙነት ሳያደርግ ከሁሉም ሰዎች ልንጠይቃቸው የምንችላቸው ተጨባጭ መብቶች (In rem) መሆናቸውን ማረጋገጡ እና ጉዳዩን በ7 ዳኞች በማየት ተቋማዊ ቅቡልነትነን (Institutional Legitimacy) ማጠናከሩ የውሳኔው ዐበይት ጥንካሬዎች ናቸው፡፡
ክፍል ሰባት፡ አዲሱ አስገዳጅ የሰበር ውሳኔ እና አዋጅ ቁጥር 1324/2016፡ የሕግ በጊዜ አተገባበር እና የአመሳስሎሽ ትርጓሜ መነጽር የተደረገ ዳሰሳ
7.1 መግቢያ
የካቲት 30 ቀን 2018 ዓ.ም. ሰባት ዳኞች በተሰየሙበት የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የተሰጠው አስገዳጅ ውሳኔ ቁልፍ ትርጉሙ (Ratio decidendi)፤ የከተማ መሬት ይዞታን ሕገ-ወጥ ከሆነ መንገድ ከያዘው ሰው ላይ ለማስመለስ የሚቀርብ ክስ በ10 ዓመት ይርጋ ይታገዳል የሚለው ሲሆን ፣ "የሕግ በጊዜ አተገባበር" (Intertemporal law፤ ሕጎች በጊዜ ሂደት ያላቸውን ተፈፃሚነት የሚገዛ መርህ) እና "የአመሳስሎሽ ትርጓሜ" (Analogical reasoning) ተቀራራቢ የሕግ ድንጋጌዎችን በመጠቀም የሕግ ክፍተትን የመሙላት ሥነ-ዘዴ) በሚሉት ሁለት መነጽሮች ሲመረመር እጅግ አሳማኝ የሆኑ አካዳሚያዊ እና ተግባራዊ ጥያቄዎችን ሊስነሳ የሚችል ነው፡፡ ይህ አዲስ አስገዳጅ ውሳኔ እና ከእርሱ በፊት ነሐሴ 8 ቀን 2016 ዓ.ም የወጣው የፌዴራል የገጠር መሬት አስተዳደርና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 1324/2016. መገጣጠም፣ የችሎቱን ሥነ-ሥርዓታዊ ትክክለኛነት እና የፅንሰ-ሐሳብ (የዶክትሪን) ምርጫዎች ለየብቻ እና በሂሳዊ መንገድ እንድንገመግም ሰፊ የትንታኔ መደላድል የሚፈጥር ይመስለኛል፡፡ በዚህ ረገድ ሊደረግ የሚችለው ትንታኔ የጉዳዩን ፍሬ-ነገሮች፣ የአዋጅ ቁጥር 1324/2016 ድንጋጌ አግባብነት ያላቸውን ድንጋጌዎች (በተለይም የይርጋ እና የሽግግር ድንጋጌዎችን)፣ እና የፍትሐብሔር ሕጉን የይርጋ ማዕቀፍ መሠረት በማድረግ ሊከናወን የሚችል ነው፡፡
በሌላ በኩል ውሳኔው አንዳንድ ድክመቶች እና ቀጣይ ማብራሪያ የሚሹ ክፍተቶችም የሚታዩበት መሆኑን የግል ምልክታ አድርጌአለሁ፡፡ የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 የ10 ዓመት ይርጋ በከተማ መሬት ላይ ተግባራዊ እንዲሆን የተሰጠው ትንታኔ አጠር ያለ እና ተጨማሪ ማብራሪያ የሚሻ ነው፡፡ ይህንን ይርጋ ተግባራዊ ማድረግ በተለይም ከአገር ውጭ በነበሩ ወይም በተለያዩ አቅም በሚያሳጡ ሁኔታዎች ውስጥ ላሉ ዜጎች ሕገ-መንግሥታዊ መብት ላይ የሚያመጣው ተፅዕኖ ከፖሊሲ አኳያ አልተገመገመም፡፡ እንዲሁም በሰ/መ/ቁጥር 43600 የተሰጠውን የህግ ትርጉምን በተመለከተ "ተፈፃሚ ለማድረግም ሆነ ተቃርኖ አለው ለማለት አልተቻለም" የሚለው የችሎቱ አገላለጽ የተወሰነ ብዥታን የሚፈጥርና ይበልጥ ግልጽ ቢደረግ ይመረጥ የነበረ ነው፡፡ በዚሁ አስገዳጅ ውሳኔ ውስጥ በሌሎች ልዩ ህጎች የተመለከቱትን የይርጋ ድንጋጌዎችን በሚመለከት የተቀመጠውን አገላለፅ መጠቀም ያልተቻለበትን አግባብ ውሳኔው አያሳይም፡፡ ከዚህም በተጨማሪ የመፋለም ክስ ከመሬት ጋር እንደማይሄድ ከተገለጸ በኋላ፣ በትክክል ክሱ በምን ዓይነት የክስ ምክንያት (Cause of action) መቅረብ እንዳለበት ግልጽ አቅጣጫ አለመቀመጡ ለባለሙያዎች ክፍተት ትቷል፡፡ ከገጠር መሬት አዋጅ ድንጋጌዎች ጋር በማነፃፀር ለከተማ መሬት ተመሳስሎሽ ትንታኔ (Analogical reasoning) ያልተጠቀመበትን አግባብም መኖሩን ውሳኔው ማሳየቱን ችሎቱ እንዲህ አይነት የህግ ትርጉም ስልት ተግባር ላይ ለማዋል/ለመውሰድ የነበረውን መልካም አጋጣሚ ማምከኑን የሚያሳይ ነው፡፡ እንዲሁም ቅን ልቦ የሌለው ወይም መጥፎ ልቦና (Bad faith) ያለው የመሬት ነጣቂ የ10 ዓመት ይርጋን ተገን አድርጎ መብት ሊያገኝ የሚችልበትን የፍ/ህ/ቁጥር 1854 ድንጋጌ አንድምታ ችሎቱ አለመመርመሩ እንደ ውሳኔው ድክመቶች ሊነሱ የሚችሉ ነጥቦች ይመስሉኛል፡፡
7.2 አዲሱን ሕግ በመታየት ላይ ባሉ ጉዳዮች ላይ ያለመተግበር ትክክለኛነት፡ የሽግግር ድንጋጌዎችን በጥብቅ መከተል
ከላይ እንደተጠቀሰው በፍ/ብ/ህ/ሥ/ሥርዓት እና በሕግ ትርጓሜ መሠረታዊ መርሆች መሠረት፣ አዲስ የወጣ መሰረታዊ ሕግ (Substantive law) የሕግ አውጪው በግልጽ ካልደነገገ በስተቀር ወደኋላ ተመልሶ አይሰራም፡፡ ይህ ሕግ ወደኋላ ተመልሶ አለመሥራት መርህ (lex prospicit, non respicit) የሕግ ተገማችነት (Legal certainty) የጀርባ አጥንት ሲሆን፣ የተከራካሪ ወገኖች መብት እና ግዴታ የሚገዛው ድርጊቱ በተፈጸመበት ወይም ቢያንስ ክርክሩ በፍርድ ቤት በተጀመረበት ጊዜ በነበረው ሕግ መሆኑን ያረጋግጣል፡፡ አሁን በተያዘው ጉዳይ ይህ መርህ እጅግ ግልጽ በሆነ መንገድ ይሠራል፡፡ ተጠሪ (ከሳሽ) ክሳቸውን ያቀረቡት ሐምሌ 14 ቀን 2013 ዓ.ም.
ሲሆን፣ የክሱ መነሻ (ሕገ-ወጥ የመሬት ይዞታ ንጥቂያ) ተከሰተ የተባለው ደግሞ በ2011 ዓ.ም. (ወይም አመልካች እንደሚሉት በ1980 ዓ.ም.) ነው፡፡ በአንፃሩ አዲሱ የገጠር መሬት አስተዳደርና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 1324/2016 ፀድቆ በነጋሪት ጋዜጣ ታትሞ የወጣው በነሐሴ 08 ቀን 2016 ዓ.ም. ነው፡፡ ይህም ማለት ክርክሩ ከተጀመረና በተለያዩ የፍርድ ቤት እርከኖች ሲንከባለል ከቆየ ከዓመታት በኋላ ነው፡፡ ዋናው ቁም ነገር አዋጁ ራሱ ይህንኑ ሁኔታ የሚገዛ ግልጽ የሽግግር ድንጋጌ (Transitional provision) የያዘ መሆኑ ነው፡፡ የአዋጅ ቁጥር 1324/2016 አንቀጽ 65(1) በማያሻማ ቋንቋ እንዲህ ይደነግጋል፡- "የዚህ ሕግ ድንጋጌዎች ይህ አዋጅ ከመፅደቁ በፊት… ፍርድ ቤት ቀርበው ክርክር እየተደረገባቸው ባሉ ጉዳዮች ላይ ተፈፃሚ አይሆንም"፡፡ ይህ ድንጋጌ አዲሱ ሕግ፤ በአዋጁ የተካተቱ ማናቸውንም የይርጋ ጊዜያት ጨምሮ፣ ወደፊት ብቻ የሚሠራ እንጂ አዋጁ ከመውጣቱ በፊት በፍርድ ቤት በመታየት ላይ የነበሩ ጉዳዮችን ወደኋላ ተመልሶ እንደማያካትት የሕግ አውጪው የሰጠው ግልጽ መመሪያ ነው፡፡
ይህ የሽግግር ድንጋጌ በቀጥታ አግባብነት ያለው፣ የዚሁ አዋጅ አንቀጽ 64(2) ለመሬት ማስለቀቅ ክስ የ15 ዓመት የይርጋ ጊዜ ስለሚደነግግ ነው፡፡ ይህ ድንጋጌ ለዚህ ጉዳይ ተፈፃሚነት ቢኖረው ኖሮ ውጤቱን ሊቀይረው ይችል ነበር፡- ማለትም ፍርድ ቤቱ በተገበረው የ10 ዓመት ይርጋ ታግዷል የተባለው የተጠሪ ክስ፣ የይርጋው መቆጠር መነሻ ጊዜ አሰላል ታይቶ በ15 ዓመቱ የይርጋ ጊዜ ሥር ሊድን (ሊቀጥል) ይችል ነበር፡፡ ሆኖም ሰባት ዳኞች የተሰየሙበት የሰበር ችሎት ይህንን አዲስ የ15 ዓመት የይርጋ ጊዜ ከ2013 ዓ.ም. ጀምሮ በፍርድ ቤት በመታየት ላይ ባለ ጉዳይ ላይ ተግባራዊ አለማድረጉ ፍፁም ትክክል ነው ሊባል የሚችል ነው፡፡ እንዲያውም በሥነ-ሥርዓት ደረጃ ሲታይም አስገዳጅነት የነበረው ተግባር ነው፡፡ ይህን አድርጎ ቢሆን ኖሮ፣ አጠቃላይ የሆነውን ሕግ ወደኋላ ተመልሶ አለመሥራት መርህን እና የአንቀጽ 65(1)ን የተለየ የሽግግር መመሪያ በጣሰ ነበር፡፡
ስለሆነም ችሎቱ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት የተከተለው አካሄድ መገምገም ያለበት ክሱ በቀረበበት ጊዜ (በ2013 ዓ.ም.) በነበረው የሕግ ማዕቀፍ ውስጥ ሆኖ ነው፡፡ በዚያን ወቅት፣ የከተማ መሬት ይዞታን ለማስመለስ የሚቀርብ ክስን በተመለከተ የተለየ የይርጋ ጊዜ ባለመኖሩ የተፈጠረውን የሕግ ክፍተት ለመሙላት በሕግ ሥርዓቱ ውስጥ የነበሩት አማራጮች፣ የፍትሐብሔር ሕጉ (በተለይም አንቀጽ 1677 እና 1845)፣ ወይም ደግሞ ቀድሞ የነበረው የገጠር መሬት አዋጅ (አዋጅ ቁጥር 456/1997) ብቻ ነበሩ (የኋለኛው አዋጅም ቢሆን በሰበር መ/ቁ 69302 እንደተረጋገጠው ለዚህ ክስ የሚሆን ግልጽ የይርጋ ጊዜ አላስቀመጠም ነበር)፡፡ ችሎቱ ክፍተቱን ለመሙላት የፍ/ህ/ቁ 1677(2) እና 1845ን (ጠቅላላ የ10 ዓመት ይርጋን) የመረጠ ሲሆን፣ ይህ ምርጫ የተደረገው በወቅቱ በነበረው የሕግ ሥርዓት ተጨባጭ ሁኔታ ላይ ተመሥርቶ ነው፡፡ የሕግ አውጪው ከጊዜ በኋላ ለገጠር መሬት ክሶች የተለየ እና የረዘመ የይርጋ ጊዜ ማውጣቱ የችሎቱን ውሳኔ ወደኋላ ተመልሶ ሕገ-ወጥ አያደርገውም፡፡ ይልቁንም፣ ፍርድ ቤቱ ገና ላልወጣ ሕግ እውቅና ሰጥቶ ወደኋላ ተግባራዊ አለማድረጉ የዳኝነት ሥልጣን ያለበትን የጊዜ ገደብ መረዳቱን እና የሕግ አውጪውንና የሕግ ተርጓሚውን የሥልጣን ክፍፍል ማክበሩን ያሳያል፡፡ በመሆኑም ባለሰባት ዳኞች ሰበር ችሎት የሕግን በጊዜ አተገባበር (Intertemporal law) መርህ የተገበረበት መንገድ ጉድለት የለሽ ነው፡፡ ችሎቱ አግባብነት ያለውን የጊዜ ማዕቀፍ በትክክል ለይቷል፤ ክሱ በቀረበበት ጊዜ የነበረውን ሕግ ተግብሯል፤ እንዲሁም ከዓመታት በኋላ የሚወጣን ሕግ አስቀድሞ ከመገመትና ከመተግበር ታቅቧል ለማለት ያስደፍራል፡፡
7.3 የአመሳስሎሽ ትርጓሜ ችግር፡ የሕግ ክፍተትን ለመሙላት በተመረጠው ምንጭ ላይ የታየ የፅንሰ-ሐሳብ (የዶክትሪን) መዛባት
ምንም እንኳን ችሎቱ የሕግን በጊዜ አተገባበር መርሆችን የተከተለበት መንገድ ተገቢነት ያለው ቢሆንም፣ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት የመረጠው የአመሳስሎሽ (Analogical) ድልድይ ግን ቀጣይነት ያለው አካዳሚያዊ ክርክር የሚሻ ከባድ የሕግ ፍልስፍና ጥያቄን ማስነሳቱ አይቀሬ መስሎ ታይቶኛል፡፡የዚህ ሂሳዊ ግምገማዬ መነሻም ችሎቱ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት (Gap-filling) ጥረት ማድረጉ አይደለም፤ ለከተማ መሬት ክስ የተለየ ይርጋ ባለመኖሩ ይህን ማድረጉ ተገቢና አስፈላጊ ነበር፣ ነገር ግን ትችቱ የሚያነጣጥረው በአመሳስሎሽ የወሰደውን የይርጋ ጊዜ ባመጣበት የተለየ ምንጭ ላይ በማተኮር ነው፡፡ ችሎቱ የከተማ መሬት ይዞታ ክርክርን የሚገዛ የይርጋ ጊዜ በሕግ አለመኖሩን ሲገነዘብ፣ ከፍትሐብሔር ሕጉ ሦስተኛ መጽሐፍ (ስለ ንብረት ሕግ) በመውጣት፣ ወደ አራተኛው መጽሐፍ (ስለ ግዴታዎች) ተሻገረ። በዚያም የውል ሕግ ደንቦች ከውል ውጭ በሆኑ ግዴታዎች ላይ ተፈፃሚ እንደሚሆኑ የሚደነግገውን አንቀጽ 1677(2) ድንጋጌን እንደ ማሻገሪያ ድልድይ በመጠቀም በፅሑፍ አቀማመጡ ውልን ለመፈፀም፣ ላለመፈፀም ወይም ለማፍረስ ለሚቀርቡ ክሶች የተዘጋጀውን በቁጥር 1845 ድንጋጌ ሥር የሚገኘውን አጠቃላይ የ10 ዓመት ይርጋ ተግባራዊ አድርጎታል። ይህ አካሄድ ከዚህ ቀደም ለገጠር መሬት ክርክሮች በሰበር መ/ቁ 69302 ከተወሰደው የትንታኔ መንገድ ጋር ሙሉ በሙሉ ተመሳሳይ ነው፡፡
ሆኖም የሕግ አውጪው በገጠር መሬት አስተዳደርና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 1324/2016 የገጠር መሬትን ለማስመለስ የሚቀርብ ክስን የይርጋ ጊዜ በተመለከተ በራሱ ጊዜ ምላሽ ሲሰጥ፣ በአንቀጽ 64(2) ሥር ያስቀመጠው ገደብ 15 ዓመት እንጂ 10 ዓመት አልነበረም፡፡ ይህ የሕግ አውጪው ምርጫ በፅንሰ-ሐሳብ ደረጃ እጅግ ወሳኝ ነው፤ ምክንያቱም ለመሬት ማስለቀቅ ክሶች ተገቢ ነው ብሎ ያሰበው የጊዜ አድማስ ፍርድ ቤቱ በአመሳስሎሽ ከመረጠው የጊዜ ገደብ በእጅጉ የተለየ መሆኑን ያሳያልና፡፡ ከዚህም በላይ፣ የሕግ አውጪው የ15 ዓመትን ጊዜ መምረጡ የዘፈቀደ አልነበረም፡፡ ይህ ጊዜ በፍትሐብሔር ሕጉ አንቀጽ 1168 ሥር የማይንቀሳቀስ ንብረትን በተከታታይ ይዞታ እና ግብር በመክፈል (Adverse possession) ባለሀብት ለመሆን ከሚያስፈልገው የ15 ዓመት ጊዜ ጋር በትክክል ይገጠማል፡፡ ይህ መመሳሰል በግልጽ የሚያሳየው፣ የሕግ አውጪው የመሬት ማስለቀቅ ክስ ይርጋን ከንብረት ሕጉ የይዞታ መብት አሰጣጥ ጋር በማዛመድ (Calibrating) በንብረት መብት ማዕቀፍ ውስጥ ውስጣዊ ወጥነትን መፍጠሩን ነው፡፡
ይህ ምልከታ አንድ መሠረታዊ የስነ-ዘዴ (Methodological) ጥያቄን ቁልጭ አድርጎ ያጋልጣል፡፡ ይኸውም ችሎቱ የከተማ መሬት ማስለቀቅ ክስን (ወደ አንቀጽ 1168 የ15 ዓመት ይርጋ ከሚያመላክተው) የንብረት ሕግ አሠራር ይልቅ፣ (በአንቀጽ 1845 ወደ 10 ዓመት የሚያወርደው) የውል ግዴታ ጋር ማመሳሰል ለምን መረጠ? ጥያቄው አካዳሚያዊ ብቻ አይመስለኝም፡፡ በሲቪል ሎው የሕግ ሥነ-ዘዴ መሠረት፣ አንድ ፍርድ ቤት በአመሳስሎሽ ትርጓሜ የሕግ ክፍተትን ሲሞላ፣ አመሳስሎሹ መወሰድ ያለበት በጣም የጠበቀ የቅርብ ዝምድና ካለው የሕግ ማዕቀፍ (Nearest cognate legal regime)፣ ማለትም በውስጣዊ መርሆች፣ ዓላማዎች እና መዋቅር ከዋናው ጉዳይ ጋር እጅግ ከሚቀራረበው የሕግ
አካል ሊሆን እንደሚገባው ይታወቃል፡፡ የመሬት ይዞታ መብት (Holding rights)፣ የሰባት ዳኞች ችሎት ራሱ እንዳመነው፣ ተጨባጭ፣ የሚመዘገቡ፣ የሚተላለፉ እና መያዣ ሊሆኑ የሚችሉ፣ ከሁሉም ስዎች ልንጠይቃቸው የምንችላቸው (In rem) የንብረት መብቶች ናቸው፡፡ እነዚህ መብቶች ከግለሰቦች ጋር ብቻ ከሚያያዙ (Personal, inter partes) እና ፍጹም የተለየ መርህ ካላቸው የውል ግዴታዎች ጋር በመደባቸው አይገናኙም፡፡ አንድ ሕገ-ወጥ የመሬት ያዥ መሬቱን የመመለስ ግዴታ ያለበት፣ በነገር ላይ ያለን (In rem) መብት በመጣሱ እንጂ የውል ቃልን በማፍረሱ (Breach of contractual promise) አይደለም፡፡
ይህ የሕግ ባህሪ ታሳቢ ሲደረግ፣ ይበልጥ ፅንሰ-ሐሳባዊ ወጥነት (Doctrinal coherence) ያለው የአመሳስሎሽ ምንጭ ሊሆን የሚገባው የፍትሐብሔር ሕጉ የንብረት ድንጋጌዎች፤ በተለይም በአንቀጽ 1168 ሥር ያለው የ15 ዓመት ማዕቀፍ እንጂ የአራተኛው መጽሐፍ የውል ግዴታዎች ክፍል አልነበረም፡፡ የፍ/ህ/ቁ 1168 ድንጋጌ የማይንቀሳቀስ ንብረትን ለ15 ዓመት ከነግብሩ የያዘ ሰው የንብረቱ ባለቤት እንደሚሆን ይደነግጋል፡፡ ከዚህ በተቃራኒው በኩል ያለውን አመክንዮ ስናይ (ከመብቱ ለተነጠቀው ሰው አኳያ)፣ ንብረቱን በሕገ-ወጥ መንገድ የተነጠቀ ሰው መብቱን ለማስመለስ የሚችለውም በተመሳሳይ የ15 ዓመት ጊዜ ውስጥ መሆን አለበት የሚል መደምደሚያ ላይ ያደርሳል፡፡ ይህ ሚዛናዊ የሆነን ማዕቀፍ ይፈጥራል፡፡ በሌላ አገላለፅ ሕገ-ወጥ ያዡ መብት ለማግኘት 15 ዓመት ያስፈልገዋል፤ መብቱ የተነጠቀው ሰው ደግሞ መብቱን ለማስመለስ 15 ዓመት አለው ማለት ነው፡፡ በአንፃሩ ሰበር ችሎቱ የ10 ዓመቱን የውል ይርጋ መተግበሩ መዋቅራዊ አለመመጣጠንን (Asymmetry) የሚፈጥር ነው፡፡ ምክንያቱም ሕገ-ወጥ ያዡ ባለመብት ለመሆን አሁንም በአንቀጽ 1168 መሠረት 15 ዓመት ሲያስፈልገው፣ መብት የተነጠቀው ሰው ግን ከንብረት ሕጉ መዋቅር ጋር ምንም ዓይነት መዋቅራዊ ዝምድና በሌለው ሕግ መብቱን በ10 ዓመት ብቻ ያጣል የሚል መልዕክት አለው ማለት ነው፡፡
የሕግ አውጪው ከጊዜ በኋላ በአዋጅ ቁጥር 1324/2016 አንቀጽ 64(2) መሠረት ለገጠር መሬት ክስ የ15 ዓመት ይርጋ ማውጣቱ፣ ከላይ ለተነሳው ሂሳዊ ትንታኔ ከፍ ያለ ዋጋ ያለውን የማጠናከሪያ ድጋፍ የሚሰጥ ሁኖ ይገኛል፡፡ ምንም እንኳን ችሎቱ የሕግ አውጪውን ቀጣይ ውሳኔ አስቀድሞ ማወቅ ባይችልም፣ የሕግ አውጪው የወሰደው ምርጫ ግን ለመሬት ማስለቀቅ ክርክሮች ትክክለኛው የፅንሰ-ሐሳብ (የዶክትሪን) መሠረት የፍ/ህ/ቁጥር 1168 ድንጋጌ የንብረት ሕግ አመክዮ እንጂ የቁጥር 1845 ድንጋጌ የውል ሎጂክ አለመሆኑን ያረጋግጣል፡፡ የሕግ አውጪው የይርጋ ሥርዓቱን ከውል ይልቅ ከንብረት ሕግ ማዕቀፍ ጋር ማጣመሩ የሚያሳየው፣ የችሎቱ የአመሳስሎሽ ድልድይ በፅሑፋዊ ትርጓሜ ሊደገፍ የሚችል ቢሆንም በፅንሰ-ሐሳብ (በዶክትሪን) ደረጃ ግን አጥጋቢ አለመሆኑን (Doctrinally suboptimal) ነው፡፡
በመሆኑም አዲሱ አስገዳጅ የሰበር ውሳኔ (ለከተማ መሬት ክስ የ10 ዓመት ይርጋን ማስቀመጡ) እና ከእርሱ በፊት የወጣው አዋጅ ቁጥር 1324/2016 (በአንቀጽ 64(2) ለገጠር መሬት ክስ የ15 ዓመት ይርጋን መደንገጉ) መገጣጠም፣ በኢትዮጵያ የመሬት ሕግና የአስገዳጅ የህግ ትርጉም ላይ ያልታሰበ እና ከፍተኛ አንድምታ ያለው የይርጋ ጊዜ መከፈል (Bifurcation of limitation periods) ይዞ ተከስቷል፡፡ ከዚህ አንፃር አሁን በተጨባጭ ባለው ነባራዊ የሕግ ማዕቀፍ መሠረት፡-የይዞታ መብቱ በሕገ-ወጥ ያዥ የተጣሰበት የገጠር መሬት ባለይዞታ፣ መብቱን ለማስመለስ የሚያስችል የ15 ዓመት ጊዜ አለው (በአዋጅ 1324/2016 አንቀጽ 64(2) መሠረት) ሲኖረው ፍጹም ተመሳሳይ በሆነ ሁኔታ ውስጥ የሚገኝ የከተማ መሬት ባለይዞታ ግን በአዲሱ የሰበር ውሳኔ እና በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1677(2) እና 1845 ደንጋጌዎች መሠረት የ10 ዓመት ጊዜ ብቻ ይኖረዋል ማለት ነው፡፡
ይህን ልዩነት በጠንካራ መርህ ላይ ተመሥርቶ ለማስረዳትና አሳማኝ ለማድረግ እጅግ አዳጋች ነው፡፡ ምክንያቱም የገጠርም ሆነ የከተማ መሬት ይዞታ መብቶች የሚመነጩት ከአንድ ዓይነት ሕገ-መንግሥታዊ መሠረት፤ ማለትም መሬት (የገጠርም ሆነ የከተማ) የመንግስትና የሕዝብ ንብረት መሆኑን ከሚያውጀውና የግል ባለቤትነትን ከሚከለክለው የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ 40(3) ነውና፡፡ የመብቱ ባህሪ (ከባለቤትነት ያነሰ ነገር ግን በነገር ላይ ያለ ከሁሉም ሰዎች ልንጠይቀው የምንችለው (In rem) ተጨባጭ የንብረት መብት መሆኑ) መሬቱ የሚገኘው በከተማ ክልል ውስጥ ሆነም በገጠር፣ በተጠቃሹ ሕገ-መንግሥታዊ ድንጋጌ ዕይታ አንድ ዓይነት ነው፡፡
የሕገ-መንግሥታዊ መሠረቱ አንድ ዓይነት ከሆነ፣ ለባለይዞታዎች የሚሰጠው የሕግ ከለላም በመርህ ደረጃ አንድ ዓይነት ሊሆን ይገባል፡፡ ለገጠር መሬት ባለይዞታ 15 ዓመት እየተሰጠ የከተማውን ባለይዞታ በ10 ዓመት መገደብ ምክንያታዊ የሆነ የፖሊሲ መሠረት (Rational policy basis) የሌለው ልዩነትን መፍጠር ሲሆን፣ ይህ ደግሞ ሰባት ዳኞች የተሰየሙበት ችሎት የተቃረኑ ውሳኔዎችን በማረም ሊያመጣው የፈለገውን የሕግ ወጥነት (Doctrinal consistency) የሚሸረሽር ነው፡፡
አንድ ሰው የከተማ እና የገጠር መሬት የተለያዩ ማሕበራዊና ኢኮኖሚያዊ ፋይዳዎች እንዳላቸው፣ በተለያዩ የቁጥጥር ሥርዓቶች እንደሚመሩ፣ እና የክርክሮቹም ተጨባጭ ሁኔታዎች እንደሚለያዩ በማንሳት፣ ይህ ልዩነት የተለያየ የይርጋ ጊዜን ተገባራዊ ማድረግ እንደሚችል ይሞግት ይሆን ይሆናል፡፡ ይሁን እንጂ እንዲህ ዓይነቱ መከራከሪያ፣ የከተማ መሬት የይዞታ ሥርዓት ከገጠሩ ይበልጥ መደበኛ፣ በሰነድ የተደገፈ፣ እና በአስተዳደር ሥርዓት የተደራጀ ነው የሚለውን መደበኛ አስተሳሰብ ወደ ጎን ትቶ፣ የከተማ ባለይዞታ መብቱን ለመጠየቅ ከገጠሩ ባለይዞታ ያነሰ ጊዜ ሊሰጠው የሚገባው ለምንድን ነው? የሚለውን አሳማኝ በሆነ መንገድ ማስረዳት ይጠበቅበታል፡፡ እንዲያውም፣ በገጠር መሬት ይዞታ ላይ ያለው ሰፊ ኢ-መደበኛነት እና የሰነድ አያያዝ ክፍተት፣ መረጃዎች በገጠሩ አካባቢ ቶሎ ስለሚጠፉ፣ ለገጠር መሬት ክስ ከከተማው ያጠረ (ያልረዘመ) የይርጋ ጊዜ ሊያስፈልግ ይችላል ወደሚል ንድፈ-ሐሳባዊ መከራከሪያ ሊያመራን ይችላል፡፡ አሁን በህጉና በአስገዳጅ የህግ ትርጉም የተወለደው ዥንጉርጉር ሥርዓት ማለትም ገጠር 15 ዓመት፣ የከተማ 10 ዓመት ይርጋ ጊዜ እንዲሆን የተደረገበት ኩነት ይህንን ሎጂክ/አመክንዮ/ የተገላቢጦሽ ያደርገዋል፡፡
7.4 የክፍል 7 ጥማቂ
የሰባት ዳኞች ችሎት በዚህ ጉዳይ ላይ የሕግን በጊዜ አተገባበር (Intertemporal law) ያስተናገደበት መንገድ እንከን የለሽ (Flawless) ነው ሊባል የሚችል ቢሆንም ችሎቱ ክሱ በቀረበበት ጊዜ (በ2013 ዓ.ም.) የነበረውን የሕግ ማዕቀፍ በመተግበር፣ የሕግ ክፍተቱን በወቅቱ በነበሩ የፍትሐብሔር ሕግ ድንጋጌዎች በመሙላት፣ እና ገና ፀድቆ ላልወጣ አዋጅ (አዋጅ ቁጥር 1324/2016) ወደኋላ ተመልሶ የሚሠራ የተፈፃሚነት ኃይል ላለመስጠት መወሰኑ በሥነ-ሥርዓትም ሆነ በመሰረታዊ ህግ ይዘት ችግር የለውም፡፡ በወቅቱ ላልነበረ ሕግ አልተገበርክም ተብሎ ችሎቱን መተቸት የሚቻልበት የህግ አግባብ የለም፡፡ እንዲሁም የአዋጅ ቁጥር 1324/2016 የአንቀጽ 65(1)
የሽግግር ድንጋጌ ራሱ አዲሱ ሕግ በመታየት ላይ ባሉ ጉዳዮች ላይ እንደማይሠራ በማረጋገጥ ይህንን ያጠናክረዋል፡፡ ሆኖም ችሎቱ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት የመረጠው የአመሳስሎሽ ድልድይ፤ ማለትም ከአራተኛው መጽሐፍ (የግዴታዎች ሕግ) የተወሰደው የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 የ10 ዓመት ይርጋ፣ የሕግ አውጪው ከጊዜ በኋላ በአዋጅ 1324/2016 አንቀጽ 64(2) ለገጠር መሬት ክስ የ15 ዓመት ይርጋን መደንገጉን ስናይ በፅንሰ-ሐሳብ (በዶክትሪን) ደረጃ የጎላ ክፍተት ያለበት ሆኖ ይታያል፡፡ የሕግ አውጪው የገጠር መሬት ይርጋን የ15 ዓመት የይዞታ (Adverse possession) ሥርዓት ከሚደነግገው የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1168 ጋር ማጣመሩ፣ ለመሬት ማስለቀቅ ክሶች ተፈጥሯዊ እና ፅንሰ-ሐሳባዊ ወጥነት ያለው የአመሳስሎሽ ምንጭ የሚገኘው በንብረት ሕጉ ማዕቀፍ ውስጥ እንጂ በውል ግዴታዎች ማዕቀፍ ውስጥ አለመሆኑን የሚያስገነዝብ ሁኖ ይገኛል ችሎቱ ከፍ/ህ/ቁጥር 1168 ይልቅ አንቀጽ 1845 ድንጋጌን መምረጡ በፅሑፋዊ ትርጓሜ ሊደገፍ የሚችል ቢሆንም፣ በኢትዮጵያ የመሬት ሕግ ውስጥ ሁለት የተምታታ እና የሚጋጭ ሥርዓት (Dual and conflicting regime) ይዞ ብቅ ብሏል፡፡ ምንም እንኳን ሕገ-መንግሥታዊ መሠረታቸው እና የመብታቸው የሕግ ባህሪ አንድ ዓይነት ቢሆንም፣ የከተማ መሬት ክስ በ10 ዓመት፣ የገጠር መሬት ክስ ደግሞ በ15 ዓመት እንዲታገድ ማድረግ የህግ ባለሙያውንም ሆነ ሌላውን የማህበረሰብ ክፍል የሚያሳምን ሊሆን አይችልም፡፡
ይህ ሥርዓታዊ አለመጣጣም ከሁለት በአንዱ መንገድ ዕልባት እስካላገኘ ድረስ የኢትዮጵያን የንብረት ሕግ ስነ ህግ እድገና የአስገዳጅ ህግ ትርጉም ወጥነት ግብ በፅኑ መፈተኑን የሚይቀጥል መሆኑ ይገመታል፡፡ ስለሆነም ባለሰባት ዳኞች ሰበር ችሎት ለከተማ መሬት የሰጠውን አስገዳጅ ትርጉም ከፍ/ህ/ቁጥር 1168 መሰረተ ሃሳብና ከተገቢው የህግ አተረጓጎም ስልት አንፃር በድጋሚ በመገምገም በቅርብ ጊዜ በወጣው የገጠር መሬት ህግ ውስጥ ከተደነገገው የ15 ዓመት ማዕቀፍ ጋር ያጣጥመዋል፣ አለበለዚያ ደግሞ የሕግ አውጪው (ፓርላማው) ከገጠር መሬት ሥርዓት ጋር የተናበበ የይርጋ ድንጋጌን ያካተተ አጠቃላይ የከተማ መሬት አስተዳደር አዋጅ ያወጣል፡፡ ከፍ ሲል ደግሞ የፌዴሬሽን ምክር ቤት ከላይ ከተጠቀሰው ህገ መንግስቱ ጥበቃ አንፃር አይቶ ህገ መንግስታዊ ትርጉም ሊሰጠበት ይችላል፡፡ ይህ የእርምት እርምጃ እስኪወሰድ ድረስ ለአንድ ዓይነት ሕገ-መንግሥታዊ መብት፤ በከተማ 10 ዓመት፣ በገጠር 15 ዓመት ሊሆን ይገባል ተብሎ የተከፋፈለው የይርጋ ጊዜ በኢትዮጵያ የመሬት ሕግ እና በአስገዳጅ የህግ ትርጉም ስርዓት ላይ ያልተፈታ ፅንሰ-ሐሳባዊ መዛባት (Doctrinal anomaly) ሆኖ መቀጠሉ አይቀሬ ነው፡፡ በመሆኑም ይህ በችሎቱ ውሳኔ እንደድክመት ሊነሳ የሚችል ተገቢ ምልክታ ነው የሚል እምነት አለኝ፡፡
ክፍል ስምንት፡ አጠቃላይ ማጠቃለያ
የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሰባት ዳኞች ሰበር ችሎት የሰጠው ይህ ውሳኔ ተቃርኖ ያለባቸውን አስገዳጅ የህግ ትርጉሞችን ከማረቅና የስርዓቱን ወጥነትና ተገማችነት ከማስፈን አንፃ እጅግ መሠረታዊ እና አስፈላጊ ቢሆንም በአገሪቱ የንብረት እና የመሬት ሕግ ስነ ህግ ላይ ህገ መንግስታዊ መሰረትን ባልተጎናፀፈ አመክንዮ ተመሳሳይ ጥበቃ ያለውን የባለይዞታነት መብት በተለያዩ የይርጋ ጊዜያት እንዲገዙ ስርዓት ያበጀ በመሆኑ አከራካሪነቱ አይቀሬ ይመስለኛል፡፡ ውሳኔው በቀድሞ አስገዳጅ ውሳኔዎች መካከል የነበረውን ጥልቅ ተቃርኖ ሕገ-መንግሥታዊ መሠረትን እና የፍትሐብሔር ሕግን አግባብነት ያላቸውን መርሆች በሚገባ በመመርመር ተገቢውን የዳኝነት ጥበብ በመጠቀም ለመፈታት የተቻለበት መሆኑ ይታመናል፡፡ በተለይም የባለቤትነት መብትን (Ownership) ከይዞታ መብት (Holding rights) በሚገባ በመለየት፣ ለባለቤትነት የተፈጠሩ የሕግ ማዕቀፎችን የግል የመሬት ባለቤትነት በማይፈቅድ ሕገ-መንግሥታዊ ሥርዓት ውስጥ በቀጥታ ተግባራዊ ማድረግ የማይቻል መሆኑን አሳይቷል፡፡ ይህ የሕግ ትርጉም በኢትዮጵያ የከተማ መሬት ይዞታ ክርክሮች ላይ ፅንሰ-ሐሳባዊ ጥራትን፣ ሥርዓታዊ ወጥነትን እና ተገማችነትን በማምጣት ወደፊት ለሚነሱ የንብረት ሕግ ክርክሮች ጠንካራ መሠረት የሚጥል አንፀባራቂ የዳኝነት አሻራ ነው ተብሎ ቢውሰድ ማጋነን አይሆንብኝም፡፡ ሆኖም ከላይ በክፍል 7 ስር በሰፊው እንደተብራራው ችሎቱ የሕግ ክፍተቱን ለመሙላት የመረጠው የአመሳስሎሽ ድልድይ፤ ማለትም ከአራተኛው መጽሐፍ (የግዴታዎች ሕግ) የተወሰደው የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 የ10 ዓመት ይርጋ፣ የሕግ አውጪው ከጊዜ በኋላ በአዋጅ 1324/2016 አንቀጽ 64(2) ለገጠር መሬት ክስ የ15 ዓመት ይርጋን መደንገጉን ስናይ በፅንሰ-ሐሳብ (በዶክትሪን) ደረጃ የጎላ ክፍተት ያለበት ሆኖ ይታያል፡፡ ስለሆነም ችሎቱ በራሱ አነሳሽነት የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ወይስ የፌዴፌሬሽን ምክር ቤት? ትክክለኛውን መስመስር ይለዩ ይሆን? በዚህ ነጥብ ላይ ሁላችንንም ሊያስተምር የሚችል የምርምር ስራ ወይም የውሳኔ ትችት እይታ በዘርፉ በበቁ በአወቁ የአገራችን ምሁራን ሊከናወን እንደሚችል ተስፋ አደርጋለሁ፡፡
አበቃ!!
ተፃፈ በአልማው ወሌ
መጋቢት 04 ቀን 2018 ዓ/ም
አዲስ አበባ
ማስታወሻ፦ ፅሁፉ ጥብቅ የምርምር ዘዴ በመከተል ያልተከናወነ መሆኑን ከወዲሁ እየገለፅሁ ለወደፊቱ ግን በዚሁ አርዕስትና ተያያዥ የህግ ጉዳዮች ላይ ፈጣሪ አምላክ ፍቃዱ ከሆነ ሙያዊ እና አካዳሚያዊ ደረጃውን የጠበቀ ስራ ይዠ ለመቅረብ እሞክራለሁ፡፡ ማናቸውም ስህተቶች የራሴው መሆናቸው እንዲታወቅልኝም እፈልጋለሁ፡፡
https://www.facebook.com/s...
https://www.facebook.com/s...
3 months ago
new ethiopia song Zeritu Kebede Demo YeWend Konjo ደሞ የወንድ ቆንጆ aka Misteh...
https://youtube.com/watch?... ethiopia song Zeritu Kebede Demo YeWend Konjo ደሞ የወንድ ቆንጆ aka Misteh betam fungawow
https://youtube.com/watch?... ethiopia song Zeritu Kebede Demo YeWend Konjo ደሞ የወንድ ቆንጆ aka Misteh betam fungawow
3 months ago
Waa'ee Waraana tibbana adeemaa jiru waliin wal qabatee dhiibbaa Daldala Addunyaa Irratti qabu isiniif qooda. 🙌
Yeroosaa Darribee ✍️
=========================
Guyyoota muraasa dura akkuma nuti beeknu waraanni cimaa fi akkaan adda ta'e Waloomii Ameerikaa- Israa’el fi Iraan gidduutti waraanni adeemsifamaa jira. Akka nama beekumsa daldala addunyaa hanga ta'e nama beekutti; Dhiibbaa waraanichi qabu yemmuu ilaallu.
1. Cufamuu fi keessa darbuuf dhoowwamu sarara galaana diimaa. Biyyoota galaana diimaa daangessan fi galaana diimaatti dhimma bahan lakkoofsaan danuudha. Garuu muraasni isaanii: Saudi Arabia, Yaman, Egypt, Sudan, Eritrea, Djibouti Israel fi Jordan ni eeramu.
♤Sababa haleellaa galaana diimaa irratti raawwatamuun, dooniilee daldalaa karaa gabaabaa (Suez Canal) dhiisanii naannoo kaaba Afrikaa naanna’uuf dirqamaa jiru. Kunis; A.) Kaffaltii firaayitii (fe’umsaa) parsantii guddaan akka dabalu ni godha. B.) Yeroo geejjibaa ni dabala fakkeenyaaf dooniin tokko Chaayinaa irraa ka'ee Jibuutii gahuf giddu galeessaan guyyoota 19hanga 21 itti fudhata ture. Amma sababa rakkoo sarara galaana diimaatiin guyyoota 35 hanga 40 ni fudhata. Yaadaa mee hangama miidhaa akka qabu🤔
2. Gatiin boba’aa akka malee dabaluu: Biyyoota boba’aa oomishun beekaman keessaa sadarkaa duraarratti biyya eeramtu Iraaniidha. ♤Waraanni kun gatii boba’aa fi gaasii addunyaa irratti akka ol ka’u godhaa jira.
3. Kaffaltiin Inshuraansii dachaa fi isaa oliin dabaluu: Meeshaaleen biyya keessaa galan fi alatti ergaman fedhii daldalatootaa eegufi rakkoo isaan mudachuuf malu hirdhisuuf dhaabbileen inshuraansii shoora olaan qabu.
Dhaabbileen inshuraansii tokko tokko amma hanga "insured " gochuu diduu gahaniiru. Keessaafu coverage waraanaa. Importer'oonni isin mudate hin jiru!🤗
♤Dooniin buufata irraa fe'ee bakka itti buusu( unload) sana deeman kaffaltii inshuraansii baay’ee guddaa akka kaffalan taasifamaniiru, kunis gatii meeshaalee irratti qaala'insa ni uuma/ increase the price of Imported items/
4. Kasaaraa hin mallee meeshaalee nyaataaf oolan fi dafanii badan/ perishable commodity irratti.
♤Biyyoonni akka India gabaa addunyaatiif nyaaata garaagaraa dhiyeessun beekaman kasaaraa hin malleef saaxilamu, dhaabbileenis karaa salphaa ta'een gabaa keessaa akka bahan taasisa.
DHIBBAA WARAANNI KUN ITIYOOPHIYAA IRRATTI QABU FI FURMAATA
=》Itiyoophiyaan akka biyya boba’aa alaa galchituu fi oomisha qonnaa (buna) fi fuduraa fi muduraalee garaa garaa alatti ergituutti miidhaa olaanaan ishee mudachuu danda’a.
Rakkoolee Mudatan keessa muraasa xiinxaluf:
☆Gatii Boba’aa: Gatiin boba’aa addunyaa irratti dabaluun baasii sharafa alaa Itiyoophiyaa irratti dhiibbaa uuma, kunis gatii geejjibaa fi meeshaalee biyya keessaa ni dabala.
☆Hirdhina Sharafa Alaa: Baasiin meeshaalee alaa (import) waan dabaluuf, hanqinni sharafa alaa biyyattii ni hammeessa
☆ Galiin dhaabbilee tokko tokko miidhaaf saaxilamu. Akka fakkeenyaatti daandiin qilleensa Itiyoophiyaa torban tokko qofatti dolaara miiliyoona 110 akka dhabuuf waraanichi kun sababa ta'eera.🤨
☆》Akkamiin Rakkoo kana keessaa Itiyoophiyaan Dandamachuu dandeessi?
A. Iniarjii Haaromfamu: Itiyoophiyaan humna ibsaa (Hydroelectric) qabudutti fayyadamtee geejjiba elektiriikaa( konkolaataa ibsaa) babal’isuun hirkattummaa boba’aa hirdhisuu qabdi.
B. Qonna Biyya Keessaa: Meeshaalee nyaataa kanneen akka qamadii biyya keessatti oomishamu dabaluun baasii sharafa alaa meeshaalee nyaataaf oolan kanneen akka; Ruuzii, makaroonii, Misira fi daakuuf bahu qussachuu.
C. Karaa Filannoo buufata doonii biroo mijeessuu:
Bu’uuraalee bu’aa kanneen akka buufata doonii Berberaa fi kanneen birootti fayyadamuun dhiyeessii meeshaalee mirkaneessuu.
D. Daldala Biyyootaollaa waliin: Biyyoota ollaa (Sudaan, Keeniyaa, Jibuutii) waliin daldala waloo jabeessuun dhiibbaa addunyaa hirdhisuu.
Dhiibbaa kana qolachuuf mootummaan Itiyoophiyaa qussannaa sharafa alaa fi deeggarsa oomisha biyya keessaa irratti xiyyeeffachuu qaba. Dabalataan ammoo nagaan biyyoota lamaan gidduutti akka bu'uf qooda ofii bahachuuf of qopheessuun dirqama😀
Obsaan Waan dubbistaniif galatoomaa
Nagaa hunda keenyaaf haa baay'atu, Nagaan addunyaa maraaf!
Yaada keessan naaf qoodaa
07/03/2026
Finfinnee, Oromiyaa
Yeroosaa Darribee ✍️
=========================
Guyyoota muraasa dura akkuma nuti beeknu waraanni cimaa fi akkaan adda ta'e Waloomii Ameerikaa- Israa’el fi Iraan gidduutti waraanni adeemsifamaa jira. Akka nama beekumsa daldala addunyaa hanga ta'e nama beekutti; Dhiibbaa waraanichi qabu yemmuu ilaallu.
1. Cufamuu fi keessa darbuuf dhoowwamu sarara galaana diimaa. Biyyoota galaana diimaa daangessan fi galaana diimaatti dhimma bahan lakkoofsaan danuudha. Garuu muraasni isaanii: Saudi Arabia, Yaman, Egypt, Sudan, Eritrea, Djibouti Israel fi Jordan ni eeramu.
♤Sababa haleellaa galaana diimaa irratti raawwatamuun, dooniilee daldalaa karaa gabaabaa (Suez Canal) dhiisanii naannoo kaaba Afrikaa naanna’uuf dirqamaa jiru. Kunis; A.) Kaffaltii firaayitii (fe’umsaa) parsantii guddaan akka dabalu ni godha. B.) Yeroo geejjibaa ni dabala fakkeenyaaf dooniin tokko Chaayinaa irraa ka'ee Jibuutii gahuf giddu galeessaan guyyoota 19hanga 21 itti fudhata ture. Amma sababa rakkoo sarara galaana diimaatiin guyyoota 35 hanga 40 ni fudhata. Yaadaa mee hangama miidhaa akka qabu🤔
2. Gatiin boba’aa akka malee dabaluu: Biyyoota boba’aa oomishun beekaman keessaa sadarkaa duraarratti biyya eeramtu Iraaniidha. ♤Waraanni kun gatii boba’aa fi gaasii addunyaa irratti akka ol ka’u godhaa jira.
3. Kaffaltiin Inshuraansii dachaa fi isaa oliin dabaluu: Meeshaaleen biyya keessaa galan fi alatti ergaman fedhii daldalatootaa eegufi rakkoo isaan mudachuuf malu hirdhisuuf dhaabbileen inshuraansii shoora olaan qabu.
Dhaabbileen inshuraansii tokko tokko amma hanga "insured " gochuu diduu gahaniiru. Keessaafu coverage waraanaa. Importer'oonni isin mudate hin jiru!🤗
♤Dooniin buufata irraa fe'ee bakka itti buusu( unload) sana deeman kaffaltii inshuraansii baay’ee guddaa akka kaffalan taasifamaniiru, kunis gatii meeshaalee irratti qaala'insa ni uuma/ increase the price of Imported items/
4. Kasaaraa hin mallee meeshaalee nyaataaf oolan fi dafanii badan/ perishable commodity irratti.
♤Biyyoonni akka India gabaa addunyaatiif nyaaata garaagaraa dhiyeessun beekaman kasaaraa hin malleef saaxilamu, dhaabbileenis karaa salphaa ta'een gabaa keessaa akka bahan taasisa.
DHIBBAA WARAANNI KUN ITIYOOPHIYAA IRRATTI QABU FI FURMAATA
=》Itiyoophiyaan akka biyya boba’aa alaa galchituu fi oomisha qonnaa (buna) fi fuduraa fi muduraalee garaa garaa alatti ergituutti miidhaa olaanaan ishee mudachuu danda’a.
Rakkoolee Mudatan keessa muraasa xiinxaluf:
☆Gatii Boba’aa: Gatiin boba’aa addunyaa irratti dabaluun baasii sharafa alaa Itiyoophiyaa irratti dhiibbaa uuma, kunis gatii geejjibaa fi meeshaalee biyya keessaa ni dabala.
☆Hirdhina Sharafa Alaa: Baasiin meeshaalee alaa (import) waan dabaluuf, hanqinni sharafa alaa biyyattii ni hammeessa
☆ Galiin dhaabbilee tokko tokko miidhaaf saaxilamu. Akka fakkeenyaatti daandiin qilleensa Itiyoophiyaa torban tokko qofatti dolaara miiliyoona 110 akka dhabuuf waraanichi kun sababa ta'eera.🤨
☆》Akkamiin Rakkoo kana keessaa Itiyoophiyaan Dandamachuu dandeessi?
A. Iniarjii Haaromfamu: Itiyoophiyaan humna ibsaa (Hydroelectric) qabudutti fayyadamtee geejjiba elektiriikaa( konkolaataa ibsaa) babal’isuun hirkattummaa boba’aa hirdhisuu qabdi.
B. Qonna Biyya Keessaa: Meeshaalee nyaataa kanneen akka qamadii biyya keessatti oomishamu dabaluun baasii sharafa alaa meeshaalee nyaataaf oolan kanneen akka; Ruuzii, makaroonii, Misira fi daakuuf bahu qussachuu.
C. Karaa Filannoo buufata doonii biroo mijeessuu:
Bu’uuraalee bu’aa kanneen akka buufata doonii Berberaa fi kanneen birootti fayyadamuun dhiyeessii meeshaalee mirkaneessuu.
D. Daldala Biyyootaollaa waliin: Biyyoota ollaa (Sudaan, Keeniyaa, Jibuutii) waliin daldala waloo jabeessuun dhiibbaa addunyaa hirdhisuu.
Dhiibbaa kana qolachuuf mootummaan Itiyoophiyaa qussannaa sharafa alaa fi deeggarsa oomisha biyya keessaa irratti xiyyeeffachuu qaba. Dabalataan ammoo nagaan biyyoota lamaan gidduutti akka bu'uf qooda ofii bahachuuf of qopheessuun dirqama😀
Obsaan Waan dubbistaniif galatoomaa
Nagaa hunda keenyaaf haa baay'atu, Nagaan addunyaa maraaf!
Yaada keessan naaf qoodaa
07/03/2026
Finfinnee, Oromiyaa
3 months ago
ዓርብ የካቲት 27, 2018 የሳምንቱ ምርጥ 100 ኢትዮጵያዊ ሙዚቃዎች ከየኔ ቫይብ! #yenevibe #ethiopia
---
🔔📢የኔ ቫይብ ለሁሉም ሙዚቃዎች ደረጃ የሚሰጠዉ በሳምንቱ የጨመሩትን የዩቲዩብ የተመልካች ብዛት በማወዳደር በትክክለኛ መረጃ ላይ ተመርኩዞ ብቻ ነዉ!🔔
👉 የሳምንቱን 100 ምርጥ የኢትዮጵያ ሙዚቃዎች ሙሉ ዝርዝር በ [https://yenevibe.com/weekl... መመልከት ይችላሉ።
---
የሳምንቱ ምርጥ 100 ሙዚቃዎች ደረጃ የሚያገኙት አውቶማቲክ እና ከሰዉ ንክኪ ነፃ በሆነ ሲስተም YouTube ላይ በሳምንቱ በጨመሩት የተመልካች ብዛት መሰረት በሚደረግ ዉድድር ነዉ።
1. Ethiopian Music : Eyu Tsega እዩ ፀጋ (ከማን ጋር ላወዳድርሽ)
• ያለው አጠቃላይ የተመልካች ብዛት 18,721,343 Views
‣ በዚህ ሳምንት ብቻ የጨመረው የተመልካች ብዛት + 327,795 Views
2. Mak Ezra – Tewehade – ማክ እዝራ – ተወሓደ
• ያለው አጠቃላይ የተመልካች ብዛት 27,723,498 Views
‣ በዚህ ሳምንት ብቻ የጨመረው የተመልካች ብዛት + 287,591 Views
3. MC Siyamregn – Alemitu | አለሚቱ
• ያለው አጠቃላይ የተመልካች ብዛት 271,195 Views
‣ በዚህ ሳምንት ብቻ የጨመረው የተመልካች ብዛት + 271,195 Views
4. Saint Mosses X Young CJ – GUNSHOT[4 ena 9]
• ያለው አጠቃላይ የተመልካች ብዛት 5,061,486 Views
‣ በዚህ ሳምንት ብቻ የጨመረው የተመልካች ብዛት + 209,754 Views
5. Nati Ker – Neger Neger | ነገር ነገር
• ያለው አጠቃላይ የተመልካች ብዛት 14,245,884 Views
‣ በዚህ ሳምንት ብቻ የጨመረው የተመልካች ብዛት + 193,149 Views
6. Lij Michael – የሺ | Yeshi
• ያለው አጠቃላይ የተመልካች ብዛት 819,615 Views
‣ በዚህ ሳምንት ብቻ የጨመረው የተመልካች ብዛት + 176,453 Views
7. ትምኒት ወልዳይ (ሻነ) – Timnit Welday (SHANE)
• ያለው አጠቃላይ የተመልካች ብዛት 12,408,020 Views
‣ በዚህ ሳምንት ብቻ የጨመረው የተመልካች ብዛት + 169,363 Views
8. SAINT MOSSES X YOUNG CJ X LIL PPCS X BOTLA DP – SPARTAN
• ያለው አጠቃላይ የተመልካች ብዛት 3,058,016 Views
‣ በዚህ ሳምንት ብቻ የጨመረው የተመልካች ብዛት + 169,342 Views
9. Robel Mideksa – Shall I Call you?
• ያለው አጠቃላይ የተመልካች ብዛት 5,879,955 Views
‣ በዚህ ሳምንት ብቻ የጨመረው የተመልካች ብዛት + 157,211 Views
10. Fikeraddis Nekatibeb – ዛሬም አትርሳኝ – Zarem Atirsagn
• ያለው አጠቃላይ የተመልካች ብዛት 1,883,859 Views
‣ በዚህ ሳምንት ብቻ የጨመረው የተመልካች ብዛት + 147,483 Views
ሙሉ ዝርዝሩን እዚህ ተጭነው ይመልከቱ 👉 [https://yenevibe.com/weekl...
---
🔔📢የኔ ቫይብ ለሁሉም ሙዚቃዎች ደረጃ የሚሰጠዉ በሳምንቱ የጨመሩትን የዩቲዩብ የተመልካች ብዛት በማወዳደር በትክክለኛ መረጃ ላይ ተመርኩዞ ብቻ ነዉ!🔔
👉 የሳምንቱን 100 ምርጥ የኢትዮጵያ ሙዚቃዎች ሙሉ ዝርዝር በ [https://yenevibe.com/weekl... መመልከት ይችላሉ።
---
የሳምንቱ ምርጥ 100 ሙዚቃዎች ደረጃ የሚያገኙት አውቶማቲክ እና ከሰዉ ንክኪ ነፃ በሆነ ሲስተም YouTube ላይ በሳምንቱ በጨመሩት የተመልካች ብዛት መሰረት በሚደረግ ዉድድር ነዉ።
1. Ethiopian Music : Eyu Tsega እዩ ፀጋ (ከማን ጋር ላወዳድርሽ)
• ያለው አጠቃላይ የተመልካች ብዛት 18,721,343 Views
‣ በዚህ ሳምንት ብቻ የጨመረው የተመልካች ብዛት + 327,795 Views
2. Mak Ezra – Tewehade – ማክ እዝራ – ተወሓደ
• ያለው አጠቃላይ የተመልካች ብዛት 27,723,498 Views
‣ በዚህ ሳምንት ብቻ የጨመረው የተመልካች ብዛት + 287,591 Views
3. MC Siyamregn – Alemitu | አለሚቱ
• ያለው አጠቃላይ የተመልካች ብዛት 271,195 Views
‣ በዚህ ሳምንት ብቻ የጨመረው የተመልካች ብዛት + 271,195 Views
4. Saint Mosses X Young CJ – GUNSHOT[4 ena 9]
• ያለው አጠቃላይ የተመልካች ብዛት 5,061,486 Views
‣ በዚህ ሳምንት ብቻ የጨመረው የተመልካች ብዛት + 209,754 Views
5. Nati Ker – Neger Neger | ነገር ነገር
• ያለው አጠቃላይ የተመልካች ብዛት 14,245,884 Views
‣ በዚህ ሳምንት ብቻ የጨመረው የተመልካች ብዛት + 193,149 Views
6. Lij Michael – የሺ | Yeshi
• ያለው አጠቃላይ የተመልካች ብዛት 819,615 Views
‣ በዚህ ሳምንት ብቻ የጨመረው የተመልካች ብዛት + 176,453 Views
7. ትምኒት ወልዳይ (ሻነ) – Timnit Welday (SHANE)
• ያለው አጠቃላይ የተመልካች ብዛት 12,408,020 Views
‣ በዚህ ሳምንት ብቻ የጨመረው የተመልካች ብዛት + 169,363 Views
8. SAINT MOSSES X YOUNG CJ X LIL PPCS X BOTLA DP – SPARTAN
• ያለው አጠቃላይ የተመልካች ብዛት 3,058,016 Views
‣ በዚህ ሳምንት ብቻ የጨመረው የተመልካች ብዛት + 169,342 Views
9. Robel Mideksa – Shall I Call you?
• ያለው አጠቃላይ የተመልካች ብዛት 5,879,955 Views
‣ በዚህ ሳምንት ብቻ የጨመረው የተመልካች ብዛት + 157,211 Views
10. Fikeraddis Nekatibeb – ዛሬም አትርሳኝ – Zarem Atirsagn
• ያለው አጠቃላይ የተመልካች ብዛት 1,883,859 Views
‣ በዚህ ሳምንት ብቻ የጨመረው የተመልካች ብዛት + 147,483 Views
ሙሉ ዝርዝሩን እዚህ ተጭነው ይመልከቱ 👉 [https://yenevibe.com/weekl...
3 months ago
🇩🇰 የዴንማርክ አምባሳደር በፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ያደረጉት ጉብኝት
#ethiopia | በኢትዮጵያ የዴንማርክ አምባሳደር ክቡር ሱን ክሮግስትረፕ ዛሬ የካቲት 26 ቀን 2018 ዓ.ም (March 5, 2026) በፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በመገኘት የሥራ ጉብኝት አድርገዋል።
የጉብኝቱና የውይይቱ ዋና ዋና ነጥቦች እንደሚከተለው ቀርበዋል፦
፩. የሪፎርም ሥራዎችና ዲጂታላይዜሽን
የአምባሳደሩ ዕይታ፦ አምባሳደር ሱን ክሮግስትረፕ ፍርድ ቤቱ እያከናወናቸው ያሉ የለውጥ ተግባራት የሚደነቁ መሆናቸውን ገልጸዋል። በተለይም የዳኝነት ሥርዓቱን ግልጽነትና ተጠያቂነት ለማስፈን እየተሰራ ያለው የዲጂታላይዜሽን (Digitalization) ሥራ ለፍትሕ ሥርዓቱ መጠናከር ትልቅ እመርታ መሆኑን ጠቅሰዋል።
መሠረተ ልማት፦ አምባሳደሩ በፍርድ ቤቱ የተገነቡ የቴክኖሎጂ መሠረተ ልማቶችን በአካል ተዘዋውረው ተመልክተዋል።
፪. የሁለትዮሽ ትብብርና ሥልጠና
የፕሬዝዳንቱ መልዕክት፦ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት ክቡር አቶ ቴዎድሮስ ምህረት፣ በኢትዮጵያና በዴንማርክ መካከል ያለው መልካም ግንኙነት በፍትሕ ዘርፉም ተጠናክሮ እንዲቀጥል ፍላጎታቸውን ገልጸዋል።
ምስጋና፦ በዴንማርክ የሰብዓዊ መብቶች ተቋም (Danish Institute for Human Rights) አማካኝነት ለኢትዮጵያ ዳኞች ለተሰጠው የሙያ ሥልጠና ኤምባሲው ላደረገው አስተዋጽኦ ፕሬዝዳንቱ ምስጋና አቅርበዋል።
፫. የቀጣይ የሥራ አቅጣጫ
ዴንማርክ በኢትዮጵያ በበርካታ ዘርፎች ላይ በጋራ እየሰራች መሆኑን የጠቀሱት አምባሳደሩ፣ በቀጣይም ከፍርድ ቤቶች ጋር ያለውን አጋርነት ይበልጥ ለማጠናከርና በትብብር ለመሥራት ያላቸውን ዝግጁነት አረጋግጠዋል።
ምንጭ፦
የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ኮሚዩኒኬሽንና ስትራቴጂያዊ አጋርነት ዳይሬክቶሬት
#ኢትዮጵያ #ዴንማርክ #ፍትሕ #ፌዴራልጠቅላይፍርድቤት #ዲጂታላይዜሽን #ethiopia #denmark #justicereform #digitaljudiciary #getu #temesgen #getutemesgen #ጌጡ #ተመስገን #ጌጡተመስገን
#ethiopia | በኢትዮጵያ የዴንማርክ አምባሳደር ክቡር ሱን ክሮግስትረፕ ዛሬ የካቲት 26 ቀን 2018 ዓ.ም (March 5, 2026) በፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በመገኘት የሥራ ጉብኝት አድርገዋል።
የጉብኝቱና የውይይቱ ዋና ዋና ነጥቦች እንደሚከተለው ቀርበዋል፦
፩. የሪፎርም ሥራዎችና ዲጂታላይዜሽን
የአምባሳደሩ ዕይታ፦ አምባሳደር ሱን ክሮግስትረፕ ፍርድ ቤቱ እያከናወናቸው ያሉ የለውጥ ተግባራት የሚደነቁ መሆናቸውን ገልጸዋል። በተለይም የዳኝነት ሥርዓቱን ግልጽነትና ተጠያቂነት ለማስፈን እየተሰራ ያለው የዲጂታላይዜሽን (Digitalization) ሥራ ለፍትሕ ሥርዓቱ መጠናከር ትልቅ እመርታ መሆኑን ጠቅሰዋል።
መሠረተ ልማት፦ አምባሳደሩ በፍርድ ቤቱ የተገነቡ የቴክኖሎጂ መሠረተ ልማቶችን በአካል ተዘዋውረው ተመልክተዋል።
፪. የሁለትዮሽ ትብብርና ሥልጠና
የፕሬዝዳንቱ መልዕክት፦ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት ክቡር አቶ ቴዎድሮስ ምህረት፣ በኢትዮጵያና በዴንማርክ መካከል ያለው መልካም ግንኙነት በፍትሕ ዘርፉም ተጠናክሮ እንዲቀጥል ፍላጎታቸውን ገልጸዋል።
ምስጋና፦ በዴንማርክ የሰብዓዊ መብቶች ተቋም (Danish Institute for Human Rights) አማካኝነት ለኢትዮጵያ ዳኞች ለተሰጠው የሙያ ሥልጠና ኤምባሲው ላደረገው አስተዋጽኦ ፕሬዝዳንቱ ምስጋና አቅርበዋል።
፫. የቀጣይ የሥራ አቅጣጫ
ዴንማርክ በኢትዮጵያ በበርካታ ዘርፎች ላይ በጋራ እየሰራች መሆኑን የጠቀሱት አምባሳደሩ፣ በቀጣይም ከፍርድ ቤቶች ጋር ያለውን አጋርነት ይበልጥ ለማጠናከርና በትብብር ለመሥራት ያላቸውን ዝግጁነት አረጋግጠዋል።
ምንጭ፦
የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ኮሚዩኒኬሽንና ስትራቴጂያዊ አጋርነት ዳይሬክቶሬት
#ኢትዮጵያ #ዴንማርክ #ፍትሕ #ፌዴራልጠቅላይፍርድቤት #ዲጂታላይዜሽን #ethiopia #denmark #justicereform #digitaljudiciary #getu #temesgen #getutemesgen #ጌጡ #ተመስገን #ጌጡተመስገን
Sponsored by
Surafel
Welcome
Welcome to ...
3 months ago
ዐድዋ፡- የአፍሪካና የመላው ጥቁር ሕዝቦች የነጻነት ብሩሕ ፋና!!
#ethiopia | ደቡብ አፍሪካዊው የፀረ-አፓርታይድ ታጋይ፣ የነጻነት አርበኛና የዓለም ሰላም ኖቤል ተሸላሚው፣ ኔልሰን ሮሂላላ ማንዴላ- የዐድዋ ድልን ፋይዳና ትሩፋት በተመለከተ፣ በአንድ ወቅት አፍሪካውያን መሪዎች በተገኙበት አንድ ትልቅ የስብሰባ መድረክ ላይ እንዲህ ብለው ነበር፤
"The Adowa Victory provided practical expression to Ethiopianism: self-worth, dignity, unity, confidence, self-reliance, race pride, spirituality, and freedom from colonialism."
ዐድዋ- በሺህ ዘመናት ታሪኳና ቅርስዋ፣ ገናና ሥልጣኔዋና አኩሪ ባህሏ ለምትታወቀው፣ በነጻነቷና በሉዓላዊነቷ ጸንታ የኖረችውን ሀገራችንን ኢትዮጵያን ዳግመኛ በዓለም መድረክ ከፍ ያደረገ ነው።
ዐድዋ የአፍሪካውያን፣ የአፍሪካ አሜሪካውያንና የመላው ጥቁር ሕዝቦች የነጻነት አለኝታ፣ የወኔና ስንቅ የሆነ፤ ሰው የመሆን ከፈጣሪ ዘንድ የተቸረ መለኮታዊ ፍቅርንና ክብርን ያላቀ ነው፡፡
በርግጥም ኔልሰን ማንዴላ በንግግራቸው ለመጥቀስ እንደሞከሩት ዐድዋ- ለኢትዮጵያዊነት ዝርግፍ ጌጥ፣ የተደነቀ ውበት፣ ሰው የመሆን ክብርንና የመንፈስ ልእልናን ያጎናጸፈ፣ ከዘረኝነት እኩይ እሳቤን የናደ፤ የቅኝ ግዛት ቀምበር እንዲሰበር ያደረገ አንፀባራቂ ድል ነው፡፡
ታሪክ እንደሚነግረን ጥቁር ሕዝቦች ለአፍሪካዊ ማንነታቸው፣ ታሪካቸው፣ ቅርሳቸው፣ ነጻነታቸውና ሉዓላዊነታቸው መከበርና ዕውን መኾን የአኅጉሪቷ እልፍ ልጆቿ ደም እንደ ጅረት ፈሷል፣ አጥንታቸውም ተከስክሷል፡፡
አፍሪካውያንና መላው ጥቁር ሕዝብ በሰስትና በናፍቆት የሚያስቡትና የሚያዩት አረንጓዴው፣ ቢጫውና ቀዩ ሰንደቀ ዓላማችን፣ በጀግኖች አባቶቻችንና እናቶቻችን ክቡር ደም መሥዋዕትነትና አጥንታቸው መከስከስ ያሸበረቀና ያንጸባረቀ ነው፡፡
ተወዳጇ ከያኒ እጅጋየሁ ሽባባው/ጂጂ ‹‹ዓድዋ›› በሚለው ተወዳጅ ዜማዋ ዜማዋ እንዲህ ብላ እንዳጎራጎረችው፤
"… የተሰጠኝ ሕይወት ዛሬ በነጻነት፣
ሰው ተከፍሎበታል ከደምና ከአጥንት፡፡
ስንት ወገን ወደቀ፣ በነጻነት ምድር፣
ትናገር ዓድዋ፣ ትናገር አገሬ፣
እንዴት እንደቆምኩኝ በፊታችሁ ዛሬ …፤"
ይህ ዛሬ በነጻነት የቆምንባት ምድር በብዙዎች፣ በእልፎች ክቡር ደም መሥዋዕትነት የጸና መኾኑን ለአፍታ እንኳን ልንዘነጋው አይገባም፡፡ በእነዛ ጥቁር መኾን እንደ ወንጀልና ክህደት በተቆጠረበት አስከፊ ዘመን፤ ለጥቁር ሕዝቦች ከእንሰሳ ያነሰ ክብር እንኳን በተነፈገበት የአፍሪካችን የጨለማና እንደ መርግ የከበደ የመከራ ዘመኗ- አፍሪካውያን የሰው ልጅ ሕሊና ሊሸከመው የማይችል ውርደትና መከራን አሳልፈዋል፡፡
ለዘመናት በእንዲህ ዓይነት ውርደትና መከራ ጀርባዋ ለጎበጠው አፍሪካና ለመላው ጥቁር ሕዝብ- እማማ ኢትዮጵያ አፍሪካውያንና ጥቁር ሕዝቦች ሁሉ በናፍቆትና በሰቀቀን የሚያስቧት፣ በዘላለም ቃል ኪዳን በልባቸው ጽላት የተጻፈች፣ የታተመች ከሩቅ አሻግረው የሚያይዋት አፍሪካዊት የነጻነት ቀንዲል፣ የነጻነታቸውና የሉዓላዊነታቸው የተስፋቸው፣ ምድር ነበረች፡፡
አገራችን ኢትዮጵያን በብዙዎች አፍሪካውያንና በመላው የጥቁር ሕዝብ ዘንድ የነጻነታቸው ተስፋና ብርሃን ተምሳሌት ሆና ከፍ ብላ እንደትታይ ያደረጓት በርካታ ታሪካዊ ሐቆች አሉ፡፡
ኢትዮጵያችን በሺሕ ዘመናት የሚለካው ታሪኳ፣ ጥንታዊና ገናና የኾነ ሥልጣኔዋ፣ ነጻነታቸውን አፍቃሪ ለኾኑ የዓለም ሕዝቦች ተምሳሌት የኾነው የልጆቿ የአይበገሬነት ጽኑ የነጻነት መንፈስ የሚጠቀስ ነው፡፡ ከዚህም ጋር ተያይዞ የሚነሣው አንጸባራቂው የዓድዋው ድል በግንባር ቀደምትነትና በዋነኝነት የሚጠቀስ ነው፡፡
ይህ መላው አፍሪካ በባርነት ቀንበር ስር ወድቆ በሚማቅቅበት ዘመን፣ ከምሥራቅ አፍሪካዊቷ፣ ጥንታዊት አገር የተሰማው የድል ብስራት፣ ለአውሮፓውያን ቅኝ ገዢዎች ሊሰሙትና ሊቀበሉት የተናነቃቸው ታላቅ መርዶ ነበር፡፡
በ1888 ዓ.ም. ከሮማ ገሥግሦ፣ ቀይ ባሕርን አቋርጦ ኢትዮጵያን ቅኝ ለመግዛት የመጣው ኃይል በጀግኖች አባቶቻችንና እናቶቻችን ብርቱ ክንድ ተመቶ በታላቅ እፍረት ወደመጣበት ተመለሰ፡፡ ያ አንፀባራቂ የዓድዋ ድልም በጥቁር ሕዝቦች ታሪክ ውስጥ አዲስ የታሪክ ምዕራፍን ከፈተ፡፡
የዚህ ድል ዜማም በዓለም ዙሪያ ሁሉ ከፍ ብሎ ተሰማ፡፡ በአውሮፓ የሚታተሙ ጋዜጦችም ድሉን አስመልክተው በፊት ገጾቻቸው ዘገቡ፡፡ ቪቫ ምኒልክ! ቪቫ ጣይቱ! የሚሉ የድል ብስራቶችና ዜናዎች በመላው ዓለም ናኙ፡፡
በአፍሪካ፣ በላቲን አሜሪካ፣ በካረቢያንና በጃሜይካ በዓድዋው የድል ስሜትና፣ በኢትዮጵያዊነት የነጻነት ተጋድሎ ሰሜት የተረገዙ ንቅናቄዎችም ብቅ ብቅ ማለት ጀመሩ፡፡ ዓድዋ የአፍሪካውያንና የመላው ጥቁር ሕዝቦች የነጻነት ቀንዲል ኾኖ ደምቆ፣ ፈክቶ አበራ፡፡ በባርነትና በቅኝ ግዛት ስር ኾነው የሚማቅቁ አፍሪካውያንና ጥቁር ሕዝቦችም ከዓድዋው ድል በኋላ ድምፃቸውን ከፍ አድርገው ማሰማት ጀመሩ፡፡
ሁጊንስና ጃክሰን የተባሉ አውሮፓውያን ምሁራን፤ An Introduction to African Civilizations with Main Currents in Ethiopian History, በሚል ርእስ ባስነበቡት መጽሐፋቸው እንደገለጹትም፤
"ዐፄ ምኒልክና የኢትዮጵያ ሰራዊት በኢጣሊያ ቅኝ ገዢ ኃይሎች ላይ የተጎነጸፉት ድል፣ ጥንታውያኑን ኢትዮጵያውያንን ዘመናት ያስቆጠረ ነጻነታቸውንና ሉዓላዊነታቸውን ዳግም በተግባር ያረጋገጠ ድል ነው፤" በማለት ምስክርነታቸውን ሲሰጡ፤
እንግሊዛዊው ጸሐፊ ጆርጅ በርኬሌይ ደግሞ፤ "የዓድዋ ድል ቅኝ ገዢ ተስፋፊ የኾኑ አውሮፓውያን ቆም ብለው እንዲያሰቡ ያደረጋቸው አንጸባራቂ ድል ነው፡፡" በማለት ነበር የገለጸው፡፡
ዐድዋ በቅኝ ግዛት ስር ወድቀው ሲማቅቁ ለነበሩ ለአፍሪካውያንና ለመላው ጥቁር ሕዝቦች የነጻነት ተስፋ ጮራን የፈነጠቀ፣ ለነጻነት ታጋዮች ትልቅ ወኔንና መነቃቃት የፈጠረ ድል ነው፡፡
ዐድዋ ለአፍሪካውያንና ለጥቁር ሕዝቦች ብቻ ሣይሆን ለሰው ልጆች ሁሉ- ሰው የመሆን ከፈጣሪ ዘንድ የተቸረን መለኮታዊ ፍቅርና ክብርን ከፍ ከፍ ያደረገ የድል፣ የነጻት ታላቅ ዓርማ ነው፡፡ ይህ የነጻት ድል በአፍሪካና በመላው ዓለም ሲሰማ፣ ዳግመኛ ኢትዮጵያና ኢትዮጵያዊነት በዓለም መድረክ አብቦ፣ ፈክቶና ደምቆ፣ ከፍ ከፍ ብሎ ታየ፡፡
ለመውጫ ያህል፤
የኬንያው የነፃነት ታጋይና ዐርበኛ ጆሞ ኬንያታ ለትምህርት እንግሊዝ አገር በነበሩበት ወቅት የዐድዋን ታላቅ የነጻነት መንፈስ በልባቸው የናኘውን ገጠመኝ እናስታውስ።
ነገሩ እንዲህ ነው። ጆሞ ኬንያታ በዩኒቨርስቲያቸው ቤተ-መጻሕፍት መደርደሪያ ላይ የኢትዮጵያን ታሪክ በሚተርከው መጽሐፍ ውስጥ ያገኙትን የዳግማዊ ዐጤ ምኒልክን ፎቶ ወደ ደረታቸው አስጠግተው በማቀፍ፣ ዓይኖቻቸው በደስታና በሲቃ እንባ ተሞልቶ እንዲህ አሉ፤
"ኦ! ምኒልክ የአፍሪካና ጥቁር ሕዝቦች ኩራት፣ ኦ! ኢትዮጵያ የአፍሪካ ድል ብስራት፣ የነጻነታችን ተስፋ መሬት፣ የልባችን ኩራት… የጥቁር ሕዝቦች የነጻነት ምልክት ታላቁ ንጉሥ ምኒልክ ሁሌም አከብርዎታለሁ!!"
ሰላም!!
ፍቅር እና ክብር የነጻነትን ክቡድ እና ክቡር መንፈስ ከዐድዋ ተራሮች እስከ አፍሪካና ዓለም ጫፍ ድረስ በክብር ለናኙት የዐድዋ ጀግኖች እናቶቻችንና አባቶቻችን ሁሉ!!
ፍቅር እና ክብር የነጻነትን ሕያውና ክቡድ መንፈስ በደማችን ላሰረፁብን፣ ኢትዮጵውያን ጀግኖች አባቶቻችንና እናቶቻችን ሁሉ!!
© Terefe Worku
#ethiopia | ደቡብ አፍሪካዊው የፀረ-አፓርታይድ ታጋይ፣ የነጻነት አርበኛና የዓለም ሰላም ኖቤል ተሸላሚው፣ ኔልሰን ሮሂላላ ማንዴላ- የዐድዋ ድልን ፋይዳና ትሩፋት በተመለከተ፣ በአንድ ወቅት አፍሪካውያን መሪዎች በተገኙበት አንድ ትልቅ የስብሰባ መድረክ ላይ እንዲህ ብለው ነበር፤
"The Adowa Victory provided practical expression to Ethiopianism: self-worth, dignity, unity, confidence, self-reliance, race pride, spirituality, and freedom from colonialism."
ዐድዋ- በሺህ ዘመናት ታሪኳና ቅርስዋ፣ ገናና ሥልጣኔዋና አኩሪ ባህሏ ለምትታወቀው፣ በነጻነቷና በሉዓላዊነቷ ጸንታ የኖረችውን ሀገራችንን ኢትዮጵያን ዳግመኛ በዓለም መድረክ ከፍ ያደረገ ነው።
ዐድዋ የአፍሪካውያን፣ የአፍሪካ አሜሪካውያንና የመላው ጥቁር ሕዝቦች የነጻነት አለኝታ፣ የወኔና ስንቅ የሆነ፤ ሰው የመሆን ከፈጣሪ ዘንድ የተቸረ መለኮታዊ ፍቅርንና ክብርን ያላቀ ነው፡፡
በርግጥም ኔልሰን ማንዴላ በንግግራቸው ለመጥቀስ እንደሞከሩት ዐድዋ- ለኢትዮጵያዊነት ዝርግፍ ጌጥ፣ የተደነቀ ውበት፣ ሰው የመሆን ክብርንና የመንፈስ ልእልናን ያጎናጸፈ፣ ከዘረኝነት እኩይ እሳቤን የናደ፤ የቅኝ ግዛት ቀምበር እንዲሰበር ያደረገ አንፀባራቂ ድል ነው፡፡
ታሪክ እንደሚነግረን ጥቁር ሕዝቦች ለአፍሪካዊ ማንነታቸው፣ ታሪካቸው፣ ቅርሳቸው፣ ነጻነታቸውና ሉዓላዊነታቸው መከበርና ዕውን መኾን የአኅጉሪቷ እልፍ ልጆቿ ደም እንደ ጅረት ፈሷል፣ አጥንታቸውም ተከስክሷል፡፡
አፍሪካውያንና መላው ጥቁር ሕዝብ በሰስትና በናፍቆት የሚያስቡትና የሚያዩት አረንጓዴው፣ ቢጫውና ቀዩ ሰንደቀ ዓላማችን፣ በጀግኖች አባቶቻችንና እናቶቻችን ክቡር ደም መሥዋዕትነትና አጥንታቸው መከስከስ ያሸበረቀና ያንጸባረቀ ነው፡፡
ተወዳጇ ከያኒ እጅጋየሁ ሽባባው/ጂጂ ‹‹ዓድዋ›› በሚለው ተወዳጅ ዜማዋ ዜማዋ እንዲህ ብላ እንዳጎራጎረችው፤
"… የተሰጠኝ ሕይወት ዛሬ በነጻነት፣
ሰው ተከፍሎበታል ከደምና ከአጥንት፡፡
ስንት ወገን ወደቀ፣ በነጻነት ምድር፣
ትናገር ዓድዋ፣ ትናገር አገሬ፣
እንዴት እንደቆምኩኝ በፊታችሁ ዛሬ …፤"
ይህ ዛሬ በነጻነት የቆምንባት ምድር በብዙዎች፣ በእልፎች ክቡር ደም መሥዋዕትነት የጸና መኾኑን ለአፍታ እንኳን ልንዘነጋው አይገባም፡፡ በእነዛ ጥቁር መኾን እንደ ወንጀልና ክህደት በተቆጠረበት አስከፊ ዘመን፤ ለጥቁር ሕዝቦች ከእንሰሳ ያነሰ ክብር እንኳን በተነፈገበት የአፍሪካችን የጨለማና እንደ መርግ የከበደ የመከራ ዘመኗ- አፍሪካውያን የሰው ልጅ ሕሊና ሊሸከመው የማይችል ውርደትና መከራን አሳልፈዋል፡፡
ለዘመናት በእንዲህ ዓይነት ውርደትና መከራ ጀርባዋ ለጎበጠው አፍሪካና ለመላው ጥቁር ሕዝብ- እማማ ኢትዮጵያ አፍሪካውያንና ጥቁር ሕዝቦች ሁሉ በናፍቆትና በሰቀቀን የሚያስቧት፣ በዘላለም ቃል ኪዳን በልባቸው ጽላት የተጻፈች፣ የታተመች ከሩቅ አሻግረው የሚያይዋት አፍሪካዊት የነጻነት ቀንዲል፣ የነጻነታቸውና የሉዓላዊነታቸው የተስፋቸው፣ ምድር ነበረች፡፡
አገራችን ኢትዮጵያን በብዙዎች አፍሪካውያንና በመላው የጥቁር ሕዝብ ዘንድ የነጻነታቸው ተስፋና ብርሃን ተምሳሌት ሆና ከፍ ብላ እንደትታይ ያደረጓት በርካታ ታሪካዊ ሐቆች አሉ፡፡
ኢትዮጵያችን በሺሕ ዘመናት የሚለካው ታሪኳ፣ ጥንታዊና ገናና የኾነ ሥልጣኔዋ፣ ነጻነታቸውን አፍቃሪ ለኾኑ የዓለም ሕዝቦች ተምሳሌት የኾነው የልጆቿ የአይበገሬነት ጽኑ የነጻነት መንፈስ የሚጠቀስ ነው፡፡ ከዚህም ጋር ተያይዞ የሚነሣው አንጸባራቂው የዓድዋው ድል በግንባር ቀደምትነትና በዋነኝነት የሚጠቀስ ነው፡፡
ይህ መላው አፍሪካ በባርነት ቀንበር ስር ወድቆ በሚማቅቅበት ዘመን፣ ከምሥራቅ አፍሪካዊቷ፣ ጥንታዊት አገር የተሰማው የድል ብስራት፣ ለአውሮፓውያን ቅኝ ገዢዎች ሊሰሙትና ሊቀበሉት የተናነቃቸው ታላቅ መርዶ ነበር፡፡
በ1888 ዓ.ም. ከሮማ ገሥግሦ፣ ቀይ ባሕርን አቋርጦ ኢትዮጵያን ቅኝ ለመግዛት የመጣው ኃይል በጀግኖች አባቶቻችንና እናቶቻችን ብርቱ ክንድ ተመቶ በታላቅ እፍረት ወደመጣበት ተመለሰ፡፡ ያ አንፀባራቂ የዓድዋ ድልም በጥቁር ሕዝቦች ታሪክ ውስጥ አዲስ የታሪክ ምዕራፍን ከፈተ፡፡
የዚህ ድል ዜማም በዓለም ዙሪያ ሁሉ ከፍ ብሎ ተሰማ፡፡ በአውሮፓ የሚታተሙ ጋዜጦችም ድሉን አስመልክተው በፊት ገጾቻቸው ዘገቡ፡፡ ቪቫ ምኒልክ! ቪቫ ጣይቱ! የሚሉ የድል ብስራቶችና ዜናዎች በመላው ዓለም ናኙ፡፡
በአፍሪካ፣ በላቲን አሜሪካ፣ በካረቢያንና በጃሜይካ በዓድዋው የድል ስሜትና፣ በኢትዮጵያዊነት የነጻነት ተጋድሎ ሰሜት የተረገዙ ንቅናቄዎችም ብቅ ብቅ ማለት ጀመሩ፡፡ ዓድዋ የአፍሪካውያንና የመላው ጥቁር ሕዝቦች የነጻነት ቀንዲል ኾኖ ደምቆ፣ ፈክቶ አበራ፡፡ በባርነትና በቅኝ ግዛት ስር ኾነው የሚማቅቁ አፍሪካውያንና ጥቁር ሕዝቦችም ከዓድዋው ድል በኋላ ድምፃቸውን ከፍ አድርገው ማሰማት ጀመሩ፡፡
ሁጊንስና ጃክሰን የተባሉ አውሮፓውያን ምሁራን፤ An Introduction to African Civilizations with Main Currents in Ethiopian History, በሚል ርእስ ባስነበቡት መጽሐፋቸው እንደገለጹትም፤
"ዐፄ ምኒልክና የኢትዮጵያ ሰራዊት በኢጣሊያ ቅኝ ገዢ ኃይሎች ላይ የተጎነጸፉት ድል፣ ጥንታውያኑን ኢትዮጵያውያንን ዘመናት ያስቆጠረ ነጻነታቸውንና ሉዓላዊነታቸውን ዳግም በተግባር ያረጋገጠ ድል ነው፤" በማለት ምስክርነታቸውን ሲሰጡ፤
እንግሊዛዊው ጸሐፊ ጆርጅ በርኬሌይ ደግሞ፤ "የዓድዋ ድል ቅኝ ገዢ ተስፋፊ የኾኑ አውሮፓውያን ቆም ብለው እንዲያሰቡ ያደረጋቸው አንጸባራቂ ድል ነው፡፡" በማለት ነበር የገለጸው፡፡
ዐድዋ በቅኝ ግዛት ስር ወድቀው ሲማቅቁ ለነበሩ ለአፍሪካውያንና ለመላው ጥቁር ሕዝቦች የነጻነት ተስፋ ጮራን የፈነጠቀ፣ ለነጻነት ታጋዮች ትልቅ ወኔንና መነቃቃት የፈጠረ ድል ነው፡፡
ዐድዋ ለአፍሪካውያንና ለጥቁር ሕዝቦች ብቻ ሣይሆን ለሰው ልጆች ሁሉ- ሰው የመሆን ከፈጣሪ ዘንድ የተቸረን መለኮታዊ ፍቅርና ክብርን ከፍ ከፍ ያደረገ የድል፣ የነጻት ታላቅ ዓርማ ነው፡፡ ይህ የነጻት ድል በአፍሪካና በመላው ዓለም ሲሰማ፣ ዳግመኛ ኢትዮጵያና ኢትዮጵያዊነት በዓለም መድረክ አብቦ፣ ፈክቶና ደምቆ፣ ከፍ ከፍ ብሎ ታየ፡፡
ለመውጫ ያህል፤
የኬንያው የነፃነት ታጋይና ዐርበኛ ጆሞ ኬንያታ ለትምህርት እንግሊዝ አገር በነበሩበት ወቅት የዐድዋን ታላቅ የነጻነት መንፈስ በልባቸው የናኘውን ገጠመኝ እናስታውስ።
ነገሩ እንዲህ ነው። ጆሞ ኬንያታ በዩኒቨርስቲያቸው ቤተ-መጻሕፍት መደርደሪያ ላይ የኢትዮጵያን ታሪክ በሚተርከው መጽሐፍ ውስጥ ያገኙትን የዳግማዊ ዐጤ ምኒልክን ፎቶ ወደ ደረታቸው አስጠግተው በማቀፍ፣ ዓይኖቻቸው በደስታና በሲቃ እንባ ተሞልቶ እንዲህ አሉ፤
"ኦ! ምኒልክ የአፍሪካና ጥቁር ሕዝቦች ኩራት፣ ኦ! ኢትዮጵያ የአፍሪካ ድል ብስራት፣ የነጻነታችን ተስፋ መሬት፣ የልባችን ኩራት… የጥቁር ሕዝቦች የነጻነት ምልክት ታላቁ ንጉሥ ምኒልክ ሁሌም አከብርዎታለሁ!!"
ሰላም!!
ፍቅር እና ክብር የነጻነትን ክቡድ እና ክቡር መንፈስ ከዐድዋ ተራሮች እስከ አፍሪካና ዓለም ጫፍ ድረስ በክብር ለናኙት የዐድዋ ጀግኖች እናቶቻችንና አባቶቻችን ሁሉ!!
ፍቅር እና ክብር የነጻነትን ሕያውና ክቡድ መንፈስ በደማችን ላሰረፁብን፣ ኢትዮጵውያን ጀግኖች አባቶቻችንና እናቶቻችን ሁሉ!!
© Terefe Worku
3 months ago
ታዳጊዎችን የሚያሳትፈው "ሮቦቲክስ ለበጎ ዓላማ" ይፋ ተደረገ
📌 አሸናፊዎች ስዊዘርላንድ በሚካሄደው ዓለም አቀፍ ውድድር ይሳተፋሉ!
#ethiopia | በዓለም አቀፉ የቴሌኮሙኒኬሽን ህብረት አዘጋጅነት የሚካሄደውና ዕድሜያቸው ከ10 እስከ 18 ዓመት የሆኑ ታዳጊዎችን የሚያሳትፈው "ሮቦቲክስ ለበጎ ዓላማ" የሮቦቲክስ ሻምፒዮና የ2026 የውድድር ይፋ ተደርጓል።
ይህ ታላቅ ሀገራዊ ንቅናቄ በኤግዚት ሲስተምስ እና ልዩ ዝግጅቶች አስተባባሪነት የሚመራ ሲሆን፣ የኢትዮጵያ ወጣቶች በአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ (AI) እና በሮቦቲክስ ዘርፍ ያላቸውን ክህሎት ተጠቅመው ዓለም አቀፍ ችግሮችን እንዲፈቱ ዕድል ለመፍጠር ያለመ መሆኑን ገልጿል።
የዘንድሮው ውድድር ዋና ትኩረቱን በኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ውስጥ ወሳኝ በሆነው "የምግብ ዋስትና እና ዘመናዊ ግብርና" ላይ ያደረገ ሲሆን ተማሪዎች ክፍት ምንጭ (Open-source) የሆኑ ቴክኖሎጂዎችን በመጠቀም ለግብርናው ዘርፍ መፍትሄ የሚሰጡ ሮቦቶችን ዲዛይን የማድረግ፣ የመገንባት እና ፕሮግራም የማድረግ ኃላፊነት ተጥሎባቸዋል።
ይህም ወጣቶች የንድፈ-ሀሳብ እውቀታቸውን ወደ ተግባራዊ ሀገር በቀል የፈጠራ ስራዎች እንዲቀይሩ ያስችላቸዋል።
በማስጀመሪያ መርሃ-ግብሩ ላይ የተገኙት የሥራና ክህሎት ሚኒስትር ዴኤታ ክቡር አቶ ሰለሞን ሶካ ባደረጉት ንግግር፣ ይህ ውድድር በኢትዮጵያ የዲጂታል ኢኮኖሚ ግንባታ ውስጥ ያለውን ጉልህ ሚና ገልጸዋል። መንግስት ወጣቶች በቴክኖሎጂ ታግዘው ሀገራዊ ችግሮችን እንዲፈቱ አስፈላጊውን ድጋፍ እንደሚያደርግ ያረጋገጡት ሚኒስትር ዴኤታው፣ እንዲህ ያሉ መድረኮች ለሀገር በቀል የፈጠራ ስራዎች መጎልበት ያላቸውን ፋይዳ አጽንኦት ሰጥተውበታል።
የኤግዚት ሲስተምስ ዋና ስራ አስኪያጅ ወይዘሮ ሔለን አቢ በበኩላቸው፣ ይህ ፕሮግራም ኢትዮጵያን ከቴክኖሎጂ ተጠቃሚነት ወደ መፍትሔ ፈጣሪነት የምትሸጋገርበት ድልድይ መሆኑን ገልጸው፤ ውድድሩ በክልል ማጣሪያዎች፣ በሜንቶርሺፕ እና በቴክኒክ ስልጠናዎች ታጅቦ ዓመቱን ሙሉ የሚቀጥል የፈጠራ ጉዞ እንደሆነ አስረድተዋል።
ሀገራዊ የማጣሪያ ውድድሩ መጋቢት 19 ቀን 2018 ዓ.ም በአዲስ አበባ በሚገኘው የኢትዮጵያ ሳይንስ ሙዚየም በድምቀት ይካሄዳል።
በጁኒየር እና በሲኒየር ምድቦች አሸናፊ የሚሆኑ ሁለት ምርጥ ቡድኖች በስዊዘርላንድ ጄኔቫ በሚካሄደው "AI for Good Global Summit 2026" ላይ ኢትዮጵያን ወክለው የመሳተፍ ዕድል ያገኛሉ።
ለአሸናፊዎቹ ሙሉ ወጪያቸው የተሸፈነ የጉዞ ትኬት፣ የመግቢያ ፓስ እና ምግብ የሚቀርብላቸው ሲሆን፣ ከተባበሩት መንግስታት ድርጅት (UN) እና ከዓለም አቀፍ የቴክኖሎጂ መሪዎች ጋር የመገናኘት ሰፊ ዕድል ይኖራቸዋል ተብላል።
#roboticsforgood #aiforgood #ethiopiatech2026 #youthinnovation #stemethiopia #foodsecurityai #exitsystems #itu #roboticschallenge #futureleaders #digitalethiopialove
📌 አሸናፊዎች ስዊዘርላንድ በሚካሄደው ዓለም አቀፍ ውድድር ይሳተፋሉ!
#ethiopia | በዓለም አቀፉ የቴሌኮሙኒኬሽን ህብረት አዘጋጅነት የሚካሄደውና ዕድሜያቸው ከ10 እስከ 18 ዓመት የሆኑ ታዳጊዎችን የሚያሳትፈው "ሮቦቲክስ ለበጎ ዓላማ" የሮቦቲክስ ሻምፒዮና የ2026 የውድድር ይፋ ተደርጓል።
ይህ ታላቅ ሀገራዊ ንቅናቄ በኤግዚት ሲስተምስ እና ልዩ ዝግጅቶች አስተባባሪነት የሚመራ ሲሆን፣ የኢትዮጵያ ወጣቶች በአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ (AI) እና በሮቦቲክስ ዘርፍ ያላቸውን ክህሎት ተጠቅመው ዓለም አቀፍ ችግሮችን እንዲፈቱ ዕድል ለመፍጠር ያለመ መሆኑን ገልጿል።
የዘንድሮው ውድድር ዋና ትኩረቱን በኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ውስጥ ወሳኝ በሆነው "የምግብ ዋስትና እና ዘመናዊ ግብርና" ላይ ያደረገ ሲሆን ተማሪዎች ክፍት ምንጭ (Open-source) የሆኑ ቴክኖሎጂዎችን በመጠቀም ለግብርናው ዘርፍ መፍትሄ የሚሰጡ ሮቦቶችን ዲዛይን የማድረግ፣ የመገንባት እና ፕሮግራም የማድረግ ኃላፊነት ተጥሎባቸዋል።
ይህም ወጣቶች የንድፈ-ሀሳብ እውቀታቸውን ወደ ተግባራዊ ሀገር በቀል የፈጠራ ስራዎች እንዲቀይሩ ያስችላቸዋል።
በማስጀመሪያ መርሃ-ግብሩ ላይ የተገኙት የሥራና ክህሎት ሚኒስትር ዴኤታ ክቡር አቶ ሰለሞን ሶካ ባደረጉት ንግግር፣ ይህ ውድድር በኢትዮጵያ የዲጂታል ኢኮኖሚ ግንባታ ውስጥ ያለውን ጉልህ ሚና ገልጸዋል። መንግስት ወጣቶች በቴክኖሎጂ ታግዘው ሀገራዊ ችግሮችን እንዲፈቱ አስፈላጊውን ድጋፍ እንደሚያደርግ ያረጋገጡት ሚኒስትር ዴኤታው፣ እንዲህ ያሉ መድረኮች ለሀገር በቀል የፈጠራ ስራዎች መጎልበት ያላቸውን ፋይዳ አጽንኦት ሰጥተውበታል።
የኤግዚት ሲስተምስ ዋና ስራ አስኪያጅ ወይዘሮ ሔለን አቢ በበኩላቸው፣ ይህ ፕሮግራም ኢትዮጵያን ከቴክኖሎጂ ተጠቃሚነት ወደ መፍትሔ ፈጣሪነት የምትሸጋገርበት ድልድይ መሆኑን ገልጸው፤ ውድድሩ በክልል ማጣሪያዎች፣ በሜንቶርሺፕ እና በቴክኒክ ስልጠናዎች ታጅቦ ዓመቱን ሙሉ የሚቀጥል የፈጠራ ጉዞ እንደሆነ አስረድተዋል።
ሀገራዊ የማጣሪያ ውድድሩ መጋቢት 19 ቀን 2018 ዓ.ም በአዲስ አበባ በሚገኘው የኢትዮጵያ ሳይንስ ሙዚየም በድምቀት ይካሄዳል።
በጁኒየር እና በሲኒየር ምድቦች አሸናፊ የሚሆኑ ሁለት ምርጥ ቡድኖች በስዊዘርላንድ ጄኔቫ በሚካሄደው "AI for Good Global Summit 2026" ላይ ኢትዮጵያን ወክለው የመሳተፍ ዕድል ያገኛሉ።
ለአሸናፊዎቹ ሙሉ ወጪያቸው የተሸፈነ የጉዞ ትኬት፣ የመግቢያ ፓስ እና ምግብ የሚቀርብላቸው ሲሆን፣ ከተባበሩት መንግስታት ድርጅት (UN) እና ከዓለም አቀፍ የቴክኖሎጂ መሪዎች ጋር የመገናኘት ሰፊ ዕድል ይኖራቸዋል ተብላል።
#roboticsforgood #aiforgood #ethiopiatech2026 #youthinnovation #stemethiopia #foodsecurityai #exitsystems #itu #roboticschallenge #futureleaders #digitalethiopialove
3 months ago
የ"ሮቦቲክስ ለበጎ ዓላማ" የወጣቶች ውድድር በኢትዮጵያ ሊካሄድ ነው።
📌 አሸናፊዎች ስዊዘርላንድ በሚካሄደው ዓለም አቀፍ ውድድር ይሳተፋሉ!
#fastmereja I ዕድሜያቸው ከ10 እስከ 18 ለሆኑ ወጣቶች የተዘጋጀውና በዓለም አቀፉ የቴሌኮሙኒኬሽን ህብረት (ITU) የሚመራው "ሮቦቲክስ ለበጎ ዓላማ" የወጣቶች ሀገራዊ ውድድር በይፋ መጀመሩ ተበሰረ።
በዘንድሮው ዓመት ተወዳዳሪዎች በምግብ ዋስትና እና በግብርና ላይ ለሚታዩ ችግሮች መፍትሔ የሚሆኑ ሮቦቶችን ይሠራሉ።
ውድድሩ መጋቢት 19 ቀን 2018 ዓ.ም. በኢትዮጵያ ሳይንስ ሙዚየም በአዲስ አበባ ይካሄዳል።
በጁኒየር እና ሲኒየር ምድብ አሸናፊ የሚሆኑ ሁለት ቡድኖች በጄኔቫ፣ ስዊዘርላንድ በሚካሄደው ዓለም አቀፍ ውድድር ላይ እንዲሳተፉ ሙሉ ወጪያቸው የተሸፈነ ጉዞ ይበረከትላቸዋል።
ውድድሩ ወጣቶች በሳይንስና ቴክኖሎጂ (STEM) የታገዘ የችግር አፈታት ክህሎት እንዲያዳብሩና ኢትዮጵያን በዓለም አቀፍ የቴክኖሎጂ መድረክ እንዲወክሉ ለማስቻል የታለመ ነው።
የውድድሩ አዘጋጅ የኤግዚት ሲስተምስ ዋና ስራ አስፈፃሚ በሰጡት መግለጫ፣ ይህ ፕሮግራም ኢትዮጵያን የቴክኖሎጂ መፍትሔ ፈጣሪ ለማድረግ የሚደረግ ሀገራዊ ንቅናቄ መሆኑን ገልጸዋል።
ኢትዮጵያን የቴክኖሎጂ ተጠቃሚ ብቻ ሳትሆን የመፍትሔ ፈጣሪ እንድትሆን እናስቀምጣት የተባለ ሲሆን በጋራ በመሆን 'ሮቦቲክስ ለበጎ ዓላማ' (Robotics for Good)ን ውድድር ብቻ ሳይሆን፣
ሀገራዊ ንቅናቄ እናደርገዋለን ብሏል።
#ኹነት
📌 አሸናፊዎች ስዊዘርላንድ በሚካሄደው ዓለም አቀፍ ውድድር ይሳተፋሉ!
#fastmereja I ዕድሜያቸው ከ10 እስከ 18 ለሆኑ ወጣቶች የተዘጋጀውና በዓለም አቀፉ የቴሌኮሙኒኬሽን ህብረት (ITU) የሚመራው "ሮቦቲክስ ለበጎ ዓላማ" የወጣቶች ሀገራዊ ውድድር በይፋ መጀመሩ ተበሰረ።
በዘንድሮው ዓመት ተወዳዳሪዎች በምግብ ዋስትና እና በግብርና ላይ ለሚታዩ ችግሮች መፍትሔ የሚሆኑ ሮቦቶችን ይሠራሉ።
ውድድሩ መጋቢት 19 ቀን 2018 ዓ.ም. በኢትዮጵያ ሳይንስ ሙዚየም በአዲስ አበባ ይካሄዳል።
በጁኒየር እና ሲኒየር ምድብ አሸናፊ የሚሆኑ ሁለት ቡድኖች በጄኔቫ፣ ስዊዘርላንድ በሚካሄደው ዓለም አቀፍ ውድድር ላይ እንዲሳተፉ ሙሉ ወጪያቸው የተሸፈነ ጉዞ ይበረከትላቸዋል።
ውድድሩ ወጣቶች በሳይንስና ቴክኖሎጂ (STEM) የታገዘ የችግር አፈታት ክህሎት እንዲያዳብሩና ኢትዮጵያን በዓለም አቀፍ የቴክኖሎጂ መድረክ እንዲወክሉ ለማስቻል የታለመ ነው።
የውድድሩ አዘጋጅ የኤግዚት ሲስተምስ ዋና ስራ አስፈፃሚ በሰጡት መግለጫ፣ ይህ ፕሮግራም ኢትዮጵያን የቴክኖሎጂ መፍትሔ ፈጣሪ ለማድረግ የሚደረግ ሀገራዊ ንቅናቄ መሆኑን ገልጸዋል።
ኢትዮጵያን የቴክኖሎጂ ተጠቃሚ ብቻ ሳትሆን የመፍትሔ ፈጣሪ እንድትሆን እናስቀምጣት የተባለ ሲሆን በጋራ በመሆን 'ሮቦቲክስ ለበጎ ዓላማ' (Robotics for Good)ን ውድድር ብቻ ሳይሆን፣
ሀገራዊ ንቅናቄ እናደርገዋለን ብሏል።
#ኹነት
3 months ago
ዳሽን ባንክ ለደንበኞቹ የኢፍጣር መርሃ ግብር አዘጋጀ
#ethiopia | ዳሽን ባንክ የረመዳን ወርን ምክንያት በማድረግ ለደንበኞቹ ያዘጋጀውን ልዩ የኢፍጣር መርሃ ግብር በሸራተን አዲስ ሆቴል አካሄደ።
መርሃ ግብሩ ባንኩ ያለውን ማህበራዊ ተሳትፎ ለማሳደግና ከደንበኞቹ ጋር ያለውን ግንኙነት ይበልጥ ለማጠናከር ያለመ መሆኑ ተገልጿል።
በዝግጅቱ ላይ የባንኩ ዋና ስራ አስፈጻሚ አቶ አስፋው ዓለሙ ባደረጉት ንግግር፤ ለባንኩ ደንበኞችና ለመላው የእስልምና እምነት ተከታዮች የእንኳን አደረሳችሁ መልዕክት አስተላልፈዋል።
አቶ አስፋው አክለውም ዳሽን ባንክ ከደንበኞች እሴትና የፋይናንስ ፍላጎት ጋር የሚጣጣሙ፣ የሸሪዓ መርሆዎችን ያከበሩ የባንክ አገልግሎቶችን አጠናክሮ እንደሚቀጥል አረጋግጠዋል።
ማህበራዊ ኃላፊነትና ከወለድ ነፃ የባንክ አገልግሎት
ባንኩ ከወለድ ነፃ የባንክ አገልግሎት (ሸሪካ) ማህበራዊ ኃላፊነቱን ለመወጣት ባለው ቁርጠኝነት መሰረት ባለፈው ዓመት ካከናወናቸው ተግባራት መካከል የሚከተሉት ይጠቀሳሉ፦
ከደንበኞች በአደራ መልክ የሰበሰበውን ከ22 ሚሊዮን ብር በላይ ለ31 አገር በቀል የበጎ አድራጎት ድርጅቶች ማከፋፈሉ፤
በሶማሌ ክልል ለሚገኙ ስራ ፈጣሪዎች ከወለድ ነፃ በሆነ መንገድ የ100 ሚሊዮን ብር ተዘዋዋሪ ብድር ማቅረቡ።
ዳሽን ባንክ በአሁኑ ወቅት ከ1.5 ሚሊዮን በላይ የኢንተረስት ፍሪ (ከወለድ ነፃ) አገልግሎት ተጠቃሚ ደንበኞች እንዳሉት የገለጸ ሲሆን፣ ይህም ባንኩ ያለውን ሁሉን አቀፍነትና የጋራ ተጠቃሚነት ባህል እንደሚያሳይ ተጠቁሟል።
ባንኩ በዘርፉ ባሳየው ጥንካሬ በ2023 በዱባይ በተካሄደው 9ኛው የኢስላሚክ ሪቴል ባንክ ሽልማት ላይ "በኢትዮጵያ ጠንካራው የኢስላሚክ የችርቻሮ ባንክ መስኮት" (The Strongest Islamic Retail Banking Window in Ethiopia) የሚል እውቅና ማግኘቱም ይታወሳል።
በተጨማሪም ዳሽን ባንክ ዓለም አቀፍ የእስልምና ፋይናንስ ተቋማትን የሂሳብ አያያዝ፣ የኦዲትና የሸሪዓ መስፈርቶችን የሚያወጣው AAOIFI (The Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions) አባል የሆነ ብቸኛው የኢትዮጵያ የፋይናንስ ተቋም ነው።
#dashenbank #iftarprogram #islamicbanking #shariacompliant #ethiopianbanking #ramadankareem #financialinclusion
#ethiopia | ዳሽን ባንክ የረመዳን ወርን ምክንያት በማድረግ ለደንበኞቹ ያዘጋጀውን ልዩ የኢፍጣር መርሃ ግብር በሸራተን አዲስ ሆቴል አካሄደ።
መርሃ ግብሩ ባንኩ ያለውን ማህበራዊ ተሳትፎ ለማሳደግና ከደንበኞቹ ጋር ያለውን ግንኙነት ይበልጥ ለማጠናከር ያለመ መሆኑ ተገልጿል።
በዝግጅቱ ላይ የባንኩ ዋና ስራ አስፈጻሚ አቶ አስፋው ዓለሙ ባደረጉት ንግግር፤ ለባንኩ ደንበኞችና ለመላው የእስልምና እምነት ተከታዮች የእንኳን አደረሳችሁ መልዕክት አስተላልፈዋል።
አቶ አስፋው አክለውም ዳሽን ባንክ ከደንበኞች እሴትና የፋይናንስ ፍላጎት ጋር የሚጣጣሙ፣ የሸሪዓ መርሆዎችን ያከበሩ የባንክ አገልግሎቶችን አጠናክሮ እንደሚቀጥል አረጋግጠዋል።
ማህበራዊ ኃላፊነትና ከወለድ ነፃ የባንክ አገልግሎት
ባንኩ ከወለድ ነፃ የባንክ አገልግሎት (ሸሪካ) ማህበራዊ ኃላፊነቱን ለመወጣት ባለው ቁርጠኝነት መሰረት ባለፈው ዓመት ካከናወናቸው ተግባራት መካከል የሚከተሉት ይጠቀሳሉ፦
ከደንበኞች በአደራ መልክ የሰበሰበውን ከ22 ሚሊዮን ብር በላይ ለ31 አገር በቀል የበጎ አድራጎት ድርጅቶች ማከፋፈሉ፤
በሶማሌ ክልል ለሚገኙ ስራ ፈጣሪዎች ከወለድ ነፃ በሆነ መንገድ የ100 ሚሊዮን ብር ተዘዋዋሪ ብድር ማቅረቡ።
ዳሽን ባንክ በአሁኑ ወቅት ከ1.5 ሚሊዮን በላይ የኢንተረስት ፍሪ (ከወለድ ነፃ) አገልግሎት ተጠቃሚ ደንበኞች እንዳሉት የገለጸ ሲሆን፣ ይህም ባንኩ ያለውን ሁሉን አቀፍነትና የጋራ ተጠቃሚነት ባህል እንደሚያሳይ ተጠቁሟል።
ባንኩ በዘርፉ ባሳየው ጥንካሬ በ2023 በዱባይ በተካሄደው 9ኛው የኢስላሚክ ሪቴል ባንክ ሽልማት ላይ "በኢትዮጵያ ጠንካራው የኢስላሚክ የችርቻሮ ባንክ መስኮት" (The Strongest Islamic Retail Banking Window in Ethiopia) የሚል እውቅና ማግኘቱም ይታወሳል።
በተጨማሪም ዳሽን ባንክ ዓለም አቀፍ የእስልምና ፋይናንስ ተቋማትን የሂሳብ አያያዝ፣ የኦዲትና የሸሪዓ መስፈርቶችን የሚያወጣው AAOIFI (The Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions) አባል የሆነ ብቸኛው የኢትዮጵያ የፋይናንስ ተቋም ነው።
#dashenbank #iftarprogram #islamicbanking #shariacompliant #ethiopianbanking #ramadankareem #financialinclusion
3 months ago
አዲሱ የንግድ ህግ ለኢትዮጵያ ንግድ እድገት ያለው ፋይዳ
የንግድ አዋጅ ቁጥር 1243/13
ጠበቃና የህግ አማካሪ ፋንታሁን ደለለው
0929101037,0983337690
1. መግቢያ
#ethiopia | በ1952 ዓ.ም የወጣው ነባሩ የንግድ ህግ አዲሱ የንግድ ህግ 2013 ዓ.ም እስኪወጣ ድረስ የኢትዮጲያ የንግድ ስረአትን መስመር በማሥያዝ ረገድ ቀላል የማይባል ሚና የነበረው ሲሆን በዚህም ነጋዴ ማለት ምን ፤ ምን የሚሰራ ስለመሆኑ በነባሩ ንግድ ህግ አንቀጽ 5 ላይ የተቀመጠ ከመሆነኑም ባሻግር በግል እና በማህበር ወይም በመደራጀት እንዴት ሊሰራ እንደሚችል አወቃቀሩን (structures), አመሰራረቱን (formations), መብት ግዴታዎች አጠቃላይ መደንገጋቸውን ማስታወስ ይቻላል፡፡1 ሲሆን በተነጻጻሪም በዚህ በአዲሱ የንግድ ህግም በዚህ ይዘት የተደገገ ሲሆን ተሻሽሎ የተቀመጡ ድንጋጌዎችም ስፍረውበታል፡፡
ለዚህ ጽሁፍ መነሻ የሆነውም አዲሱ የንግድ ህግ የወጣበትን ምክንያት ማሰስ እና እነዚህስ ልዩነቶች ምንድን ናቸው፤ ተሻሽሎ በመምጣቱ ይዞ የመጣው ፋይዳ ምንድ ነው የሚሉትን ነጥቦች በአጭሩ ለመዳሰስ ነው፡፡
2. አዲሱ የንግድ ህግ የወጣበት ምክንያት
ከላይ በመግቢያው ለመግለጽ እንደሞከርኩት በንጉሱ አሰተዳደር የኢኮኖሚእድገትን እና የህዝብ ተጠቃሚነትን ለማረጋጥ ለንግድ ስራ ጽኑ የህግ መሰረት መጣል የግድ አስፈላጊ በመሆኑ በ1952 ዓ.ም የወጣው የኢትዮጲያ የንግድ ህግ ለዚህ ዓላማ ከግብ መድረስ አስፈላጊውን መደላደል ለማድረግ
አንበሳውን ድርሻ ይወስዳል፡፡ ይሁን እንጂ ህጉ ከወጣበት ጊዜ አንስቶ ባለፉት ስልሳ አመታት ብዙ ነገሮች ተለውጠዋል፡፡ የንግድ እና የመዋእለን ንዋይ ፍሰት እጅግ ከመጨመራቸውም በላይ እያደር አለምአቀፋዊ ባህሪ እየተላበሱ መጥተዋል፡፡
እነዚህ ክስተቶች በተለይ ኢትዮጲያ ገበያ መር ስረአት መከተል ከጀመረችበት ጊዜ ጀምሮ ህጉ እንዲከለስ ምክነንያትን የፈጠረ ሲሆን ከዚህም የተነሳ በህጉ ውስጥ አንዳንድ ክፍተቶች ታይተዋል፡፡ ከእነዚህ አለምአቀፍዊ የንግድ እንቅስቃሴ መስተጋብር
እነዲሁም ኢትዮፒያ አሁን ካለችበት ገበያመር የንግድ እንቅስቃሴ አንጻር ለአፈጻጸም የማይመቹ እና ለተለያዩ ትርጉሞች የተጋለጡ ድንጋጌዎቸች እንዳሉ ተስተውሏል፡፡ በዚህም ምክንያት ዛሬ ኢትዮጲያ ለደረሰችበት የኢኮኖሚ እንቅስቃሴ ደረጃ ህጉ የተሟላ አለመሆኑን ድምዳሜ ላይ ተደርስዋል፡፡
ስለዚህ የኢትዮጲያ አለምአቀፍ ተወዳዳሪነትን ለማረጋገጥ የኢኮኖሚ እንቅስቃሴን ለማስፋፈት፤የነጋዴዎችን፤የባለሃብቶችን እና በህጉ ጥቅማቸው በቀጥታ የሚነካ ባለድርሻ አካላት መብቶችን በሚዛናዊ ሁኔታ ለማስተናገድ ብሎም የዜጎችን የኑሮ ደረጃ ለማሳደግ አዲሱን የንግድ ህግ ማውጣት አስፈላጊ ሆኖ ተገኝትዋል፡፡
3. በአዲሱ ንግድ ህግ የተካተቱ ነጥቦች
በዚህ ክፍል በአዲሱ ንግድ ማለትም በአዋጅ ቁጥር 1243/13 የተካተቱትን ጉዳዮች ከምክንያታቸው ጭምር አጠር አጠር ባለ መንገድ አስቀምጠናል።
3.1. ኀላፊነቱ የተወሰነ የሽርክና ማህበር
ኀላፊነቱ የተወሰነ የሽርክና ማህበር በአዲሱ የንግድ ህግ ከተካተቱት አዳዲሰ የንግድ ማህበራት አንዱ
ነው፡፡ ሥያሜው ዕንደሚያመለክተው ይህ የሽርክና ማህበር ውስጥ ያ አባላት በሙሉ ለማህበሩ ዕዳ ያለባቸው ኃላፊነት የተወሰነ ሲሆን ይህም በንግድ ህጉ አንቀጽ 221 ላይ የተቀመጠ ነው፡፡ ይሀውም ሁለት እና ከዚያ በላይ የሆኑ ሰወች የሙያና ለሙያው ደጋፊ ደጋፊ የሆነ አገልግሎት ለመስጠት
የሚያቐቐሙት ሲሆን የማህበርተኞች ኀላፊነት በመዋጮቹ የተወሰነ የንግድ ማህበር ነው፡፡ ለዚህ ማህበር አላማ፣ የሙያ አገልግሎት ማለት በህግ አግባብ ባለው አካል በተሰጠ የሙያ ፍቃድ መሰረት የሚሰጥ አገልግሎት ነው፡፡
3.2. ባለአንድ አባል ኀላፊነቱ የተወሰነ የግል ኩባንያ
ይህ ኩባንያ ወይም ማህበር ከ534 እስከ 545 ድረስ ባሉት አዲሱ የንግድ ህግ ውስጥ ለመጀመርያ ጊዜ የገባ ሲሆን በአንቀጽ 534 ላይ አእንደተቀመጠው ማህበር ሲል ያሰቀመጠ ቢሆንም በአንድ ሰው የሚቐቐም ነው፡፡ ይህ ማህበር የተካተተበት አላማም በማህበሩ አባል አንድ ብቻ ሊሆን በሚገደድበት ጊዜ ከንግድ ማህበሩ ባህርይ አንጻር በዚህ አግባብ ተዘጋጅቶ የንግድ እንቅስቀሴውን ለማሰቀጠል ሲባል የተመሰረተ መሆኑን የሚሰማሙበት ነው፡፡
3.3. አመሰራረት
በነባሩ የንግድ ህግ የንግድ ማህበራትን ለመመስረት የመመስረጫ እና የመተዳደርያ ጽሁፍ የሚያስፈልግ ሲሆን ነገር ግን በአዲሱ የንግድ ህግ ማህበር የመመስረቻ ጽሁፍ ብጫ አስፈላጊ መሆኑን የተደነገገ ነው፡፡ በህብረት ሽርክና ማህበር አንቀጽ 185፣የአክስዮን ማህበር አንቀጽ 255 ፣
ኃላፊነቱ የተወሰነ ማህበር በተመለከተ አንቀጽ 500 ላይ የተደነገገ ነው፡፡ በአጠቃላይ ለንግድ ማህበራት አመሰራረት የመተዳደርያ ደንብን በማስቀረት የመመስረቻ ጽሁፍ በቂ ሲሆን በዚህ ላይ
የንግድ ማህበሩን አላማ ፤ ጥቅም፤መብት፤ግዴታ የመሳሰሉት ሰፋ ያለ ዝርዝር ጉዳዮች የሚሰፍሩበት ነው፡፡
3.4. የአነስተኛ ባለአክስኖች መብት እና ጥበቃ
ቀደም ሲል የነበረው የኢትዮጲያ ንግድ ህግ ለአነስተኛ ባለአክስዮኖች የሚያደርገው ጥበቃ የተለያየ
ጥናት እነንደሚያሳየው ከሌሎች ሀገሮች አንጻር በአማካይ አነስተኛ ሲሆን በአዲሱ ህግ ግን ብዙ ማሻሻዮች የተደረገ ነው፡፡5 ይሀውም አነስተኛ ባለአክስዮን ከቦርድ፣ከከፍተኛ ድርሻ ካላቸው
ባለአክስዮን የሚደርስባቸውን ጭቆና ለመጠበቅ ሲባል መፍቴዎች ተቀምጠዋል፡፡ ይሀውም በአዲሱ ንግድ ህግ አንቀጽ 276/1/፣363፣383፣ 343፣355-361፣400፣402(2)፣ 403፣451(1) እና በመሳሰሉት የተቀመጠ ነው፡፡
3.5. የአክስዮን መመዝገብ
በአዲሱ የንግደ ህግ አንቀጽ 267/1/ አክስዮን በባለአክስዮኑ ስም መመዝገብ እንዳለበት ያስቀምጣል፡፡ የቀድሞው የንግድ ህግ ግን በአንቀጽ 325 በአመጭው ጭምር ሊመዘገብ እንደሚችል በአማራጭ ያስቀምጣል፡፡ የአሁን ንግድ ህግ አክሥዮን ቀድሞ ይህ ህግ ከመውጣቱ በፊት ለአምጪው በሚል የወጡ አክስዮኖች ባለቤት የሆነ ቢኖርም ይህ ህግ በነጋሪት ጋዜጣ ከወጣበት ጊዜ ጀምሮ በሶስት አመት ውስጥ አክስዮኖቹ ስም በሚል መመዝገብ አለበት፡፡
ይህ ሀገራችን
የአክስዮኖችን ሽያጭ በካፒታል ገበያ አዋጅ 1248/13 እና በሌሎች የተሻሸሉ የባንክ፤የፋይናነስ አዋጆች፤ደንቦች፤መመርያዎች ከፍተኛ የህግ እና የተቐማት አወቃቀር (legal and institutional framework) እየተበጀ ሲሆን አዲሱ የንግድ ህጉም ከዚህ ጋር ተያይዞ የመዋእለሰነዶች ገበያ ሽያጭ (security exchange market) ፣ የአክስዮን ሽያጭ ማሰተላለፍ፣ ጋገር ጠያይዞ ባለአክስዮኖች በገበያ ላይ ጥበቃ እንዲኖራቸው ፍትሀዊ፣ብቁ እና የገበያ ግልጸኝነት እንዲፈጠር አዲሱ የንግድ ሕግ ፣ ከካፒታል አዋጁ በተጨማሪ ከፍተኛ መደላደልን ለአክስዮን ገበያ አመቻችትዋል፡፡
3.6. ሆለዲነግ ካምፓኒ በነግድ ስራ እንዲሰራ ስለመፈቀዱ
በአዲሱ የንግድ ህግ አንቀጽ 5 ስር በተመለከቱት ስራዎች ላይ በመሰማራት በቀጥታ ራሱ ምርትን የንግድ ማህበራት ውሥጥ መዋእለ ንዋይ በማፈሰስ ድርሻ የሚይዝ ኩባንያ ወይም ሆለዲነግ
ካምፓኒ እንደ ነጋዴ እንደሚቆጠር አዲሱ የንግድ ህግ አንቀጽ 9 ከማመልከቱም በተጨማሪ በቀጠታ ምርትና አገልግሎተ ማቅረብ ይችላል፡፡
3.7. ተራ የሽርክና ማህበር በአዲሱ ህግ ያልተካተተ መሆኑ
በነባሩ የንግድ ህግ ሁለተኛ መጽሀፉ ላይ በሰፊው የተቀመጠ ቢሆንም በንግድ ስራ ውስጥ የማይሳተፍ መሆኑን በግልጽ በነባር ህጉ የተቀመጠ ነው፡፡ ይህ ከሆነ አዲሱ ህግ ከዚህ አመክን
በመነሳት ይመስል ከእነአካቴው ያወጣው ሲሆን ይህ በነባሩ ህግ በመቀመጡ ምክንያት ለሚፈጠሩ ጥያቄዎች መልስ የሚሰጥ ነው፡፡
3.8. በንግድ ድረጅቶች መካከል የሚፈጠር ዝምድና
በአዲሱ የንግድ ህግ የነግድ ማህበራት እርስ በእርሳቸው የተገዛዙ ከሆነ አንዱ አንድኛውን ከገዛ ፣ እናት(holding)፣ ተቀጽላ (subsidiary )፤group የተዛመዱ(Affiliated) ማህበራት ስያሜ የሚሰጣቸው ሲሆን በአንቀጽ 550-577 የኩባንያዎችን ይዘት፣አቋም፣ስልጣን መብት፣ግዴታ፤ከድምጽ ጋር ተያይዞ ያለው አሰራር እና ውጤት፣ የስራ አመራር ፣ተጠያቂነት
አሰራር ፣ ስለመወሀድ እና ውጤቱ የመሳሰሉት በተመለከተም በዝርዝር የተቀመጠ ነው፡፡
3.9. ማህበራትን መልሶ የማደራጀት ስራ በአዲሱ ህግ የተካተተ መሆኑ
በአዲሱ የንግድ ህግ ሶስተኛ መጽሀፍ ፤ ርእስ አንድ፣ምእራፍ አንድ አንቀጽ 588 ላይ በዝርዝር እንደተቀመጠው የአንድን ማህበር እዳ መልሶ ማዋቀር ጽንሰ ሃሳብ ላይ በሰፊው የተቃኘ ስነስረአቱም
እንዴት ሊሆን እንደሚችልም የተብራራ ሲሆን በተከታዮች ድንጋጌ ላይም የተብራራ ነው፡፡ የእነዚህ ድንጋጌዎች አላማቸው ቀልጣፋና ውጠየታማ በሆነ ጊዜውን ጠብቆ በሚከናወን ስነስረአት
አማካኝነት የኢኮኖሚ መረጋገትን ማሰፋፋት፣የንብረቱን ዋጋ ከፍ ማድረግ እና የህግ ተገማችነትንና ግልጸኝነትን ማረጋገጥ ነው፡፡ ገንዘብ ጠያቂዎችም በተወሰነ አብላጫ ድምጽ የሚፈቅዱ ከሆነ መልሶ በማደራጀት እቅድ አማካይነት ገንዘብ ጠያቂዎችን ተተቃሚ በሚያደርግ መልኩ የባለእዳዎችን እዳዎች እንዲሁም የንግድ ስራ እንቅስቃሴዎችን በጠበቀ መልኩ መልሶ በማደራጀት የንግድ ስራ
መሸጥ ነው፡፡
3.10. ለማህበር ቦርድ አባላትነት የአክስዮን ድርሻ የሌላቸውን የሚፈቅድ መሆኑን
በቀድሞው የንግድ ህግ የቦርድ አባላት ከባለአክስዮን ድርሻ ብቻ ሲሆን በአዲሱ ግን ባለ ድርሻ ባይሆኑም እስከ አንድ ሶስተኛው ድረስ የቦርድ አባላቱን ድርሻ መያዝ ይችላሉ፡፡ ይህ ቦርድ ከፍተኛ
ሙያ ባላቸው ፤ልምድ ፣እውቀት ባላቸው የቦረድ ዳይርክተር አባላት የተቀናጀ እና የህጉን አላማ ውጤታማነት ለማረጋገጥ ከፍተኛ ሚና አለው፡፡አንቀጽ 296/2/ ላይ የተደነገገ ነው፡፡
3.11. በአዲሱ የንግድ ህግ ነጋዴ የሚያስብል የንግድ ስራዎች መጨመር
በቀድሞወ ህግ አንቀጽ 5 ላይ 21 የንግድ ስራዎች ላ የሚሰማራ ነጋዴ የሚያስብል ሲሆን በአዲሱ ግን በተጨማሪነት በማካተት 37 የደረሰ ሲሆን የቀብር ስራ እና ተያያዥነት ስራዎች የሚሰሩ እነደ
አንድ የንግድ ስራ የተካተተ ነው፡፡
4. ማጠቃለያ
ለአንድ ሀገር የኢኮኖሚ እድገት በቂ የሆነ የንግድ ህግ ማእቀፍ እና የሚመጥኑ ወይም በቂ የሆነ የንግድ ተቋመት መኖር እጅጉን በጣም አስፈላጊ ናቸው፡፡ በቂ የህግ ማዕቀፍ ኖሮ ህግን ወደ
ተግባር ሊቀይር የሚችል በህጎች የተሰናዳ ተቋም፣ አስተዳደር ያስፈልጋል፡፡ ኢትዮጲያ ሃገራችን በገበያ መር ስረአት መመራት ከጀመረች ሁለት አስር አመታትን አልፋለች፡፡ ይሁን እንጂ ተስፋ ሰጪ እና በጊዜው ዘመናዊ የሆኑ የ1952 ዓ.ም የንግድ ህግ ትልቁ የሀገራችን የጀርባ አጥንት የሆነ የንግድ ህግ ማእቀፍ ቢሆንም ሀገራችን አሁን ካላት የንግድ እንቅስቃሴ እድገት ፍላጎት፤የአኮኖሚ እድገት ፣ አለም አቀፍ የገበያ ትስስር ፣ የዜጎችን መሰረታዊ የአኮኖሚ ጥያቄ ለመመለስ እንዲሁም ከአለምአቀፍ የንግድ ፣ የገንዘብ ተቋማት ህጎች እና የፋይናንስ ስረአት ጋር በማጣጣም የዳበረ ኢኮኖሚ ለሀገር እድገት ለማስመዝገብ ነባሩ የንግድ ህግ ክፍትት ያለበት መሆኑን በመረዳት ይህ አዲሱ ህግ እንደዲሻሻል አስፈላጊ ሆኗል፡፡ በዚህም መሰረት አዲሱ የንግድ ህግ 1243/2013 ወጥቶ በስራ ለይ ውሏል፡፡ይህ ብቻ በቂ ባለመሆኑ የአኮኖሚ እድገቱን ለማሳለጥ፤ የንግድ ስረአቱን
ለማዘመን ሌሎች የባንክ፤የፋይናንስ፣የካፒታልገበያ ዐዋጅ እነዚህን የሚያስፈጽሙ ደንቦች፣መመሪያዎች ወጥተው ወደ የሚጠበቅባቸው ስራ ላይ በመዋል ላይ ይገኛሉ፡፡
በቅርቡ እንደሚታወቀው በሀገራችን ትልቅ የኢኮኖሚ ሃብት ይዞ ይመጣል ተብሎ የሚጠበቀው የካፒታል ገበያ አዋጅ 1248/2013 አዲሱ የንግድ ህግ በወጣበት አመት የወጣ ሲሆን
በ2017 ዓ.ም የንግድ ስራውን በኢፌዲሪ ጠቅላይ ሚንስትር አብሳሪነት የተቋቋማለትን አላማ በማብሰር ኢትዮጲያ ይህን ትልቅ የገበያ ሲሳይ ተግባራዊ ለማድረግ የምትችል
መሆኑን ገልጸው በዚህ በካፒታል አዋጅ ስር እንደ ዋና ፈርጅ ስራ የሚቆጠረውን የኢትዮጲያ የሰነዶች መዋለ ነዋይ ገበያ ጥር/2017 ዓ.ም በይፋ ያስጀመሩ ሲሆን አዲሱ የንግድ አዋጅ መውጣት ለዚህ በር እና መሰረታዊ ነው፡፡
ዋቢ መጽሀፍት
1. የኢትዮጲያ ንግድ አዋጅ ቁጥር 1243/2013፣የፌደራል ነጋሪት ጋዜጣ፣27ኛ ዓመት ቁጥር 23፣አዲሰአበባ፣ሚያዚያ 4 ቀን 2013
2. የኢትዮጲያ ንጉሰ ነገስት መንግስት የንግድ ሕግ (ነጋሪት ጋዜጣ፣በተለየ የወጣ፣19ኛኣመት፣ቁጥር 3/1952
ዓ.ም)
3. ፈቃዱ ጴጥሮስ፣የኢትዮጲያ ኩባንያ ህግ፣2014 (3ኛ እትም)
4. የካፒታለ ገበያ አዋጅ ቁጥር 1248/2013 (የፌደራል ነጋሪት ጋዜጣ፣27ኛ ዓመት ቁጥር 33፤2013፤2013
ዓ.ም.)
5. የባንክ ስራ አዋጅ ቁጥር 1360/2017
6. የንግድ ምዝገባና ፈቃድ አዋጅ ቁጥር 980/2008(የፌደራል ነጋሪት ጋዜጣ፣22ኛ ዓመት ቁጥር 101፣ሀምሌ
29 ቀን 2002 ዓ.ም)
የንግድ አዋጅ ቁጥር 1243/13
ጠበቃና የህግ አማካሪ ፋንታሁን ደለለው
0929101037,0983337690
1. መግቢያ
#ethiopia | በ1952 ዓ.ም የወጣው ነባሩ የንግድ ህግ አዲሱ የንግድ ህግ 2013 ዓ.ም እስኪወጣ ድረስ የኢትዮጲያ የንግድ ስረአትን መስመር በማሥያዝ ረገድ ቀላል የማይባል ሚና የነበረው ሲሆን በዚህም ነጋዴ ማለት ምን ፤ ምን የሚሰራ ስለመሆኑ በነባሩ ንግድ ህግ አንቀጽ 5 ላይ የተቀመጠ ከመሆነኑም ባሻግር በግል እና በማህበር ወይም በመደራጀት እንዴት ሊሰራ እንደሚችል አወቃቀሩን (structures), አመሰራረቱን (formations), መብት ግዴታዎች አጠቃላይ መደንገጋቸውን ማስታወስ ይቻላል፡፡1 ሲሆን በተነጻጻሪም በዚህ በአዲሱ የንግድ ህግም በዚህ ይዘት የተደገገ ሲሆን ተሻሽሎ የተቀመጡ ድንጋጌዎችም ስፍረውበታል፡፡
ለዚህ ጽሁፍ መነሻ የሆነውም አዲሱ የንግድ ህግ የወጣበትን ምክንያት ማሰስ እና እነዚህስ ልዩነቶች ምንድን ናቸው፤ ተሻሽሎ በመምጣቱ ይዞ የመጣው ፋይዳ ምንድ ነው የሚሉትን ነጥቦች በአጭሩ ለመዳሰስ ነው፡፡
2. አዲሱ የንግድ ህግ የወጣበት ምክንያት
ከላይ በመግቢያው ለመግለጽ እንደሞከርኩት በንጉሱ አሰተዳደር የኢኮኖሚእድገትን እና የህዝብ ተጠቃሚነትን ለማረጋጥ ለንግድ ስራ ጽኑ የህግ መሰረት መጣል የግድ አስፈላጊ በመሆኑ በ1952 ዓ.ም የወጣው የኢትዮጲያ የንግድ ህግ ለዚህ ዓላማ ከግብ መድረስ አስፈላጊውን መደላደል ለማድረግ
አንበሳውን ድርሻ ይወስዳል፡፡ ይሁን እንጂ ህጉ ከወጣበት ጊዜ አንስቶ ባለፉት ስልሳ አመታት ብዙ ነገሮች ተለውጠዋል፡፡ የንግድ እና የመዋእለን ንዋይ ፍሰት እጅግ ከመጨመራቸውም በላይ እያደር አለምአቀፋዊ ባህሪ እየተላበሱ መጥተዋል፡፡
እነዚህ ክስተቶች በተለይ ኢትዮጲያ ገበያ መር ስረአት መከተል ከጀመረችበት ጊዜ ጀምሮ ህጉ እንዲከለስ ምክነንያትን የፈጠረ ሲሆን ከዚህም የተነሳ በህጉ ውስጥ አንዳንድ ክፍተቶች ታይተዋል፡፡ ከእነዚህ አለምአቀፍዊ የንግድ እንቅስቃሴ መስተጋብር
እነዲሁም ኢትዮፒያ አሁን ካለችበት ገበያመር የንግድ እንቅስቃሴ አንጻር ለአፈጻጸም የማይመቹ እና ለተለያዩ ትርጉሞች የተጋለጡ ድንጋጌዎቸች እንዳሉ ተስተውሏል፡፡ በዚህም ምክንያት ዛሬ ኢትዮጲያ ለደረሰችበት የኢኮኖሚ እንቅስቃሴ ደረጃ ህጉ የተሟላ አለመሆኑን ድምዳሜ ላይ ተደርስዋል፡፡
ስለዚህ የኢትዮጲያ አለምአቀፍ ተወዳዳሪነትን ለማረጋገጥ የኢኮኖሚ እንቅስቃሴን ለማስፋፈት፤የነጋዴዎችን፤የባለሃብቶችን እና በህጉ ጥቅማቸው በቀጥታ የሚነካ ባለድርሻ አካላት መብቶችን በሚዛናዊ ሁኔታ ለማስተናገድ ብሎም የዜጎችን የኑሮ ደረጃ ለማሳደግ አዲሱን የንግድ ህግ ማውጣት አስፈላጊ ሆኖ ተገኝትዋል፡፡
3. በአዲሱ ንግድ ህግ የተካተቱ ነጥቦች
በዚህ ክፍል በአዲሱ ንግድ ማለትም በአዋጅ ቁጥር 1243/13 የተካተቱትን ጉዳዮች ከምክንያታቸው ጭምር አጠር አጠር ባለ መንገድ አስቀምጠናል።
3.1. ኀላፊነቱ የተወሰነ የሽርክና ማህበር
ኀላፊነቱ የተወሰነ የሽርክና ማህበር በአዲሱ የንግድ ህግ ከተካተቱት አዳዲሰ የንግድ ማህበራት አንዱ
ነው፡፡ ሥያሜው ዕንደሚያመለክተው ይህ የሽርክና ማህበር ውስጥ ያ አባላት በሙሉ ለማህበሩ ዕዳ ያለባቸው ኃላፊነት የተወሰነ ሲሆን ይህም በንግድ ህጉ አንቀጽ 221 ላይ የተቀመጠ ነው፡፡ ይሀውም ሁለት እና ከዚያ በላይ የሆኑ ሰወች የሙያና ለሙያው ደጋፊ ደጋፊ የሆነ አገልግሎት ለመስጠት
የሚያቐቐሙት ሲሆን የማህበርተኞች ኀላፊነት በመዋጮቹ የተወሰነ የንግድ ማህበር ነው፡፡ ለዚህ ማህበር አላማ፣ የሙያ አገልግሎት ማለት በህግ አግባብ ባለው አካል በተሰጠ የሙያ ፍቃድ መሰረት የሚሰጥ አገልግሎት ነው፡፡
3.2. ባለአንድ አባል ኀላፊነቱ የተወሰነ የግል ኩባንያ
ይህ ኩባንያ ወይም ማህበር ከ534 እስከ 545 ድረስ ባሉት አዲሱ የንግድ ህግ ውስጥ ለመጀመርያ ጊዜ የገባ ሲሆን በአንቀጽ 534 ላይ አእንደተቀመጠው ማህበር ሲል ያሰቀመጠ ቢሆንም በአንድ ሰው የሚቐቐም ነው፡፡ ይህ ማህበር የተካተተበት አላማም በማህበሩ አባል አንድ ብቻ ሊሆን በሚገደድበት ጊዜ ከንግድ ማህበሩ ባህርይ አንጻር በዚህ አግባብ ተዘጋጅቶ የንግድ እንቅስቀሴውን ለማሰቀጠል ሲባል የተመሰረተ መሆኑን የሚሰማሙበት ነው፡፡
3.3. አመሰራረት
በነባሩ የንግድ ህግ የንግድ ማህበራትን ለመመስረት የመመስረጫ እና የመተዳደርያ ጽሁፍ የሚያስፈልግ ሲሆን ነገር ግን በአዲሱ የንግድ ህግ ማህበር የመመስረቻ ጽሁፍ ብጫ አስፈላጊ መሆኑን የተደነገገ ነው፡፡ በህብረት ሽርክና ማህበር አንቀጽ 185፣የአክስዮን ማህበር አንቀጽ 255 ፣
ኃላፊነቱ የተወሰነ ማህበር በተመለከተ አንቀጽ 500 ላይ የተደነገገ ነው፡፡ በአጠቃላይ ለንግድ ማህበራት አመሰራረት የመተዳደርያ ደንብን በማስቀረት የመመስረቻ ጽሁፍ በቂ ሲሆን በዚህ ላይ
የንግድ ማህበሩን አላማ ፤ ጥቅም፤መብት፤ግዴታ የመሳሰሉት ሰፋ ያለ ዝርዝር ጉዳዮች የሚሰፍሩበት ነው፡፡
3.4. የአነስተኛ ባለአክስኖች መብት እና ጥበቃ
ቀደም ሲል የነበረው የኢትዮጲያ ንግድ ህግ ለአነስተኛ ባለአክስዮኖች የሚያደርገው ጥበቃ የተለያየ
ጥናት እነንደሚያሳየው ከሌሎች ሀገሮች አንጻር በአማካይ አነስተኛ ሲሆን በአዲሱ ህግ ግን ብዙ ማሻሻዮች የተደረገ ነው፡፡5 ይሀውም አነስተኛ ባለአክስዮን ከቦርድ፣ከከፍተኛ ድርሻ ካላቸው
ባለአክስዮን የሚደርስባቸውን ጭቆና ለመጠበቅ ሲባል መፍቴዎች ተቀምጠዋል፡፡ ይሀውም በአዲሱ ንግድ ህግ አንቀጽ 276/1/፣363፣383፣ 343፣355-361፣400፣402(2)፣ 403፣451(1) እና በመሳሰሉት የተቀመጠ ነው፡፡
3.5. የአክስዮን መመዝገብ
በአዲሱ የንግደ ህግ አንቀጽ 267/1/ አክስዮን በባለአክስዮኑ ስም መመዝገብ እንዳለበት ያስቀምጣል፡፡ የቀድሞው የንግድ ህግ ግን በአንቀጽ 325 በአመጭው ጭምር ሊመዘገብ እንደሚችል በአማራጭ ያስቀምጣል፡፡ የአሁን ንግድ ህግ አክሥዮን ቀድሞ ይህ ህግ ከመውጣቱ በፊት ለአምጪው በሚል የወጡ አክስዮኖች ባለቤት የሆነ ቢኖርም ይህ ህግ በነጋሪት ጋዜጣ ከወጣበት ጊዜ ጀምሮ በሶስት አመት ውስጥ አክስዮኖቹ ስም በሚል መመዝገብ አለበት፡፡
ይህ ሀገራችን
የአክስዮኖችን ሽያጭ በካፒታል ገበያ አዋጅ 1248/13 እና በሌሎች የተሻሸሉ የባንክ፤የፋይናነስ አዋጆች፤ደንቦች፤መመርያዎች ከፍተኛ የህግ እና የተቐማት አወቃቀር (legal and institutional framework) እየተበጀ ሲሆን አዲሱ የንግድ ህጉም ከዚህ ጋር ተያይዞ የመዋእለሰነዶች ገበያ ሽያጭ (security exchange market) ፣ የአክስዮን ሽያጭ ማሰተላለፍ፣ ጋገር ጠያይዞ ባለአክስዮኖች በገበያ ላይ ጥበቃ እንዲኖራቸው ፍትሀዊ፣ብቁ እና የገበያ ግልጸኝነት እንዲፈጠር አዲሱ የንግድ ሕግ ፣ ከካፒታል አዋጁ በተጨማሪ ከፍተኛ መደላደልን ለአክስዮን ገበያ አመቻችትዋል፡፡
3.6. ሆለዲነግ ካምፓኒ በነግድ ስራ እንዲሰራ ስለመፈቀዱ
በአዲሱ የንግድ ህግ አንቀጽ 5 ስር በተመለከቱት ስራዎች ላይ በመሰማራት በቀጥታ ራሱ ምርትን የንግድ ማህበራት ውሥጥ መዋእለ ንዋይ በማፈሰስ ድርሻ የሚይዝ ኩባንያ ወይም ሆለዲነግ
ካምፓኒ እንደ ነጋዴ እንደሚቆጠር አዲሱ የንግድ ህግ አንቀጽ 9 ከማመልከቱም በተጨማሪ በቀጠታ ምርትና አገልግሎተ ማቅረብ ይችላል፡፡
3.7. ተራ የሽርክና ማህበር በአዲሱ ህግ ያልተካተተ መሆኑ
በነባሩ የንግድ ህግ ሁለተኛ መጽሀፉ ላይ በሰፊው የተቀመጠ ቢሆንም በንግድ ስራ ውስጥ የማይሳተፍ መሆኑን በግልጽ በነባር ህጉ የተቀመጠ ነው፡፡ ይህ ከሆነ አዲሱ ህግ ከዚህ አመክን
በመነሳት ይመስል ከእነአካቴው ያወጣው ሲሆን ይህ በነባሩ ህግ በመቀመጡ ምክንያት ለሚፈጠሩ ጥያቄዎች መልስ የሚሰጥ ነው፡፡
3.8. በንግድ ድረጅቶች መካከል የሚፈጠር ዝምድና
በአዲሱ የንግድ ህግ የነግድ ማህበራት እርስ በእርሳቸው የተገዛዙ ከሆነ አንዱ አንድኛውን ከገዛ ፣ እናት(holding)፣ ተቀጽላ (subsidiary )፤group የተዛመዱ(Affiliated) ማህበራት ስያሜ የሚሰጣቸው ሲሆን በአንቀጽ 550-577 የኩባንያዎችን ይዘት፣አቋም፣ስልጣን መብት፣ግዴታ፤ከድምጽ ጋር ተያይዞ ያለው አሰራር እና ውጤት፣ የስራ አመራር ፣ተጠያቂነት
አሰራር ፣ ስለመወሀድ እና ውጤቱ የመሳሰሉት በተመለከተም በዝርዝር የተቀመጠ ነው፡፡
3.9. ማህበራትን መልሶ የማደራጀት ስራ በአዲሱ ህግ የተካተተ መሆኑ
በአዲሱ የንግድ ህግ ሶስተኛ መጽሀፍ ፤ ርእስ አንድ፣ምእራፍ አንድ አንቀጽ 588 ላይ በዝርዝር እንደተቀመጠው የአንድን ማህበር እዳ መልሶ ማዋቀር ጽንሰ ሃሳብ ላይ በሰፊው የተቃኘ ስነስረአቱም
እንዴት ሊሆን እንደሚችልም የተብራራ ሲሆን በተከታዮች ድንጋጌ ላይም የተብራራ ነው፡፡ የእነዚህ ድንጋጌዎች አላማቸው ቀልጣፋና ውጠየታማ በሆነ ጊዜውን ጠብቆ በሚከናወን ስነስረአት
አማካኝነት የኢኮኖሚ መረጋገትን ማሰፋፋት፣የንብረቱን ዋጋ ከፍ ማድረግ እና የህግ ተገማችነትንና ግልጸኝነትን ማረጋገጥ ነው፡፡ ገንዘብ ጠያቂዎችም በተወሰነ አብላጫ ድምጽ የሚፈቅዱ ከሆነ መልሶ በማደራጀት እቅድ አማካይነት ገንዘብ ጠያቂዎችን ተተቃሚ በሚያደርግ መልኩ የባለእዳዎችን እዳዎች እንዲሁም የንግድ ስራ እንቅስቃሴዎችን በጠበቀ መልኩ መልሶ በማደራጀት የንግድ ስራ
መሸጥ ነው፡፡
3.10. ለማህበር ቦርድ አባላትነት የአክስዮን ድርሻ የሌላቸውን የሚፈቅድ መሆኑን
በቀድሞው የንግድ ህግ የቦርድ አባላት ከባለአክስዮን ድርሻ ብቻ ሲሆን በአዲሱ ግን ባለ ድርሻ ባይሆኑም እስከ አንድ ሶስተኛው ድረስ የቦርድ አባላቱን ድርሻ መያዝ ይችላሉ፡፡ ይህ ቦርድ ከፍተኛ
ሙያ ባላቸው ፤ልምድ ፣እውቀት ባላቸው የቦረድ ዳይርክተር አባላት የተቀናጀ እና የህጉን አላማ ውጤታማነት ለማረጋገጥ ከፍተኛ ሚና አለው፡፡አንቀጽ 296/2/ ላይ የተደነገገ ነው፡፡
3.11. በአዲሱ የንግድ ህግ ነጋዴ የሚያስብል የንግድ ስራዎች መጨመር
በቀድሞወ ህግ አንቀጽ 5 ላይ 21 የንግድ ስራዎች ላ የሚሰማራ ነጋዴ የሚያስብል ሲሆን በአዲሱ ግን በተጨማሪነት በማካተት 37 የደረሰ ሲሆን የቀብር ስራ እና ተያያዥነት ስራዎች የሚሰሩ እነደ
አንድ የንግድ ስራ የተካተተ ነው፡፡
4. ማጠቃለያ
ለአንድ ሀገር የኢኮኖሚ እድገት በቂ የሆነ የንግድ ህግ ማእቀፍ እና የሚመጥኑ ወይም በቂ የሆነ የንግድ ተቋመት መኖር እጅጉን በጣም አስፈላጊ ናቸው፡፡ በቂ የህግ ማዕቀፍ ኖሮ ህግን ወደ
ተግባር ሊቀይር የሚችል በህጎች የተሰናዳ ተቋም፣ አስተዳደር ያስፈልጋል፡፡ ኢትዮጲያ ሃገራችን በገበያ መር ስረአት መመራት ከጀመረች ሁለት አስር አመታትን አልፋለች፡፡ ይሁን እንጂ ተስፋ ሰጪ እና በጊዜው ዘመናዊ የሆኑ የ1952 ዓ.ም የንግድ ህግ ትልቁ የሀገራችን የጀርባ አጥንት የሆነ የንግድ ህግ ማእቀፍ ቢሆንም ሀገራችን አሁን ካላት የንግድ እንቅስቃሴ እድገት ፍላጎት፤የአኮኖሚ እድገት ፣ አለም አቀፍ የገበያ ትስስር ፣ የዜጎችን መሰረታዊ የአኮኖሚ ጥያቄ ለመመለስ እንዲሁም ከአለምአቀፍ የንግድ ፣ የገንዘብ ተቋማት ህጎች እና የፋይናንስ ስረአት ጋር በማጣጣም የዳበረ ኢኮኖሚ ለሀገር እድገት ለማስመዝገብ ነባሩ የንግድ ህግ ክፍትት ያለበት መሆኑን በመረዳት ይህ አዲሱ ህግ እንደዲሻሻል አስፈላጊ ሆኗል፡፡ በዚህም መሰረት አዲሱ የንግድ ህግ 1243/2013 ወጥቶ በስራ ለይ ውሏል፡፡ይህ ብቻ በቂ ባለመሆኑ የአኮኖሚ እድገቱን ለማሳለጥ፤ የንግድ ስረአቱን
ለማዘመን ሌሎች የባንክ፤የፋይናንስ፣የካፒታልገበያ ዐዋጅ እነዚህን የሚያስፈጽሙ ደንቦች፣መመሪያዎች ወጥተው ወደ የሚጠበቅባቸው ስራ ላይ በመዋል ላይ ይገኛሉ፡፡
በቅርቡ እንደሚታወቀው በሀገራችን ትልቅ የኢኮኖሚ ሃብት ይዞ ይመጣል ተብሎ የሚጠበቀው የካፒታል ገበያ አዋጅ 1248/2013 አዲሱ የንግድ ህግ በወጣበት አመት የወጣ ሲሆን
በ2017 ዓ.ም የንግድ ስራውን በኢፌዲሪ ጠቅላይ ሚንስትር አብሳሪነት የተቋቋማለትን አላማ በማብሰር ኢትዮጲያ ይህን ትልቅ የገበያ ሲሳይ ተግባራዊ ለማድረግ የምትችል
መሆኑን ገልጸው በዚህ በካፒታል አዋጅ ስር እንደ ዋና ፈርጅ ስራ የሚቆጠረውን የኢትዮጲያ የሰነዶች መዋለ ነዋይ ገበያ ጥር/2017 ዓ.ም በይፋ ያስጀመሩ ሲሆን አዲሱ የንግድ አዋጅ መውጣት ለዚህ በር እና መሰረታዊ ነው፡፡
ዋቢ መጽሀፍት
1. የኢትዮጲያ ንግድ አዋጅ ቁጥር 1243/2013፣የፌደራል ነጋሪት ጋዜጣ፣27ኛ ዓመት ቁጥር 23፣አዲሰአበባ፣ሚያዚያ 4 ቀን 2013
2. የኢትዮጲያ ንጉሰ ነገስት መንግስት የንግድ ሕግ (ነጋሪት ጋዜጣ፣በተለየ የወጣ፣19ኛኣመት፣ቁጥር 3/1952
ዓ.ም)
3. ፈቃዱ ጴጥሮስ፣የኢትዮጲያ ኩባንያ ህግ፣2014 (3ኛ እትም)
4. የካፒታለ ገበያ አዋጅ ቁጥር 1248/2013 (የፌደራል ነጋሪት ጋዜጣ፣27ኛ ዓመት ቁጥር 33፤2013፤2013
ዓ.ም.)
5. የባንክ ስራ አዋጅ ቁጥር 1360/2017
6. የንግድ ምዝገባና ፈቃድ አዋጅ ቁጥር 980/2008(የፌደራል ነጋሪት ጋዜጣ፣22ኛ ዓመት ቁጥር 101፣ሀምሌ
29 ቀን 2002 ዓ.ም)
3 months ago
አፍሮ ሀብ የ "Afri Tutor" የኢ-ለርኒንግ መድረክን በይፋ አስመረቀ! 🎓✨
#ethiopia | የኢትዮጵያን የዲጂታል ትምህርት ዘርፍ ለማሳደግ አልሞ የተነሳው አፍሮ ሀብ ኢንቨስትመንት ግሩፕ (Afrohub Investment Group)፣ በራሱ ባለሙያዎች ያበለጸገውን Afri Tutor የተሰኘ የኢ-ለርኒንግ ፕላትፎርም በዛሬው ዕለት በስካይ ላይት ሆቴል በደመቀ ሁኔታ አስመርቋል።
የዕለቱ የክብር እንግዳ ፕሮፌሰር ክንደያ ገ/ሕይወት የትምህርት ሚኒስቴር አማካሪ ሚኒስትር ዴኤታ ወጣቶች ዕውቀት መታጠቅ ይኖርባቸዋል ሲሉ አሳስበዋል።
📌 የ "Afri Tutor" ዋና ዋና ገጽታዎች፦
🎬 የፈጠራ ኢንዱስትሪ ትኩረት፦
መድረኩ በተለይ በፊልም እና በይዘት ፈጠራ (Content Creation) ላይ ያተኮሩ ስልጠናዎችን ይሰጣል። ተዋናይነት፣ ዳይሬክቲንግ፣ ሲኒማቶግራፊ፣ የቪዲዮ ኤዲቲንግ እና ስክሪፕት ጽሕፈት በዋናነት የሚሰጡ ስልጠናዎች ናቸው።
📱 ተደራሽነት፦
ተማሪዎች በባህላዊው የመማር ማስተማር ሂደት በአካል መገኘት ሳይጠበቅባቸው፣ ባሉበት ሆነው በዲጂታል አማራጭ በራሳቸው ፍጥነትና ሰዓት መማር ይችላሉ።
🏆 የባለሙያዎች ተሳትፎ፦
ስልጠናዎቹ በሀገራችን የጥበብ ዘርፍ ስማቸው በገነነ አንጋፋ ባለሙያዎች የሚሰጡ መሆናቸው ጥራቱን አስተማማኝ ያደርገዋል።
💡 አመራሮቹ ምን አሉ።?
የአፍሮ ሀብ የቦርድ ሰብሳቢና የአብሪ ቢዝነስ ግሩፕ ዋና ስራ አስፈፃሚ ወ/ሮ አብረኸት አየለ እንደገለጹት፣ የግል ባለሀብቶች የወጣቶችን አቅም ለመገንባት ትልቅ ኃላፊነት አለባቸው። አፍሪ ቲውተር (Afri Tutor) ወጣቶች ተሰጥኦአቸውን ወደ ዘላቂ ስራ እንዲቀይሩ የሚያስችል ድልድይ ነው።
የዘንድሮው የቲክቶክ አሸናፊና የአፍሮ ሀብ አምባሳደር አዶናይ ኃይለሚካኤል በበኩሉ፣ መድረኩ ለኢትዮጵያውያን ወጣቶች በሀገራቸው ውስጥ ትርጉም ያለው የስራ እድል ለመፍጠር ትልቅ አቅም እንዳለው ገልጿል።
🎓 በ Afri Tutor ስልጠና ለመጀመር ማወቅ ያለብዎት ዝርዝር መረጃዎች
በአፍሮ ሀብ (Afrohub) የቀረበው ይህ የኢ-ለርኒንግ መድረክ ስልጠናውን ለሁሉም ተደራሽ ለማድረግ በሚከተለው መልኩ ተዋቅሯል፦
1. የሚሰጡ የትምህርት ዘርፎች (Courses)
ስልጠናው በፊልም እና በዲጂታል ጥበብ ላይ ያተኮሩ 6 ዋና ዋና ዘርፎችን ያጠቃልላል፦
ትወና (Acting): ለፊልም እና ለቲያትር ዝግጅት።
ዝግጅት (Directing): የፊልም ዳይሬክቲንግ ጥበብ።
ሲኒማቶግራፊ (Cinematography): የመቅረጽ እና የብርሃን አጠቃቀም።
ኤዲቲንግ (Video Editing): ፕሮፌሽናል የቪዲዮ ቅንብር።
የድርሰት ጽሕፈት (Scriptwriting): ለፊልም እና ለዶክመንተሪ።
የይዘት ፈጠራ (Content Creation): ለማህበራዊ ሚዲያ (ቲክቶክ፣ ዩቲዩብ...) የሚሆኑ ስራዎች።
2. የምዝገባ ሂደት
ኦንላይን ምዝገባ፦ በ AFRITUTORS.COM በመግባት የ"Register" ቁልፍን በመጫን የግል መረጃዎን (ስም፣ ስልክ፣ ኢሜይል) በማስገባት መመዝገብ ይችላሉ።
የመተግበሪያ አጠቃቀም፦ ስልጠናው በዌብሳይት ብቻ ሳይሆን በቅርቡ በሚለቀቀው የሞባይል መተግበሪያ (App) አማካኝነት በየትኛውም ቦታ ሆኖ መማር ይቻላል።
3. የክፍያ ሁኔታ
ተመጣጣኝ ክፍያ፦ ክፍያው እንደየስልጠናው አይነት የሚለያይ ሲሆን፣ ወጣቶች እንዲጠቀሙበት ታስቦ ተመጣጣኝ እንደሆነ ተገልጿል።
የክፍያ አማራጮች፦ እንደ ቴሌብር (Telebirr)፣ ኤም-ፔሳ (M-Pesa) እና የባንክ አማራጮችን በመጠቀም በዲጂታል መንገድ መክፈል ይቻላል።
4. የስልጠና ቆይታ እና የምስክር ወረቀት
የራስ ፍጥነት (Self-paced): ትምህርቱ የተቀረጹ ቪዲዮዎች እና ሞጁሎች ስላሉት፣ ተማሪው በተመቸው ሰዓትና ፍጥነት መጨረስ ይችላል።
ሰርተፊኬት፦ ስልጠናውን በስኬት ለሚያጠናቅቁ ተማሪዎች በአፍሮ ሀብ እና በዘርፉ ባለሙያዎች እውቅና የተሰጠው ዲጂታል የምስክር ወረቀት ይሰጣል።
5. መስፈርቶች
መሰረታዊ የኢንተርኔት ግንኙነት ያለው ስልክ ወይም ኮምፒውተር።
የተመረጠውን የሙያ ዘርፍ ለመማር ፍላጎትና ተነሳሽነት መኖር።
ምንም አይነት የቀደመ የፊልም እውቀት ባይኖርዎትም ከጀማሪ (Beginner) ደረጃ መጀመር ይቻላል።
🔗 እንዴት ይመዘገባሉ?
ስልጠናውን ለመጀመርና የፈጠራ ጉዞዎን ለመጀመር አሁኑኑ በድረ-ገጹ ይመዝገቡ፦
👉 AFRITUTORS.COM
#afrohub #afritutor #elearning #ethiopia #digitaleducation #creativeeconomy #filmindustry #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን
#ethiopia | የኢትዮጵያን የዲጂታል ትምህርት ዘርፍ ለማሳደግ አልሞ የተነሳው አፍሮ ሀብ ኢንቨስትመንት ግሩፕ (Afrohub Investment Group)፣ በራሱ ባለሙያዎች ያበለጸገውን Afri Tutor የተሰኘ የኢ-ለርኒንግ ፕላትፎርም በዛሬው ዕለት በስካይ ላይት ሆቴል በደመቀ ሁኔታ አስመርቋል።
የዕለቱ የክብር እንግዳ ፕሮፌሰር ክንደያ ገ/ሕይወት የትምህርት ሚኒስቴር አማካሪ ሚኒስትር ዴኤታ ወጣቶች ዕውቀት መታጠቅ ይኖርባቸዋል ሲሉ አሳስበዋል።
📌 የ "Afri Tutor" ዋና ዋና ገጽታዎች፦
🎬 የፈጠራ ኢንዱስትሪ ትኩረት፦
መድረኩ በተለይ በፊልም እና በይዘት ፈጠራ (Content Creation) ላይ ያተኮሩ ስልጠናዎችን ይሰጣል። ተዋናይነት፣ ዳይሬክቲንግ፣ ሲኒማቶግራፊ፣ የቪዲዮ ኤዲቲንግ እና ስክሪፕት ጽሕፈት በዋናነት የሚሰጡ ስልጠናዎች ናቸው።
📱 ተደራሽነት፦
ተማሪዎች በባህላዊው የመማር ማስተማር ሂደት በአካል መገኘት ሳይጠበቅባቸው፣ ባሉበት ሆነው በዲጂታል አማራጭ በራሳቸው ፍጥነትና ሰዓት መማር ይችላሉ።
🏆 የባለሙያዎች ተሳትፎ፦
ስልጠናዎቹ በሀገራችን የጥበብ ዘርፍ ስማቸው በገነነ አንጋፋ ባለሙያዎች የሚሰጡ መሆናቸው ጥራቱን አስተማማኝ ያደርገዋል።
💡 አመራሮቹ ምን አሉ።?
የአፍሮ ሀብ የቦርድ ሰብሳቢና የአብሪ ቢዝነስ ግሩፕ ዋና ስራ አስፈፃሚ ወ/ሮ አብረኸት አየለ እንደገለጹት፣ የግል ባለሀብቶች የወጣቶችን አቅም ለመገንባት ትልቅ ኃላፊነት አለባቸው። አፍሪ ቲውተር (Afri Tutor) ወጣቶች ተሰጥኦአቸውን ወደ ዘላቂ ስራ እንዲቀይሩ የሚያስችል ድልድይ ነው።
የዘንድሮው የቲክቶክ አሸናፊና የአፍሮ ሀብ አምባሳደር አዶናይ ኃይለሚካኤል በበኩሉ፣ መድረኩ ለኢትዮጵያውያን ወጣቶች በሀገራቸው ውስጥ ትርጉም ያለው የስራ እድል ለመፍጠር ትልቅ አቅም እንዳለው ገልጿል።
🎓 በ Afri Tutor ስልጠና ለመጀመር ማወቅ ያለብዎት ዝርዝር መረጃዎች
በአፍሮ ሀብ (Afrohub) የቀረበው ይህ የኢ-ለርኒንግ መድረክ ስልጠናውን ለሁሉም ተደራሽ ለማድረግ በሚከተለው መልኩ ተዋቅሯል፦
1. የሚሰጡ የትምህርት ዘርፎች (Courses)
ስልጠናው በፊልም እና በዲጂታል ጥበብ ላይ ያተኮሩ 6 ዋና ዋና ዘርፎችን ያጠቃልላል፦
ትወና (Acting): ለፊልም እና ለቲያትር ዝግጅት።
ዝግጅት (Directing): የፊልም ዳይሬክቲንግ ጥበብ።
ሲኒማቶግራፊ (Cinematography): የመቅረጽ እና የብርሃን አጠቃቀም።
ኤዲቲንግ (Video Editing): ፕሮፌሽናል የቪዲዮ ቅንብር።
የድርሰት ጽሕፈት (Scriptwriting): ለፊልም እና ለዶክመንተሪ።
የይዘት ፈጠራ (Content Creation): ለማህበራዊ ሚዲያ (ቲክቶክ፣ ዩቲዩብ...) የሚሆኑ ስራዎች።
2. የምዝገባ ሂደት
ኦንላይን ምዝገባ፦ በ AFRITUTORS.COM በመግባት የ"Register" ቁልፍን በመጫን የግል መረጃዎን (ስም፣ ስልክ፣ ኢሜይል) በማስገባት መመዝገብ ይችላሉ።
የመተግበሪያ አጠቃቀም፦ ስልጠናው በዌብሳይት ብቻ ሳይሆን በቅርቡ በሚለቀቀው የሞባይል መተግበሪያ (App) አማካኝነት በየትኛውም ቦታ ሆኖ መማር ይቻላል።
3. የክፍያ ሁኔታ
ተመጣጣኝ ክፍያ፦ ክፍያው እንደየስልጠናው አይነት የሚለያይ ሲሆን፣ ወጣቶች እንዲጠቀሙበት ታስቦ ተመጣጣኝ እንደሆነ ተገልጿል።
የክፍያ አማራጮች፦ እንደ ቴሌብር (Telebirr)፣ ኤም-ፔሳ (M-Pesa) እና የባንክ አማራጮችን በመጠቀም በዲጂታል መንገድ መክፈል ይቻላል።
4. የስልጠና ቆይታ እና የምስክር ወረቀት
የራስ ፍጥነት (Self-paced): ትምህርቱ የተቀረጹ ቪዲዮዎች እና ሞጁሎች ስላሉት፣ ተማሪው በተመቸው ሰዓትና ፍጥነት መጨረስ ይችላል።
ሰርተፊኬት፦ ስልጠናውን በስኬት ለሚያጠናቅቁ ተማሪዎች በአፍሮ ሀብ እና በዘርፉ ባለሙያዎች እውቅና የተሰጠው ዲጂታል የምስክር ወረቀት ይሰጣል።
5. መስፈርቶች
መሰረታዊ የኢንተርኔት ግንኙነት ያለው ስልክ ወይም ኮምፒውተር።
የተመረጠውን የሙያ ዘርፍ ለመማር ፍላጎትና ተነሳሽነት መኖር።
ምንም አይነት የቀደመ የፊልም እውቀት ባይኖርዎትም ከጀማሪ (Beginner) ደረጃ መጀመር ይቻላል።
🔗 እንዴት ይመዘገባሉ?
ስልጠናውን ለመጀመርና የፈጠራ ጉዞዎን ለመጀመር አሁኑኑ በድረ-ገጹ ይመዝገቡ፦
👉 AFRITUTORS.COM
#afrohub #afritutor #elearning #ethiopia #digitaleducation #creativeeconomy #filmindustry #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን
3 months ago
#ታላቅ የምስራች
አፍሮ ሀብ ኢንቨስትመንት ግሩፕ አዋርዶችን በማዘጋጀት፡ ሁለገብ ስራ ፈጣሪ ወጣቶችን ወደ አለም አቀፍ መድረክ በማድረስ አገርን በማስጠራት በቴክኖሎጂ፡በቱሪዝም በተቋማት ብራንዲንግ፡በኢንተርቴይመንት ዘርፍ የተለያዩ ሃገር እንዲሁም አህጉር አቀፍናና አገራችን ኢትዮጵያን ብሎም የአፍሪካን ባህላዊ ኢኮኖሚያዊ እንዲሁም የወጣቶችን ሁለገብ የፈጠራ ጉልህ አቅምለተቀረው አለም ለማስተዋወቅ የሚሰራ ድርጅት ሲሆን አሁን ደግሞ ከሚሰራቸዉ ስራዎች አንድ ዘርፍ የሆነዉ የሃገራችንን የፊልም ኢንዱስትሪ ወደ አንድ ደረጃ ከፍ ለማድረግ አልሞ ወደ ስራ የገባው እና ወጣቶችን የፕላትፎርሙ ተጠቃሚ ለማድረግ የአፍሮ ሃብ ኢንቨስትመንት ግሩፕ በተለያዩ የፊልም ሞያዎች በሃገራችንን አንቱታን ያተረፉ የየዘርፉ መምህራን ስልጠና ለመስጠት ከረጅም ጊዜ ጥረት በሃላ in house developed የሆነ የ E learning App አዘጋጅቶ ወደ መጨረሻ ምእራፍ ተሸጋግረዋል።
በመሆኑም እርሶ በዛሬው ቀን ወደ ስራ መግባታችንን ለማብሰር ፕሮግራም ስላዘጋጀን ከቀኑ 9 ሰአት በስካይ ላይት ሆቴል እዲገኙልን በክብር ተጋብዘዋል።
#ሚድያዎች፡አክቲቪስቶች እንዲሁም ቲክቶኮርችም በዚህ ታላቅ የመክፈቻ ስነ ስርአት በክብር ተጋብዛችሁዋል።
#ስልጠናውን ለመውሰድና ቀጣይ የህይወት ጉዞዎትን ውጤታማና ስኬታማና ለማድረግ ደግሞ በዚህ ሊንክ ገብተው መመዝገብ ይችላሉ።
AFRITUTOURS.COM
Register below
https://afritutors.com/ #powered by Afro hub investment Group #youth
ከሰላምታ ጋር
አብርሀት አየለ
የአፍሮ ኢንቨስትመንት ግሩፕ ቦርድ ሊቀመንበር
አፍሮ ሀብ ኢንቨስትመንት ግሩፕ አዋርዶችን በማዘጋጀት፡ ሁለገብ ስራ ፈጣሪ ወጣቶችን ወደ አለም አቀፍ መድረክ በማድረስ አገርን በማስጠራት በቴክኖሎጂ፡በቱሪዝም በተቋማት ብራንዲንግ፡በኢንተርቴይመንት ዘርፍ የተለያዩ ሃገር እንዲሁም አህጉር አቀፍናና አገራችን ኢትዮጵያን ብሎም የአፍሪካን ባህላዊ ኢኮኖሚያዊ እንዲሁም የወጣቶችን ሁለገብ የፈጠራ ጉልህ አቅምለተቀረው አለም ለማስተዋወቅ የሚሰራ ድርጅት ሲሆን አሁን ደግሞ ከሚሰራቸዉ ስራዎች አንድ ዘርፍ የሆነዉ የሃገራችንን የፊልም ኢንዱስትሪ ወደ አንድ ደረጃ ከፍ ለማድረግ አልሞ ወደ ስራ የገባው እና ወጣቶችን የፕላትፎርሙ ተጠቃሚ ለማድረግ የአፍሮ ሃብ ኢንቨስትመንት ግሩፕ በተለያዩ የፊልም ሞያዎች በሃገራችንን አንቱታን ያተረፉ የየዘርፉ መምህራን ስልጠና ለመስጠት ከረጅም ጊዜ ጥረት በሃላ in house developed የሆነ የ E learning App አዘጋጅቶ ወደ መጨረሻ ምእራፍ ተሸጋግረዋል።
በመሆኑም እርሶ በዛሬው ቀን ወደ ስራ መግባታችንን ለማብሰር ፕሮግራም ስላዘጋጀን ከቀኑ 9 ሰአት በስካይ ላይት ሆቴል እዲገኙልን በክብር ተጋብዘዋል።
#ሚድያዎች፡አክቲቪስቶች እንዲሁም ቲክቶኮርችም በዚህ ታላቅ የመክፈቻ ስነ ስርአት በክብር ተጋብዛችሁዋል።
#ስልጠናውን ለመውሰድና ቀጣይ የህይወት ጉዞዎትን ውጤታማና ስኬታማና ለማድረግ ደግሞ በዚህ ሊንክ ገብተው መመዝገብ ይችላሉ።
AFRITUTOURS.COM
Register below
https://afritutors.com/ #powered by Afro hub investment Group #youth
ከሰላምታ ጋር
አብርሀት አየለ
የአፍሮ ኢንቨስትመንት ግሩፕ ቦርድ ሊቀመንበር
Sponsored by
Surafel
Welcome
Welcome to ...
3 months ago
"ወርሃ ገብረክርስቶስ"፡ የጥበብና የቅኔ ድግስ
#ethiopia | የኢትዮጵያ ዘመናዊ ሥዕል ፋና ወጊ እና ድንቅ ባለቅኔ የሆነው ገብረክርስቶስ ደስታ የሚታሰብበት ዓመታዊው "ወርሃ ገብረክርስቶስ" መርሐ-ግብር ነገ ቅዳሜ ለሦስተኛ ጊዜ በታላቅ ድምቀት ይከበራል።
ጥበብ ናፋቂዎችንና የኪነ-ጥበብ
ባለሙያዎችን በአንድ ጣራ ሥር የሚያገናኘው ይህ ዝግጅት፣ በታላቁ ሰዓሊ ስም በተሰየመው ሙዚየም ውስጥ የሚከናወን ይሆናል።
የመድረኩ ዋና ዋና ኩነቶች፦
* የቅኔ ምሽት፦ በብዙዎች ዘንድ የሚወደዱትና ጥልቅ ፍልስፍና የታዘሉባቸው የገብረክርስቶስ ግጥሞች ለታዳሚው ይቀርባሉ።
* የሥዕል አውደ-ርዕይ፦ የሰዓሊውን ረቂቅና መሠረተ-ብዙ የሥነ-ጥበብ ሥራዎች በአካል ተገኝቶ የመመልከት ዕድል።
* የባለሙያ ትንተና፦ ስለ ሥራዎቹ ጥልቅ ትርጉምና ስለ ኢትዮጵያ ዘመናዊ ሥነ-ጥበብ ጉዞ ምሁራዊ ገለጻዎች ይሰጣሉ።
"ጥበብ ለነፍስ ምግብ ናት" እንደሚባለው፣ ይህ መርሐ-ግብር የገብረክርስቶስን አሻራ ዳግም ለማጣጣምና ለማስታወስ የተዘጋጀ ልዩ የባህል ድግስ ነው።
መረጃ ለታዳሚዎች፦
* ቀን፦ ነገ ቅዳሜ፣ የካቲት 14 ቀን 2018 ዓ.ም
* ሰዓት፦ ከቀኑ 8፡30 ጀምሮ
* ቦታ፦ ስድስት ኪሎ፣ ከጀርመን የባህል ማዕከል (Goethe-Institut) አጠገብ በሚገኘው ገብረክርስቶስ ደስታ ዘመናዊ የሥነ-ጥበብ ሙዚየም
መግቢያ : - በነፃ
Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu #ጌጡ #ወርሀ_ገብረክርስቶስ #ጥበብ #ቅኔ #ኢትዮጵያ #ገብረክርስቶስ_ደስታ #አዲስ_አበባ #artethiopia
#ethiopia | የኢትዮጵያ ዘመናዊ ሥዕል ፋና ወጊ እና ድንቅ ባለቅኔ የሆነው ገብረክርስቶስ ደስታ የሚታሰብበት ዓመታዊው "ወርሃ ገብረክርስቶስ" መርሐ-ግብር ነገ ቅዳሜ ለሦስተኛ ጊዜ በታላቅ ድምቀት ይከበራል።
ጥበብ ናፋቂዎችንና የኪነ-ጥበብ
ባለሙያዎችን በአንድ ጣራ ሥር የሚያገናኘው ይህ ዝግጅት፣ በታላቁ ሰዓሊ ስም በተሰየመው ሙዚየም ውስጥ የሚከናወን ይሆናል።
የመድረኩ ዋና ዋና ኩነቶች፦
* የቅኔ ምሽት፦ በብዙዎች ዘንድ የሚወደዱትና ጥልቅ ፍልስፍና የታዘሉባቸው የገብረክርስቶስ ግጥሞች ለታዳሚው ይቀርባሉ።
* የሥዕል አውደ-ርዕይ፦ የሰዓሊውን ረቂቅና መሠረተ-ብዙ የሥነ-ጥበብ ሥራዎች በአካል ተገኝቶ የመመልከት ዕድል።
* የባለሙያ ትንተና፦ ስለ ሥራዎቹ ጥልቅ ትርጉምና ስለ ኢትዮጵያ ዘመናዊ ሥነ-ጥበብ ጉዞ ምሁራዊ ገለጻዎች ይሰጣሉ።
"ጥበብ ለነፍስ ምግብ ናት" እንደሚባለው፣ ይህ መርሐ-ግብር የገብረክርስቶስን አሻራ ዳግም ለማጣጣምና ለማስታወስ የተዘጋጀ ልዩ የባህል ድግስ ነው።
መረጃ ለታዳሚዎች፦
* ቀን፦ ነገ ቅዳሜ፣ የካቲት 14 ቀን 2018 ዓ.ም
* ሰዓት፦ ከቀኑ 8፡30 ጀምሮ
* ቦታ፦ ስድስት ኪሎ፣ ከጀርመን የባህል ማዕከል (Goethe-Institut) አጠገብ በሚገኘው ገብረክርስቶስ ደስታ ዘመናዊ የሥነ-ጥበብ ሙዚየም
መግቢያ : - በነፃ
Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu #ጌጡ #ወርሀ_ገብረክርስቶስ #ጥበብ #ቅኔ #ኢትዮጵያ #ገብረክርስቶስ_ደስታ #አዲስ_አበባ #artethiopia
3 months ago
የጎሳዬ ተስፋዬ "ሲያምሽ ያመኛል"፦ በሞት እና በህይወት መካከል የሚንገላታ የልብ ጩኸት
ይህ የጎሳዬ ተስፋዬ ድንቅ ስራ በኢትዮጵያ ዘመናዊ ሙዚቃ ታሪክ ውስጥ ስሜትን በመግደልና ነፍስን በመንካት ረገድ ወደር የማይገኝለት ሲሆን፣ በግጥሙ ውስጥ የታመቁት ቃላት ግን ከተራ የፍቅር ዘፈንነት አልፈው የሰውን ልጅ ህልውና፣ ስነ-ልቦናዊ ትስስር እና የርህራሄን ሜታፊዚካዊ ጥልቀት የሚመረምሩ ናቸው።
1. የ"እኔ" መፍረስ እና የርህራሄ ፍልስፍና (The Metaphysics of Compassion)
"አንቺ ሲያምሽ ውሎ ካደረ / የኔስ ልብ ረግቶ ምኑን ኖረ"
የጀርመኑ ታላቅ ፈላስፋ አርተር ሾፐንሃውር ዓለምን የሚረዳው በ"ፈቃድ" (Will) እና በ"ስቃይ" (Suffering) መካከል ባለ ትንቅንቅ ነው። ለእርሱ እውነተኛ ርህራሄ (Compassion) የሚገለጠው በአንድ ሰው እና በሌላው መካከል ያለው "ኢጎ" (Ego) ሲጠፋ ነው። አፍቃሪው "የኔስ ልብ ረግቶ ምኑን ኖረ" ሲል፣ የእርሱ ህልውና ትርጉም የሚኖረው በተፈቃሪዋ ደህንነት ላይ ብቻ መሆኑን ይገልጻል። ይህ በፈላስፎች እይታ "Inter-subjectivity" ይባላል።
አንዱ ሲታመም ሌላኛው ለምን ያመዋል? ምክንያቱም ነፍሳቸው በአንድ ገመድ ተሳስሯልና።
እውነተኛ የታሪክ ሰቀቀን፦ በ 19ኛው ክፍለ ዘመን የኖረውና "The Adventures of Huckleberry Finn" በተሰኘው መጽሐፉ የሚታወቀው ማርክ ትዌይን እና የሚወዳት ሚስቱ ሊቪ ታሪክ ለዚህ ማሳያ ነው። ሊቪ ለረጅም ዓመታት በህመም ስትሰቃይ፣ ትዌይን የራሱን ስራና ደስታ ትቶ "እሷ የታመመችበት ዓለም የእኔ እስር ቤት ነው" ይል ነበር። እሷ ስትሞት፣ ብዕሩም አብሮ ደረቀ። ጎሳዬ በግጥሙ የገለጸው "ጤና መጉደል" በትዌይን ህይወት ውስጥ የታየ እውነተኛ የነፍስ መጥፋት ነበር።
2. የጭንቀት ፍልስፍና እና ያልተቋጨ ተስፋ (The Anxiety of Finitude)
"ባንቺው የያዝኩት የህይወት ጉዞ / ተጀመረ እንጂ መች አለቀና"
የዘመኑ የህልውና ፈላስፋ ማርቲን ሄይዴገር የሰው ልጅን "ወደ ሞት የሚገሰግስ ፍጡር" (Being-towards-death) ይለዋል። ሆኖም አፍቃሪው ይህንን የተፈጥሮ ህግ ለመቀበል ፍቃደኛ አይደለም። "ገና ያልኖርነው ብዙ ይታየኛል" የሚለው ጩኸት፣ ሞት መጥቶ ታሪካቸውን እንዳያቋርጠው የሚደረግ የልብ ልመና ነው። በስነ-ፅሁፍ ውስጥ እጅግ አሳዛኙ ነገር "ያልተጨረሰ ታሪክ" (Unfinished Story) ነው።
የታሪክ ምሳሌ፦ የሙጋል ንጉሰ ነገስት ሻህ ጃሃን እና የሚስቱ ሙምታዝ ማሃል ታሪክ ይህንን በጉልህ ያሳያል። ሙምታዝ በ 1631 በ 14ኛው ልጇ ምጥ ወቅት በሞት አፋፍ ላይ ሳለች፣ ንጉሱ መላ ሰላሙን አጥቶ ነበር። "ገና ያልኖርነው ብዙ አለ" የሚለው ስሜት በንጉሱ ልብ ውስጥ የታተመው እሷ ከሞተች በኋላ በገነባው ታጅ ማሃል ህንፃ ነው። ያ ህንፃ በአካል የተለየችውን ሚስቱን በታሪክ ውስጥ "ያልተቋጨ ጉዞ" አድርጎ ለማኖር የተሰራ የድንጋይ ለቅሶ ነው።
3. የሳይኮሶማቲክ ህመም እና የነርቭ ሳይንስ ምስጢር
"ጎኔን አመመኝ ስትይ እኔንም ይሰማኛል / ልቤን ተሰማኝ ስትይ የኔም ልብ ይሸበራል"
በዘመናዊ ስነ-ልቦና እና በነርቭ ሳይንስ (Neuroscience)፣ ይህ ሁኔታ "Mirror Neurons" በመባል ይታወቃል። የምንወደው ሰው ሲያዝን ወይም ሲታመም፣ የእኛ አእምሮ ያንኑ ህመም ልክ በራሳችን ላይ እንደደረሰ አድርጎ ያስተናግደዋል። ጎሳዬ "ጎኔን አመመኝ ስትይ እኔንም ይሰማኛል" ሲል፣ ይህንን ሳይንሳዊ እውነት በቅኔ ገልጾታል። ይህ ፍቅር ሳይሆን "የአካል ውህደት" ነው።
ደራሲያዊ እይታ፦ የሩሲያው ታላቅ ደራሲ ፊዮዶር ዶስቶየቭስኪ በገጸ-ባህሪያቱ ውስጥ እንዲህ ያለውን "መንታ ስቃይ" በተደጋጋሚ ይስላል። አፍቃሪው የተፈቃሪውን ህመም ሲጋራ፣ ስቃዩ በሁለት አይባዛም፤ ይልቁንም አፍቃሪው ላይ የሚደርሰው ስነ-ልቦናዊ ስብራት ከተፈቃሪዋ አካላዊ ህመም ይበልጣል። "ያንቺን ስቃይ የኔ ያርገው" የሚለው ቃል፣ አፍቃሪው ያለበትን ከፍተኛ የተስፋ መቁረጥ ደረጃ ያሳያል።
4. የመጨረሻው መማፀኛ
"ማልዶ ሌት ሳይነጋ ፈጣሪን / በፀሎት የሚማፀነው አንደበትሽ / ይተርፍ ይሆን ወይ ካንቺ አልፎ ለኔ አፍቃሪሽ"
እዚህ ጋር ግጥሙ ከቁሳዊው ዓለም ወጥቶ ወደ ሜታፊዚክስ ይሸጋገራል። የዴንማርኩ ፈላስፋ ሶረን ኪርክጋርድ እንደሚለው፣ የሰው ልጅ በምክንያታዊነት ሊፈታው የማይችለው ችግር ሲገጥመው "የእምነት ዝላይ" (Leap of Faith) ያደርጋል። አፍቃሪው የራሱን ጤናና ሰላም የሚፈልገው በእሷ ፀሎት ውስጥ ነው። ይህ እጅግ አሳዛኝ ነው—ምክንያቱም እሷ ራሷ በህመም ላይ ሆና ለራሷ የምትፀልየው ፀሎት ለእርሱም "ተርፎት" እንዲድን ይፈልጋል።
ታሪካዊ እውነታ፦ የታዋቂው ሳይንቲስት አልበርት አንስታይን እና የሚስቱ ኤልሳ ታሪክን ብንመለከት፣ ኤልሳ በታመመችበት ወቅት አንስታይን በስራው ላይ ማተኮር አቅቶት "የእኔ አእምሮ የሚሰራው እሷ ከጎኔ ካለች ብቻ ነው" ብሎ ነበር። በግጥሙ ውስጥ "ፀጋ በረከቱ ያዝንብልሽ በጤና" የሚለው ምርቃት፣ አፍቃሪው ከፈጣሪ ውጭ ሌላ መፍትሄ እንደሌለው ያመነበት የመጨረሻው ጥግ ነው።
5. የፍቅር አምባገነንነት እና የነፃነት ማጣት
"የነገው ሰላሜም ይታጎላል... የነገው ሰላሜም ይበተናል"
በመጨረሻም፣ ይህ ግጥም ፍቅርን እንደ ደስታ ሳይሆን እንደ "ቆንጆ እስር" ይስለዋል። ፈላስፋው ዣን ፖል ሳርትር "ሌላው ሰው ገሃነሜ ነው" (L'enfer, c'est les autres) ሲል፣ ሌላው ሰው በእኛ ህልውና ላይ ያለውን ፍፁም ስልጣን ለመግለጽ ነው። አፍቃሪው "ነገዬ ይበተናል" ሲል፣ የእርሱ የወደፊት ዕጣ ፈንታ በእርሱ እጅ ሳይሆን በታመመችው ፍቅረኛው እጅ መሆኑን እያሳወቀ ነው። ይህ ነፃነትን ያጣ ፍቅር ነው—አሳዛኝነቱም እዚህ ላይ ነው።
ማጠቃለያ
የጎሳዬ ተስፋዬ "ሲያምሽ ያመኛል" የሚለው ስራ፣ የሰው ልጅ ለሌላው ሰው ያለውን ጥልቅ የርህራሄ አቅም የሚዘክር ነው። ግጥሙን ስንተነትነው የምናገኘው ትልቁ እውነት፡- መውደድ ማለት ልብን አውጥቶ ለሌላ ሰው መስጠት እና "እባክሽ አትሰባብሪው" ብሎ መማፀን መሆኑን ነው። አፍቃሪው በተፈቃሪዋ ህመም ውስጥ የራሱን ሞት ያያል፤ በእሷ ትንፋሽ ውስጥ የራሱን ህይወት ይፈልጋል።
"ሲያምሽ ያመኛል" የሚለው ዘፈን የአለምን የፍቅርና የሀዘን ታሪክ ጠቅልሎ ይዟል።
አሳዛኝነቱ የሚመነጨው ከተፈቃሪዋ ህመም ሳይሆን፣ አፍቃሪው እሷን ለማዳን ካለው "ፍፁም ፍላጎት" እና "ፍፁም አቅመ-ቢስነት" መካከል ካለው ሰፊ ገደል ነው።
ይህ የጎሳዬ ተስፋዬ ድንቅ ስራ በኢትዮጵያ ዘመናዊ ሙዚቃ ታሪክ ውስጥ ስሜትን በመግደልና ነፍስን በመንካት ረገድ ወደር የማይገኝለት ሲሆን፣ በግጥሙ ውስጥ የታመቁት ቃላት ግን ከተራ የፍቅር ዘፈንነት አልፈው የሰውን ልጅ ህልውና፣ ስነ-ልቦናዊ ትስስር እና የርህራሄን ሜታፊዚካዊ ጥልቀት የሚመረምሩ ናቸው።
1. የ"እኔ" መፍረስ እና የርህራሄ ፍልስፍና (The Metaphysics of Compassion)
"አንቺ ሲያምሽ ውሎ ካደረ / የኔስ ልብ ረግቶ ምኑን ኖረ"
የጀርመኑ ታላቅ ፈላስፋ አርተር ሾፐንሃውር ዓለምን የሚረዳው በ"ፈቃድ" (Will) እና በ"ስቃይ" (Suffering) መካከል ባለ ትንቅንቅ ነው። ለእርሱ እውነተኛ ርህራሄ (Compassion) የሚገለጠው በአንድ ሰው እና በሌላው መካከል ያለው "ኢጎ" (Ego) ሲጠፋ ነው። አፍቃሪው "የኔስ ልብ ረግቶ ምኑን ኖረ" ሲል፣ የእርሱ ህልውና ትርጉም የሚኖረው በተፈቃሪዋ ደህንነት ላይ ብቻ መሆኑን ይገልጻል። ይህ በፈላስፎች እይታ "Inter-subjectivity" ይባላል።
አንዱ ሲታመም ሌላኛው ለምን ያመዋል? ምክንያቱም ነፍሳቸው በአንድ ገመድ ተሳስሯልና።
እውነተኛ የታሪክ ሰቀቀን፦ በ 19ኛው ክፍለ ዘመን የኖረውና "The Adventures of Huckleberry Finn" በተሰኘው መጽሐፉ የሚታወቀው ማርክ ትዌይን እና የሚወዳት ሚስቱ ሊቪ ታሪክ ለዚህ ማሳያ ነው። ሊቪ ለረጅም ዓመታት በህመም ስትሰቃይ፣ ትዌይን የራሱን ስራና ደስታ ትቶ "እሷ የታመመችበት ዓለም የእኔ እስር ቤት ነው" ይል ነበር። እሷ ስትሞት፣ ብዕሩም አብሮ ደረቀ። ጎሳዬ በግጥሙ የገለጸው "ጤና መጉደል" በትዌይን ህይወት ውስጥ የታየ እውነተኛ የነፍስ መጥፋት ነበር።
2. የጭንቀት ፍልስፍና እና ያልተቋጨ ተስፋ (The Anxiety of Finitude)
"ባንቺው የያዝኩት የህይወት ጉዞ / ተጀመረ እንጂ መች አለቀና"
የዘመኑ የህልውና ፈላስፋ ማርቲን ሄይዴገር የሰው ልጅን "ወደ ሞት የሚገሰግስ ፍጡር" (Being-towards-death) ይለዋል። ሆኖም አፍቃሪው ይህንን የተፈጥሮ ህግ ለመቀበል ፍቃደኛ አይደለም። "ገና ያልኖርነው ብዙ ይታየኛል" የሚለው ጩኸት፣ ሞት መጥቶ ታሪካቸውን እንዳያቋርጠው የሚደረግ የልብ ልመና ነው። በስነ-ፅሁፍ ውስጥ እጅግ አሳዛኙ ነገር "ያልተጨረሰ ታሪክ" (Unfinished Story) ነው።
የታሪክ ምሳሌ፦ የሙጋል ንጉሰ ነገስት ሻህ ጃሃን እና የሚስቱ ሙምታዝ ማሃል ታሪክ ይህንን በጉልህ ያሳያል። ሙምታዝ በ 1631 በ 14ኛው ልጇ ምጥ ወቅት በሞት አፋፍ ላይ ሳለች፣ ንጉሱ መላ ሰላሙን አጥቶ ነበር። "ገና ያልኖርነው ብዙ አለ" የሚለው ስሜት በንጉሱ ልብ ውስጥ የታተመው እሷ ከሞተች በኋላ በገነባው ታጅ ማሃል ህንፃ ነው። ያ ህንፃ በአካል የተለየችውን ሚስቱን በታሪክ ውስጥ "ያልተቋጨ ጉዞ" አድርጎ ለማኖር የተሰራ የድንጋይ ለቅሶ ነው።
3. የሳይኮሶማቲክ ህመም እና የነርቭ ሳይንስ ምስጢር
"ጎኔን አመመኝ ስትይ እኔንም ይሰማኛል / ልቤን ተሰማኝ ስትይ የኔም ልብ ይሸበራል"
በዘመናዊ ስነ-ልቦና እና በነርቭ ሳይንስ (Neuroscience)፣ ይህ ሁኔታ "Mirror Neurons" በመባል ይታወቃል። የምንወደው ሰው ሲያዝን ወይም ሲታመም፣ የእኛ አእምሮ ያንኑ ህመም ልክ በራሳችን ላይ እንደደረሰ አድርጎ ያስተናግደዋል። ጎሳዬ "ጎኔን አመመኝ ስትይ እኔንም ይሰማኛል" ሲል፣ ይህንን ሳይንሳዊ እውነት በቅኔ ገልጾታል። ይህ ፍቅር ሳይሆን "የአካል ውህደት" ነው።
ደራሲያዊ እይታ፦ የሩሲያው ታላቅ ደራሲ ፊዮዶር ዶስቶየቭስኪ በገጸ-ባህሪያቱ ውስጥ እንዲህ ያለውን "መንታ ስቃይ" በተደጋጋሚ ይስላል። አፍቃሪው የተፈቃሪውን ህመም ሲጋራ፣ ስቃዩ በሁለት አይባዛም፤ ይልቁንም አፍቃሪው ላይ የሚደርሰው ስነ-ልቦናዊ ስብራት ከተፈቃሪዋ አካላዊ ህመም ይበልጣል። "ያንቺን ስቃይ የኔ ያርገው" የሚለው ቃል፣ አፍቃሪው ያለበትን ከፍተኛ የተስፋ መቁረጥ ደረጃ ያሳያል።
4. የመጨረሻው መማፀኛ
"ማልዶ ሌት ሳይነጋ ፈጣሪን / በፀሎት የሚማፀነው አንደበትሽ / ይተርፍ ይሆን ወይ ካንቺ አልፎ ለኔ አፍቃሪሽ"
እዚህ ጋር ግጥሙ ከቁሳዊው ዓለም ወጥቶ ወደ ሜታፊዚክስ ይሸጋገራል። የዴንማርኩ ፈላስፋ ሶረን ኪርክጋርድ እንደሚለው፣ የሰው ልጅ በምክንያታዊነት ሊፈታው የማይችለው ችግር ሲገጥመው "የእምነት ዝላይ" (Leap of Faith) ያደርጋል። አፍቃሪው የራሱን ጤናና ሰላም የሚፈልገው በእሷ ፀሎት ውስጥ ነው። ይህ እጅግ አሳዛኝ ነው—ምክንያቱም እሷ ራሷ በህመም ላይ ሆና ለራሷ የምትፀልየው ፀሎት ለእርሱም "ተርፎት" እንዲድን ይፈልጋል።
ታሪካዊ እውነታ፦ የታዋቂው ሳይንቲስት አልበርት አንስታይን እና የሚስቱ ኤልሳ ታሪክን ብንመለከት፣ ኤልሳ በታመመችበት ወቅት አንስታይን በስራው ላይ ማተኮር አቅቶት "የእኔ አእምሮ የሚሰራው እሷ ከጎኔ ካለች ብቻ ነው" ብሎ ነበር። በግጥሙ ውስጥ "ፀጋ በረከቱ ያዝንብልሽ በጤና" የሚለው ምርቃት፣ አፍቃሪው ከፈጣሪ ውጭ ሌላ መፍትሄ እንደሌለው ያመነበት የመጨረሻው ጥግ ነው።
5. የፍቅር አምባገነንነት እና የነፃነት ማጣት
"የነገው ሰላሜም ይታጎላል... የነገው ሰላሜም ይበተናል"
በመጨረሻም፣ ይህ ግጥም ፍቅርን እንደ ደስታ ሳይሆን እንደ "ቆንጆ እስር" ይስለዋል። ፈላስፋው ዣን ፖል ሳርትር "ሌላው ሰው ገሃነሜ ነው" (L'enfer, c'est les autres) ሲል፣ ሌላው ሰው በእኛ ህልውና ላይ ያለውን ፍፁም ስልጣን ለመግለጽ ነው። አፍቃሪው "ነገዬ ይበተናል" ሲል፣ የእርሱ የወደፊት ዕጣ ፈንታ በእርሱ እጅ ሳይሆን በታመመችው ፍቅረኛው እጅ መሆኑን እያሳወቀ ነው። ይህ ነፃነትን ያጣ ፍቅር ነው—አሳዛኝነቱም እዚህ ላይ ነው።
ማጠቃለያ
የጎሳዬ ተስፋዬ "ሲያምሽ ያመኛል" የሚለው ስራ፣ የሰው ልጅ ለሌላው ሰው ያለውን ጥልቅ የርህራሄ አቅም የሚዘክር ነው። ግጥሙን ስንተነትነው የምናገኘው ትልቁ እውነት፡- መውደድ ማለት ልብን አውጥቶ ለሌላ ሰው መስጠት እና "እባክሽ አትሰባብሪው" ብሎ መማፀን መሆኑን ነው። አፍቃሪው በተፈቃሪዋ ህመም ውስጥ የራሱን ሞት ያያል፤ በእሷ ትንፋሽ ውስጥ የራሱን ህይወት ይፈልጋል።
"ሲያምሽ ያመኛል" የሚለው ዘፈን የአለምን የፍቅርና የሀዘን ታሪክ ጠቅልሎ ይዟል።
አሳዛኝነቱ የሚመነጨው ከተፈቃሪዋ ህመም ሳይሆን፣ አፍቃሪው እሷን ለማዳን ካለው "ፍፁም ፍላጎት" እና "ፍፁም አቅመ-ቢስነት" መካከል ካለው ሰፊ ገደል ነው።
4 months ago
የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ የውጭ ባለሙያዎችን ወደ ውሳኔ ሰጪነት አመጣ፦ የፖሊሲ ነፃነት ወይስ የሉዓላዊነት ስጋት?
የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ በአዲሱ አዋጁ መሠረት፣ በገንዘብ ፖሊሲ ኮሚቴው (MPC) ውስጥ ሁለት ታዋቂ የውጭ ሀገር የኢኮኖሚክስ ባለሙያዎችን መሾሙን አስታውቋል። ይህ እርምጃ በኢትዮጵያ የባንክ ታሪክ ውስጥ ትልቅ ለውጥ ተደርጎ ተወስዷል።
ሳይንሳዊ ውሳኔ፦ የፖሊሲ ውሳኔዎች ከፖለቲካ ተጽዕኖ ነፃ ሆነው በማስረጃ እና በሳይንሳዊ ትንተና ላይ እንዲመሰረቱ ያደርጋል።
ዓለም አቀፍ ተቀባይነት፦ እንደ እንግሊዝ ማዕከላዊ ባንክ (Bank of England) ያሉ ተቋማት ልምድን በመቀመር፣ ለዓለም አቀፍ አበዳሪዎችና ባለሀብቶች ባንኩ ነፃ መሆኑን ያሳያል።
የሃሳብ ብዝሃነት፦ በውሳኔ አሰጣጥ ወቅት አንድ አይነት አስተሳሰብን (Groupthink) በመቀነስ፣ አማራጭ የኢኮኖሚ መፍትሄዎችን ያመነጫል።
እነዚህ ባለሙያዎች የሚቀላቀሉት የገንዘብ ፖሊሲ ኮሚቴ (MPC)፣ በሀገሪቱ ያለውን የወለድ መጠን የመወሰን፣ የገንዘብ ስርጭትን የመቆጣጠር እና የዋጋ ግሽበትን የማረጋጋት ከፍተኛ ስልጣን ያለው አካል ነው።
ይህም ባንኩ ከመንግስት ካዝና ጠባቂነት ወጥቶ፣ ገለልተኛ የኢኮኖሚ ተዋናይ እንዲሆን ለጀመረው ማሻሻያ ትልቅ እገዛ ያደርጋል።
⚖️አዎንታዊ ጎኑ፦
ባንኩ "የማኔጂመንት ጥራት" (Institutional Quality) እንዲኖረውና በዓለም አቀፍ የፋይናንስ ገበያ አመኔታ እንዲያገኝ ያደርጋል። ይህም የውጭ ኢንቨስትመንት እንዲሳብ በር ይከፍታል።
ሊታሰቡ የሚገቡ ስጋቶች፦
የሀገር በቀል እውቀት ክፍተት፦ የውጭ ባለሙያዎቹ የኢትዮጵያን ተጨባጭ መዋቅራዊ ችግሮች (ለምሳሌ የጥቁር ገበያ ባህሪ እና የማህበረሰቡን የፍጆታ ዘይቤ) በውል ካልተረዱ፣ የሚያመጧቸው መፍትሄዎች "ንድፈ-ሃሳባዊ" ብቻ ሊሆኑ ይችላሉ።
የሉዓላዊነት ጥያቄ፦ የሀገሪቱን ቁልፍ የኢኮኖሚ ውሳኔዎች ለውጭ ዜጎች አሳልፎ መስጠት፣ በፖለቲካዊ ረገድ "የውጭ ተጽዕኖ" የሚል ትችት ሊያስነሳ ይችላል።
🎯 ዋና ዓላማው፦ የዋጋ ግሽበትን መቆጣጠር እና አገሪቱ የጀመረችውን ሰፊ የማክሮ ኢኮኖሚ ማሻሻያ በስኬት ማጠናቀቅ ነው።
የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ በአዲሱ አዋጁ መሠረት፣ በገንዘብ ፖሊሲ ኮሚቴው (MPC) ውስጥ ሁለት ታዋቂ የውጭ ሀገር የኢኮኖሚክስ ባለሙያዎችን መሾሙን አስታውቋል። ይህ እርምጃ በኢትዮጵያ የባንክ ታሪክ ውስጥ ትልቅ ለውጥ ተደርጎ ተወስዷል።
ሳይንሳዊ ውሳኔ፦ የፖሊሲ ውሳኔዎች ከፖለቲካ ተጽዕኖ ነፃ ሆነው በማስረጃ እና በሳይንሳዊ ትንተና ላይ እንዲመሰረቱ ያደርጋል።
ዓለም አቀፍ ተቀባይነት፦ እንደ እንግሊዝ ማዕከላዊ ባንክ (Bank of England) ያሉ ተቋማት ልምድን በመቀመር፣ ለዓለም አቀፍ አበዳሪዎችና ባለሀብቶች ባንኩ ነፃ መሆኑን ያሳያል።
የሃሳብ ብዝሃነት፦ በውሳኔ አሰጣጥ ወቅት አንድ አይነት አስተሳሰብን (Groupthink) በመቀነስ፣ አማራጭ የኢኮኖሚ መፍትሄዎችን ያመነጫል።
እነዚህ ባለሙያዎች የሚቀላቀሉት የገንዘብ ፖሊሲ ኮሚቴ (MPC)፣ በሀገሪቱ ያለውን የወለድ መጠን የመወሰን፣ የገንዘብ ስርጭትን የመቆጣጠር እና የዋጋ ግሽበትን የማረጋጋት ከፍተኛ ስልጣን ያለው አካል ነው።
ይህም ባንኩ ከመንግስት ካዝና ጠባቂነት ወጥቶ፣ ገለልተኛ የኢኮኖሚ ተዋናይ እንዲሆን ለጀመረው ማሻሻያ ትልቅ እገዛ ያደርጋል።
⚖️አዎንታዊ ጎኑ፦
ባንኩ "የማኔጂመንት ጥራት" (Institutional Quality) እንዲኖረውና በዓለም አቀፍ የፋይናንስ ገበያ አመኔታ እንዲያገኝ ያደርጋል። ይህም የውጭ ኢንቨስትመንት እንዲሳብ በር ይከፍታል።
ሊታሰቡ የሚገቡ ስጋቶች፦
የሀገር በቀል እውቀት ክፍተት፦ የውጭ ባለሙያዎቹ የኢትዮጵያን ተጨባጭ መዋቅራዊ ችግሮች (ለምሳሌ የጥቁር ገበያ ባህሪ እና የማህበረሰቡን የፍጆታ ዘይቤ) በውል ካልተረዱ፣ የሚያመጧቸው መፍትሄዎች "ንድፈ-ሃሳባዊ" ብቻ ሊሆኑ ይችላሉ።
የሉዓላዊነት ጥያቄ፦ የሀገሪቱን ቁልፍ የኢኮኖሚ ውሳኔዎች ለውጭ ዜጎች አሳልፎ መስጠት፣ በፖለቲካዊ ረገድ "የውጭ ተጽዕኖ" የሚል ትችት ሊያስነሳ ይችላል።
🎯 ዋና ዓላማው፦ የዋጋ ግሽበትን መቆጣጠር እና አገሪቱ የጀመረችውን ሰፊ የማክሮ ኢኮኖሚ ማሻሻያ በስኬት ማጠናቀቅ ነው።
4 months ago
ዶክተሮች በሚጽፉት አስቸጋሪ እና የማይነበብ የእጅ ጽሑፍ ምክንያት ብቻ በየዓመቱ ከ 7,000 በላይ ሰዎች ሕይወታቸውን እንደሚያጡ ያውቃሉ?
እንዴት?
የመድኃኒት ስህተት፦ ፋርማሲስቶች የታዘዘውን መድኃኒት ስም በስህተት በማንበባችው የተሳሳተ መድኃኒት ይሰጣሉ።
የመጠን (Dose) መሳሳት፦ መጠኑ (ለምሳሌ 5mg እና 50mg) በግልጽ ባለመቀመጡ ታካሚዎች ከመጠን በላይ ወይም ያነሰ ይወስዳሉ።
ይህንን ችግር ለመቅረፍ በአሁኑ ወቅት አብዛኞቹ የዓለም ሀገራት በዲጂታል የታዘዘ መድኃኒት (E-prescribing) ሥርዓትን ተግባራዊ እያደረጉ ይገኛሉ።
📌 ምንጭ፦ Institute of Medicine (IOM)
እንዴት?
የመድኃኒት ስህተት፦ ፋርማሲስቶች የታዘዘውን መድኃኒት ስም በስህተት በማንበባችው የተሳሳተ መድኃኒት ይሰጣሉ።
የመጠን (Dose) መሳሳት፦ መጠኑ (ለምሳሌ 5mg እና 50mg) በግልጽ ባለመቀመጡ ታካሚዎች ከመጠን በላይ ወይም ያነሰ ይወስዳሉ።
ይህንን ችግር ለመቅረፍ በአሁኑ ወቅት አብዛኞቹ የዓለም ሀገራት በዲጂታል የታዘዘ መድኃኒት (E-prescribing) ሥርዓትን ተግባራዊ እያደረጉ ይገኛሉ።
📌 ምንጭ፦ Institute of Medicine (IOM)
4 months ago
የኢትዮጵያ የ2018ቱ የውጭ ምንዛሪ ማሻሻያ መዋቅራዊ ትችት
በክቡር ገና የተፃፈ
የካቲት 4 ቀን 2018 ዓ.ም የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ያወጣቸው ማሻሻያዎች በውጫቸው ተራ የአስተዳደር ለውጦች ቢመስሉም፣ በድምር ውጤታቸው ግን የሀገሪቱን የውጭ ምንዛሪ መዋቅር (Architecture) ሙሉ በሙሉ የሚቀይሩ ናቸው።
ከመዋቅራዊ እይታ ሲመዘኑ፣ እያንዳንዱ እርምጃ ወደ ገበያ ነፃነት፣ ወደ ስልጣን መከፋፈል (Decentralization) እና ወደ ካፒታል ተንቀሳቃሽነት የሚያመራ ጥልቅ የፍልስፍና ሽግግርን ያመለክታሉ። ይህንን ለውጥ ከሀገራዊ ሉዓላዊነት እና የፋይናንስ የበላይነትን ከሚቃወም (Anti-financialization) እይታ ብንመዝነው፣ ትኩረቱ ከአሰራር ቅልጥፍና ይልቅ በመዋቅራዊ አደጋዎች ላይ ያርፋል።
እያንዳንዱን መመሪያ እና መዋቅራዊ አንድምታውን በጥንቃቄ እንመርምር፦
1. ላኪዎች ያገኙትን ምንዛሪ 100% ለዘላለም እንዲይዙ መፈቀዱ
የእኔ እይታ፦ ከፍተኛ ትችት
ላኪዎች ያገኙትን የውጭ ምንዛሪ ያለ ጊዜ ገደብ እንዲይዙ መፍቀድ፣ ውስን የሆነውን የሀገር ሀብት ቁጥጥር ወደ ግል ማዞር (Privatize ማድረግ) ነው። ይህ የብሔራዊ ባንክን የመጠባበቂያ ክምችት የማስተዳደር አቅም ያዳክማል።
በምንዛሪ እጥረት በምትታመስ ኢኮኖሚ ውስጥ ይህ ውሳኔ የውጭ ምንዛሪን "መደበቅ" (Hoarding) ያበረታታል። ዋናው መዋቅራዊ ስጋት ደግሞ "ዶላራይዜሽን" ወደ ኢኮኖሚው እምብርት ሰርጎ መግባቱ ነው።
2. ለአካውንት ባለቤቶች ዓለም አቀፍ ካርዶች መሰጠታቸው
የእኔ እይታ፦ ትችት
ወደ ውጭ የሚደረጉ የችርቻሮ ክፍያዎች ያለ ምንም ጋሬጣ እንዲከናወኑ ያደርጋል። የኢ-ኮሜርስ ግዢዎች እና የውጭ አገልግሎቶች ክፍያ ይስፋፋሉ። ይህም የካፒታል ፍሰትንና የውጭ ፍጆታን መደበኛ ያደርጋል። የምንዛሪ እጥረት ባለበት ሀገር የውጭ ፍሰትን ማቀላጠፍ፣ የአገር ውስጥ ምርትን ከማጠናከር ይልቅ ተጋላጭነትን ይጨምራል።
3. ለትምህርት፣ ለሕክምና እና ለጉዞ የሚደረጉ የውጭ ክፍያዎች
የእኔ እይታ፦ የተቀላቀለ ግን ጥርጣሬ ያዘለ
ምንም እንኳ ውሳኔው ሰብዓዊ ቢመስልም፣ አንድን ጥልቅ ስውር እውነት ያጋልጣል፦ ዜጎች ለመሠረታዊ አገልግሎቶች በውጭ ሥርዓቶች ላይ ጥገኛ መሆናቸውን። የሀገር ውስጥ ሕክምናንና ትምህርትን ከመገንባት ይልቅ፣ ይህ ፖሊሲ የውጭ ወጪን ተቋማዊ በማድረግ የውጭ ጥገኝነትን ያጠናክራል።
4. ለትርፍ ያልቆሙ ተቋማት ከስጦታና ከእርዳታ የውጭ ምንዛሪ አካውንት መክፈታቸው
የእኔ እይታ፦ ስጋት
በውጭ ፈንድ የሚንቀሳቀሱ ተቋማት ራሳቸውን የቻሉ የውጭ ምንዛሪ አካውንቶች መያዛቸው፣ የውጭ ምንዛሪ ፍሰቱ በቀጥታ ወደ ሀገር ውስጥ ስራዎች እንዲገባ ያደርጋል። ይህ ከብሔራዊ ባንክ ቁጥጥር ውጭ የሆኑ ትይዩ የገንዘብ መስመሮችን ይፈጥራል፤ የውጭ ለጋሾችም በፖሊሲ ላይ ተጽዕኖ እንዲያሳድሩ በር ይከፍታል።
5. የ$100 ዝቅተኛ የቁጠባ ገደብ መነሳቱ
የእኔ እይታ፦ ጥንቃቄ የታከለበት አሉታዊ ምላሽ
ተደራሽነትን ቢያሰፋም፣ የውጭ ምንዛሪ የመያዝ ባህልን በማህበረሰቡ ውስጥ ያስፋፋል። በብር ላይ ያለው እምነት ከቀነሰ፣ ይህ እርምጃ ዜጎች ከሀገር ውስጥ ገንዘብ ይልቅ ወደ ውጭ ምንዛሪ እንዲሸሹ (Currency substitution) ያፋጥነዋል።
6. ኢትዮጵያውያን ወደ ውጭ ሀገር ኢንቨስት እንዲያደርጉ መፈቀዱ
የእኔ እይታ፦ ከፍተኛ ትችት
ካፒታል እጥረት ባለበት ኢኮኖሚ ውስጥ ገንዘብ ወደ ውጭ እንዲወጣ መፍቀድ የካፒታል ሽሽትን (Capital flight) ያፋጥናል። የሀገር ውስጥ ኢንዱስትሪን ሊደግፍ የሚችል ቁጠባ፣ የተሻለ ትርፍ ፍለጋ ወደ ውጭ ይሄዳል። ይህ "ካፒታል ተንቀሳቃሽ መሆኑን" የሚያበስር አደገኛ ምልክት ነው።
7. ያለ ጉምሩክ ዲክላሬሽን ምንዛሪን መቀየር
የእኔ እይታ፦ ትችት
ይህ አሰራር ግልጽነትን ያዳክማል። ምንዛሪ እንዲገባ ቢያበረታታም፣ በሌላ በኩል ህገ-ወጥ ወይም ግልጽ ያልሆኑ የገንዘብ ዝውውሮች እንዲከናወኑ ቀዳዳ ይፈጥራል፤ ቁጥጥርንም ያዳክማል።
8. ለቤተሰብ ድጋፍ እስከ $3,000 ወደ ውጭ መላክ
የእኔ እይታ፦ ጥርጣሬ
የቤተሰብ ድጋፍ በማህበራዊ መልኩ የሚረዳ ቢሆንም፣ የተቀናጀ የውጭ ምንዛሪ ፍሰት በኢኮኖሚው ላይ ጫና ይፈጥራል። ክምችት በሌለበት ሁኔታ እያንዳንዱ ወጪ ጥብቅ ክትትል ያስፈልገዋል።
9. ያለ ብሔራዊ ባንክ ፈቃድ የሚከናወኑ የ'ፎርዋርድ' (Forward) ግብይቶች
የእኔ እይታ፦ ስጋት
ውስብስብ የፋይናንስ መሣሪያዎች ለግምታዊ ግብይት (Speculation) በር ይከፍታሉ። የፋይናንስ ዘርፉ ከምርታማ ዘርፉ በበለጠ ሲለጠጥ የገበያ መረጋጋት ይጠፋል። ጠንካራ ኢንዱስትሪ ሳይኖር የ'ፎርዋርድ' ገበያን መልቀቅ ባንኮችን ለአደጋ ያጋልጣል።
10. የውጭ ባለሀብቶች ያለ ፈቃድ የውጭ ምንዛሪ አካውንት መክፈታቸው
የእኔ እይታ፦ ከፍተኛ ትችት
ለውጭ አካላት አሰራርን ማቅለል ቁጥጥርን ይቀንሳል። የውጭ ባለሀብቶች የውጭ ምንዛሪን በራሳቸው ካስተዳደሩ፣ ያገኙትን ትርፍ ማውጣት (Profit extraction) ይበልጥ ቀላል ይሆንላቸዋል። የሉዓላዊ ቁጥጥር አቅምም ይበታተናል።
11. የውጭ ብድር በባንኮች በኩል እንዲጸድቅ መደረጉ
የእኔ እይታ፦ እጅግ ከፍተኛ ትችት
የብድር ፈቃድን ለባንኮች መስጠት የሀገሪቱን እዳ ክምችት ይበታትነዋል። ብሔራዊ ስትራቴጂ ሳይኖር የውጭ እዳ ሊከመር ይችላል። ታሪክ እንደሚያስተምረው ቁጥጥር የሌለው የውጭ እዳ መጨረሻው የኢኮኖሚ ቀውስና መዋቅራዊ ጫና ነው።
12. ለላኪዎች የሚሰጥ የቅድመ ክፍያ (Advance Payment)
የእኔ እይታ፦ ጥርጣሬ
ፈሳሽ ገንዘብ ቢያስገኝም፣ ከውጭ ገዢዎች ጋር ያለውን ቁርኝት ያጠነክራል። ይህ አሰራር የአገር ውስጥ አምራቾችን በውጭ ገዢዎች ጥገኛ በማድረግ የረጅም ጊዜ ነፃነታቸውን ሊገድብ ይችላል።
13. ባንኮች ለውጭ ብድር ዋስትና (Guarantee) እንዲሰጡ መፈቀዱ
የእኔ እይታ፦ ትችት
ይህ የፋይናንስ አደጋን ያሰፋል። ፕሮጀክቶች ቢከስሩ ጉዳቱ ወደ ባንክ ሥርዓቱ ይሻገራል። ትርፉ የግል፣ ኪሳራው ግን የጋራ (Systemic instability) የሚሆንበት አሰራር ነው።
14. ለሕክምና እና ትምህርት እስከ $20,000 ቅድመ ክፍያ መፈቀዱ
የእኔ እይታ፦ በግዴታ መቀበል ግን በመዋቅራዊ ሁኔታ አሉታዊ
አስቸኳይ ፍላጎቶችን ቢመልስም፣ የሀገር ውስጥ አቅምን ከመገንባት ይልቅ የውጭ ወጪን ያበረታታል። መዋቅራዊ ጥገኝነትን በደረጃ ያሳድጋል።
15. የትርፍ ክፍፍልን (Dividend) ያለ ገደብ ወደ ውጭ መላክ
የእኔ እይታ፦ ከፍተኛ ትችት
ይህ ካፒታልን ከሀገር የማውጫ ቀጥተኛ መንገድ ነው። የውጭ ባለሀብቶች ገንዘባቸውን ይዘው ለመውጣት ዋስትና ያገኛሉ። ነገር ግን ይህ በክምችት ላይ ጫና ከመፍጠሩም በላይ፣ ባለሀብቶች በሀገር ውስጥ ዘላቂ ኢንቨስትመንት ላይ ከማተኮር ይልቅ አጭር ጊዜ ትርፍ ላይ እንዲያተኩሩ ያደርጋል።
16. ለግል የውጭ ምንዛሪ ቢሮዎች የገንዘብ ድጋፍ (Liquidity) መስጠት
የእኔ እይታ፦ ጥርጣሬ
የምንዛሪ ቢሮዎችን አቅም ማሳደግ በገበያ የሚመራ የምንዛሪ ግብይትን ያጠናክራል። ይሁን እንጂ ማዕከላዊ ቁጥጥር እየቀነሰ ይሄዳል። የውጭ ምንዛሪ እንደ ሸቀጥ መታየት ይጀምራል።
17. የምንዛሪ ቢሮዎች የእጅ ገንዘብ ይዞታ ከ10% ወደ 25% ከፍ ማለቱ
በክቡር ገና የተፃፈ
የካቲት 4 ቀን 2018 ዓ.ም የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ያወጣቸው ማሻሻያዎች በውጫቸው ተራ የአስተዳደር ለውጦች ቢመስሉም፣ በድምር ውጤታቸው ግን የሀገሪቱን የውጭ ምንዛሪ መዋቅር (Architecture) ሙሉ በሙሉ የሚቀይሩ ናቸው።
ከመዋቅራዊ እይታ ሲመዘኑ፣ እያንዳንዱ እርምጃ ወደ ገበያ ነፃነት፣ ወደ ስልጣን መከፋፈል (Decentralization) እና ወደ ካፒታል ተንቀሳቃሽነት የሚያመራ ጥልቅ የፍልስፍና ሽግግርን ያመለክታሉ። ይህንን ለውጥ ከሀገራዊ ሉዓላዊነት እና የፋይናንስ የበላይነትን ከሚቃወም (Anti-financialization) እይታ ብንመዝነው፣ ትኩረቱ ከአሰራር ቅልጥፍና ይልቅ በመዋቅራዊ አደጋዎች ላይ ያርፋል።
እያንዳንዱን መመሪያ እና መዋቅራዊ አንድምታውን በጥንቃቄ እንመርምር፦
1. ላኪዎች ያገኙትን ምንዛሪ 100% ለዘላለም እንዲይዙ መፈቀዱ
የእኔ እይታ፦ ከፍተኛ ትችት
ላኪዎች ያገኙትን የውጭ ምንዛሪ ያለ ጊዜ ገደብ እንዲይዙ መፍቀድ፣ ውስን የሆነውን የሀገር ሀብት ቁጥጥር ወደ ግል ማዞር (Privatize ማድረግ) ነው። ይህ የብሔራዊ ባንክን የመጠባበቂያ ክምችት የማስተዳደር አቅም ያዳክማል።
በምንዛሪ እጥረት በምትታመስ ኢኮኖሚ ውስጥ ይህ ውሳኔ የውጭ ምንዛሪን "መደበቅ" (Hoarding) ያበረታታል። ዋናው መዋቅራዊ ስጋት ደግሞ "ዶላራይዜሽን" ወደ ኢኮኖሚው እምብርት ሰርጎ መግባቱ ነው።
2. ለአካውንት ባለቤቶች ዓለም አቀፍ ካርዶች መሰጠታቸው
የእኔ እይታ፦ ትችት
ወደ ውጭ የሚደረጉ የችርቻሮ ክፍያዎች ያለ ምንም ጋሬጣ እንዲከናወኑ ያደርጋል። የኢ-ኮሜርስ ግዢዎች እና የውጭ አገልግሎቶች ክፍያ ይስፋፋሉ። ይህም የካፒታል ፍሰትንና የውጭ ፍጆታን መደበኛ ያደርጋል። የምንዛሪ እጥረት ባለበት ሀገር የውጭ ፍሰትን ማቀላጠፍ፣ የአገር ውስጥ ምርትን ከማጠናከር ይልቅ ተጋላጭነትን ይጨምራል።
3. ለትምህርት፣ ለሕክምና እና ለጉዞ የሚደረጉ የውጭ ክፍያዎች
የእኔ እይታ፦ የተቀላቀለ ግን ጥርጣሬ ያዘለ
ምንም እንኳ ውሳኔው ሰብዓዊ ቢመስልም፣ አንድን ጥልቅ ስውር እውነት ያጋልጣል፦ ዜጎች ለመሠረታዊ አገልግሎቶች በውጭ ሥርዓቶች ላይ ጥገኛ መሆናቸውን። የሀገር ውስጥ ሕክምናንና ትምህርትን ከመገንባት ይልቅ፣ ይህ ፖሊሲ የውጭ ወጪን ተቋማዊ በማድረግ የውጭ ጥገኝነትን ያጠናክራል።
4. ለትርፍ ያልቆሙ ተቋማት ከስጦታና ከእርዳታ የውጭ ምንዛሪ አካውንት መክፈታቸው
የእኔ እይታ፦ ስጋት
በውጭ ፈንድ የሚንቀሳቀሱ ተቋማት ራሳቸውን የቻሉ የውጭ ምንዛሪ አካውንቶች መያዛቸው፣ የውጭ ምንዛሪ ፍሰቱ በቀጥታ ወደ ሀገር ውስጥ ስራዎች እንዲገባ ያደርጋል። ይህ ከብሔራዊ ባንክ ቁጥጥር ውጭ የሆኑ ትይዩ የገንዘብ መስመሮችን ይፈጥራል፤ የውጭ ለጋሾችም በፖሊሲ ላይ ተጽዕኖ እንዲያሳድሩ በር ይከፍታል።
5. የ$100 ዝቅተኛ የቁጠባ ገደብ መነሳቱ
የእኔ እይታ፦ ጥንቃቄ የታከለበት አሉታዊ ምላሽ
ተደራሽነትን ቢያሰፋም፣ የውጭ ምንዛሪ የመያዝ ባህልን በማህበረሰቡ ውስጥ ያስፋፋል። በብር ላይ ያለው እምነት ከቀነሰ፣ ይህ እርምጃ ዜጎች ከሀገር ውስጥ ገንዘብ ይልቅ ወደ ውጭ ምንዛሪ እንዲሸሹ (Currency substitution) ያፋጥነዋል።
6. ኢትዮጵያውያን ወደ ውጭ ሀገር ኢንቨስት እንዲያደርጉ መፈቀዱ
የእኔ እይታ፦ ከፍተኛ ትችት
ካፒታል እጥረት ባለበት ኢኮኖሚ ውስጥ ገንዘብ ወደ ውጭ እንዲወጣ መፍቀድ የካፒታል ሽሽትን (Capital flight) ያፋጥናል። የሀገር ውስጥ ኢንዱስትሪን ሊደግፍ የሚችል ቁጠባ፣ የተሻለ ትርፍ ፍለጋ ወደ ውጭ ይሄዳል። ይህ "ካፒታል ተንቀሳቃሽ መሆኑን" የሚያበስር አደገኛ ምልክት ነው።
7. ያለ ጉምሩክ ዲክላሬሽን ምንዛሪን መቀየር
የእኔ እይታ፦ ትችት
ይህ አሰራር ግልጽነትን ያዳክማል። ምንዛሪ እንዲገባ ቢያበረታታም፣ በሌላ በኩል ህገ-ወጥ ወይም ግልጽ ያልሆኑ የገንዘብ ዝውውሮች እንዲከናወኑ ቀዳዳ ይፈጥራል፤ ቁጥጥርንም ያዳክማል።
8. ለቤተሰብ ድጋፍ እስከ $3,000 ወደ ውጭ መላክ
የእኔ እይታ፦ ጥርጣሬ
የቤተሰብ ድጋፍ በማህበራዊ መልኩ የሚረዳ ቢሆንም፣ የተቀናጀ የውጭ ምንዛሪ ፍሰት በኢኮኖሚው ላይ ጫና ይፈጥራል። ክምችት በሌለበት ሁኔታ እያንዳንዱ ወጪ ጥብቅ ክትትል ያስፈልገዋል።
9. ያለ ብሔራዊ ባንክ ፈቃድ የሚከናወኑ የ'ፎርዋርድ' (Forward) ግብይቶች
የእኔ እይታ፦ ስጋት
ውስብስብ የፋይናንስ መሣሪያዎች ለግምታዊ ግብይት (Speculation) በር ይከፍታሉ። የፋይናንስ ዘርፉ ከምርታማ ዘርፉ በበለጠ ሲለጠጥ የገበያ መረጋጋት ይጠፋል። ጠንካራ ኢንዱስትሪ ሳይኖር የ'ፎርዋርድ' ገበያን መልቀቅ ባንኮችን ለአደጋ ያጋልጣል።
10. የውጭ ባለሀብቶች ያለ ፈቃድ የውጭ ምንዛሪ አካውንት መክፈታቸው
የእኔ እይታ፦ ከፍተኛ ትችት
ለውጭ አካላት አሰራርን ማቅለል ቁጥጥርን ይቀንሳል። የውጭ ባለሀብቶች የውጭ ምንዛሪን በራሳቸው ካስተዳደሩ፣ ያገኙትን ትርፍ ማውጣት (Profit extraction) ይበልጥ ቀላል ይሆንላቸዋል። የሉዓላዊ ቁጥጥር አቅምም ይበታተናል።
11. የውጭ ብድር በባንኮች በኩል እንዲጸድቅ መደረጉ
የእኔ እይታ፦ እጅግ ከፍተኛ ትችት
የብድር ፈቃድን ለባንኮች መስጠት የሀገሪቱን እዳ ክምችት ይበታትነዋል። ብሔራዊ ስትራቴጂ ሳይኖር የውጭ እዳ ሊከመር ይችላል። ታሪክ እንደሚያስተምረው ቁጥጥር የሌለው የውጭ እዳ መጨረሻው የኢኮኖሚ ቀውስና መዋቅራዊ ጫና ነው።
12. ለላኪዎች የሚሰጥ የቅድመ ክፍያ (Advance Payment)
የእኔ እይታ፦ ጥርጣሬ
ፈሳሽ ገንዘብ ቢያስገኝም፣ ከውጭ ገዢዎች ጋር ያለውን ቁርኝት ያጠነክራል። ይህ አሰራር የአገር ውስጥ አምራቾችን በውጭ ገዢዎች ጥገኛ በማድረግ የረጅም ጊዜ ነፃነታቸውን ሊገድብ ይችላል።
13. ባንኮች ለውጭ ብድር ዋስትና (Guarantee) እንዲሰጡ መፈቀዱ
የእኔ እይታ፦ ትችት
ይህ የፋይናንስ አደጋን ያሰፋል። ፕሮጀክቶች ቢከስሩ ጉዳቱ ወደ ባንክ ሥርዓቱ ይሻገራል። ትርፉ የግል፣ ኪሳራው ግን የጋራ (Systemic instability) የሚሆንበት አሰራር ነው።
14. ለሕክምና እና ትምህርት እስከ $20,000 ቅድመ ክፍያ መፈቀዱ
የእኔ እይታ፦ በግዴታ መቀበል ግን በመዋቅራዊ ሁኔታ አሉታዊ
አስቸኳይ ፍላጎቶችን ቢመልስም፣ የሀገር ውስጥ አቅምን ከመገንባት ይልቅ የውጭ ወጪን ያበረታታል። መዋቅራዊ ጥገኝነትን በደረጃ ያሳድጋል።
15. የትርፍ ክፍፍልን (Dividend) ያለ ገደብ ወደ ውጭ መላክ
የእኔ እይታ፦ ከፍተኛ ትችት
ይህ ካፒታልን ከሀገር የማውጫ ቀጥተኛ መንገድ ነው። የውጭ ባለሀብቶች ገንዘባቸውን ይዘው ለመውጣት ዋስትና ያገኛሉ። ነገር ግን ይህ በክምችት ላይ ጫና ከመፍጠሩም በላይ፣ ባለሀብቶች በሀገር ውስጥ ዘላቂ ኢንቨስትመንት ላይ ከማተኮር ይልቅ አጭር ጊዜ ትርፍ ላይ እንዲያተኩሩ ያደርጋል።
16. ለግል የውጭ ምንዛሪ ቢሮዎች የገንዘብ ድጋፍ (Liquidity) መስጠት
የእኔ እይታ፦ ጥርጣሬ
የምንዛሪ ቢሮዎችን አቅም ማሳደግ በገበያ የሚመራ የምንዛሪ ግብይትን ያጠናክራል። ይሁን እንጂ ማዕከላዊ ቁጥጥር እየቀነሰ ይሄዳል። የውጭ ምንዛሪ እንደ ሸቀጥ መታየት ይጀምራል።
17. የምንዛሪ ቢሮዎች የእጅ ገንዘብ ይዞታ ከ10% ወደ 25% ከፍ ማለቱ
