ነደጅ ፣ ዶላር እና የጦር መሣሪያ ሽያጭ - የእውነተኛው የጦርነት መንስኤዎች
ከሚካሊስ ፕሲሎስ ፅሁፍ የተወሰደ
በዩናይትድ ስቴትስ እና በኢራን መካከል ያለው ግንኙነት ባለፉት አራት አስርት ዓመታት ውስጥ ከታዩት እጅግ ውስብስብ ጂኦፖለቲካዊ ጉዳዮች አንዱ ነው።
በኢራን ያለውን ሥርዓት መለወጥና የኒውክሌር መርሃ ግብሯን ማፍረስ የፕሬዝዳንት ትራምፕ ግልጽ ግብ ነው። ነገር ግን ከትዕይንቱ በስተጀርባ ወሳኝ የሆኑ የንግድ ጥቅሞች አሉ።
"ከነዳጅ እስከ ተፈጥሮ ጋዝ፣ እንዲሁም 'ወሳኝ ማዕድናት' ተብለው እስከሚጠሩት ድረስ፣ ጥቃት እየተፈጸመባት ባለችው ሀገር ውስጥ ትልቅ የተደበቀ አቅም አለ።
የወደፊት የኢራን መንግ ስት ከምዕራቡ ዓለም ጋር፣ በተለይም ከአሜሪካ ጋር ሊፈጠር የሚችለው ጥምረት ትልቁ ጉዳይ ነው" ሲሉ የገበያ ተንታኞች ይናገራሉ።
ኢራን በዓለም አቀፍ ደረጃ አራተኛዋ ግዙፍ የነዳጅ እና የጋዝ አምራች ስትሆን፣ በተፈጥሮ ጋዝ ምርት ደግሞ ሁለተኛ ደረጃ ላይ ትገኛለች። እንደ ዓለም አቀፉ የኢነርጂ ኤጀንሲ (IEA) መረጃ ከሆነ፣ ኢራን በአሁኑ ጊዜ በቀን 3.3 ሚሊዮን በርሜል ድፍድፍ ነዳጅ ወደ ውጭ ትልካለች። ይህ ደግሞ ከጠቅላላው የዓለም ምርት ከ3% እስከ 4.5% ይሸፍናል።
በተጨማሪም ኢራን የዓለምን 7% የተፈጥሮ ጋዝ ታመርታለች። የሆርሙዝ ሰርጥ ስልታዊ ጠቀሜታም እጅግ ከፍተኛ ነው፤ የዓለም የነዳጅ ፍጆታ 20% ያህሉ (በቀን 20 ሚሊዮን በርሜል) በዚህ ጠባብ መተላለፊያ በኩል ያልፋል።
ቀድሞውንም በኢራን አብዮታዊ ዘብ ሰርጡን መዘጋቱ የነዳጅ ዋጋን ወደ 100 ዶላር እንዲጠጋ አድርጎታል።
ሳውዲ አረቢያ ብቻዋን በቀን ስድስት ሚሊዮን በርሜል በዚህ መስመር ትልካለች። ቻይናም 47% የባህር ላይ ነዳጇን የምታገኘው ከዚሁ ቀጠና ነው።
ከ1970ዎቹ አጋማሽ ጀምሮ የዓለም የነዳጅ ንግድ በአሜሪካ ዶላር ላይ የተመሰረተ ነው። ይህ ሥርዓት ለዶላር ዓለም አቀፍ ፍላጎት እንዲኖር በማድረግ ለአሜሪካ ኢኮኖሚ ትልቅ የበላይነት ሰጥቷል።
ኢራን ከ1979 አብዮት ጀምሮ ለነዳጅ ሽያጭ በዶላር ላይ የምታደርገውን ጥገኝነት ለመቀነስ ስትሞክር ቆይታለች። እ.ኤ.አ. በ2008 በኪሽ ደሴት ላይ የኢራን የነዳጅ ልውውጥ ማዕከል በማቋቋም በዩሮ እና በሌሎች ገንዘቦች ንግድ ለመጀመር ሞክራለች። ብዙ ተንታኞች እንደሚሉት ከሆነ፣ እንደ ኢራቅ (በሳዳም ሁሴን ጊዜ) እና ሊቢያ (በጋዳፊ ጊዜ) ሁሉ ዶላርን ለመቀየር የሚደረጉ ሙከራዎች ለአሜሪካ ወታደራዊ ጣልቃ ገብነት እንደ ትልቅ ምክንያት ያገለግላሉ።
መካከለኛው ምስራቅ ለአሜሪካ የመከላከያ ኢንዱስትሪ እጅግ ትርፋማ ገበያ ነው። በጥር 2026 አሜሪካ ለሳውዲ አረቢያ እና ለእስራኤል የ15.7 ቢሊዮን ዶላር የጦር መሣሪያ ሽያጭ አጽድቃለች። እንደ ሎክሂድ ማርቲን እና ቦይንግ ያሉ ኩባንያዎች በቀጠናው ንቁ የሆነ የመከላከያ ወይም የመሳሪያ ገበያ እንዲኖር ከፍተኛ የገንዘብ ፍላጎት አላቸው።
የሳውዲ አረቢያ፣ የእስራኤል እና የኢራን ፉክክር ውስብስብ ነው። ሳውዲ አረቢያ ከእስራኤል ጋር ግንኙነትን ወደ መደበኛነት ለመቀየር እና ከአሜሪካ ጋር የደህንነት ጥምረት ለመፍጠር ትፈልጋለች። ኢራን በበኩሏ የአብዮቷን አስተሳሰብ ለማስጠበቅ ትጥራለች።
አሁን ላይ አዳዲስ ጥምረቶች እየታዩ ነው፦
ሳውዲ አረቢያ እና ፓኪስታን፦ የመከላከያ ስምምነት ተፈራርመዋል።
የተባበሩት አረብ ኤምሬትስ እና እስራኤል፦ ከህንድ ጋር አዲስ ትብብር መስርተዋል።
አሁን ላይ ጦርነት ማዕቀብን ተክቷል። ይሁን እንጂ 92 ሚሊዮን ህዝብ ባላት ሀገር ላይ የሚጣል ቦምብ ለውጥ ሊያመጣ እንደማይችል ተንታኞች ያስጠነቅቃሉ። ይልቁንም ጦርነቱ መላውን ቀጠና የማተራመስ እና የዓለምን ኢኮኖሚ የመጉዳት ከፍተኛ ስጋት አለው።
ከሚካሊስ ፕሲሎስ ፅሁፍ የተወሰደ
በዩናይትድ ስቴትስ እና በኢራን መካከል ያለው ግንኙነት ባለፉት አራት አስርት ዓመታት ውስጥ ከታዩት እጅግ ውስብስብ ጂኦፖለቲካዊ ጉዳዮች አንዱ ነው።
በኢራን ያለውን ሥርዓት መለወጥና የኒውክሌር መርሃ ግብሯን ማፍረስ የፕሬዝዳንት ትራምፕ ግልጽ ግብ ነው። ነገር ግን ከትዕይንቱ በስተጀርባ ወሳኝ የሆኑ የንግድ ጥቅሞች አሉ።
"ከነዳጅ እስከ ተፈጥሮ ጋዝ፣ እንዲሁም 'ወሳኝ ማዕድናት' ተብለው እስከሚጠሩት ድረስ፣ ጥቃት እየተፈጸመባት ባለችው ሀገር ውስጥ ትልቅ የተደበቀ አቅም አለ።
የወደፊት የኢራን መንግ ስት ከምዕራቡ ዓለም ጋር፣ በተለይም ከአሜሪካ ጋር ሊፈጠር የሚችለው ጥምረት ትልቁ ጉዳይ ነው" ሲሉ የገበያ ተንታኞች ይናገራሉ።
ኢራን በዓለም አቀፍ ደረጃ አራተኛዋ ግዙፍ የነዳጅ እና የጋዝ አምራች ስትሆን፣ በተፈጥሮ ጋዝ ምርት ደግሞ ሁለተኛ ደረጃ ላይ ትገኛለች። እንደ ዓለም አቀፉ የኢነርጂ ኤጀንሲ (IEA) መረጃ ከሆነ፣ ኢራን በአሁኑ ጊዜ በቀን 3.3 ሚሊዮን በርሜል ድፍድፍ ነዳጅ ወደ ውጭ ትልካለች። ይህ ደግሞ ከጠቅላላው የዓለም ምርት ከ3% እስከ 4.5% ይሸፍናል።
በተጨማሪም ኢራን የዓለምን 7% የተፈጥሮ ጋዝ ታመርታለች። የሆርሙዝ ሰርጥ ስልታዊ ጠቀሜታም እጅግ ከፍተኛ ነው፤ የዓለም የነዳጅ ፍጆታ 20% ያህሉ (በቀን 20 ሚሊዮን በርሜል) በዚህ ጠባብ መተላለፊያ በኩል ያልፋል።
ቀድሞውንም በኢራን አብዮታዊ ዘብ ሰርጡን መዘጋቱ የነዳጅ ዋጋን ወደ 100 ዶላር እንዲጠጋ አድርጎታል።
ሳውዲ አረቢያ ብቻዋን በቀን ስድስት ሚሊዮን በርሜል በዚህ መስመር ትልካለች። ቻይናም 47% የባህር ላይ ነዳጇን የምታገኘው ከዚሁ ቀጠና ነው።
ከ1970ዎቹ አጋማሽ ጀምሮ የዓለም የነዳጅ ንግድ በአሜሪካ ዶላር ላይ የተመሰረተ ነው። ይህ ሥርዓት ለዶላር ዓለም አቀፍ ፍላጎት እንዲኖር በማድረግ ለአሜሪካ ኢኮኖሚ ትልቅ የበላይነት ሰጥቷል።
ኢራን ከ1979 አብዮት ጀምሮ ለነዳጅ ሽያጭ በዶላር ላይ የምታደርገውን ጥገኝነት ለመቀነስ ስትሞክር ቆይታለች። እ.ኤ.አ. በ2008 በኪሽ ደሴት ላይ የኢራን የነዳጅ ልውውጥ ማዕከል በማቋቋም በዩሮ እና በሌሎች ገንዘቦች ንግድ ለመጀመር ሞክራለች። ብዙ ተንታኞች እንደሚሉት ከሆነ፣ እንደ ኢራቅ (በሳዳም ሁሴን ጊዜ) እና ሊቢያ (በጋዳፊ ጊዜ) ሁሉ ዶላርን ለመቀየር የሚደረጉ ሙከራዎች ለአሜሪካ ወታደራዊ ጣልቃ ገብነት እንደ ትልቅ ምክንያት ያገለግላሉ።
መካከለኛው ምስራቅ ለአሜሪካ የመከላከያ ኢንዱስትሪ እጅግ ትርፋማ ገበያ ነው። በጥር 2026 አሜሪካ ለሳውዲ አረቢያ እና ለእስራኤል የ15.7 ቢሊዮን ዶላር የጦር መሣሪያ ሽያጭ አጽድቃለች። እንደ ሎክሂድ ማርቲን እና ቦይንግ ያሉ ኩባንያዎች በቀጠናው ንቁ የሆነ የመከላከያ ወይም የመሳሪያ ገበያ እንዲኖር ከፍተኛ የገንዘብ ፍላጎት አላቸው።
የሳውዲ አረቢያ፣ የእስራኤል እና የኢራን ፉክክር ውስብስብ ነው። ሳውዲ አረቢያ ከእስራኤል ጋር ግንኙነትን ወደ መደበኛነት ለመቀየር እና ከአሜሪካ ጋር የደህንነት ጥምረት ለመፍጠር ትፈልጋለች። ኢራን በበኩሏ የአብዮቷን አስተሳሰብ ለማስጠበቅ ትጥራለች።
አሁን ላይ አዳዲስ ጥምረቶች እየታዩ ነው፦
ሳውዲ አረቢያ እና ፓኪስታን፦ የመከላከያ ስምምነት ተፈራርመዋል።
የተባበሩት አረብ ኤምሬትስ እና እስራኤል፦ ከህንድ ጋር አዲስ ትብብር መስርተዋል።
አሁን ላይ ጦርነት ማዕቀብን ተክቷል። ይሁን እንጂ 92 ሚሊዮን ህዝብ ባላት ሀገር ላይ የሚጣል ቦምብ ለውጥ ሊያመጣ እንደማይችል ተንታኞች ያስጠነቅቃሉ። ይልቁንም ጦርነቱ መላውን ቀጠና የማተራመስ እና የዓለምን ኢኮኖሚ የመጉዳት ከፍተኛ ስጋት አለው።
5 months ago
