(ዘ-ሐበሻ ዜና) ትንሿን የባህረ ሰላጤዋን ሀገር በዓለማችን ላይ እጅግ ባለጸጋ እና ከፍተኛ ተጽዕኖ ፈጣሪ ወደ ሆነች ግዙፍ ሀገርነት የቀየሩት የቀድሞው የኳታር አሚር ሼክ ሐማድ ቢን ኻሊፋ አል ታኒ በ74 ዓመታቸው ከዚህ ዓለም በሞት ተለይተዋል። ማራኪ ስብዕና እና ወዳጃዊ አቀራረብ የነበራቸው እኚህ "አባት አሚር"... የዘመናዊቷ ኳታር እውነተኛ አርክቴክት ተብለው በሰፊው ይወደሳሉ።

እ.ኤ.አ በጥር 1952 በዶሃ የተወለዱት ሼክ ሐማድ፣ ከብሪታንያው ሮያል ሚሊተሪ አካዳሚ ከተመረቁ በኋላ የኳታር የጦር ኃይሎች አዛዥ በመሆን አገልግለዋል። በ1977 አልጋ ወራሽ እና የመከላከያ ሚኒስትር ሆነው የተሾሙ ሲሆን፣ በሰኔ 27፣ 1995 ደግሞ የሀገሪቱን የስልጣን መንበር በይፋ ተረከቡ። ወደ ስልጣን ከመጡበት ጊዜ አንስቶ ሀገራቸው ያላትን እጅግ ሰፊ የተፈጥሮ ጋዝ ሀብት በመጠቀም ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ እና ማህበራዊ ማሻሻያዎችን ያካተተ ትልቅ የልማት ራዕይ ነድፈው በተግባር አሳይተዋል።

በሳቸው የስልጣን ዘመን የኳታር አጠቃላይ የሀገር ውስጥ ምርት (GDP) ከ24 እጥፍ በላይ በሚያስገርም ፍጥነት አድጓል። በተለይም ከኖርዝ ፊልድ የተገኘው ምርት፣ ኳታርን እ.ኤ.አ በ2006 የዓለማችን ትልቋ የፈሳሽ የተፈጥሮ ጋዝ (LNG) ላኪ ሀገር እንድትሆን አድርጓታል። በመንግስት መረጃ መሰረት... ይህች ትንሽ ሀገር በአጭር ጊዜ ውስጥ የማምረት አቅሟን በዓመት ወደ 77 ሚሊዮን ቶን ማድረስ ችላ ነበር።

የሼክ ሐማድ የአመራር ዘመን በለውጥ የተሞላ ነበር። የኳታር ፋውንዴሽን መመስረት፣ በ1996 የዓለምን የሚዲያ ትኩረት የሳበው የአልጀዚራ የዜና ቻናል መከፈት፣ በ2004 የመጀመሪያው ቋሚ የኳታር ህገ-መንግስት መጽደቅ እና ሴቶች የመምረጥና የመመረጥ መብት ያገኙበት የማዘጋጃ ቤት ምርጫ መጀመር የሳቸው ትሩፋቶች ናቸው። ከዚህም በላይ ኳታር በ2022ቱን የፊፋ ዓለም ዋንጫ የማስተናገድ መብት እንድታገኝ ያደረጉት ጥረት፣ አንዲት አረብ ሀገር ይህንን ታላቅ ውድድር ስታስተናግድ በታሪክ የመጀመሪያው እንዲሆን አስችሏል።

ሼክ ሐማድ ኳታርን የዓለም አቀፍ ዲፕሎማሲ ማዕከል እና የሰላም አደራዳሪ እንድትሆን ሰፊ ራዕይ ነበራቸው። በሱዳን ዳርፉር ክልል፣ በሊባኖስ የውስጥ ትርምስ፣ እንዲሁም በፍልስጤሙ ሃማስ እና ፋታህ መካከል ለተፈጠረው ስምጥ ኳታር ቁልፍ አደራዳሪ ሆና አገልግላለች። ስልጣን ከመልቀቃቸው በፊትም በአሜሪካ ጥያቄ መሰረት ታሊባን በኳታር ጽህፈት ቤት እንዲከፍት አድርገዋል፤ ይህም በመጨረሻ ኔቶ እና አሜሪካ በ2021 ከአፍጋኒስታን ለወጡበት ታሪካዊ ድርድር በር ከፋች ሆኖ አልፏል።

በአረብ ጸደይ ወቅት ኳታር ከህዝባዊ አመጾች ጎን ከቆሙ ጥቂት ሀገራት አንዷ ነበረች። በግብፅ፣ አልጀዚራ የስርጭት እገዳን ጥሶ የዲሞክራሲ ደጋፊዎችን ድምፅ ለዓለም አሰምቷል። በሶሪያ፣ ሼክ ሐማድ መጀመሪያ ላይ ፕሬዝዳንት ባሻር አል አሳድ ስልጣን እንዲለቁ ለማሳመን ቢሞክሩም፣ የመንግስት ኃይሎች ሰልፈኞችን መግደላቸውን ተከትሎ ዶሃ ከደማስቆ ጋር ያላትን ግንኙነት አቋርጣለች። በሊቢያ ደግሞ የረጅም ጊዜ መሪ የነበሩትን ሙአመር ጋዳፊን ከስልጣን ያወረደውን የኔቶ ወታደራዊ ዘመቻ በመደገፍ ኳታር ትልቅ ሚና ተጫውታለች።

እ.ኤ.አ ሰኔ 25፣ 2013 ሼክ ሐማድ ባልተለመደ ሁኔታ እና በፍጹም ፈቃደኝነት ስልጣናቸውን ለ33 ዓመቱ ልጃቸው ለሼክ ታሚም ቢን ሐማድ አል ታኒ አስረከቡ። እንዲህ ዓይነቱ ሰላማዊ የስልጣን ሽግግር በመካከለኛው ምስራቅ እጅግ ያልተለመደ እና ብርቅ ክስተት ነበር። ስልጣን ሲለቁም "ወጣቱ አመራር ባንዲራውን ከፍ አድርጎ ወደሚያውለበልብበት አዲስ ዘመን ስትገቡ፣ የወደፊቱ ጊዜ በፊታችሁ አለ" በማለት ለሀገሪቱ ልጆች ተስፋ ሰጥተዋል።

ከሁሉም በላይ ግን ለልባቸው እጅግ ቅርብ የነበረው የፍልስጤም የነጻነት ትግል ነው። ከዓመታት በኋላ የጋዛ ሰርጥን በመጎብኘት የመጀመሪያው የሀገር መሪ የሆኑት እሳቸው ነበሩ። ለፍልስጤም ህዝብ ላደረጉት ድጋፍ ክብር ሲባል፣ በጋዛ እና በደቡብ ሊባኖስ የሚገኙ ከተሞች በስማቸው ተሰይመዋል። ሼክ ሐማድ ቢን ኻሊፋ አል ታኒ ያሳደሩት ተጽዕኖ ከኳታር ድንበር እጅግ የራቀ ነበር፤ ህልፈታቸውም ልክ እንደ ህይወት ዘመናቸው ሁሉ በመላው ቀጠናው እና ከዚያም ባለፈ በዓለም ዙሪያ በጥልቅ የሚታወስ ይሆናል።

"ዴሞክራሲ ገዳይ ነው፤ አፍሪካውያን ሊረሱት ይገባል" — የቡርኪና ፋሶው መሪ ኢብራሂም ትራኦሬ
#ethiopia | የቡርኪና ፋሶው ወታደራዊ መሪ ካፒቴን ኢብራሂም ትራኦሬ፣ የምዕራባውያን የዴሞክራሲ ሥርዓት በአፍሪካ ምድር ላይ "ደም መፋሰስን" እንጂ እድገትን አላመጣም ሲሉ በፅኑ ተቃወሙ። መሪው ባደረጉት የቴሌቪዥን ቆይታ፣ የሀገሪቱ ሕዝብ ስለ ዴሞክራሲ ያለውን ሃሳብ "መዘንጋት" እንዳለበትና ሥርዓቱ ለአህጉሪቱ የማይበጅ "ባዕድ መጫወቻ" መሆኑን ገልጸዋል።

"ዴሞክራሲ ወይስ ጥፋት?"
ትራኦሬ በንግግራቸው ምዕራባውያን ዴሞክራሲን ለማስፈን ጣልቃ በገቡባቸው ሀገራት ሁሉ ውጤቱ ውድመት መሆኑን ጠቅሰዋል። ለዚህም እንደ አብነት ያነሱት ሊቢያን ነው።

"በሙአመር ጋዳፊ ዘመን ሕዝቡ ነፃ ትምህርት፣ ሕክምናና መኖሪያ ቤት ያገኝ ነበር፤ ምዕራባውያን ጣልቃ ገብተው ጋዳፊን ከገደሉ በኋላ ግን ሊቢያ በማብቂያ የሌለው ትርምስ ውስጥ ትገኛለች" ሲሉ የሥርዓቱን "ገዳይነት" አስረድተዋል።

መሪው በአፍሪካ ፖለቲከኞች ላይ ያላቸውን ዕይታም አልሸሸጉም። "እውነተኛ ፖለቲከኛ የሚባለው ውሸታም፣ አድርባይና በአፈ-ጮሌነት ሕዝብን የሚያታልል ነው" ያሉ ሲሆን፣ የፖለቲካ ፓርቲዎችም ለሀገር አንድነት እንቅፋትና "ከፋፋይ" በመሆናቸው በሀገራቸው እንዳይታገዱ ማድረጋቸውን ተከላክለዋል።

ከምዕራባውያን ኮፒ-ፔስት (Copy-paste) አሰራር ወጥቶ የራስን መንገድ መከተል እንደሚገባ የገለጹት ትራኦሬ፣ የሚከተሉትን ነጥቦች እንደ መፍትሄ አስቀምጠዋል፦

ከታች የሚነሳና በባሕላዊ መሪዎች የሚታገዝ አዲስ ሥርዓት መገንባት።

በቀን 6 ወይም 8 ሰዓት በመሥራት ብቻ ሀገርን ማሳደግ እንደማይቻልና አፍሪካውያን የሥራ ባህላቸውን መቀየር እንዳለባቸው አሳስበዋል።

ከምዕራባውያን ዕርዳታ መላቀቅና በኢኮኖሚም ሆነ በወታደራዊ መስክ ሉዓላዊነትን ማረጋገጥ።

ካፒቴን ትራኦሬ በሐምሌ 2024 ምርጫ እንደሚያካሂዱ መጀመሪያ ላይ ቃል ገብተው የነበረ ቢሆንም፣ የሥልጣን ዘመናቸውን ለተጨማሪ 5 ዓመታት ማራዘማቸው ይታወሳል። ይህ የዴሞክራሲ "አይበጀንም" ንግግራቸውም በሥልጣን ላይ ለቆዩባቸው ዓመታት እንደ ርዕዮተ-ዓለማዊ መከራከሪያ እየቀረበ ይገኛል።

በአጠቃላይ የ38 ዓመቱ ወጣት መሪ መልእክት ግልጽ ነው፦ "የእኛ መንገድ አብዮታዊ ነው፤ የማንንም ፈለግ አንከተልም!"

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu #ibrahimtraore #burkinafaso #africapolitics #democracy #sovereignty #panafricanism #westafrica #politicalshift

ነደጅ ፣ ዶላር እና የጦር መሣሪያ ሽያጭ - የእውነተኛው የጦርነት መንስኤዎች

ከሚካሊስ ፕሲሎስ ፅሁፍ የተወሰደ
​
​በዩናይትድ ስቴትስ እና በኢራን መካከል ያለው ግንኙነት ባለፉት አራት አስርት ዓመታት ውስጥ ከታዩት እጅግ ውስብስብ ጂኦፖለቲካዊ ጉዳዮች አንዱ ነው።

​በኢራን ያለውን ሥርዓት መለወጥና የኒውክሌር መርሃ ግብሯን ማፍረስ የፕሬዝዳንት ትራምፕ ግልጽ ግብ ነው። ነገር ግን ከትዕይንቱ በስተጀርባ ወሳኝ የሆኑ የንግድ ጥቅሞች አሉ።

​"ከነዳጅ እስከ ተፈጥሮ ጋዝ፣ እንዲሁም 'ወሳኝ ማዕድናት' ተብለው እስከሚጠሩት ድረስ፣ ጥቃት እየተፈጸመባት ባለችው ሀገር ውስጥ ትልቅ የተደበቀ አቅም አለ።

የወደፊት የኢራን መንግ ስት ከምዕራቡ ዓለም ጋር፣ በተለይም ከአሜሪካ ጋር ሊፈጠር የሚችለው ጥምረት ትልቁ ጉዳይ ነው" ሲሉ የገበያ ተንታኞች ይናገራሉ።

​ኢራን በዓለም አቀፍ ደረጃ አራተኛዋ ግዙፍ የነዳጅ እና የጋዝ አምራች ስትሆን፣ በተፈጥሮ ጋዝ ምርት ደግሞ ሁለተኛ ደረጃ ላይ ትገኛለች። እንደ ዓለም አቀፉ የኢነርጂ ኤጀንሲ (IEA) መረጃ ከሆነ፣ ኢራን በአሁኑ ጊዜ በቀን 3.3 ሚሊዮን በርሜል ድፍድፍ ነዳጅ ወደ ውጭ ትልካለች። ይህ ደግሞ ከጠቅላላው የዓለም ምርት ከ3% እስከ 4.5% ይሸፍናል።

​በተጨማሪም ኢራን የዓለምን 7% የተፈጥሮ ጋዝ ታመርታለች። የሆርሙዝ ሰርጥ ስልታዊ ጠቀሜታም እጅግ ከፍተኛ ነው፤ የዓለም የነዳጅ ፍጆታ 20% ያህሉ (በቀን 20 ሚሊዮን በርሜል) በዚህ ጠባብ መተላለፊያ በኩል ያልፋል።

ቀድሞውንም በኢራን አብዮታዊ ዘብ ሰርጡን መዘጋቱ የነዳጅ ዋጋን ወደ 100 ዶላር እንዲጠጋ አድርጎታል።

​ሳውዲ አረቢያ ብቻዋን በቀን ስድስት ሚሊዮን በርሜል በዚህ መስመር ትልካለች። ቻይናም 47% የባህር ላይ ነዳጇን የምታገኘው ከዚሁ ቀጠና ነው።

​ከ1970ዎቹ አጋማሽ ጀምሮ የዓለም የነዳጅ ንግድ በአሜሪካ ዶላር ላይ የተመሰረተ ነው። ይህ ሥርዓት ለዶላር ዓለም አቀፍ ፍላጎት እንዲኖር በማድረግ ለአሜሪካ ኢኮኖሚ ትልቅ የበላይነት ሰጥቷል።

​ኢራን ከ1979 አብዮት ጀምሮ ለነዳጅ ሽያጭ በዶላር ላይ የምታደርገውን ጥገኝነት ለመቀነስ ስትሞክር ቆይታለች። እ.ኤ.አ. በ2008 በኪሽ ደሴት ላይ የኢራን የነዳጅ ልውውጥ ማዕከል በማቋቋም በዩሮ እና በሌሎች ገንዘቦች ንግድ ለመጀመር ሞክራለች። ብዙ ተንታኞች እንደሚሉት ከሆነ፣ እንደ ኢራቅ (በሳዳም ሁሴን ጊዜ) እና ሊቢያ (በጋዳፊ ጊዜ) ሁሉ ዶላርን ለመቀየር የሚደረጉ ሙከራዎች ለአሜሪካ ወታደራዊ ጣልቃ ገብነት እንደ ትልቅ ምክንያት ያገለግላሉ።
​
​መካከለኛው ምስራቅ ለአሜሪካ የመከላከያ ኢንዱስትሪ እጅግ ትርፋማ ገበያ ነው። በጥር 2026 አሜሪካ ለሳውዲ አረቢያ እና ለእስራኤል የ15.7 ቢሊዮን ዶላር የጦር መሣሪያ ሽያጭ አጽድቃለች። እንደ ሎክሂድ ማርቲን እና ቦይንግ ያሉ ኩባንያዎች በቀጠናው ንቁ የሆነ የመከላከያ ወይም የመሳሪያ ገበያ እንዲኖር ከፍተኛ የገንዘብ ፍላጎት አላቸው።
​
​የሳውዲ አረቢያ፣ የእስራኤል እና የኢራን ፉክክር ውስብስብ ነው። ሳውዲ አረቢያ ከእስራኤል ጋር ግንኙነትን ወደ መደበኛነት ለመቀየር እና ከአሜሪካ ጋር የደህንነት ጥምረት ለመፍጠር ትፈልጋለች። ኢራን በበኩሏ የአብዮቷን አስተሳሰብ ለማስጠበቅ ትጥራለች።
​አሁን ላይ አዳዲስ ጥምረቶች እየታዩ ነው፦
​ሳውዲ አረቢያ እና ፓኪስታን፦ የመከላከያ ስምምነት ተፈራርመዋል።

​የተባበሩት አረብ ኤምሬትስ እና እስራኤል፦ ከህንድ ጋር አዲስ ትብብር መስርተዋል።
​
​አሁን ላይ ጦርነት ማዕቀብን ተክቷል። ይሁን እንጂ 92 ሚሊዮን ህዝብ ባላት ሀገር ላይ የሚጣል ቦምብ ለውጥ ሊያመጣ እንደማይችል ተንታኞች ያስጠነቅቃሉ። ይልቁንም ጦርነቱ መላውን ቀጠና የማተራመስ እና የዓለምን ኢኮኖሚ የመጉዳት ከፍተኛ ስጋት አለው።

የሰይፍ አል-ኢስላም ጋዳፊ የቀብር ሥነ-ሥርዓት በውጥረት ተጠናቀቀ

​ባለፈው ማክሰኞ ባልታወቁ ታጣቂዎች የተገደለው የቀድሞው የሊቢያ መሪ ሙአመር ጋዳፊ ልጅ የሰይፍ አል-ኢስላም ጋዳፊ የቀብር ሥነ-ሥርዓት በዛሬው ዕለት በባኒ ዋሊድ ከተማ ተፈጽሟል።

​በቀብሩ ላይ የታዩ ዋና ዋና ክስተቶች፦

​📍 ያልተለመደ ግርግር፦ በሺዎች የሚቆጠሩ የሟች ደጋፊዎች "የሰይፍ አል-ኢስላም አስከሬን በይፋ ታይቶ ይረጋገጥ፤ ሳጥኑ ይከፈት!" በማለት ከፍተኛ ጥያቄ ቢያቀርቡም የጸጥታ ኃይሎች ሳይፈቅዱ ቀርተዋል።

​📍 ወታደራዊ ጥበቃ፦ የቀብር ሥነ-ሥርዓቱ በጠቅላይ ሚኒስትር አብዱል ሃሚድ ድበይባ መንግሥት ጥብቅ ቁጥጥር ሲደረግበት ውሏል።

​📍 ያልተመለሱ ጥያቄዎች፦ ሰይፍ አል-ኢስላም በዚንታን ከተማ በሚገኘው መኖሪያ ቤቱ በድንገት መገደሉን ተከትሎ፣ እስካሁን ገዳዮቹ እነማን እንደሆኑ አልታወቀም።

​ሰይፍ አል-ኢስላም በዓለም አቀፉ የወንጀለኞች ፍርድ ቤት (ICC) ይፈለግ የነበረ ቢሆንም፣ በሊቢያ ፖለቲካ ውስጥ ዳግም ለመሳተፍ ሲንቀሳቀስ መቆየቱ ይታወሳል።

የበረሃው ምስጢር ፍፃሜ፦ የሰይፍ አል-ኢስላም ጋዳፊ ሁለት ገፅታዎች

​ጥር 26 በሊቢያ ናፉሳ ተራሮች ላይ የተሰማው የጥይት ድምፅ፣ የአንድን ሰው ህይወት ብቻ ሳይሆን የሊቢያን የ40 ዓመታት ታሪክ ዳግም የቀሰቀሰ ነበር።

የሙአመር ጋዳፊ ተመራጭ ልጅ ሰይፍ አል-ኢስላም በዚንታን ከተማ በሚገኝ መኖሪያው መገደሉ፣ ሀገሪቱን በሀዘን እና በደስታ ስሜት መካከል ከፍሏታል።

​1. የሰይፍ አል-ኢስላም የግል ህይወት፦ በመጋረጃ የተሸፈነው ቤተሰብ

​ሰይፍ አል-ኢስላም ጋዳፊ ከወንድሞቹ በተለየ መልኩ የግል ህይወቱን ከሚዲያ እይታ ለማራቅ ይጥር ነበር።

​ሚስት እና የፍቅር ህይወት፦ ሰይፍ አል-ኢስላም በለንደን በነበረው ቆይታ ከምዕራባውያን ጋር የነበረው ቅርርብ ለበርካታ ወሬዎች በር ከፍቶ ነበር። በተለይ ከእስራኤላዊቷ ተዋናይ ኦርሊ ዌይነርማን ጋር የነበረው ግንኙነት በወቅቱ መነጋገሪያ ነበር። ሆኖም በኋላ ላይ፣ ሰይፍ ከሩሲያዊት ሴት ጋር በድብቅ ትዳር መመስረቱን እና ይህች ሚስቱ በዚንታን በነበረበት አስቸጋሪ ዓመታት ከጎኑ እንደነበረች ይነገራል።

​ልጆቹ፦ ሰይፍ ቢያንስ ሁለት ልጆች እንዳሉት የሚታመን ሲሆን፣ እነዚህ ልጆች በአባታቸው እና በአያታቸው ስም ምክንያት ለደህንነታቸው ሲባል ስማቸው እና የሚኖሩበት ስፍራ በሚስጥር ተይዟል። ከሊቢያ ውጭ (ምናልባትም በሩሲያ ወይም በአፍሪካ ሀገራት) በስደት እንደሚኖሩ ይገመታል። ሰይፍ በመጨረሻው የህይወት ዘመኑ የልጆቹን ድምፅ የሚሰማው በስልክ ብቻ እንደነበር የቅርብ ምንጮች ይገልጻሉ።

​2. የተመዘገቡት ወንጀሎች፦ የጥቁር መዝገብ ዳሰሳ

​ሰይፍ አል-ኢስላም በዓለም አቀፉ ማህበረሰብ እና በሊቢያ ህዝብ ዘንድ ለፍርድ እንዲቀርብ የሚፈለግበት ዋነኛው ምክንያት በ2011 አመፅ ወቅት የፈፀማቸው ተግባራት ናቸው።

​በሰው ልጆች ላይ የተፈፀመ ወንጀል፦ የዓለም አቀፉ የወንጀለኞች ፍርድ ቤት (ICC) ሰይፍን በግድያ እና በስቃይ (persecution) ወንጀል ይፈልገው ነበር። በሊቢያ ከተሞች ሰላማዊ ሰልፈኞችን በከባድ መሳሪያ እንዲደበደቡ ትዕዛዝ ሰጥቷል በሚል ይከሰሳል።
​የደም ወንዝ ዛቻ፦ ሰይፍ በቴሌቪዥን ቀርቦ "ሊቢያን የደም ወንዝ እናደርጋታለን" በማለት የተናገረው ንግግር፣ በኋላ ላይ ለተከሰተው የንፁሃን እልቂት እንደ ማበረታቻ ተቆጥሮበታል።

​የገንዘብ ምዝበራ፦ የጋዳፊ ቤተሰብ ከሊቢያ ህዝብ የነዳጅ ሀብት በመቶ ቢሊዮን የሚቆጠር ዶላር አባክነዋል በሚል ከሚከሰሱት መካከል ሰይፍ ግንባር ቀደሙ ነበር።

​3. "ተስፋ" ወይስ "አምባገነን"?

​የሰይፍ አል-ኢስላም ታሪክ ያለ ሚዛናዊ እይታ ሊጠናቀቅ አይችልም። እርሱ በሊቢያውያን ዘንድ በሁለት መንገድ ይታያል፦

​ሀ. እንደ ለውጥ ፈላጊ (The Reformist)

​ከ2011 በፊት፣ ሰይፍ ሊቢያን ወደ ዘመናዊነት ለመቀየር የጣረ ሰው ተደርጎ ይታያል።
​ሊቢያ የጅምላ ጨራሽ መሣሪያዎቿን እንድታስወግድ በማድረግ ከዓለም ጋር እንድትታረቅ አድርጓል።

​በርካታ የፖለቲካ እስረኞች እንዲፈቱ እና የሰብዓዊ መብት ተቋማት እንዲቋቋሙ ጥረት አድርጓል።

​በለንደን ስኩል ኦፍ ኢኮኖሚክስ (LSE) የተማረው እውቀቱ፣ ሊቢያን ወደ ዴሞክራሲ ያሸጋግራታል የሚል ትልቅ ተስፋ በምዕራባውያን ዘንድ ጥሎ ነበር።

​ለ. እንደ አምባገነን ቀጣይ (The Heir of Tyranny)

​የስልጣን ወንበሩ ሲናወጥ ግን ያ የሰለጠነ ገፅታው ተቀይሯል።

​ከህዝቡ ይልቅ ለቤተሰቡ ስልጣን ታማኝ በመሆን፣ በገዛ ወገኖቹ ላይ ጦርነት አውጇል።
​"እኛ ካልገዛን ሊቢያ ትጠፋለች" የሚለው የአባቱ ፍልስፍና ተከታይ ሆኖ ተገኝቷል።

​4. የዚንታን ፍፃሜ እና የሊቢያ የወደፊት እጣ

​ሰይፍ አል-ኢስላም ከተገደለ በኋላ የሊቢያ ፖለቲካ አዲስ ምዕራፍ ውስጥ ገብቷል። የእሱ መገደል ለአንዳንዶች "የፍትህ መረጋገጥ" ሲሆን፣ ለሌሎች ደግሞ "ሊቢያን ሊያረጋጋ የሚችል ሰው ማጣት" ነው።

​ለደጋፊዎቹ፦ ሰይፍ በትርምስ ውስጥ ለነበረችው ሊቢያ ብቸኛው መረጋጋት ሊያመጣ የሚችል "ልዑል" ነበር። ለእነሱ ሰይፍ የሞተው እንደ ሰማዕት ነው።

​ለተቃዋሚዎቹ፦ የእሱ መገደል የጋዳፊን አገዛዝ ናፋቂዎች ተስፋ ያስቆረጠ እና ለወደፊት ዴሞክራሲያዊት ሊቢያ መንገድ የከፈተ ክስተት ነው።

​ማጠቃለያ

​የሰይፍ አል-ኢስላም ጋዳፊ ህይወት በለንደን የድሎት ህይወት ተጀምሮ በዚንታን በረሃማ ተራሮች ላይ በደም ተደምድሟል። የፈፀማቸው ወንጀሎች የታሪክ ጠባሳ ሆነው ቢቀሩም፣ በሊቢያ ፖለቲካ ውስጥ የነበረው ተፅዕኖ በቀላሉ የሚረሳ አይደለም። ዛሬ ላይ ሰይፍ የለም፤ ነገር ግን ሊቢያ አሁንም በእሱ "የደም ወንዝ" ዛቻ እና በነበረው "የለውጥ ተስፋ" መካከል የራሷን ማንነት ፍለጋ ላይ ትገኛለች።

​የእሱ ሞት የአንድን ግዙፍ ቤተሰብ ታሪክ ቢዘጋም፣ የሊቢያ ህዝብ ግን አሁንም ወደፊት የሚመራውን እውነተኛ መሪ በመጠባበቅ ላይ ነው።

የቀድሞው የሊቢያ መሪ የኮሎኔል ሙአመር ጋዳፊ ልጅ የሆነው ሰይፍ አል-ኢስላም ጋዳፊ መገደሉ ተዘገበ።

የ53 ዓመቱ ሰይፍ አል-ኢስላም በአንድ ወቅት የአባቱ አልጋ ወራሽ ተደርጎ ይታይ የነበረ ሰው ነው።

የሊቢያ የዜና ወኪል እንደዘገበው የሰይፍ አል-ኢስላም የፖለቲካ ቡድን መሪ ግድያውን አረጋግጠዋል። ጠበቃው ለኤ.ኤፍ.ፒ እንደተናገሩት በዚንታን ከተማ በሚገኘው መኖሪያ ቤቱ "አራት አባላት ያሉት የኮማንዶ ቡድን" ግድያውን ፈጽሞበታል። ጥቃቱን ማን እንደፈጸመው ግን እስካሁን ግልጽ አልሆነም። በሌላ በኩል ደግሞ እህቱ ለሊቢያ ቴሌቪዥን እንደተናገረችው ሰይፍ አል-ኢስላም የሞተው በሊቢያ እና አልጄሪያ ድንበር አቅራቢያ ነው።

ሰይፍ አል-ኢስላም ጋዳፊ እ.አ.አ ከ1969 ጀምሮ ሊቢያን በመሩትና በ2011 በሕዝባዊ አመፅ ተወግደው በተገደሉት በአባቱ ሙአመር ጋዳፊ ዘመን ከእሳቸው ቀጥሎ በሀገሪቱ እጅግ ተደማጭነት ያለውና የሚፈራ ሰው ነበር።

በ1972 የተወለደው ሰይፍ አል-ኢስላም እ.ኤ.አ ከ2000 ጀምሮ የጋዳፊ አገዛዝ እስከተገረሰሰበት ጊዜ ድረስ ሊቢያ ከምዕራባውያን ጋር የነበራትን ግንኙነት በማደስ ረገድ ቁልፍ ሚና ተጫውቷል።

ምንም እንኳን በመንግሥት ውስጥ ይፋዊ ሥልጣን ባይኖረውም አባቱ በስልጣን ዘመናቸው የኒውክሌር መሣሪያ ፕሮግራማቸውን እንዲያቋርጡ ያደርጓቸው የነበሩትን ከፍተኛ ድርድሮችን በቀዳሚነት መርቷል። በዚህም በሊቢያ ላይ ተጥለው የነበሩ ዓለም አቀፍ ማዕቀቦች እንዲነሱ ምክንያት ሆኗል።

ሰይፍ አል-ኢስላም በ2011 የፀረ-መንግሥት ተቃውሞዎችን በጭካኔ በማፈን ሂደት ውስጥ ትልቅ ሚና ነበረው በሚል ተከሷል። የአባቱ አገዛዝ ከወደቀ በኋላ በዚንታን ከተማ በሚገኝ ተቀናቃኝ ሚሊሻ እጅ ወድቆ ለስድስት ዓመታት ያህል ታስሮ ቆይቷል። የሰብአዊ መብት ጥሰት ፈጽሟል በሚልም በዓለም አቀፍ ፍርድ ቤት ይፈለግ ነበር።

በ2015 ደግሞ በሊቢያ መዲና ትሪፖሊ በሚገኝ ፍርድ ቤት በሌለበት የሞት ፍርድ ተፈርዶበት ነበር። ይሁንና በምስራቅ ሊቢያ (ቶብሩክ) በሚገኝ ሚሊሻ አማካኝነት በ2017 በምህረት አዋጅ ከእስር ተለቆ ነበር።

ሰይፍ አል-ኢስላም ምንም እንኳን ቀደም ሲል "ሥልጣን እንደ እርሻ የሚወረስ አይደለም" በማለት የአባቱን ቦታ ለመረከብ እንደማይፈልግ ቢገልጽም በ2021 ግን ለፕሬዝዳንታዊ ምርጫ እንደሚወዳደር አስታውቆ ነበር። ሆኖም ምርጫው ላልተወሰነ ጊዜ በመራዘሙ ፍላጎቱ ሳይሳካለት ቀርቷል።

Ethio Fm

የሰይፍ አል-ኢስላም ጋዳፊ መገደል ተዘገበ
#ethiopia | የቀድሞው የሊቢያ መሪ የኮሎኔል ሙአመር ጋዳፊ ልጅ እና በአንድ ወቅት የአባታቸው አልጋ ወራሽ ተደርገው ይታዩ የነበሩት የ53 ዓመቱ ሰይፍ አል-ኢስላም ጋዳፊ መገደላቸው ተሰማ።

ስለ ግድያው የወጡ መረጃዎች
ስለ ግድያው አፈጻጸም የሚወጡ መረጃዎች የተለያዩ ቢሆኑም፣ የፖለቲካ ቡድኑ መሪ ለሊቢያ የዜና ወኪል በሰጡት ቃል ግድያውን አረጋግጠዋል።

* የጥቃቱ ዝርዝር፦ የሰይፍ አል-ኢስላም ጠበቃ ለኤ.ኤፍ.ፒ (AFP) እንደገለጹት፣ ግድያው የተፈጸመው በዚንታን ከተማ በሚገኘው መኖሪያ ቤቱ ሲሆን "አራት አባላት ያሉት የኮማንዶ ቡድን" ጥቃቱን እንደሰነዘሩበት ተናግረዋል።

* የተቃራኒ መረጃ፦ በሌላ በኩል እህቱ ለሊቢያ ቴሌቪዥን በሰጠችው መግለጫ፣ ወንድሟ የተገደለው በሊቢያ እና አልጄሪያ ድንበር አቅራቢያ መሆኑን ገልጻለች። ጥቃቱን የፈጸመው አካል እስካሁን በይፋ የታወቀ ነገር የለም።

ሰይፍ አል-ኢስላም ማን ነበር?

በ1972 የተወለደው ሰይፍ አል-ኢስላም፣ አባቱ ኮሎኔል ሙአመር ጋዳፊ ሊቢያን በገዛሉበት ወቅት ከእሳቸው ቀጥሎ በሀገሪቱ እጅግ ተደማጭነት ያለው ሰው ነበር።

* ዲፕሎማሲያዊ ሚና፦ ምንም እንኳን ይፋዊ የመንግሥት ሥልጣን ባይኖረውም፣ ሊቢያ ከምዕራባውያን ጋር የነበራትን ግንኙነት በማደስ እና የኒውክሌር መሣሪያ ፕሮግራሟን እንድታቋርጥ በማድረግ ማዕቀቦች እንዲነሱ ትልቅ ሚና ተጫውቷል።

* ውዝግቦችና ክሶች፦ እ.አ.አ በ2011 በተቀሰቀሰው ሕዝባዊ አመፅ ወቅት ተቃውሞዎችን በጭካኔ በማፈን ተከሶ በዓለም አቀፉ የወንጀለኞች ፍርድ ቤት (ICC) ይፈለግ ነበር።

* ከእስር እስከ ፖለቲካ ዳግም ልደት፦ አባቱ ከተገደሉ በኋላ ለስድስት ዓመታት በታጣቂዎች እጅ ታስሮ የቆየ ሲሆን፣ በ2015 የሞት ፍርድ ተፈርዶበት ነበር። ሆኖም በ2017 በምህረት ተለቆ በ2021 ለሀገሪቱ ፕሬዝዳንታዊ ምርጫ ለመወዳደር ቢሞክርም በምርጫው መራዘም ምክንያት ሳይሳካለት ቀርቷል።
ይህ የሰይፍ አል-ኢስላም ሞት ቀድሞውኑ በፖለቲካ ቀውስ ውስጥ ለምትገኘው ሊቢያ አዲስ መነጋገሪያ ሆኗል።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu #ጌጡ #ሊቢያ #ጋዳፊ #ሰይፍአልኢስላም #ሰበርዜና #አፍሪካ

የሙአመር ጋዳፊ ልጅ ሰይፍ አል-ኢስላም ጋዳፊ ተገደለ

​የቀድሞው የሊቢያ መሪ ሙአመር ጋዳፊ ልጅ እና የአባቱ ተተኪ ተደርጎ ይታይ የነበረው ሰይፍ አል-ኢስላም ጋዳፊ፣ በሊቢያ ዝንታን በሚገኘው መኖሪያ ቤቱ ውስጥ ትናንት ማክሰኞ (ጥር 26 ቀን 2018 ዓ.ም) መገደሉ ተረጋግጧል።

​📌 ቁልፍ መረጃዎች፦
​ጥቃቱ፦ አራት ማንነታቸው ያልታወቁ የታጠቁ ሰዎች የቤቱን የደህንነት ካሜራዎች ካጠፉ በኋላ ወደ ግቢው ዘልቀው በመግባት ሰይፍ አል-ኢስላምን በጥይት ደብድበው ገድለውታል።

​ሰዓቱ፦ ጥቃቱ የተፈጸመው በአጥቢያው ሌሊት 8:30 አካባቢ ሲሆን፣ ገዳዮቹ ወዲያውኑ ከአካባቢው መሰወራቸው የሀገሪቱ መገናኛ ብዙሃን ዘግበዋል።

​ማረጋገጫ፦ የሰይፍ አል-ኢስላም አማካሪ አብደላ ኦትማን እና ጠበቃው ካሊድ አል-ዛይዲ ሞቱን ለዓለም አቀፍ ሚዲያዎች አረጋግጠዋል። የሊቢያ ጠቅላይ አቃቤ ህግም በጉዳዩ ላይ ምርመራ መጀመሩን አስታውቋል።

​ክህደት፦ በሊቢያ የሚንቀሳቀሰው ጠንካራው "444 ተዋጊ ብርጌድ" በጥቃቱ እጁ እንዳለበት የሚናፈሰውን ወሬ አስተባብሏል።

​👤 ሰይፍ አል-ኢስላም ማን ነበር?

​እድሜው 53 ሲሆን፣ በፈረንጆቹ ከ2011 የጋዳፊ ውድቀት በኋላ ለዓመታት በዝንታን ሚሊሻዎች ቁጥጥር ስር ቆይቷል።

​እ.ኤ.አ በ2021 ለሊቢያ ፕሬዝዳንትነት ቢወዳደርም ምርጫው ላልተወሰነ ጊዜ ተራዝሞ ነበር።

​በዓለም አቀፉ የወንጀለኞች ፍርድ ቤት (ICC) በሰብአዊ መብት ጥሰት ይፈለግ የነበረ ቢሆንም፣ በሊቢያ ፖለቲካ ውስጥ ትልቅ ተፅእኖ ያለው ሰው ነበር።

​ይህ ግድያ በሊቢያ ያለውን ደካማ ሰላምና የፖለቲካ ሁኔታ ይበልጥ ሊያባብሰው እንደሚችል ስጋት ተፈጥሯል።

seledadotio
seledadotio

የሙአመር ጋዳፊ ልጅ ሰይፍ አል-ኢስላም ጋዳፊ ተገደለ

​የቀድሞው የሊቢያ መሪ ሙአመር ጋዳፊ ልጅ እና የአባቱ ተተኪ ተደርጎ ይታይ የነበረው ሰይፍ አል-ኢስላም ጋዳፊ፣ በሊቢያ ዝንታን በሚገኘው መኖሪያ ቤቱ ውስጥ ትናንት ማክሰኞ (ጥር 26 ቀን 2018 ዓ.ም) መገደሉ ተረጋግጧል።

​📌 ቁልፍ መረጃዎች፦
​ጥቃቱ፦ አራት ማንነታቸው ያልታወቁ የታጠቁ ሰዎች የቤቱን የደህንነት ካሜራዎች ካጠፉ በኋላ ወደ ግቢው ዘልቀው በመግባት ሰይፍ አል-ኢስላምን በጥይት ደብድበው ገድለውታል።

​ሰዓቱ፦ ጥቃቱ የተፈጸመው በአጥቢያው ሌሊት 8:30 አካባቢ ሲሆን፣ ገዳዮቹ ወዲያውኑ ከአካባቢው መሰወራቸው የሀገሪቱ መገናኛ ብዙሃን ዘግበዋል።

​ማረጋገጫ፦ የሰይፍ አል-ኢስላም አማካሪ አብደላ ኦትማን እና ጠበቃው ካሊድ አል-ዛይዲ ሞቱን ለዓለም አቀፍ ሚዲያዎች አረጋግጠዋል። የሊቢያ ጠቅላይ አቃቤ ህግም በጉዳዩ ላይ ምርመራ መጀመሩን አስታውቋል።

​ክህደት፦ በሊቢያ የሚንቀሳቀሰው ጠንካራው "444 ተዋጊ ብርጌድ" በጥቃቱ እጁ እንዳለበት የሚናፈሰውን ወሬ አስተባብሏል።

​👤 ሰይፍ አል-ኢስላም ማን ነበር?

​እድሜው 53 ሲሆን፣ በፈረንጆቹ ከ2011 የጋዳፊ ውድቀት በኋላ ለዓመታት በዝንታን ሚሊሻዎች ቁጥጥር ስር ቆይቷል።

​እ.ኤ.አ በ2021 ለሊቢያ ፕሬዝዳንትነት ቢወዳደርም ምርጫው ላልተወሰነ ጊዜ ተራዝሞ ነበር።

​በዓለም አቀፉ የወንጀለኞች ፍርድ ቤት (ICC) በሰብአዊ መብት ጥሰት ይፈለግ የነበረ ቢሆንም፣ በሊቢያ ፖለቲካ ውስጥ ትልቅ ተፅእኖ ያለው ሰው ነበር።

​ይህ ግድያ በሊቢያ ያለውን ደካማ ሰላምና የፖለቲካ ሁኔታ ይበልጥ ሊያባብሰው እንደሚችል ስጋት ተፈጥሯል።

በአውሮፕላን አደጋ የሞቱት ሊቢያዊ ጄኔራል ማን ነበሩ? ጋዳፊን ይቃወሙ ነበር፣ በርስ በርስ ጦርነቱም ተሳትፈዋል

​የሊቢያ የጦር ኃይሎች ጠቅላይ ኢታማዦር ሹም ጄኔራል መሐመድ አል-ሐዳድ ከቱርክ ይፋዊ ጉብኝት ሲመለሱ የነበሩበት የግል አውሮፕላን መከስከስ ከፍተኛ ትኩረት ስቧል። በትሪፖሊ የሚገኘው መንግስት የእሳቸውንና በአውሮፕላኑ ውስጥ የነበሩ ሌሎች አራት ሰዎች መሞታቸውን አረጋግጧል።

​የሊቢያ ጦር ጠቅላይ ኢታማዦር ሹም በሀገሪቱ ወታደራዊ አመራር ውስጥ ቁልፍ ከሆኑ ሰዎች አንዱ ነበሩ። እ.ኤ.አ. በ1967 በሚስራታ የተወለዱ ሲሆን፣ በ1987 ከሊቢያ ወታደራዊ አካዳሚ ተመርቀዋል። በስራ ዘመናቸው እ.ኤ.አ. የ2011 የርስ በርስ ጦርነት ላይ የተሳተፉ ሲሆን፣ የሙአመር ጋዳፊን ስርዓት በተዋጉት አብዮታዊ ኃይሎች ውስጥ አገልግለዋል። በዚህም ከጦርነቱ በኋላ በነበረችው ሊቢያ ውስጥ ጉልህ ወታደራዊ መሪ በመሆን ዝናን አትርፈዋል።

​ከጋዳፊ ውድቀት በኋላ አል-ሐዳድ በሊቢያ ጦር ውስጥ ወሳኝ የኃላፊነት ቦታዎችን የያዙ ሲሆን፣ እ.ኤ.አ. በ2021 የሀገሪቱን ወታደራዊ ኃይሎች በብሔራዊ አንድነት መንግስት (GNU) ስር መልሶ ለማደራጀትና ለማዋሃድ የሚደረገውን ጥረት በመምራት ጠቅላይ ኢታማዦር ሹም ሆነው ተሾመዋል።

በስራ ዘመናቸው ወታደራዊ ኃይልን በማጠናከር እና ከቱርክና ከብሪታኒያ ጨምሮ ከአለም አቀፍ አጋሮች ጋር መተባበር ጋር ትኩረት አድርገው ነበር።

​እንደ ሊቢያ መገናኛ ብዙኃን ዘገባዎች ከሆነ፣ ሚሊሻዎችን የማዋሃድ እና አንድ ወታደራዊ መዋቅር የመፍጠር ስትራቴጂያቸው በሊቢያ ስርዓትንና ደህንነትን ለማስፈን ወሳኝ ሰው ነበሩ። እንዲሁም የቀጠናውን ደህንነት ለመጠበቅ ከሰሜን አፍሪካ እና ከአውሮፓ ሀገራት ጋር ለነበረው ትብብር አስተዋጽኦ አድርገዋል።

​አል-ሐዳድን ይዞ የነበረው አውሮፕላን በሃይማና ወረዳ ከሚገኘው ኬሲካቫክ መንደር ሁለት ኪሎ ሜትር ያህል ርቀት ላይ ተከስክሷል። የቱርክ የፍትህ ሚኒስትር ይልማዝ ቱንች ስለ አደጋው ምርመራ መጀመሩን ገልጸዋል።

የሊቢያ ትልቁ ሙዚየም ከጋዳፊ መውደቅ በኋላ ለመጀመሪያ ጊዜ ተከፍቷል
#ethiopia | በትሪፖሊ የሚገኘው አስ ሳራያ አል ሃምራ በመባል የሚታወቀው የሊቢያ ብሔራዊ ሙዚየም ከ14 አመታት ቆይታ በኋላ ዳግም ተከፍቷል።

የሊቢያ ትልቁ ሙዚየም በ2011 የወቅቱ የሃገሪቱ መሪ በነበሩት ሙሐመር ጋዳፊ ላይ አመፅ መቀስቀሱን ተከትሎ ተዘግቶ ቆይቷል።

በ2021 ወደ ስልጣን የመጣው መቀመጫውን በትሪፖሊ ያደረገው የብሔራዊ አንድነት መንግስት በ2023 የሙዚየሙን እድሳት ያስጀመረ ሲሆን የዚህ መንግስት ጠቅላይ ሚኒስትር አብዱልሃሚድ አልዲቤቢያ የሙዚየሙ መከፈት ሊቢያ ተቋማቷን ዳግም እየገነባች ስለመሆኗ ማሳያ ነው ብለዋል።

በ10,000 ስኩዌር ሜትር ቦታ ላይ ያረፈው ሙዚየም ግንባታው በ1980ዎቹ ሲደረግ ሙዚየሙ አሁን ለተማሪዎች ብቻ መከፈቱንና በመጪው አዲስ አመት ለሁሉም ሰው ክፍት እንደሚደረግ ተገልጿል።

ከጋዳፊ መውደቅ በኋላ ትርምስ ውስጥ የከረመችው ሊበያ በዩኔስኮ በአለም ቅርስነት የተመዘገቡ 5 መስህቦች አሏት።

ሊቢያ በአሁኑ ጊዜ ተመድ እውቅና በሚሰጠውና በዋነኝነት በቱርኪዬ በሚደገፍ መቀመጫውን ትሪፖሊ ባደረገ መንግስትና በተባበሩት አረብ ኤምሬቶች እና ግብፅ እንደዚሁም ሩሲያ በሚደገፈው መቀመጫውን ቤንጋዚ ባደረገው የካሊፋ ሃፍታር መንግስት እየተመራች ትገኛለች ያለው ቲክቫህ ነው።

ጋዳፊ፣ “ሀገሬ ባሕር በር ተነጥቃ እንድትቀጥል አልፈቅድም የሚል ኢትዮጵያዊ ይመጣል..!”
—> “የኤርትራ ነፃነት በኢትዮጵያ ባህር በር አልባነት ላይ ሊዘልቅ አይችልም”
#ethiopia | የኤርትራ ነፃነት ሲሳካ ኢትዮጵያን የባህር በር አልባ አድርጓታል፣ ወደ ባህር የሚያደርስ ሌላ አማራጭ ሳይኖራት የኢትዮጵያን የውሃ ደጃፏ እንደዘጋባት ነው (እኔ) የምገልፀው። ታዲያ ይህ ሁኔታ ባለበት ሊዘልቅ በፍፁም አይችልም፣ ጊዜያዊ ተጨባጭ ነው ሊሆን የሚችለው። በበኩሌ ሁልጊዜም እነግራቸው ነበር - ለኤርትራ ነፃነት ሰጥታ አገሪቱ እንደገና የባህር በር እንዲዘጋባት ዋጋ የከፈለችበት ተጨባጭ ባለበት እንዲቀጥል የሚፈቅድ ኢትዮጵያዊ ሊኖር አይችልም’ እላቸው ነበር። የኤርትራ ነፃነት በኢትዮጵያ ባህር በር አልባነት ላይ ሊዘልቅ አይችልም።

(እናንት..አሁን ላይ ወንድማማችና አጋር ጎረቤቶች ነን ትሉናላችሁ፣ ይሄ ማሻአላህ ነው፣ እናንተ አሁን ተስማምታችሁ ልትቆዩ ትችሉ ይሆናል። ነገርግን በኢትዮጵያ ሌላ ትውልድ እንደሚመጣ ልብ በሉ፣ ይህ የማይቀር ነው። ያን ጊዜ አገሬ ከባህር ተዘግታ፣ የባህር በር አልባ አትሆንም የሚል ኢትዮጵያዊ ይመጣል፣ …እስከዚያው ነው…።

#የዓባይልጅ

📹ቪዲዮ፣ የቀድሞ ሊቢያ መሪ ሙአመር ጋዳፊ በፈረንጅ 1998 ካደረገው ንግግር፣ የአረብ ማህበራዊ ሚዲያውን ስሞነትር ያገኘሁት

42 ስደተኞች ሲሞቱ ለ6 ቀናት በባህር ላይ ሲንሳፈፉ የነበሩ ሰባት ሰዎች ተገኙ

የኔታ ትዩብ

በሊቢያ ባህር ዳርቻ ላይ ጀልባ ከሰመጠች በኋላ ቢያንስ 42 ስደተኞች ጠፍተዋል ይህም ሞተዋል ተብሎ ተገምቷል ሲል አይ.ኦ.ኤም. አስታወቀ።

የሊቢያ ባለስልጣናት 49 ሰዎችን ጭና የነበረችው ጀልባ ከአል ቡሪ ነዳጅ ማውጫ አቅራቢያ ከሊቢያ የባህር ዳርቻ ሰሜን ምዕራብ በሚገኝ ክፍት የባህር ዳርቻ ከሰመጠች በኋላ ለስድስት ቀናት በባህር ላይ ሲንሳፈፉ የነበሩ ሰባት ሰዎችን በሕይወት አግኝተዋል።

አይ.ኦ.ኤም እንዳለው ከሆነ ስደተኞቹ ከሱዳን፣ ከናይጄሪያ፣ ከካሜሩንና ከሶማሊያ የመጡ ናቸው።

ሊቢያ ከ2011 ወዲህ በኔቶ ድጋፍ በተደረገለት አመፅ ሙዓመር ጋዳፊ ከስልጣን መውደቅ በኋላ ከግጭትና ከድህነት ወደ አውሮፓ በሜዲትራኒያን ባህር በኩል ለሚሰደዱ ሰዎች መሸጋገሪያ መንገድ ሆና ቆይታለች።

በማዕከላዊ ሜዲትራኒያን ባህር የሰመጡት ስደተኞች ቁጥር በዚህ ዓመት ብቻ 1,000 መድረሱን አይ.ኦ.ኤም. ገልጾ፣ የዚህ ሳምንት አደጋ ያንን ቁጥር "በይበልጥ ከፍ አድርጎታል" ብሏል።

በመላው ሜዲትራኒያን ባህር በ2024 የሟቾች ቁጥር 2,452 እንደደረሰ የአይ.ኦ.ኤም. መረጃ ያሳያል።

“ይህ አሳዛኝ ክስተት ከሱርማን እና ከላምፔዱሳ አቅራቢያ ከደረሱ ሌሎች ገዳይ አደጋዎች ከጥቂት ሳምንታት በኋላ መከሰቱ፣ ስደተኞች እና ስደተኞች በማዕከላዊ ሜዲትራኒያን መስመር ላይ የሚያጋጥሟቸውን የማያቋርጥ አደጋዎች ያጎላል” ሲል በመግለጫው ላይ ተናግሯል።

በጥቅምት ወር አጋማሽ ላይ በዋና ከተማዋ ትሪፖሊ በምዕራብ በኩል ባለው የባህር ዳርቻ ላይ የ61 ስደተኞች አስከሬን ተገኝቷል።

አይ.ኦ.ኤም. በመስከረም ወር ላይ 75 ሱዳናውያን ስደተኞችን የጫነች ጀልባ ከሊቢያ የባህር ዳርቻ ላይ በእሳት ከተያያዘች በኋላ ቢያንስ 50 ሰዎች መሞታቸውን አስታውቆ ነበር።

ለምርጫ ቅስቀሳ ከጋዳፊ ገንዘብ የተቀበሉት የቀድሞው የፈረንሳይ ፕሬዝዳንት ከሦስት ሳምንት እስር በኋላ ተለቀቁ

የአምስት ዓመት እስራት ተፈርዶባቸው የነበረው የቀድሞው የፈረንሳይ ፕሬዝዳንት ኒኮላስ ሳርኮዚ ከሦስት ሳምንት እስራት በኋላ ተለቀቁ።
ሳርኮዚ ለምርጫ ቅስቀሳ በሚሊዮኖች የሚቆጠር ሕገ ወጥ ገንዘብ ከቀድሞው የሊቢያ መሪ ኮሎኔል ሙአመር ጋዳፊ በመቀበል ጥፋተኛ ተብለው የአምስት ዓመት እስራት ተፈርዶባቸው ነበር።
ሳርኮዚ ከፈረንሳይ እንዳይወጡ እገዳ ተጥሎባቸው ከእስር የተለቀቁ ሲሆን፤ ጥብቅ ቁጥጥር የሚደረግባቸውም ይሆናል። ይግባኝ የጠየቁት ሳርኮዚ በ2026 በድጋሚ ፍርድ ቤት ይቀርባሉ።
የ70 ዓመቱ ሳርኮዚ እአአ በ2007 ለተካሄደ ምርጫ ከጋዳፊ ገንዘብ መቀበላቸው ተገልጿል።
ከእስር ከተለቀቁ በኋላ በማኅበራዊ ሚዲያ ገጻቸው "ሙሉ አቅሜን ተጠቅሜ ንጹህ መሆኔ እንዲረጋገጥ አደርጋለሁ። እውነት ታሸንፋለች. . . ታሪኩ ገና አላከተመም" ብለዋል።
የቀድሞው ፕሬዝዳት እንዲለቀቁ ፍርድ ቤት ከወሰነ በኋላ መኪናቸው ከላ ሳንቴ ማረሚያ ቤት ሲወጣ ታይቷል።
ከሳርኮዚ ጠበቆች አንዱ የሆኑት ክሪስቶፊ ኢንግሪን ደንበኛቸው መለቀቃቸውን "ትልቅ እርምጃ" ሲሉ ገልጸውታል።
ከእስር እንዲለቀቁ ውሳኔ ሲሰጥ ከተቀመጡ ቅድመ ሁኔታዎች መካከል አንዱ የቀድሞው ፕሬዝዳንት ከየትኛውም ምስክር ወይም የፍትሕ ቢሮ ሠራተኛ ጋር እንዳይገኙ መከልከላቸው ነው።

ሳርኮዚ በእስር ላይ ሳሉ የፍትሕ ሚኒስትር ዤራልድ ዳርማኒን ጎብኝተዋቸዋል። ጉብኝታቸው ከፍተኛ ቁጣ ያስነሳ ሲሆን፤ 30 ጠበቆች ቅሬታቸውን በይፋ ገልጸዋል።
የቀድሞው ፕሬዝዳንት የእስር ቆይታቸውን "ስቃይ የበዛበት" እና "ክፉ ሕልም" ሲሉ ገልጸዋል።
"ጋዳፊን ገንዘብ የሚያስጠይቅ የእብደት ሐሳብ አልነበረኝም። ያላደረግኩትን አድርጌያለሁ አልልም" ያሉት ሳርኮዚ የእስር ቆይታቸውን "ቀላል" ያደረጉላቸውን የማረሚያ ቤት ሠራተኞች "ሰብአዊነት አሳይታችሁኛል" ሲሉ አመስግነዋል።
ሙዚቀኛ እና ሞዴል የሆነችው ባለቤታቸው ካርላ ብሩኒ-ሳርኮዚ እንዲሁም ሁለት ልጆቻቸውም ፍርድ ቤት ተገኝተው ድጋፍ ሰጥተዋቸዋል።
ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወዲህ የታሰሩ የመጀመሪያው የቀድሞ የፈረንሳይ መሪ ናቸው።
በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት ከናዚ ጋር በመተባበር የፈረንሳይ ወታደራዊ መሪ እና ጠቅላይ ሚኒስትር ፊሊፔ ፔቴን በአገር ክህደት ተከሰው መታሰራቸው ይታወሳል።
ሳርኮዚ በአንድ ክፍል ውስጥ ተነጥለው እንዲታሰሩ ውሳኔ ተላልፎ ነበር። ክፍሉ መጸዳጃ፣ ቴሌቭዥን፣ የምግብ ማቀዝቀዣ እና የክፍል ማሞቂያ አለው። ለቴሌቭዥኑ በየወሩ 12 ዶላር ይከፍሉም ነበር።
ቤተሰቦቻቸው እንዲጎበኟቸው እንዲሁም የስልክ እና የጽሑፍ መልዕክት እንዲቀበሉም ተፈቅዶላቸዋል።
በቀን ለአንድ ሰዓት የአካል ብቃት እንቅስቃሴ እንዲያደርጉ ተፈቅዶላቸዋል። ሁለት ጠባቂዎች ተመድበውላቸውም ነበር።
እአአ ከ2007 እስከ 2012 ፈረንሳይን የመሩት ሳርኮዚ ከሥልጣን ከወረዱ በኋላ በወንጀሎች ክስ ምክንያት ከተወሰነ ርቀት ውጪ ሲንቀሳቀሱ ለፖሊስ ጥቆማ የሚሰጥ ኤሌክትሮኒክ የእግር ሰንሰለት እንዲያደርጉ ተወስኖ ነበር።

BBC

ሳርኮዚ በይቅርታ ዛሬ ከእስር ይፈታሉ

የፓሪስ ይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤት የኒኮላስ ሳርኮዚ ጠበቆች ያቀረቡትን ይግባኝ ተቀብሎ የቀድሞው የፈረንሳይ ፕሬዚደንት እንዲፈቱ ፈቅዷል። ፕሬዚደንቱ በ2007ቱ ፕሬዚደንታዊ የምርጫ ቅስቀሳቸው የሊቢያን የገንዘብ ድጋፍ በሴራ አሰባስበዋል በሚል አምስት ዓመት ተፈርዶባቸው ነበር። ከጥቅምት 14 ጀምሮ ላ ሳንቴ በሚባል እስር ቤት የቆዩት ሳርኮዚ በፍትህ ቁጥጥር ስር የሚቀመጡ ሲሆን አገር ጥለው መውጣት አይችሉም። ፍርድ ቤቱ በተጨማሪም የቀድሞው ፕሬዚደንት ጥቅምት 21በእስር ቤት የጎበኟቸውን የፍትህ ሚኒስትሩን ጄራልድ ዳርማኒንን እንዳያገኙ ከልክሏል። ዛሬ ጠዋት የይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤት ይግባኙ በተሰማበት ወቅት፣ ባለቤታቸው ካርላ ብሩኒ እና ልጃቸው ዣን ግንባር ቀደም ተመልካች ሆነው ተገኝተዋል።

ሳርኮዚ እንዲፈቱ በተጠየቀበት የይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤት ችሎት ላይ፣ እስር ቤቱ "በጣም ከባድ" እና "አድካሚ" እንደሆነ ተናግረዋል።

"አንድ ነገር እንድትረዱልኝ እፈልጋለሁ፡ ሚስተር ጋዳፊን ምንም ዓይነት የገንዘብ ድጋፍ እንዲያደርጉልኝ የመጠየቅ እብድ ሀሳብ ፈጽሞ አጥንቶብኝ አያውቅም። ያላደረግኩትን ነገር ፈጽሞ አልቀበልም" ሲሉ የቀድሞው ፕሬዚደንት ተናግረዋል። "ሁሉንም የፍርድ ቤት ጥሪዎች በጥንቃቄ ተገኝቻለሁ። 70 ዓመት ሞልቶኝ እስር ቤት እደርሳለሁ ብዬ አስቤ አላውቅም። ይህ መከራ ተጥሎብኝ ነው፤ አልፌዋለሁ" ብለዋል። አሁንም ደግሞ፡ "አድካሚ ነው፣ ቅዠት ነው" ሲሉም አክለዋል።

የቀድሞ የፈረንሳይ ፕሬዚዳንት የእስር ቅጣታቸውን ጀመሩ
#ethiopia | እ.ኤ.አ. ከ2007 እስከ 2012 የፈረንሳይ ፕሬዚዳንት ሆነው ያገለገሉት ኒኮላስ ሳርኮዚ የአምስት አመት የእስር ጊዜያቸውን ለመጀመር ፓሪስ በሚገኘው ላ ሳንቴ ወህኒ ቤት ገብተዋል።

እ.ኤ.አ. በ2007 በፕሬዚዳንትነት ዘመቻቸው ወቅት ከሟቹ የሊቢያ መሪ ሙአመር ጋዳፊ በሚሊዮን የሚቆጠር ህገወጥ የቅስቀሳ ገንዘብ ተቀብለዋል በሚል ክስ ጥፋተኛ ሆነው ተገኝተዋል፡፡

ሳርኮዚ ቢፈረድባቸውም ከወንጀል ንጹህ መሆናቸውን በመግለጽ፣ መቃወማቸውን ሙን ቀጥለዋል። በኤክስ ገጻቸው ላይ ባሰፈሩት መልዕክትም፤ “እውነት ያሸንፋል” ብለዋል፡፡

ከጋዳፊ ገንዘብ በመቀበል የተከሰሱት የቀድሞው የፈረንሳይ ፕሬዝዳንት ዘብጥያ ወረዱ

ለምርጫ ቅስቀሳ ከቀድሞው የሊቢያ አምባገነኑ መሪ ሙአመር ጋዳፊ ገንዘብ ተቀብለዋል በሚል የአምስት ዓመት እስር የተፈረደባቸው የቀድሞው የፈረንሳይ ፕሬዝዳንት ኒኮላስ ሳርኮዚ ዘብጥያ ወረዱ።
ሳርኮዚ እስር ቤት የገቡ የመጀመሪያው የቀድሞ የፈረንሳይ ፕሬዝዳንት ሆነዋል።
በሁለተኛው የዓለም ጦርነት የናዚ ተባባሪ መሪ የነበሩት ፒሊፕ ፒቴን በአገር ክህደት ወንጀል በ1945 ታስረው የነበረ ሲሆን፣ ከዚያን ጊዜ በኋላ ግን እስር ቤት የገባ የፈረንሳይ የቀድሞ መሪ የለም።
ሳርኮዚ በአውሮፓውያኑ በ2007 ለፕሬዝዳንታዊ ምርጫ ዘመቻ ከጋዳፊ ገንዘብ ተቀብለዋል በሚል የቀረበባቸውን ክስ "ፖለቲካዊ ነው" በማለት ተከራክረዋል።
ሆኖም የአገሪቱ ከፍተኛ ፍርድ ቤት የሳርኮዚ የቅርብ ረዳቶች የሆኑት ብሪስ ሆርቴፉክስ እና ክላውድ ጉዌንት የሊቢያ ባለሥልጣናትን በማነጋገር ለምርጫ ዘመቻቸው የገንዘብ ድጋፍ እንዲጠይቁ ፈቅደዋል በሚል እስር ቤት እንዲገቡ ብይን ሰጥቷል።

ሁለቱ ግለሰቦች በ2005 የፈረንሳይ እና ሊቢያ ዜግነት ባለው ዚያድ ቲያክዲን በተባለ ግለሰብ አማካኝነት በተዘጋጀ ስብሰባ ላይ ከጋዳፊ የደኅንነት ኃላፊ እና አማች ጋር ንግግር ነበራቸው ተብሏል።
ቲያክዲን፣ ሳርኮዚ ላይ ፍርዱ ከመተላለፉ አስቀድሞ ሕይታቸው አልፏል። ፈረንሳይን ከአውሮፓውያኑ 2007 እስከ 2012 ድረስ የመሩት ሳርኮዚ፣ በላ ሳንቴ እስር ቤት ለአምስት ዓመታት እንዲያሳልፉ የተፈረደባቸው ሲሆን ይግባኝ ጠይቀዋል።
ሳርኮዚ ከወንጀሉ ንጹህ እንደሆኑ ቢያስቡም "ባሉት ማስረጃዎች አሳሳቢነት" ምክንያት ወደ ዘብጥያ እንዲወርዱ ተፈርዶባቸዋል።
ሳርኮዚ ፓሪስ 16ኛ ዲስትሪክት ከሚገኘው መኖሪያ ቤታቸው ከባለቤታቸውን ካርላ ብሩኒ ሳርኮዚ ጋር እጅ ለእጅ ተያይዘው ሲወጡ ከ100 በላይ የሚቆጠሩ ሰዎች ስማቸውን ሲጠሯቸው ተሰምቷል።

የ28 ዓመቱ ልጃቸው ሉዊም ደጋፊዎቻቸው ድጋፋቸውን እንዲያሳዩዋቸው የጠየቀ ሲሆን፣ ሌላኛው ልጃቸው ፔሪ በበኩሉ የፍቅር መልዕክት እንዲያስተላልፉላቸው ጠይቋል።
የ70 ዓመቱ ኒኮላስ ሳርኮዚ፣ በሴን ወንዝ ደቡባዊ አቅጣጫ ሞንትፓርነስ ዲስትሪክት ወደሚገኘው እስር ቤት ሲወሰዱ መንገዶች በበርካታ ፖሊሶች ተከበው ነበር።
ሳርኮዚ ወደ እስር ቤት እየተወሰዱ በነበረበት ወቅት በኤክስ ገጻቸው ላይ ባሰፈሩት ጽሑፍ የሊቢያውያንን ገንዘብ ተጠቅመዋል በሚል በቀረበባቸው ክስ ጥፋተኛ አለመሆናቸውን ገልጸዋል።
"ምንም ጥርጥር የለኝም፣ እውነት ያሸንፋል" ብለዋል በጽሑፋቸው።
"በማይናወጥ ጥንካሬ ለፈረንሳይ ሕዝብ የምናገረው በዚህ ጠዋት እስር ቤት ውስጥ ያጎሩት የቀድሞ ፕሬዝዳንቱን አይደለም - ንጹህ ሰው እንጂ። ለእኔ አትዘኑ ምክንያቱም ባለቤቴ እና ልጆቼ ከጎኔ ናቸው። ሆኖም ዛሬ ጠዋት ለበቀል ሲባል ፈረንሳይ ስትዋረድ ሳይ መራር የሆነ ሐዘን ተሰምቶኛል" ብለዋል ሳርኮዚ።
ሳርኮዚ እስር ቤት ከገቡ በኋላ ጠበቃቸው ክሪስቶፍ ኢንግሬን የቀድሞው ፕሬዝዳንቱ እንዲለቀቁ ይግባኝ መጠየቃቸውን ገልጸዋል።
"ለእስራቸው ምክንያት የሚሆን ምንም ማስረጃ የለም" ያሉት ጠበቃቸው ኢንግሬን፣ "ሳርኮዚ ለሦስት ሳምንታት አሊያም ለወር ያህል እስር ቤት ሊቆዩ እንደሚችሉ" ተናግረዋል።
ሳርኮዚ በእስር ቤቱ ውስጥ አደገኛ እፅ አዘዋዋሪዎች አሊያም በሽብር ወንጀል የተፈረደባቸው እስረኞች ስለሚገኙ ለግል ደኅንነታቸው ሲባል የተለየ ክፍል ውስጥ እንዲገቡ ቢደረጉም፣ በእስር ቤት ቆይታቸው ምንም የተለየ እንክብካቤ እንደማይፈልጉ ተናግረዋል።
ባለፈው ሳምንት መጨረሻ ሳርኮዚ በኢልይሴ ቤተ መንግሥት ከፕሬዝዳንት ኢማኑኤል ማክሮን ጋር ተገናኝተው ነበር።
ማክሮን ሰኞ ዕለት ለጋዜጠኞች እንደተናገሩት "እንደ ሰው የቀድሞ መሪዎችን መቀበል የተለመደ ነው" ብለዋል።
የፍትሕ ሚኒስትር ጄራልድ ዳርማኒንም የሳርኮዚን ደኅንነት ለማረጋገጥ እና የእስር ቤቱን ሁኔታ የመከታተል ሚናቸውን ለመወጣት እንደሚጎበኟቸው ተናግረዋል።
ሳርኮዚ በ2012 በምርጫ ከተሸነፉ በኋላ ሳርኮዚ በተለያዩ ወንጀሎች ላይ እጃቸው አለበት በሚል ምርመራዎች ተደርጎባቸዋል።
በ2024 ለዳግም ምርጫ ከፍተኛ የሆነ ገንዘብ በማውጣት እና ወንጀላቸውን ለመሸፈን የሕዝብ ግንኙነት ኩባንያ በመቅጠር ጥፋተኛ ከተባሉ በኋላ ይግባኝ ብለዋል።
በዚህ ክስ የአንድ ዓመት እስር ተፈርዶባቸው የነበረ ሲሆን በኋላ ላይ ስድስት ወር ተቀንሶላቸዋል።
በሚቀጥለው ወር መጨረሻ የፈረንሳይ ከፍተኛ ፍርድ ቤት 'ቢግማሊዮን አፌርስ' በተባለ ሕገ ወጥ የገንዘብ ዘመቻ ምክንያት በተፈረደባቸው የስድስት ወር እስር ላይ ላቀረቡት ይግባኝ ብይን ይሰጣል።
ሳርኮዚ ዛሬ ጠዋት እስር ቤት ከመድረሳቸው በፊት ለበርካታ መገናኛ ብዙኃን ቃለ መጠይቅ ሰጥተዋል።
'ላ ትሪቡን' ለተባለ ጋዜጣ " እስር ቤት አልፈራም። በእስር ቤት መግቢያም ላይ ቢሆን አንገቴን ቀና አድርጌ ነው የምሄደው" ብለው ነበር።
ሳርኮዚ ወደ እስር ቤት ሁለት መጽሐፎችን ይዘው እንደሚገቡም የተናገሩ ሲሆን፣አንደኛው በጂን ክርስቲያን ፒቲትፊልስ የተፃፈው 'ኤ ላይፍ ኦፍ ጂሰስ' ሲሆን ሌላኛ በሐሰት እስር ቤት የገባ እና ከእስር ያመለጠ ግለሰብ ታሪክ ላይ የሚያጠነጥነው በአሌክስአንደር ዱማስ የተፃፈው 'ዘ ካውንት ኦፍ ሞንቴ ክሪስቶ' ነው።

BBC

የቀድሞው የፈረንሳይ ፕሬዝዳንት ሳርኮዚ የአምስት አመት እስር ቅጣታቸውን ጀመሩ

የቀድሞው የፈረንሳይ ፕሬዝዳንት ኒኮላስ ሳርኮዚ በገንዘብ ሙስና ወንጀል ተከሰው ለእስር ተዳርገዋል፤ በዚህም በሀገሪቱ ታሪክ ወንጀል ተከስሰው የእስር ቅጣት የተቀበሉ የመጀመሪያው የቀድሞ ፕሬዝዳንት ሆነዋል።

ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በኋላ ከናዚዎች ጋር በመተባበር ፊሊፕ ፔታይን በ1945 ዓ.ም. በአገር ክህደት ወንጀል ታስረው ከነበሩበት ጊዜ አንስቶ፣ ሌላ የቀድሞ የፈረንሳይ መሪ እስር ቤት ገብተው አያውቁም።

የቀድሞው የፈረንሳይ ፕሬዝዳንት ኒኮላስ ሳርኮዚ ከሟቹ የሊቢያ መሪ ሙአመር ጋዳፊ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ዩሮዎችን ሕገወጥ የገንዘብ ድጋፍ ከመቀበል ጋር በተያያዘ ወንጀል ለመፈጸም በማሴር ወንጀል አምስት ዓመት እስራት ተፈርዶባቸዋል።

በፈረንጆቹ 2007 እስከ 2012 በፕሬዝዳንትነት ያገለገሉት ሳርኮዚ፣ በእስር ቅጣቱ ላይ ይግባኝ ጠይቀዋል።

ይሁን እንጂ የ70 ዓመቱ ሳርኮዚ አሁን ላይ በላ ሳንቴ እስር ቤት የብቸኝነት ማቆያ ክንፍ ውስጥ፣ መጠኑ 9 ስኩዌር ሜትር (95 ስኩዌር ጫማ) ገደማ በሆነች ክፍል ውስጥ እንዲኖሩ ይገደዳሉ።

ምንጭ፡ ቢቢሲ።

"ኢብራሂም ቴራዎሬ

"እንደ ጋዳፊ፣ እንደ ቶማስ ሳንካራ ወይም እንደሌሎች ለአፍሪካ የታገሉ ወጣት መሪዎች ትገደላለህ ብለው አሁንም ድረስ ደጋግመው አስጠንቅቀውኛል።

🗣ለህዝቤ ብሞት በፍጹም አልጸጸትም"ሲሉ ተደምጠዋል።

‌‎‌‎seledadotio
seledadotio

ይህ በ42 ዓመታት በሊቢያ ሥልጣን ላይ የቆየው የሙዓመር ጋዳፊ ታሪክ ነው

10 ዓመት አይደለም፣ 20 ዓመት አይደለም፤ በተመሳሳይ ቢሮ፣ በአንድ ሀገር ውስጥ፣ ለተከታታይ 42 ዓመታት። የራሱን ሀገር መምራት ብቻ ሳይሆን ከምዕራባውያን ጋርም በፈለገው ጊዜ ሲደንስ ቆይቷል። ለ42 ዓመታት በሊቢያ ሥልጣን ላይ የቆየው ይህ መሪ ሙዓመር ጋዳፊ ነው።

ታዲያ ስለ ጋዳፊ በድንገት የማወራው ለምንድነው? ዛሬ ጥቅምት 10 ነው፣ ይሄ ኃያል መሪ ህይወቱን ለማዳን ሲል በአንድ የውሃ ቧንቧ ውስጥ ተደብቆ የነበረበት ቀን። እዚያም መድፍ ተተኩሶ ነበር። ከቧንቧው እንደወጣም ኢላማ ተደርጎ በጥይት ተመታ። የዛን ጊዜ ብረት ሰው የነበረው የጋዳፊ አስከሬን ተጎትቶ አንድ የገበያ ማዕከል ፊት ለፊት እንደተሰቀለ ይነገራል።
ጋዳፊበፈረንጆቺ 2011 የምዕራባውያን ወታደራዊ ጥምረት በሆነው በኔቶ ድጋፍ ባለው ተቃዋሚ ቡድን ተይዟል። በዛው ዓመት ጥቅምት 10ቀን ተገደለ።

ጋዳፊ ምን አይነት ሰው ነበር? የሊቢያ ሕዝብ ይወደው ነበር ወይስ ይጠላው ነበር? የምዕራባውያን ቅናት የነበረው ለምንድን ነው? የእነዚህን ጥያቄዎች መልስ እንፈልግ። ለዚህም ደግሞ ወደ ኋላ ሩቅ መመለስ አለብን። ወደ ሰባዎቹ (1970ዎቹ)።

ጋዳፊ የጦር መኮንን ነበር። የግብጹ ፕሬዚዳንት ጀማል አብደል ናስር አድናቂም ነበር። ከፈረንጆቹ 1956 ጀምሮ እስራኤልን ይቃወም ነበር። የሊቢያው ንጉሥ ሰይድ ሙሐመድ ኢድሪስ ቢን ሙሐመድ አል-መህዲ ቱርክ ውስጥ በነበሩበት ጊዜ በፈረንጆቹ መስከረም 1, 1969 ወታደራዊ መፈንቅለ መንግሥት መርቷል።

በዚያን ጊዜ የንጉሡ የወንድም ልጅ የሆኑት ልዑል ሰይድ ሃሰን አር-ሪዳ አል-መህዲ የሀገር ሥልጣንን የመጠበቅ ኃላፊነት ተሰጥቷቸው ነበር። ጋዳፊ ይህን አጋጣሚ ተጠቀመ። ሪዳ አል-መህዲን በእስር ስር በማዋል ሥልጣኑን ያዘ። ከመፈንቅለ መንግሥቱ በኋላ ጋዳፊ የነበረውን የካፒቴንነት ማዕረግ ቀየረ። ኮሎኔል ጋዳፊ ሆነ።

ጋዳፊ በአራት አስርት ዓመታት የስልጣን ዘመን፣ ሊቢያ ከአፍሪካ ብቻ ሳይሆን ከእስያም ለሚመጡ ስደተኛ ሠራተኞች እጅግ በጣም ትርፋማ የሥራ ቦታ ነበረች፣ ሰዎች እዚያ በመሄድ ከፍተኛ ገንዘብ ያገኙ ነበር።

በጋዳፊ መሪነት ሊቢያ ከፍተኛ የነዳጅ ሀብት ያላት ሀገር ሆነች። ወደ 50,000 የሚጠጉ ወታደሮች ሊቢያን በአራት ዞኖች የተከፋፈሉ 11 ድንበራዊ አካባቢዎችን ይቆጣጠሩ ነበር። በወቅቱ ከነበረችው ከሶቪየት ሕብረት ጋር በመተባበር ሀገሪቱን በጦር መሳሪያ ለማስታጠቅ ሠርቷል።
ይሁን እንጂ፣ ጋዳፊ በ42 ዓመታት የግዛት ዘመኑ ተቃዋሚዎችን በስፋት አፈና አድርጓል የሚል ክስ አለ፤ ከነዚህም መካከል በትሪፖሊ ቤተመንግሥቱ ውስጥ ተቆልፎባቸው በመቶዎች የሚቆጠሩ ሴቶችን ጾታዊ ጥቃት እንዳደረሰ የሚገልጹ ክሶች ይገኙበታል።

ጋዳፊ በፈረንጆቹ 1988 ስኮትላንድ ሎከርቢ ላይ የፓን አሜሪካን አየር መንገድ ጃምቦ ጄት ቦምብ ጥቃት በማድረስ ተሳትፎ እንደነበረው ተከሷል፤ በወቅቱ 270 ሰዎች ተገድለዋል። በዚሁ ምክንያት ሊቢያ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ማዕቀብ ገጥሟት ነበር። በፈረንጆቹ 1999 ዓ.ም. የጋዳፊ አስተዳደር በሎከርቢ የቦምብ ጥቃት የተሳተፉትን ሁለት ተጠርጣሪዎች አሳልፎ ሰጠ።

ጋዳፊ በርካታ የፍርድ ሂደቶችን በድብቅ ያካሄደ እና ብዙ ሰዎችንም እንደገደለ የሚገልጹ ክሶች አሉ።

ጋዳፊ ሁልጊዜም ከፍልስጤም ጎን የቆመ ነበር። የፍልስጤምን ነጻነት በመደገፉ የአሜሪካን ጨምሮ የምዕራባውያን ሀገራትን ቁጣ ሰለባ ሆኗል። በፈንጆቹ 1972 የአረብ ሪፐብሊኮች ፌዴሬሽን በመፍጠር በአረብ ሀገራት መካከል አንድነት ለመፍጠር ፈልጎ ነበር። ሊቢያ በ1970ዎቹ ዓመታት በአዙ ሸለቆ ምክንያት ከጎረቤት ሀገር ቻድ ጋር ጦርነት ውስጥ ገብታ ነበር።

በፈረንጆቹ መጋቢት 1982 ዩናይትድ ስቴትስ በሊቢያ የነዳጅ ምርት ማስመጣት ላይ እገዳ ጣለች። ወደ ሊቢያ የነዳጅ ኢንዱስትሪ የሚሄደው የዩኤስ ቴክኖሎጂ አቅርቦትም ቆመ። ከጊዜ በኋላ በፈንጆቹ 2004 በጆርጅ ደብሊው ቡሽ ዘመን ግንኙነቱ በመጠኑ ተሻሻለ። በዚያን ጊዜ ዩናይትድ ስቴትስ በሊቢያ ላይ የጣለችውን የንግድ እገዳ አንስታለች።

በፈረንጆቹ 2009 ጋዳፊ የአፍሪካ ህብረት ሊቀመንበር ሆነው ተመረጡ። ጋዳፊ በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ስብሰባ ላይ ስለ አፍሪካ ሀገራት ጥቅም ያደረጉት ጠንከር ያሉ ንግግሮች እና የፖሊሲ ሰነዶችን መቀደዳቸው ከምዕራባውያን ጋር ያለውን ግንኙነት የበለጠ አባብሶታል።

የአረብ ጸደይ በፈረንጆቹ 2010 መጀመሪያ ላይ ተጀመረ። በየካቲት ወር በጎረቤት ሀገራት ቱኒዚያ እና ግብፅ ውስጥ ፀረ-መንግስት ሰልፎች ተቀሰቀሱ። በቱኒዚያ ዚን አል-አቢዲን ቤን አሊ፣ በግብፅ ደግሞ ሆስኒ ሙባረክ ከስልጣን ተባረሩ። በተመሳሳይ ጊዜ ፀረ-ጋዳፊ ሰልፎች ወደ ቤንጋዚ ከተማ ተሰራጩ። ጋዳፊ ሰልፎቹን በጥይትና በጦር አውሮፕላኖች ለማፈን ሞከረ።

ሰልፎቹ እየጨመሩ ሲሄዱ ጋዳፊ ስልጣን እንዲለቁ የምዕራባውያን ጫና ጨመረ። የእርስ በእርስ ጦርነት ከተቀሰቀሰ ብዙም ሳይቆይ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ፀረ-ጋዳፊ የሆነውን ብሔራዊ የሽግግር ምክር ቤት መደገፍ ጀመረ። በርካታ የአውሮፓ ሀገራት እና ዩናይትድ ስቴትስም ደገፉት። በአሜሪካ የሚመራው የምዕራባውያን ወታደራዊ ጥምረት ኔቶ የሚደግፈው የሽግግር ምክር ቤት
በሊቢያ ላይ ጥቃት ሰነዘረ።

በዚህም ምክንያት፣ የብሔራዊ ጊዜያዊ ሽግግር ምክር ቤት (NTCE) የሊቢያ መደበኛ ያልሆነ መንግሥት ሆነ። በፈረንጆቹ ነሐሴ ወር 2011 ዓማፂ ኃይሎች ትሪፖሊ ገቡ። አብዛኛውን ከተማ ተቆጣጠሩ። ነሐሴ 23 ቀን በትሪፖሊ የሚገኘውን የጋዳፊን ዋና መሥሪያ ቤት፣ የአል-አዚዚያ ግቢ፣ ያዙ። ጋዳፊን ፍለጋ ተጀመረ።

ትሪፖሊ ከወደቀች በኋላ የጋዳፊ ታማኝ ኃይሎች በሲርት ከተማ የመጨረሻውን ጥረት አደረጉ። ጋዳፊ በአሰቃቂ ሁኔታ የተገደሉት በዚህች ከተማ ውስጥ ነበር። የጋዳፊ ግድያ አፈጻጸም በተለያዩ ሚዲያዎች በተለያየ መንገድ ተገልጿል።

* ሮይተርስ እንደዘገበው ከሆነ፣ በጋዳፊ ተሽከርካሪዎች ላይ ቢያንስ 15 የታጠቁ የጭነት መኪናዎች በፈረንሳይ የአየር ጥቃት ወድመዋል። ጋዳፊ እና ሌሎች ጥቂት ሰዎች በትልቅ የውኃ ቧንቧ ውስጥ ተጠለሉ። ዓማፂያኑም መድፍ ተኮሱ። ጋዳፊ ከቧንቧው ከወጡ በኋላ የተኩስ ልውውጡ እሳቱን ወደ እርሳቸው አዞረ።

* በዚያን ጊዜ አል-ጀዚራ ደም የፈሰሰበት ጋዳፊ በአማፂያን እየተጎተተ ሲወሰድ የሚያሳይ ቪዲዮ አሳይቷል። በኋላም፣ የNTCE ኃላፊ የሆኑት መሕሙድ ጂብሪል ጋዳፊ በአማፂያን እና በጋዳፊ ኃይሎች መካከል በተፈጠረ የተኩስ ልውውጥ መገደላቸውን ለጋዜጠኞች ተናግረዋል።

* ሌላው ከአል-ጀዚራ የተገኘ ቪዲዮ ደግሞ ኮሎኔል ጋዳፊ አስከሬን መሬት ላይ እየተጎተተ ሲወሰድ ያሳያል። የዚያን ጊዜ የብረት ሰው የነበረው የጋዳፊ አስከሬን እዚያው ባለው የገበያ አዳራሽ ፊት ለፊት ተሰቅሏል ተብሎም ተነግሯል።

ከጋዳፊ ግድያ በኋላ ሊቢያ ውስጥ ሲጠበቅ የነበረው ሰላም እና ዴሞክራሲ አልተመለሰም። በአንድ ወቅት የበለጸገ የነበረው የሊቢያ ኢኮኖሚ አሁን በጣም አሳዛኝ ሁኔታ ላይ ይገኛል።

ጋዳፊ ከተገደሉ በኋላ ባሉት አስርት ዓመታት ውስጥ፣ የተለያዩ የታጠቁ ቡድኖች ስልጣን ለመያዝ ሲዋጉ፣ የመሰረተ ልማት አውታሮችንም ሲያወድሙ ቆይተዋል።

በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት አማካኝነት በጥቅምት ወር 2020 የተደረሰው የተኩስ አቁም ስምምነት በአገሪቱ ውስጥ በታጠቁ ቡድኖች መካከል የነበረውን ውጊያ በማቆም ለሰላም ንግግሮች መንገድ ከፍቷል። በ2021 ሞሃመድ ዩኒስ አል-መንፊ የሊቢያ ፕሬዚዳንታዊ ምክር ቤት ፕሬዚዳንት ሆነው ተሾሙ።

ከተገደሉ ከብዙ ዓመታት በኋላም፣ በትልቁ የሊቢያ ከተማ ባኒ ወሊድ መግቢያ ላይ አሁንም ትልቅ የጋዳፊ ፎቶ ቆሟል። እዚያ ያለው የዋርፋራ ማኅበረሰብ አሁንም ጋዳፊን እና ቤተሰባቸውን በማስታወስ ይኖራል።

በ2021 በኤኤፍፒ ዘገባ ላይ የወጣ አንድ የአካባቢው ነዋሪ ሞሃመድ ዳይሪ ሲናገር፣ እንዲህ ብሏል፡- "ጋዳፊ በልባችን ውስጥ ነው። ሁልጊዜም እርሱ ባሳየን መንገድ እንጓዛለን።"

በሹባ ጂኒያ ቾውዱሪ ፅሁፍ ላይ የተወሰደ

ከጦር መሳሪያ ድምፅ የፀዳች አፍሪካን ለመፍጠር ቆርጠናል !/ዩጋንዳ /

ዩጋንዳ በአህጉሪቱ በከፍተኛ ደረጃ እየጨመረ የመጣውን ግጭት ለመቀነስ እልፎችን ለሞት ለስደት ለረሀብና ማህበራዊ ቀዉስ እየዳረገ የሚገኘዉን የጦር መሳሪያ ድምፅ ለማጥፋት
የጦር መሳሪያዎችን እያቃጠለች መሆኑ ተሰማ ።

"የአፍሪካ የምህረት ወር መታሰቢያ"በሚል መርህ ዩጋንዳ እና የአፍሪቃ ህብረት በጋራ በመሆን በአህጉሪቱ የስጋት አደጋ የሆነዉን እና የበርካቶችን ህይወት ያመሰቃቀለዉን የጦር መሳሪያዎች ስርጭትን ለመግታት ባዘጋጁት ዝግጂት በርካታ ህገ-ወጥ የጦር መሳሪያዎችን ማውደማቸው ተገልጿል ።

የዩጋንዳ የመከላከያ እና የአርበኞች ጉዳይ ሚኒስትር ጃኮብ ማርክሰንስ ኦቦዝ በኡጋንዳ ምስራቃዊ ጂንጃ በሚገኘው የጋዳፊ ጦር ሰፈር በመገኘት ይህን ምሳሌያዊ የሆነ ተግባር የጦር መሳሪያ ቃጠሎን መርተዋል።

ልምምዱ ዘጠነኛው የአፍሪካ የምህረት ወር አካል ሲሆን "ደህንነቱ የተጠበቀ ማህበረሰቦችን ለመፍጠር በፈቃደኝነት ላይ የተመሰረተ ትጥቅ ማስፈታት" በሚል መሪ ቃል ተሰጥቶታል ።

በዩጋንዳ በተዘጋጀው የአፍሪካ የምህረት ወር መታሰቢያ ዝግጂት ላይ የተገኙት መሪዎቹ ይህን በፈቃደኝነት ትጥቅ የመፍታት ሂደት ከጥይት እሩምታ ከሽጉጥ ኳኳታ ከመድፍ ድምታ የፀዳች አህጉር ለማድረግ መሳርያዎችን ዝም ማሰኘት አለብን" ሲሉ አርብ በሰጡት የጋራ መግለጫ ተናግረዋል።

የአፍሪካ ህብረት የሰላም እና የፀጥታው ምክር ቤት ሰብሳቢ ተበሌሎ ቦአንግ "መሳርያዎቹ መውደማቸውን፣ዉዱን የሰዉ ህይወትን ማዳን እና የመኖር ተስፋ ያደሰ" ነዉ ብለዋል።

"በጋራ ትጥቅ መፍታትን እናስቀድማለን፣ ሽጉጡን ጸጥ እናደርጋለን እና በ2030 ለሁሉም ሰላም እንገነባለን" ሲሉም አክለዋል።

የኡጋንዳ የመከላከያ እና የአርበኞች ጉዳይ ሚኒስትር ጃኮብ ማርክሰንስ ኦቦዝ ሁሉም ሀገራት የኡጋንዳን ፈለግ እንዲከተሉ የተናገሩ ሲሆን አሁንም ህገ ወጥ የጦር መሳሪያ ይዘው የሚገኙ ግለሰቦች ለሰላምና ደህንነት ሲባል በገዛ ፈቃዳቸው እንዲያስረክቡ ኦቦት ጠይቀዋል።

ከዚህ የምህረት ዝግጂት በፊት በካምፓላ ለሁለት ቀናት የሚቆይ የውይይት መድረክ የተካሄደ ሲሆን ባለሙያዎች እና የመንግስት ባለስልጣናት በአፍሪካ የጦር መሳሪያዎችን መስፋፋት ወግታት በሚቻልበት ሁኔታ ላይ መክረዋል።

የአፍሪካ ህብረት እ.ኤ.አ. በ2017 መስከረምን የአፍሪካ የምህረት ወር ብሎ ማወጁን ተከትሎ ተስፋ ሰጭ እንቅስቃሴ መኖሩን የገለፀዉ በአፍሪካ ህብረት የሰላም እና የፀጥታ ምክር ቤት ይህን አህጉሪቱን ወደ ሰላም የሚያሸጋግር ተግባር ከአፍሪካ ህብረት፣ የምስራቅ አፍሪካ ማህበረሰብ (ኢኤሲ)፣ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት (ተመድ)፣ የሲቪክ ማህበራት፣ የወጣቶች፣ የሴቶች ማህበራት እና ሌሎች ባለድርሻ አካላት የበኩላቸውን በማድረግ የትጥቅ ጥቃትን ለማስቆም አህጉራዊ አጀንዳ እንዲያደርጉት ጥሪ አቀርቧል።

ለጥንቅሩ ፦ Eastleigh Voice Xinhua የዜና ወኪሎችን ተጠቅመናል ።
#የኔታ_ቲዩብ ዘጋቢ ፦ #ታዴ_የማመይ_ልጅ

ሳርኮዚ ከጋዳፊ ለምርጫ ቅስቀሳ ገንዘብ ተቀብለዋ በሚል ክስ አምስት ዓመት እስራት ተፈረደባቸው: "እስር ቤት እተኛለሁ፣ ግን ንጹሕ ነኝ።" ብለዋል

የቀድሞው የፈረንሳይ ፕሬዝዳንት ኒኮላስ ሳርኮዚ ከሟቹ የሊቢያ መሪ ከነበሩት ሙአመር ጋዳፊ በሚሊዮን የሚቆጠር ዩሮ በሕገወጥ መንገድ ገንዘብ ከመቀበል ጋር በተያያዘ የሴራ ተከሰው ተፈርዶባቸዋል።

ዘ ጋርዲያን እንደዘገበው ፍርዱን የፓሪስ የወንጀል ፍርድ ቤት ዋና ዳኛ ናታሊ ጋቫሪኖ ዛሬ አሰምተዋል። ሆኖም ቅጣቱ ገና አልተገለጸም።

በፈረንጆቹ 2007 ለምርጫ ዘመቻቸው ከጋዳፊ የተቀበሉትን ገንዘብ ተጠቅመዋል። የ70 ዓመቱ ሳርኮዚ በፈረንጆቹ 2007 እስከ 2012 ድረስ ፕሬዝዳንት ነበሩ። ጉዳዩ ፖለቲካዊ መነሻ አለው በማለት ይከራከራሉ።
ዳኛ ናታሊ ጋቫሪኖ እንዳሉት ሳርኮዚ ለምርጫ ዘመቻቸው የገንዘብ ድጋፍ ለማግኘት የቅርብ አጋሮቻቸው የሊቢያ ባለስልጣናትን እንዲያገኙ ፈቅደዋል።

በጉዳዩ ላይ ምርመራው የጀመረው በ2013 ነው። ከዚያ በፊት ቢያንስ ከሁለት ዓመት በፊት የዚያን ጊዜ የሊቢያ መሪ ልጅ ሰይፍ አል-እስላም፣ ሳርኮዚ ከአባቱ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ዩሮዎችን ወስደዋል ሲል ክስ አቅርቦ ነበር።

የጋዳፊ ልጅ ክስ ካቀረበ ከአንድ ዓመት በኋላ ተፅዕኖ ፈጣሪው ሊባኖሳዊ ነጋዴ ዚያድ ታካኢዲን፣ ሊቢያ የሳርኮዚን ዘመቻ በከፍተኛ ሁኔታ ፋይናንስ ማድረጓን የሚያሳይ የጽሑፍ ማስረጃ እንዳገኘ ተናግሯል፣ ፕሬዝዳንት ከሆኑም በኋላም 50 ሚሊዮን ዩሮ እንደተሰጣቸው ገልጿል።

የሳርኮዚ ሚስት፣ ጣሊያን ተወላጅ የሆነችው የቀድሞዋ ሱፐርሞዴል እና ዘፋኝ ካርላ ብሩኒ-ሳርኮዚ፣ ከጋዳፊ ጉዳይ ጋር በተያያዘ ማስረጃን በመደበቅ እና በማጭበርበር ወንጀል ከፈጻሚዎች ጋር በመመሳጠር ባለፈው ዓመት ተከስሳ ነበር።

ኒኮላስ ሳርኮዚ በምርጫ ዘመቻቸዉ ወቅት ከሊቢያ መንግስት የገንዘብ ድጋፍ ተቀብለዋል በሚል ክስ የአምስት አመታት እስር ተፈረደባቸዉ

የቀድሞው የፈረንሳይ ፕሬዝዳንት ኒኮላስ ሳርኮዚ፤ ከሟቹ የሊቢያ መሪ ኮሎኔል ሙአመር ጋዳፊ በሚሊየን የሚቆጠር ዩሮ የገንዘብ ድጋፍ ጋር በተያያዘ በወንጀል ተከሰው የአምስት ዓመት እስራት ተፈርዶባቸዋል።

ከ2007 እስከ 2012 ፈረንሳይን በፕሬዝዳንትነት የመሩት የ70 አመቱ አዛውንት፤ ውሳኔውን ለህግ የበላይነት እጅግ የከበደ ነዉ ሲሉ ገልፀውታል።

በ2007 የምርጫ ዘመቻቸውን ለመደገፍ ከጋዳፊ የተገኘውን ገንዘብ ተጠቅመዋል ተብሎ ክስ የቀረበባቸዉ ሳርኮዚ፤ ጉዳዩ የፖለቲካ ተነሳሽነት ነው ሲሉ ክሱን ውድቅ አድርገዉታል፡፡

በገንዘብ ድጋፉ ምላሽም ፕሬዝዳንቱ፤ በምዕራባውያን ሀገራት እንደ ወንጀለኛ የሚታዩበትን መጥፎ ስም ለመዋጋት ጋዳፊን ለመርዳት ቃል ገብተዋል ሲል አቃቤ ህግ ክስ አቅርቧል።

ሳርኮዚ ለምርጫ ዘመቻው የገንዘብ ድጋፍ ለማግኘት የቅርብ ረዳቶቻቸው ከሊቢያ ባለስልጣናት ጋር እንዲገናኙ ፈቅደዋል ተብሏል፡፡

ነገር ግን ፍርድ ቤቱ ሳርኮዚ የህገወጥ የምርጫ ቅስቀሳ የገንዘብ ድጋፍ ተጠቃሚ እንደነበሩ ለማረጋገጥ በቂ ማስረጃ የለም ሲል ቢወስንም የአምስት ዓመት እስራት ፈርዶባቸዋል።

የቀድሞዉ ፕሬዝዳንት ውሳኔውን ይግባኝ ቢሉም ፤ ፍርዱ በእስር ቤት እንዲቆዩ የሚያዝ ነዉ፡፡

በ2012 በድጋሚ ምርጫ ከተሸነፉ በኋላ ሳርኮዚ ለበርካታ የወንጀል ምርመራዎች ኢላማ ሆነዋል።

በ2012 የምርጫ ዘመቻቸዉ ወቅት ከመጠን በላይ ገንዘብ ወጪ በማድረግ እና ይህንንም ለመሸፈን የህዝብ ግንኙነት ድርጅት በመቅጠራቸው ጥፋተኛ ናቸዉ ተብሎ በ2024 የተወሰነባቸዉ ፕሬዝዳንቱ፤ ይግባኝ ጠይቀዉ የአንድ ዓመት እስራቱ ወደ ስድስት ወራት ተቀንሶላቸዉ እንደነበር ይታወሳል፡፡

በሌላ ክስ ደግሞ በ2014 አንድን ዳኛ ለመደለል ሞክረዋል በሚል ጥፋተኛ ተብለው ቅጣት የተጣለባቸዉ የመጀመሪያው የቀድሞ የፈረንሳይ ፕሬዝዳንት በመሆን እስራት ተፈርዶባቸዉ ነበር እንደ ቢቢሲ ዘገባ፡፡

Via Ethio fm

‎ በሊቢያ አቅራቢያ ዛሬም የስደተኞች ህይወት አለፈ!
‎
‎የተሻለ ኑሮ ፍለጋ ሰላምና ከጦርነት ለማምለጥ ከአፍሪካ ወደ አውሮጳ በመሻገር በጉዞ ላይ የነበረ የስደተኞች መርከብ በሊቢያ አቅራቢያ ላይ በደረሰ የእሳት ቃጠሎ ቢያንስ 50 ሰዎች መሞታቸው ተሰማ ።
‎
‎ዓለም አቀፉ የስደተኞች ድርጅት ማክሰኞ እንዳስታወቀው በእሁድ እለት 75 ሱዳናውያን ስደተኞችን አሳፍራ ስትጓዝ የነበረች መርከብ በሊቢያ የባህር ዳርቻ በተቃጠለች ሲሆን በአደጋው ቢያንስ 50 ሰዎች መሞታቸውን ቀሪዎቹን በህይወት የተረፉ 24 ሰዎች የህክምና ድጋፍ ማድረጉን ገልጿል።
‎
‎"ወደ ዉጭ ለመሄድ በደህና እና ህጋዊ መንገዶች የሚያገኙት በጣም ጥቂት ሰዎች ብቻ ስለሆነ በተለይም በምስራቅ አፍሪካ በህገዉጥ መንገድ ጉዞ ብቸኛው አማራጭ ተደርጓል ያለዉ ተቋሙ እነዚህን አደገኛ ጉዞዎች ለማስቀረት እውነተኛው መፍትሄ በሱዳን ያለውን ጦርነት ማቆም ነው ሲል ተናግሯል ።
‎
‎በሱዳን በጦር ኃይሉ እና በወታደራዊ ሃይሎች መካከል ያለው ጦርነት ባለፉት ሁለት አመታት ከ140,000 በላይ ስደተኞችን ወደ በሊቢያ በኩል እንዲሰደዱ ማድረጉን የገለፀዉ የተባበሩት መንግስታት የስደተኞች ጉዳይ ኤጀንሲ ከአሁኑ አደጋ በተጨማሪ ከጥር 1 እስከ መስከረም 13 ባለው ጊዜ ውስጥ በማዕከላዊ ሜዲትራኒያን መንገድ ላይ ቢያንስ 456 ሰዎች ሲሞቱ 420 ጠፍተዋል ሲል አይኦኤም ገልጿል።
‎
‎በነሀሴ ወር ሁለት ጀልባዎች በደቡባዊ ኢጣሊያ ደሴት ላምፔዱዛ መስጠማቸዉን በወቅቱ ቢያንስ 27 መሞታቸውን በተመሳሳይ በሰኔ ወር ቢያንስ 60 ስደተኞች እና ፍልሰተኞች በሊቢያ የባህር ዳርቻ ሁለት መርከብ ባህር ውስጥ ሰጥመዋል አብዛኞቹ ስደተኞችም ሱዳናዊ ኢትዮጵያዊ ኤርትራውያን ናቸዉ። ብሏል ።
‎
‎በ2011 የሊቢያ መሪ ሙአመር ጋዳፊ ከወደቁ ወዲህ ወደ 867,055 የሚጠጉ ስደተኞች መኖሪያ የሆነችው ሊቢያ ለስደተኞች ወይም ወደ አውሮፓ ለመግባት ለሚሞክሩ ስደተኞች መሸጋገሪያ መስመር ሆናለች።ያለዉ ኢጀንሲዉ የመብት ተሟጋች ድርጅቶች እና የተባበሩት መንግስታት ኤጀንሲዎች በሊቢያ ውስጥ በስደተኞች እና በስደተኞች ላይ ስልታዊ በደል፣ ማሰቃየትን፣ አስገድዶ መድፈርን እና ዝርፊያን ጨምሮ መዝግበዋል። ሲል አሳዉቋል ሲሉ አልጀዚራን ጨምሮ አለምአቀፋዊ ሚዲያዎች አስነብበዋል ።
‎
‎የኔታ ቲዩብ ዘጋቢ ፦ ታዴ የማመይ ልጅ
‎
‎
‎

የህኅዳሴው ግድብ- የከፍታችን ምዕራፍ

(ክንፉ አሰፋ)
#ethiopia | "የህዳሴው ግድብ አልቋል!” የሚለው የጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ ብስራተ-ድምፅ የፈጠረው የደስታና የሀዘን ሲቃ አየሩን እንደተቆጣጠረው ነው።

​የጂጂን “ያገር ፀጋ፣ ያገር ልብስ…” ዘመን የማይሽረው ዜማ ጥርስ እየነከሱ ከማድመጥ ባለፈ በዚያ ሞገስ የማጌጡ ነገር የዘመናት ህልም ሆኖ መቆየቱ ነው ለዚህ ምክንያቱ።

ዛሬ ረጅሙን ጉዞ ተራምደን ከተፈጥሮ ፀጋችንን ልንጎነጭ፣ ከሲሳዩም ልንቋደስ ወደ ማእዱ ቀረብን። እነሆ ማሲንቆ እና ከበሮ ይዘን “አባይ አባይ” ከማለት ባለፈ ወግ ላይ ደረሰን።

እኛ ወደ ማእዱ ስንቀርብ የነሱ ልብ ትርታ የመጨመሩ ጉዳይም ተፈጥሯዊ ነው። እንደ ባለቤት አልባ ላም ለምዕተ-አመታት በብቸኝነት ሲያልቡ ቆይተው፣ ከ”ጸጋችን እንካፈል” ሲባሉ እንደትኩስ መርዶ ደረት መምታት እና እንደ እብድ ውሻ መጮሀቸው ብዙም አይደንቅም። ይህ መሪር ሀቅ የሰሜንዋ ጎረቤታችን አይን የማቅላቱ ጉዳይ ግን “አባ በጠጡ አቃቢቷን አሻራቸው” ብለን የምናልፈው ብቻ አይደለም።

በፍጻሜው ላይ እየተሰማ ያለው ብርቱ ጩኸት “ልፉ ቢላቸው” እንጂ ሂደቱን አንዲት ስንዝር ወደኋላ ሊመልሰው እንደማይችል ልቦናቸው ያውቀዋል። “አንድ ሞኝ ያሰረውን ሃምሳ ሊቅ አይፈታውም ” እንዲሉ፣ ከልሂቅ እስከ ደቂቅ የሚያስተጋባው ጩኸት፣ የሚጎነጉነው ሴራ በዋዛ የሚታለፍ ነገር አይደለም።

​አንድ እርምጃ ወደፊት ስንራመድ የኋላውን ልንዘነጋው አንችልም። በጨለማ የነበረ ሕዝብ ብርሀን ሊያይ ነው ሲባል፣ ፊታቸውን ለምታጠቁሩብን ደግሞ “ልቦና ይስጣቸው” ከማለት ውጪ ምንም ማድረግ አይቻልም። ለሁሉም ጊዜ አለው።ለመራብም ሆነ ለመጥገብ፣ ለመጠማትም ሆነ ለመርካት ግዜ አለው። መሪ ይመጣል፣ መሪ ይሄዳል። የግድቡን ህልም እውን በማድረግ፣ ይህን ያስጀመረው፣ እና የጅማሮውን ጉዞ ያጠናቀቀው የዚህ ትውልድ መሪ ጥሎት የሚያልፈው በደማቅ ቀለም የታተመ አሻራ በመሆኑ ታሪክ ከቶውንም አይረሳውም። ጉዞው ረጂም፣ ፈተናውም ብዙ ነበር። ሴራውን እየተጀተሉ ከማክሰም ባሻገር የዲፕሎማሲውን ጫና የመሸከም ጫንቃን ይጠይቅ ነበር።

ግድቡን ማስጀመሩ አንድ ነገር ነው። ትልቁ ፈተና የተጀመረውን በድፍረት ማስጨረሱ ላይ ነበር።ምክንያቱም “ለፖለቲካ ፍጆታ ጀምረው ይተውታል” የሚል እሳቤ በምእራቡ አለም ይንፀባረቅ ስለነበር። አባይ ከዜማ ምንጭነት ወደ ሃይል ምንጭነት የመቀየሩ ህልም እውን እየሆነ ሲመጣ፣ የጅማው አድባር የከድር ሰተቴ አንድ አባባል ከትውስታዬ ማህደር ውጥቶ ለአፍታ ውልብ አለብኝ።

“እኛ ያልነው ለፉገራ፣ እነሱ ግን ለመግደል ሙከራ” ሲል ነበር ትልቁን ቁም ነገር በቀልድ አቅልሎ የነቆረው። ጅምሩ የፉገራም ይሁን የሙከራ፣ የቀልድም ይሁን የምር፣ በአጋጣሚ ይሁን በእቅድ፣ የምዕራፉን የጨረሻው ገፅ የመግለጻችን እውነታ ግን ተገልጧል። ይህ ደግሞ የኢትዮጵያን ትንሳኤ የምናይበት ቀን መቃረቡን ያበስርልናል። ​

​እርግጥ ነው። የአባይ ነገር ለእኛ የኢኮኖሚ ጉዳይ ብቻ አይደለም። ከመብትም በላይ የሆነ የክብር ጉዳይም እንጂ። “ብሄራዊ ክብራችን” ነው ስንል ተከብረን እንኖር ዘንድ አባቶች የከፈሉትን ደምና አጥንት ያስታውሰናል።

ግብፆች ለዘመናት እየተደጋገመ ሲነገር የነበረን ስሁት ትርክት፣ አጥንታቸው ውስጥ እንዲሰርጽ ስለተደረጉ፣ እነሆ እውነታን ለማስታመም እንኳ ሲቸገሩ እናያለን። ግብፅ በራሳችን ሃብት ላይ ያላት የበላይነት ስሜት እሰካሁኗ ሰዓት ድረስ ከቅኝ ገዥዎች ዘመን ላይ በቆመ እሳቤዋ ላይ ናት።

ታግለነው ሳይሆን ይልቁንም ታድለነው ያገኘነውን ሰማያዊ ጸጋ ለእነሱ ብቻ ሲሳይ አድርገን የተውንበትን የታሪክ ምእራፍ ስንዘጋ ሀዘን ተቀምጦ ሙሾ ማውረድ ያልተጠበቀ ክስተት የማይሆነው ለዚያ ነው።

​ኢትዮጵያ የታሪካዊ ግድቡን ልታስመርቅ ከሳምንት ያላነሰ ግዜ ቀርቷታል። ​የተፈጥሮ ሃብታችንን በራስ አቅም አልምተን ከኩራዝ ጪስ ለማላቀቅ ያደረግነው ብርቱ ጥረት በፈጣሪ እርዳታና በብርቱ የአመራር ብቃት ዛሬ እሁን ሆኗል። “ኢትዮጵያ ከአባይ ወንዝ ላይ ከ84 እጅ በላይ ድርሻ አላት።” እያልን የምንቆጭበትን የዘመን ምእራፍ ዛሬ ተዘግቷል።

ጅምሩ

ትንሽ የኋሊት መለስ ብለን የአጀማመሩ አጋጣሚዎችን ስንመለከት አባይ በዚህች ምድር ላይ ተገድቦ ስራ ላይ ይውላል ብሎ ለማያስብ ያዳግት ነበር። ለጥርጣሬው በርካታ ምክንያቶች ነበሩ። ​የ'ሕዳሴው' ግድብ ጥንስስ “አረብ ስፕሪንግ” ከተሰኘ ወቅታዊ ማእበሉ ጋር መቆራኘቱ ነው። የቱኒዥያውን ቤን አሊ፣ የግብጹን ሆስኒ ሙባረክ፣ እንዲሁም የሊቢያውን ጋዳፊ የጠራረገው የሰሜን አፍሪካው ህዝባዊ ማእበል የወለደው ሃሳብ እንደሆነ የሚገምቱ ጥቂቶች አልነበሩም። ለዚህም የሚሰጠው አመክንዮ ​ፕሮጀክቱ በአምስት አመቱ የ'እድገትና ትራንስፎርሜሽን' እቅድ ውስጥ ያልተካተተ መሆኑ ነበር። ለዘላቂ ሳይሆን ይልቁንም ላጭር ጊዜ እንደሚወሰድ የእድሜ ማራዘሚያ መድሃኒት አይነት ነው በማለት የሞገቱ ሰዎች ጥቂት አልነበሩም።

በርግጥም የግድቡ አጀማመር ለፖለቲካ ፍጆታ መሆኑን የሚያመላክቱ ምክንያቶችን እየደረደሩ፣ ዛሬን በትናንት ሚዛን ላይ የሚያስቀምጡ ሀያስያን እውነት የላቸውም ለማለት ይከብዳል። በ1993 ዓ.ም (እ.ኤ.አ.) በመለስ ዜናዊ እና ሆስኒ ሙባረክ በካይሮ የተደረገው ድብቅ ስምምነት አንዱ መሪር ሀቅ ነው። ስምምነቱ ሲጨመቅ “አንዱ ወገን ሌላውን ወገን በሚጎዳ መልኩ ውሀውን መጠቀም አይችልም” የሚል ነበር። ‹ሜቴክ› ከግድቡ የሜካኒካል ስራ ግንባታው ላይ የዘረፈው 338 ሚሊዮን ዩሮም ለዚህ በማሳያነት ይጠቀሳል። ‹ሳሊኒ› የተባለው የጣልያን ኮንትራክተር ሥራውን በአግባቡ ማከናወን አቅቶት ለኪሳራ እንዲዳረግ የተፈፀመው ሴራም ተቀብሮ አልቀረም። ጊዜ ፈንቆል አደባባይ አውጥቶታልና። የግብፅ ጩኸት የበረታው ጅምሩ ላይ ሳይሆን ፍፃሜው ላይ የመሆኑ ምስጢር ይኸው ነው።

ታሪክን በማንኪያ

በወርሃ መጋቢት 1929 (እ.ኤ.አ.) ታላቋ ብሪታኒያ ግብጽን በአግዳሚ ወንበር ላይ አስቀምጣ፣ አንድ ሰነድ አስፈረመቻት። ይህ ሰነድ ካይሮን በአባይ ውሃ ላይ የማይገሰስ መብት እንዳላት ያበሰረ ነበር። የግብጽ ሞግዚት የነበረችው እንግሊዝ ይህንን የስምንነት ውል ስትፈጽም ብቻዋን እንዳልነበረች የታሪክ ድርሳናት ይነግሩናል። ኡጋንዳ፣ ኬንያ፣ ታንጋኒካ(አሁን ታንዛኒያ) እና ሱዳን ይህ ሰነድ ሲፀድቅ እንደ በዪ ተመልካች በታዛቢነት ተቀምጠው ነበር። የአባይ፣ የባሮ እና የተከዜ ምንጭ የሆነችው ኢትዮጵያ ግን ለታዛቢነት እንኳ አልታደለችም።

ግብፅ የዓባይን ሙሉ የባለቤትነት መብት ከታላቋ ብሪታንያ ስታገኝ፣ በውሃው ላይ ህጋዊ እና ተፈጥሯዊ መብግ ያላት ኢትዮጵያ ያለመጠራትዋ ጉዳይ ሊደንቀን አይገባም። በተለይ ከአድዋ ውርደት በኋላ፣ የቅኝ ሃይሎች ይህችን ብቸኛ ባለታሪክ ሃገር አንገት ለማስደፋት ከዚህም የራቀ መንገድ ስለመሄዳቸው ፓሮን ሮማን ፕሮቻዛካ የተባለ ጸሃፊ “አቢሲኒያ፣የባሩድበርሜል” በሚለው መጽሃፉ አስነብቦናል።

ከሰላሳ አመታት በኋላ፣ (ግብፅ አሰወዋን ግድብን ከመገንባትዋ በፊት ማለት ነው) ሱዳን እና ግብጽ 1929ኙን ውል ለማሻሻል በሚል በአራት ማእዘን ጠረጴዛ ላይ በድጋሚ ተቀመጡና የ1959ቱን ስምምነት ተፈራረሙ።

የስምምነቱ ማሰሪያ፣ ግብጽ በዓመት 55.5 ቢሊዮን ኪዩቢክ ሜትር ውህ እንድትጠቀም እና ሱዳን ደግሞ 18.5 ቢሊዮን ኪዩቢክ ሜትር ውሃ የማግኘት መብት እንዲኖራት የሚል ነበር። 82 በመቶውን የውሀ ፍሰት የምታዋጣው ሃገራችን፣ ውሃውን የማመንጨት እንጅ የመጠቀም መብት እንደማይኖራት በይፋ ታወጀ።

ሁለቱም ስምምነቶች ኢትዮጵያ በራስዋ ወንዝ ላይ ያላትን ተፈጥሯዊ መብት የሚያሳጡ ብቻ አልነበሩም። በወንዙ ላይ ያለንን ታሪካዊ፣ ጂኦግራፊያዊ እና ህጋዊ መብት የሚገፍፉ ናቸው። ግብጽም ሆነች ሱዳን ይህን ፍጹም ኢ-ፍትሃዊ የሆነ ውል ሲፈራረሙ በራሳቸው ሳይሆን፣ ይልቁንም በቅኝ ገዢዎች ጫማ ላይ ቆመው መሆኑን ልብ ይሏል።

በሃገራችን ህልውና ላይ የገጠሙ ታሪካዊ ፈተናዎች ውስት ትልቁ ምእራፍ ብለን ከማለፍ ባለፈ ምንም የከወንነው ነገር አልነበረም።

እኛ ስንራብና ስንጠማ፣ ግብጽ ግን ውሃችንን በሞኖፖል ይዛ እስካሁኗ ሰዓት ድረስ ብቸኛ ተጠቃሚ ሆናለች።

በእቅድ ይሁን በአጋጣሚ የህዳሴው ግድብ በዚህ ትውልድ ተጀምሮ፣ እነሆ የሕዝባችን ልብ ውስጥ ሰርጓል። የኢትዮጵያ አይኖች መገለጥ ሲጀምሩ፣ ጨዋታውም ተቀየረ። ስውር ተዋንያኑም ተለይተው መታየት ጀመሩ።

​ከምስኪን እናቶች መቀነት ተፈልቅቆ በተገኘ ምፅዋት የተፈጥሮ ሃብታችንን ስናለማ፣ ለፈቃጅም ሆነ ከልካይ የምናጎነብስበት አንዳች ምክንያት አልነበረም። ከታችኛው ተፋሰስ ሃገራት የምንጠብቀው ፍትሃዊ ክፍፍሉን በስምምነት መጠቀም ብቻ ነው። በግድቡ ጥራት ላይ አብሮ መስራት ደግሞ ለእነሱም ደህንነት ይበጃል። ምንጩ እንዳይደርቅ እና ፍሰቱ እንዳይቀንስ ካሰቡ ደግሞ በተፈጥሮ አየር ጥበቃው ላይ ከሀገራችን ጋር በጋራ መስራት ይጠበቅባቸዋል።

(በፍትሕ መጽሔት ካወጣሁት ጽሑፍ ላይ ተቀንጭቦ የተስተካከለ)

ሊቢያ ወደ ቀደመው ትልቅነት ልትመልስ ነዉ !

/የሀገሪቱ መንግስት/

የነዳጅ ሀብቷ እርግማን ሆኖባት በአዉሮፓዉያኑ ድጋፍና እርዳታ መሪዋን በ2011 ሙአመር ጋዳፊን ከስልጣን ካስወገደው ህዝባዊ አመጽ በኋላ ለአስር አመታት የፖለቲካ አለመረጋጋት እና ብጥብጥ ስትታመስ የቆየች
ሊቢያ ከጋዳፊ ዘመን መዉደቅ በኋላ በጉያዋ የያዘችዉን የነዳጅ ሀብት ለአለም ገበያ ለማቅረብ የመጀመሪያው ዘይት እና ጋዝ ጨረታ ማዉጣቷ ተሰምቷል ።

የሊቢያ ናሽናል ኦይል ኮርፖሬሽን (NOC) ሊቀ መንበር መስዑድ ሱሌማን እንዳስታወቁት፣ ወደ 40 የሚጠጉ የብዙ ዓለም አቀፍ ኩባንያዎች ለሀገሪቱ ከግጭት በኋላ ለማገገም ትልቅ ምዕራፍ ነው ተብሎ በሚታሰበው ጨረታ ላይ ፍላጎት አሳይተዋል። ሌሎችም ወደ ስራ ገብተዋል ብሏል ።

እ.ኤ.አ. በ 2024 የብሪቲሽ ፔትሮሊየም (ቢፒ) እና የጣሊያን ኢኒ ከሊቢያ ኢንቨስትመንት ባለስልጣን ጋር በመተባበር በጋዳምስ ተፋሰስ ውስጥ ቁፋሮ እንቅስቃሴዎችን እንደገና ጀመሩ እና በተመሳሳይ፣ የአሜሪካው የቅባት ፊልድ አገልግሎት ኩባንያ ዌዘርፎርድ ከአስር አመታት በላይ አቋርጦት የነበረዉን በ2025 ተመልሶ ገብቷል ።

እንደ ኖክ ዘገባ ከሆነ ሌሎችም ዋና ዋና ዓለም አቀፍ የነዳጅ ኩባንያዎች በሃገሪቱ ነዳጅ ለማዉጣት ፍላጎት አሳይተዋል ያለ ሲሆን የትሪፖሊ መንግስት በባህር ዳርቻ እና በባህር ዳርቻዎች መካከል በእኩልነት የተከፋፈሉ 22 የነዳጅ ማዉጫ ስፍራዎችን ExxonMobil፣ Chevron፣ TotalEnergies እና Eniን ጨምሮ ከፍተኛ የአለም ኢነርጂ ድርጅቶች እየሰጠ ነው ። ከእነዚህም ውስጥ የተወሰኑት ያልተነኩ የሃይድሮካርቦን ግኝቶች ይዘዋል ። ተብሏል ።

የሊቢያ ናሽናል ኦይል ኮርፖሬሽን (NOC) እንዳሳወቀው ከሆነ ሊቢያ በግምት 91 ቢሊዮን በርሜል ያልተነካ የዘይት እና የጋዝ ክምችቶች ይዛለች፣ ይህም ሀገሪቱን በሰሜን አፍሪካ ካሉት እጅግ በጣም ተስፋ ሰጭ - ገና ያልተጠና - የሃይል ድንበሮች አንዷ አድርጓታል።

ነገር ግን ይህን ሀብቷን ለመጠቀም ዘላቂ በሆነ የፖለቲካ መረጋጋት፣ በተሻሻለ ደህንነት እና በባለሀብቶች መተማመን አስፈላጊ መሆኑ ተገልጿል ።

ፍለጋን ወደ ትርጉም ያለው ምርት ለመቀየር የገንዘብ ቁርጠኝነትን ብቻ ሳይሆን የአስተዳደር ማሻሻያዎችን እና የመሰረተ ልማት ማሻሻያዎችን እንደሚያስፈልግ የገለፁት ሚኒስተሩ ሊቢያ ዓለም አቀፍ የኃይል ማመንጫዎችን ለመሳብ የወሰደችው እርምጃ በኢኮኖሚ ሀብቷ ላይ ለውጥ ሊያመጣ እንደሚችል ገልፀዋል ።
#የኔታ_ትዩብ ዘጋቢ ፦ ታዴ የማመይ ልጅ