የዓለም አቀፉ አቶሚክ ኢነርጂ ኤጀንሲ ከኢራን ጋር በተደረሰው የኒውክሌር ስምምነት ዙሪያ ተግባራዊ እርምጃዎችን ለመውሰድ መዘጋጀቱን አስታወቀ
#ethiopia | የዓለም አቀፉ የአቶሚክ ኢነርጂ ኤጀንሲ ዋና ዳይሬክተር ራፋኤል ግሮሲ የኢራንን የኒውክሌር መርሃ ግብር በተመለከተ ወደ ተጨባጭ ተግባር ለመሻገር ዝግጁ መሆናቸውን በይፋ ገልጸዋል።

ኢራን ከአሜሪካ ጋር በፈረመችው አዲስ የመግባቢያ ሰነድ አማካኝነት የኒውክሌር ጦር መሣሪያዎችን ላለማምረትም ሆነ በባለቤትነት ላለመያዝ ዳግም ቁርጠኝነቷን አረጋግጣለች።

ከዚህ በተጨማሪም ሁለቱ አገራት ኢራን አከማችታው በሚገኘው የበለጸገ ዩራኒየም ጉዳይ ላይ በጋራ ለመወያየት ተስማምተዋል።

ዋና ዳይሬክተሩ ራፋኤል ግሮሲ ዛሬ ማለዳ በሰጡት መግለጫ ሊያጋጥሙ በሚችሉ የቴክኒክ ፈተናዎች ላይ ብቻ በማተኮር ጊዜን ማባከን ተገቢ እንዳልሆነ አሳስበዋል።

ሁሉም ወገኖች በቅን ልቦና ተሳትፎ በማድረግ ስምምነቱ ግቡን እንዲመታ ይፈልጋሉ በሚል እምነት ድርድሩን እንደሚመሩት የገለጹት ዳይሬክተሩ፣ ስምምነቱን መፈረማቸው ራሱ ሂደቱን በቁም ነገር ለመተግበር ፍላጎት እንዳላቸው የሚያሳይ ምልክት መሆኑን ጠቁመዋል።

ኤጀንሲው ስለ ተወሰኑ ጉዳዮችና ፍተሻ ሊደረግባቸው ስለሚገቡ ስፍራዎች በቂና አስተማማኝ መረጃ እንዳለው የጠቀሱት ግሮሲ፣ ሆኖም ከሂደቱ ቀድሞ መደምደሚያ ላይ መድረስ ትክክል እንዳልሆነና በአሁኑ ወቅት በቴክኒካዊ ጉዳዮች ላይ ለመወያየት እጅግ ወሳኝ ምዕራፍ ላይ እንደሚገኙ አስገንዝበዋል።
#iran #nuclear #iaea #rafaelgrossi #worldnews #internationalrelations #usa #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን #addisababa

(ዘ-ሐበሻ ዜና) የአሜሪካው ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ በከቀናት በፊት ቅሬታቸውን ሲገልጹባቸው ወደ ነበሩት የእስራኤል ጠቅላይ ሚኒስትር ቤንጃሚን ኔታንያሁ ትኩረታቸውን በማዞር ኔታንያሁ "ጥሩ ሰው" መሆናቸውን ቢገልጹም፣ ነገር ግን "አንዳንዴ ትንሽ ስሜታዊ ይሆናሉ" ሲሉ ተናግረዋል።

ፕሬዝዳንት ትራምፕ ኔታንያሁ አሁን ከሚከተሉት መንገድ ይልቅ "ትንሽ ለዘብ ያለ አካሄድ" ቢጠቀሙ የተሻለ እንደሚሆን ጠቁመዋል። አክለውም፣ "ከሂዝቦላህ የሆነ ሰው ወደ አንድ ህንፃ በገባ ቁጥር፣ ህንፃውን ሙሉ በሙሉ ማፍረስ አይጠበቅብዎትም" በማለት የእስራኤልን ወታደራዊ እርምጃዎች በተዘዋዋሪ ተችተዋል።

አክለውም ትራምፕ በአሜሪካ እና ኢራን መካከል ያለውን ታሪካዊ ግንኙነት በንግግራቸው የዳሰሱ ሲሆን፣ እ.ኤ.አ. በ2020 የኢራኑ ከፍተኛ ጀነራል ቃሲም ሱሌማኒ የተገደሉበትን ጥቃት አስታውሰዋል።
ፕሬዝዳንቱ የኦባማ አስተዳደር ከኢራን ጋር ተፈራርሞት የነበረውን የኒውክሌር ስምምነትም በጽኑ ተችተዋል። ስምምነቱ ኢራን "ወደ ኒውክሌር ጦር መሳሪያ እንድታመራ መንገድ የሚከፍት ነበር" በማለት የራሳቸውን አስተዳደር የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ ትክክለኛነት ሞግተዋል።

(ዘ-ሐበሻ ዜና) የሄዝቦላህ የሚዲያ ግንኙነት ቢሮ ለሮይተርስ የዜና ወኪል እንደገለጸው ዋና ደጋፊው የሆነችው ኢራን በቀጣይ ከአሜሪካ ጋር በምታደርገው የኒውክሌር ድርድር ምዕራፍ ላይ የእስራኤል ጦር ከሊባኖስ ለቆ እንዲወጣ ጥያቄ እንደምታቀርብ ማረጋገጫ ሰጥታዋለች።

ባለፈው አርብ በቴህራን እና በዋሽንግተን መካከል የተፈረመውን የመግባቢያ ሰነድ ተከትሎ በሚቀጥለው ውይይት፣ የእስራኤል መከላከያ ሠራዊት ከሊባኖስ መውጣት የድርድሩ አንዱ ውጤት እንጂ ውይይቱን ለመቀጠል እንደ ቅድመ ሁኔታ እንደማይቀርብ የሄዝቦላህ ቡድን አብራርቷል።

ሄዝቦላህ ለሮይተርስ በሰጠው ጠንከር ያለ አስተያየት "እስራኤላውያን ጦራቸውን ከሊባኖስ ጠቅልለው እስካልወጡ ድረስ በኢራን እና በአሜሪካ መካከል ምንም ዓይነት የኒውክሌር ስምምነት አይኖርም" በማለት ጥብቅ አቋሙን አንጸባርቋል።

የአሜሪካ እና እስራዔል ፍላጎት ለየቅል ሆኗል
#ethiopia | የአሜሪካው ምክትል ፕሬዚዳንት ጄዲ ቫንስ ሀገራቸውና እስራኤል ከኢራን ጋር ስላለው ጦርነት ማጠቃለያ የተለያየ አቋም እንዳላቸው ይፋ አድርገዋል። እንደ ምክትል ፕሬዚዳንቱ ገለጻ፣ ሁለቱ ሀገራት በብዙ ጉዳዮች ላይ አብረው ቢሰሩም ጦርነቱ እንዴት መቋጨት አለበት በሚለው ነጥብ ላይ ግን ፍላጎቶቻቸው ይለያያሉ።

​ዋሺንግተን የኢራንን የኒውክሌር መርሐግብር በዘለቄታው የሚፈታና ሀገሪቱ የኒውክሌር መሣሪያ እንዳይኖራት የሚያረጋግጥ የረጅም ጊዜ ስምምነት ላይ ለመድረስ እየሰራች መሆኑን ቫንስ ጠቁመዋል። ይህ ስምምነት በእስራኤል በኩል ተቀባይነት ሊኖረውም ላይኖረውም እንደሚችል የገለጹት ምክትል ፕሬዚዳንቱ፣ ጉዳዩ ግን የአሜሪካ መሠረታዊ ጥቅም በመሆኑ ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ በትኩረት እንደሚገፉበት አስታውቀዋል።

​በአሁኑ ወቅት አሜሪካና ኢራን የስምምነት “የመጨረሻው ጥረት” ላይ እንደሚገኙና በመጪዎቹ ሳምንታት ወይም ወራት ውስጥ ስምምነት ላይ ሊደርሱ እንደሚችሉ ተገልጿል። በዚህ የሰላም ጥረት ውስጥ ሁለቱን ሀገራት በማሸማገል ላይ የምትገኘው ፓኪስታን በበኩሏ፣ የመጨረሻው ግብ ላይ ለመድረስ የሁሉንም ወገኖች ከጥቃት መቆጠብ እንደሚያስፈልግ አሳስባለች።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu
​#አሜሪካ #እስራኤል #ኢራን #ጄዲ_ቫንስ #ዶናልድ_ትራምፕ #የመካከለኛው_ምሥራቅ_ጦርነት #የኒውክሌር_ስምምነት

ዓሊ ላሪጃኒ፡ በኢራን ውስጥ እጅግ ሀያል ሰው የነበሩት ለምንድን ነው?

ያሳደጋቸውስ "ስርወ-መንግስት" የትኛው ነው?

​በሀገር ውስጥ ጥንካሬን፣ በውጭ ሀገር ደግሞ ብልሃተኛ ዲፕሎማሲን የያዘው የእርሳቸው ማንነት፣ በኢራን የፖለቲካ ስርዓት ውስጥ ቁልፍ ተዋናይ አድርጓቸዋል።

​ለብዙ ዓመታት ከጀርባ ሆነው ይንቀሳቀሱ ነበር። ድምፃቸው የጎላ ባይሆንም፣ በጣም ጠንካራው ሰው እርሳቸው ነበሩ። ትልልቅ ውሳኔዎች በሚተላለፉበት ቦታ ሁሉ ሁልጊዜም ይገኛሉ። አሁን ግን እስራኤል በእርሳቸው ላይ ግድያ መፈጸሟን አስታውቃለች፤ ይህ እውነት ከሆነ ለኢራን አገዛዝ ትልቅ ጥቁር ጠባሳ ሆኖ ይመዘገባል።

​ዓሊ ላሪጃኒ በኢራን የፖለቲካ ስርዓት ውስጥ ብርቅዬ ሰው ነበሩ። ከአክራሪዎች ጋር መግባባት የሚችሉ፣ ከምዕራባውያን ጋር የሚደራደሩ እና ወደ መንፈሳዊ መሪው በቀጥታ መድረስ የሚችሉ ሰው ነበሩ።

ጦርነት ተከስቶ የአመራር ክፍተት ሲፈጠርም፣ በራስ-አገዝ ሁኔታ ራሳቸውን የኢራን የስልጣን ማዕከል ላይ አገኙት።

​እ.ኤ.አ. በ1958 በኢራቅ ናጃፍ የተወለዱት ላሪጃኒ፣ የሀይማኖት አባት ባይሆኑም በኢራን ውስጥ ካሉ እጅግ ሀያል ከሆኑ የሀይማኖትና የፖለቲካ ቤተሰቦች የወጡ ናቸው። አባታቸው ታላቅ አያቶላህ ሲሆኑ፣ ወንድሞቻቸው ደግሞ በፍትህ እና በተለያዩ የመንግስት ተቋማት ውስጥ ከፍተኛ ቦታዎችን የያዙ ነበሩ። ቤተሰባቸው "የኢራን ኬኔዲዎች" ተብለው መጠራታቸው በምክንያት ነው።

​ይህ የቤተሰብ ዳራ በቴህራን ውስጥ ጥቂቶች ብቻ ያላቸውን እድል ሰጥቷቸዋል፡ ይህም በሀይማኖታዊ ተዋረድ፣ በኢራን አብዮታዊ ዘብ እና በፖለቲካ ልሂቃን መካከል በአንድ ጊዜ ተሰሚነት እንዲኖራቸው አድርጓቸዋል።

​ስራቸውን በኢራን-ኢራቅ ጦርነት ወቅት በአብዮታዊ ዘብ ቢጀምሩም፣ በፍጥነት ወደ መንግስት ማእከላዊ መዋቅር ተሸጋገሩ። የባህል ሚኒስትር፣ የሀገሪቱ ቴሌቪዥን ጣቢያ ሃላፊ እና ለ12 ዓመታት የፓርላማ አፈ-ጉባኤ ሆነው አገልግለዋል።

​በተመሳሳይ ጊዜ፣ በተለያዩ ተፋላሚ ወገኖች መካከል እንደ "ድልድይ" የሚያገለግል ብርቅዬ ግንኙነት መገንባት ችለዋል። ከሁሉም ጋር ተነጋግረው በፖለቲካው ሜዳ መትረፍ ከሚችሉ ጥቂት ሰዎች አንዱ ነበሩ። በብሔራዊ ደህንነት ምክር ቤት ሃላፊነት እና በዋና ተደራዳሪነት በነበሩበት ወቅት፣ የኒውክሌር ቀውሱ ማእከላዊ ተዋናይ ነበሩ።

​ምንም እንኳን ወግ አጥባቂ ቢሆኑም፣ እ.ኤ.አ. በ2015 ከምዕራባውያን ጋር የተደረገውን የኒውክሌር ስምምነት በኢራን ፓርላማ እንዲጸድቅ ትልቅ ሚና ተጫውተዋል።
​
​ለዓመታት በኢራን ልሂቃን ውስጥ መካከለኛ አቋም እንዳላቸው ይታሰብ ነበር። በድርድር እና በቀውስ አያያዝ የሚያምኑ ሰው ተደርገው ይወሰዱ ነበር።

​ነገር ግን እ.ኤ.አ. በ2025 ወደ ደህንነት መዋቅሩ መመለሳቸው እና በተለይም የተከሰተው ጦርነት ማንነታቸውን ቀየረው። በኢራን የተቀሰቀሰውን ተቃውሞ በሃይል እንዲረታ ትእዛዝ የሰጡት እርሳቸው ሲሆኑ፣ በዚህም በሺዎች የሚቆጠሩ ኢራናውያን ተገድለዋል፣ ሌሎችም ታስረዋል። በአሜሪካ እና እስራኤል ጥቃት የዓሊ ካሜኒ መገደልን ተከትሎ፣ ላሪጃኒ ይበልጥ ጠንካራ አቋም በመያዝ "የማይረሳ ትምህርት እንሰጣለን" ሲሉ ዝተው ነበር።

​​ካሜኒ ከመሞታቸው ጥቂት ቀደም ብሎ፣ ድንገተኛ አደጋ ቢፈጠር ሀገሪቱን እንዲረከቡ በምስጢር የተመረጡ ሰው ነበሩ። ያ አደጋ ሲከሰትም፣ በይፋ ተተኪ ተብለው ባይታወጁም የስልጣን መሪውን የያዙት እርሳቸው ነበሩ።

​በተግባር፣ እስላማዊቷ ሪፐብሊክ እጅግ አደገኛ በሆነበት ወቅት "መሪውን የጨበጡ" ሰው ሆነዋል። ዓሊ ላሪጃኒ በኢራን ውስጥ በጣም ታዋቂው መሪ አልነበሩም፤ ነገር ግን ለስርዓቱ እጅግ "አስፈላጊው" ሰው ነበሩ። በውስብስብ የስልጣን መዋቅር ውስጥ ቁርጥራጮቹን ማያያዝ የሚችሉ ፖለቲከኛ ነበሩ።

​እርሳቸው መሞታቸው ከተረጋገጠ፣ ቴህራን ያጣችው አንድ ባለስልጣን ብቻ አይደለም፤ የገዛ ስርዓቷን ብልሃት የሚያውቅ የመጨረሻውን "ተርጓሚ" ነው ያጣችው።

​ምንጭ፦ ከናፍቴምቦሪኪ ጋዜጣ ከሰፈረ ፅሁፍ ላይ የተወሰደ

ከሳህ እስከ ካሜኒ ግድያ : የአሜሪካ እና ኢራን የ80 ዓመታት የጥላቻና የሴራ ታሪክ

ከኮስታስ ቡሩሲስ ፅሁፍ የተወሰደ

​የአሜሪካ እና የኢራን ግንኙነት ላለፉት 80 ዓመታት በዓለም ፖለቲካ ውስጥ እጅግ አስገራሚ፣ አስፈሪ እና መርዛማ ከሚባሉ የታሪክ ምዕራፎች አንዱ ነው።

ይህ ግንኙነት በ1940ዎቹ በሳህ (Shah) ቤተ መንግሥት ውስጥ በደስታና በወዳጅነት ተጀምሮ፣ በኒውክሌር ቴክኖሎጂ ስጦታ ታጅቦ፣ በመጨረሻም በ2026 የአሊ ካሜኒን ግድያ ተከትሎ ወደ ተሟላ ጦርነትና ውዝግብ አምርቷል። ይህን ረጅም ጉዞ በዝርዝር እንመልከተው።
​
​እ.ኤ.አ በ1943 ፍራንክሊን ሩዝቬልት፣ ቸርችል እና ስታሊን በቴህራን ተገናኙ። በወቅቱ ኢራን "የድል ድልድይ" ተብላ ትታወቅ ነበር። አጋሮቹ የቀድሞውን ንጉሥ አባረው ወጣቱንና ተፅዕኖ ለመፍጠር የሚመቸውን መሐመድ ሬዛ ፓህላቪን በዙፋን ላይ አቆዩት። አሜሪካውያን ለወጣቱ ንጉሥ ምዕራባዊ የአኗኗር ዘይቤን በማስተዋወቅና ድጋፍ በመስጠት ኢራንን በመካከለኛው ምስራቅ ታማኝ ወኪላቸው አደረጓት።

​በ1950ዎቹ መጀመሪያ ላይ የኢራን ጠቅላይ ሚኒስትር መሐመድ ሞሳዴቅ የኢራንን የነዳጅ ሀብት ወደ መንግሥት ለማዞር ወሰኑ። ይህ ውሳኔ ብሪታንያንና አሜሪካን ክፉኛ አስቆጣ።

በ1953 የሲአይኤ "ኦፕሬሽን አጃክስ" በተባለ ሴራ ሞሳዴቅን ከሥልጣን አወረደ። ንጉሡ ሳህ ወደ ሥልጣን ተመለሰ።

​በ1957 አሜሪካ ለሳህ ልዩ ስጦታ አበረከተች። "Atoms for Peace" በተባለው ፕሮግራም አማካኝነት የመጀመሪያውን የኒውክሌር ሬአክተር ለቴህራን ሰጠች። ዛሬ አሜሪካን እያስጨነቀ ያለው የኢራን ኒውክሌር መሠረቱ በአሜሪካ እጅ የተጣለ መሆኑ የታሪክ ምፀት ነው።

​​በ1960ዎቹ ሳህ ኢራንን ወደ ምዕራባዊ ሥልጣኔ ለመቀየር "ነጭ አብዮት" አወጀ። ይሁን እንጂ ይህ ለውጥ በሃይማኖታዊ መሪዎችና በድሆች ዘንድ ተቀባይነት አላገኘም።

በ1970ዎቹ መጀመሪያ አሜሪካ ኢራንን "የባህረ ሰላጤው ፖሊስ" አድርጋ ሾመቻት። ፕሬዝዳንት ኒክሰን "ከኒውክሌር ውጭ የፈለገውን መሣሪያ ሽጡለት" በማለት ለኢራን ቢሊዮኖችን አፈሰሱ።

​ሆኖም በኢራን ውስጥ የነበረው ሙስና እና የሳህ የደህንነት መስሪያ ቤት (SAVAK) የሚያደርሰው ግፍ ሕዝቡን አሰለቸው።

​​በ1979 አያቶላ ሆሜኒ ከስደት ተመልሰው እስላማዊ አብዮቱን መሩ። ሳህ አገር ጥሎ ፈረጠጠ። በዚያው ዓመት ህዳር ወር ላይ ኢራናውያን ተማሪዎች የአሜሪካን ኤምባሲ በመውረር 52 አሜሪካውያንን ለ444 ቀናት ታገቱ። ይህ ክስተት በአሜሪካና በኢራን መካከል የነበረውን ግንኙነት ለዘላቂ ጥላቻ ዳረገው። አሜሪካ "ታላቁ ሰይጣን" ተብላ ተጠራች።

​​በ1980ዎቹ አጋማሽ አሜሪካ ለኢራን በድብቅ መሣሪያ የሸጠችበት "ኢራን-ኮንትራ" የተባለው ቅሌት ተከሰተ። ይሁን እንጂ በ1988 የአሜሪካ የጦር መርከብ በስህተት የኢራን የመንገደኞች አውሮፕላን (Flight 655) መትቶ በመጣሉ 290 ንጹሐን ሞቱ። ይህ ቁስል እስካሁን አልሻረም።

​በ2002 ፕሬዝዳንት ጆርጅ ደብልዩ ቡሽ ኢራንን ከሰሜን ኮሪያና ኢራቅ ጋር በመፈረጅ "የጥፋት ዘንግ" (Axis of Evil) ብለው ጠሯት። ይህ በቴህራን በኩል ትልቅ ክህደት ተደርጎ ተቆጠረ።

​በ2015 ፕሬዝዳንት ኦባማ በዲፕሎማሲያዊ ጥረት የታሪክ ለውጥ አመጡ። የኢራን የኒውክሌር ስምምነት (JCPOA) ተፈረመ። ሆኖም በ2017 ዶናልድ ትራምፕ ሥልጣን ሲይዙ ከዚህ ስምምነት ወጥተው በኢራን ላይ "ከፍተኛ ጫና" አሳደሩ።

በ2020 የኢራኑ ጄኔራል ቃሲም ሱሌይማኒ በአሜሪካ ድሮን መገደል ሁኔታውን ወደ ጦርነት አቀረበው።
​
​እ.ኤ.አ. የ2025 የዶናልድ ትራምፕ ዳግም መመረጥ ለኢራን አገዛዝ የመጨረሻው መጀመሪያ ነበር። በሰኔ 2025 አሜሪካና እስራኤል "Midnight Hammer" በሚባል ዘመቻ የኢራንን የኒውክሌር ማዕከላት ደበደቡ። ኢራንም በኳታር በሚገኝ የአሜሪካ ጦር ሰፈር ላይ በሚሳኤል ምላሽ ሰጠች።

​በመጨረሻም በየካቲት 2026 (እ.ኤ.አ) አሜሪካና እስራኤል በወሰዱት የተቀናጀ ወታደራዊ እርምጃ የኢራን መንፈሳዊ መሪ አሊ ካሜኒ እና የኢራን አብዮታዊ ዘብ አመራሮች ተገደሉ። ይህ ክስተት በቴህራን ጎዳናዎች ላይ ትልቅ ውዝግብና ለውጥን ፈጥሯል።
​
​የአሜሪካና የኢራን ግንኙነት ከወዳጅነት ወደ ደም አፋሳሽ ጠላትነት የተቀየረበት ታሪክ ለዓለም ትልቅ ትምህርት ነው። በ1943 በፈገግታ የተጀመረው ጉዞ በ2026 በሚሳኤል ድምፅ ደምድሟል።

ዛሬ ኢራን አዲስ ምዕራፍ ላይ ትገኛለች፤ የመካከለኛው ምስራቅ የወደፊት ዕጣ ፈንታም ከመቼውም ጊዜ በላይ አሳሳቢ ሆኗል።

"ዓለምን ያስጨነቀው የአሜሪካና ኢራን ፍጥጫ"

ዛሬ የካቲት 15 ቀን 2018 ዓ.ም በመካከለኛው ምስራቅ ታይቶ የማይታወቅ የጦርነት ደመና አጥልቷል። በአሜሪካ እና በኢራን መካከል ያለው ፍጥጫ ወደ ለየለት ወታደራዊ እርምጃ ሊያመራ የሚችልበት የመጨረሻው ምዕራፍ ላይ መድረሱን የሚጠቁሙ መረጃዎች እየወጡ ነው።

ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ ለኢራን የሰጡት የ10 እና የ15 ቀናት የጊዜ ገደብ እየተቃረበ መምጣቱን ተከትሎ ቀጠናው በከፍተኛ ውጥረት ውስጥ ይገኛል። ፕሬዝዳንቱ "ኢራን አዲስ የኒውክሌር ስምምነት ላይ ካልደረሰች እጅግ የከፋ ነገር ይገጥማታል" ሲሉ የሰጡት ጠንካራ ማስጠንቀቂያ አሜሪካ ለጥቃት ዝግጁ መሆኗን የሚያሳይ ነው ተብሏል።

የአሜሪካ መከላከያ ሚኒስቴር (ፔንታገን) በታሪክ ታይቶ በማይታወቅ ሁኔታ ግዙፍ የባህርና የአየር ኃይል ክምችት በመካከለኛው ምስራቅ እያከናወነ ይገኛል።

የዓለማችን ግዙፉ የጦር መርከብ ወደ ሜዲትራኒያን ባህር እያመራ መሆኑ የተረጋገጠ ሲሆን ይህ መርከብ በታጠቀው ዘመናዊ ቴክኖሎጂ ማንኛውንም ኢላማ የመምታት አቅም እንዳለው ይነገራል።

ከመቶ በላይ የነዳጅ ጫኝ አውሮፕላኖች እና በርካታ የኤፍ-35 (F-35) ተዋጊ ጄቶች በገልፍ አገራት በሚገኙ ወታደራዊ ካምፖች ሰፍረዋል።

የዲፕሎማሲው ጥረት መክሸፍ
በጄኔቫ በኩል በኦማን አሸማጋይነት እየተደረገ ያለው ቀጥተኛ ያልሆነ ንግግር እስካሁን ምንም ዓይነት ተስፋ ሰጪ ውጤት አላሳየም። አሜሪካ ኢራን የኒውክሌር ማበልጸግ ሥራዋን እንድታቆም ስትጠይቅ ኢራን በበኩሏ "የራሴን መከላከያ የመገንባት መብት አለኝ" በሚል አቋሟ ጸንታለች።

ኢራን የአሜሪካን ወታደራዊ እንቅስቃሴ ተከትሎ ከሩሲያ ጋር በመሆን በኦማን ባህር ላይ የጋራ ወታደራዊ ልምምድ እያደረገች ትገኛለች። የኢራን ጠቅላይ መሪ አሊ ካሜኒ "አሜሪካ ጥቃት የምትሰነዝር ከሆነ የጦር መርከቦቿን የባህር ሲሳይ እናደርጋቸዋለን" ሲሉ ዝተዋል። ይህም ቀጠናው በማንኛውም ሰዓት ወደ ታላቅ ጦርነት ሊገባ እንደሚችል ስጋቱን ከፍ አድርጎታል።

ዓለም አቀፍ ተንታኞች ቀጣዮቹ 10 ቀናት የዓለምን የሰላም ዕጣ ፈንታ የሚወስኑ ናቸው እያሉ ነው። የአሜሪካው ፕሬዝዳንት ኢራን ለምን እስካሁን እጅ አልሰጠችም? የሚል ጥያቄ ማቅረባቸውም ጉዳዩን ይበልጥ አሳሳቢ አድርጎታል።

የኔታ ሚዲያ ሁኔታውን በንቃት እየተከታተለ መረጃዎችን ማድረሱን ይቀጥላል።

ዶናልድ ትራምፕ የቭላድሚር ፑቲንን የኒውክሌር ስምምነት ማራዘሚያ ጥያቄ ውድቅ አደረጉ
#ethiopia | የአሜሪካው ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ የሩሲያው አቻቸው ቭላድሚር ፑቲን የስትራቴጂክ የኒውክሌር ጦር መሣሪያዎችን ገደብ ለማራዘም ያቀረቡትን ጥያቄ ሳይቀበሉት ቀርተዋል። ፕሬዝዳንቱ ይህንን ውሳኔ ያሳወቁት በሁለቱ ኃያላን አገራት መካከል የነበረው "ኒው ስታርት" (New START) የተሰኘው
የመጨረሻው የኒውክሌር መሣሪያ ቁጥጥር ስምምነት በይፋ ማብቃቱን ተከትሎ ነው።

የፕሬዝዳንት ትራምፕ አቋም

ፕሬዝዳንት ትራምፕ በትሩዝ ሶሻል (Truth Social) ገጻቸው ባስተላለፉት መልዕክት የሚከተሉትን ነጥቦች አንስተዋል፦

* አሜሪካ የቀድሞውን ስምምነት ከማራዘም ይልቅ ለወደፊቱ ዘላቂ የሚሆን አዲስ እና ዘመናዊ ስምምነት ላይ ትኩረት ታደርጋለች።

* የኒውክሌር ባለሙያዎች ተቀናጅተው የተሻለና የተሻሻለ አዲስ ስምምነት እንዲያረቁ መመሪያ ሰጥተዋል።

የሩሲያ ጥያቄና ምላሽ

ፕሬዝዳንት ቭላድሚር ፑቲን በስምምነቱ ቀድሞ የተቀመጠውን የ1,550 የስትራቴጂክ የኒውክሌር አረር (warheads) ገደብ በፈቃደኝነት ለማክበር ጥያቄ አቅርበው የነበረ ቢሆንም፣ ከአሜሪካ ወገን ግን አዎንታዊ ምላሽ አላገኙም። ክሬምሊን በበኩሉ አሜሪካ ገንቢ ምላሽ የምትሰጥ ከሆነ አሁንም ለውይይት ክፍት መሆኑን ገልጿል።

የ"ኒው ስታርት" ስምምነት ታሪክና ስጋት
* እ.ኤ.አ. በ2010 ተፈርሞ በ2021 የተራዘመው ይህ ስምምነት፣ በሁለቱ አገራት መካከል ያለውን የኒውክሌር ክምችት የሚገታ ብቸኛው ሕጋዊ ሰነድ ነበር።

* አሁን ላይ ስምምነቱ መቋረጡ በዓለም አቀፍ ደረጃ አዲስ የጦር መሣሪያ እሽቅድምድም ሊያስነሳ ይችላል የሚል ከፍተኛ ስጋት በብዙኃኑ ዘንድ እንዲፈጠር አድርጓል።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu #ጌጡ #አሜሪካ #ሩሲያ #ዶናልድትራምፕ #ቭላድሚርፑቲን #ኒውክሌር #ኒውስታርት #ዓለምአቀፍዜና

ፕሬዚዳንት ትራምፕ ኢራንን አስጠነቀቁ

"ተቃዋሚዎችን መግደል የምትቀጥል ከሆነ ጣልቃ እንገባለን"

ኢራን ሰላማዊ ተቃዋሚዎችን የምትገድል ከሆነ አሜሪካ ጣልቃ በመግባት እንደምታድናቸው ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ ገለጹ።

በኢራን የተለያዩ ከተሞች የኑሮ ውድነትን እና የአገሪቱ ገንዘብ የመግዛት አቅም ማሽቆልቆሉን በመቃወም በርካታ ሰዎች አደባባይ ወጥተው ድምጻቸውን ማሰማት ከጀመሩ ቀናት ተቆጥረዋል። በዚህም ሳቢያ ትራምፕም ኢራን ተቃዋሚዎችን በጭካኔ በጥይት የምትገድል ከሆነ "እርምጃ ለውሰደ ዝግጁ ነን" በማለት በትሩዝ የማኅበራዊ ሚዲያ ገጻቸው ላይ አስፍረዋል።

ትራምፕ ይህንን ያሉት ከሦስት ዓመት ወዲህ በኢራን ውስጥ ያጋጠመ ነው በተባለው የአሁኑ ተቃውሞ በርካታ ሰዎች መገደላቸውን የሚያመለክቱ ዜናዎች መውጣታቸውን ተከትሎ ነው።

በተቃዋሚዎችና በመንግሥት ፀጥታ ኃይሎች መካከል ግጭት የተቀሰቀሰው ባለፈው ዕሁድ ባለሱቆች በፍጥነት እየጨመረ ያለውን የዋጋ ንረትና መንግሥት እያሽቆለቆለ ያለውን የአገሪቱን የመገበያያ ገንዘብ ለመታደግ ምንም አላደረገም በሚል ተቃውሞ ካሰሙ በኋላ ነው።

ፕሬዝዳንት ትራምፕ በመጀመሪያው የሥልጣን ዘመናቸው ከኢራን ጋር ከተደረሰው የኒውክሌር ስምምነት ከወጡ በኋላ ተነስቶላት የነበረውን ማዕቀብን በአውሮፓውያኑ 2018 መልሰው ስለጣሉባት የኢራን ምጣኔ ሀብት ችግር ውስጥ ገብቶ ቆይቷል።

በኢራን የተለያዩ ግዛቶች ውስጥ የሚካሄደው ተቃውሞ እየተባባሰ የቀጠለ ሲሆን፣ የፀጥታ ኃይል አባላትን ጨምሮ የሰው ሕይወት እያለፈ መሆኑን ቢቢሲ ዘግቧል።

የኒኩሊየር ማበልፀግ እንደምቀጥል አለም ይወቀው !/ኢራን /
‎
‎
‎ኢራን በአለም አቀፉ የአቶሚክ ኢነርጂ ኤጀንሲ በቪየና ባካሄደው ጠቅላላ ጉባኤ ላይ በኒውክሌር ተቋሞች ላይ የሚደርሱ ጥቃቶችን የሚከለክል ውሳኔ ልታቀርብ ነው ሲል አልጀዚራ ዘግቧል። ይህ እርምጃ በሰኔ ወር ለ12 ቀናት በዘለቀው ግጭት አሜሪካ እና እስራኤል በኢራን ላይ ጥቃት ከፈጸሙ በኋላ የመጣ ነው።
‎
‎የኢራን የአቶሚክ ኢነርጂ ድርጅት ሃላፊ መሀመድ እስላሚን ጨምሮ የኢራን ከፍተኛ የኒውክሌር ባለስልጣናት ከሰኞ ጀምሮ እስከ አርብ ለሚቆየው 69ኛው የIAEA ጠቅላላ ጉባኤ ቪየና ገብተዋል። ቴህራን የውሳኔ ሃሳቡን ለማቅረብ ፍላጎት እንዳላት ብታረጋግጥም የመጨረሻውን ጽሑፍ ግን አልገለጸችም።
‎
‎ኢስላሚ ለኢራን መንግስት ሚዲያ እንደተናገረው ጉባኤው ስለ IAEA ባህሪ በተለይም ስለ ዳይሬክተሩ ራፋኤል ግሮስሲ ስጋቶችን ለማጉላት እድል ነው ብሏል።
‎
‎"ይህ አካል ምንም አይነት አቋም ሳይወስድ [በኢራን ላይ የተሰነዘረውን ጥቃት] ሳያወግዝ እና በምትኩ በጣም ገለልተኛ በሆነ መንገድ እርምጃ ስለወሰደ የኤጀንሲውን ሙያዊ ስነምግባር ማነስ አይተናል - ወደ ፍጽምና ደረጃ ድርብ ደረጃን ተግባራዊ አድርጓል" ብለዋል ። "ይህ የውሳኔ ሃሳብ ባይፀድቅም የተባበሩት መንግስታት ቻርተር በቃሉ ትክክለኛ ትርጉም መጎዳቱን ያሳያል።" ብለዋል ።
‎
‎አልጀዚራ እንደዘገበው ኢራን በጉባዔው ወቅት አባል ሀገራትን ለማግባባት አቅዳለች፣ ምንም እንኳን ባለስልጣናቱ ረቂቁ ድምጽ ለመስጠት እንኳን ላያደርገው ይችላል ቢሉም። የኢራን ምክትል የኒውክሌር ሃላፊ ቤህሩዝ ካማልቫንዲ ዋሽንግተን ሀገራት ድርጊቱን እንዲቃወሙ ግፊት እያደረገች ነው ብለዋል። "ዩናይትድ ስቴትስ የውሳኔ ሃሳቡን እንዲያግዱ በአባል ሀገራቱ ላይ ጫና እያሳደረች ሲሆን ኤጀንሲውንም ለድርጅቱ የሚሰጠውን እርዳታ እንደሚያቋርጥ አስፈራርታለች" ብሏል።
‎
‎ካማልቫንዲ በ1981 የወጣውን የተባበሩት መንግስታት የፀጥታው ምክር ቤት ውሳኔ 487ን ጨምሮ እስራኤል በኢራቅ ኦሲራክ ሪአክተር ላይ ያደረሰችውን ጥቃት የተባበሩት መንግስታት ቻርተር የጣሰ ነው በማለት ለእንደዚህ አይነት እርምጃዎች ቅድመ ሁኔታዎችን አመልክቷል። ከ1985 እና 1990 የተካሄደውን የ1985 እና 1990 የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የውሳኔ ሃሳቦችን በመጥቀስ የተጠበቁ የኒውክሌር ተቋማት ጥበቃን አጽንኦት ሰጥተዋል።
‎
‎
‎አሜሪካ እ.ኤ.አ. በ2015 በዶናልድ ትራምፕ ከኢራን የኒውክሌር ስምምነት ከወጣች በኋላ በ2018 የIAEA ገዥዎች ቦርድ በቴህራን ላይ አራት የውግዘት ውሳኔዎችን አሳልፏል። ኢራን ፕሮግራሟ ሲቪል እንደሆነ ትናገራለች በዚህ አመት መጀመሪያ ላይ የዩናይትድ ስቴትስ የስለላ ድርጅትም ሆኑ IAEA ቴህራን የኒውክሌር ጦር መሳሪያ እያሳደደች ስለመሆኗ ማስረጃ አላገኙም ሲል አልጀዚራ ዘግቧል።
‎
‎ኢራን ከሰኔ 13 ጀምሮ ቴህራንን የጥበቃ እርምጃዎችን አትከተልም ብሎ ካወጀ በኋላ IAEA መንገዱን እየጠራች ነው ስትል እየከሰሰች ትገኛለች ።
‎
‎የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ አባስ አራግቺ ከቦምብ ፍንዳታው በኋላ የተቋረጠውን ፍተሻ እንደገና ለመጀመር ባለፈው ሳምንት በካይሮ ከአይኤኢኤ ጋር ስምምነት ላይ የደረሱ ሲሆን ጥቃት የደረሰባቸውን ጨምሮ ሁሉንም ተቋማት የሚሸፍነው ስምምነቱ በከፍተኛ የብሄራዊ ደህንነት ምክር ቤት ጸድቋል ብሏል።
‎
‎የጠቅላይ መሪ አያቶላ አሊ ካሜኔይ ተሿሚዎችን፣የመንግስት መሪዎችን እና ወታደራዊ አዛዦችን ያካተተው ምክር ቤቱ በእሁድ መግለጫው ድጋፉን አረጋግጧል። "በኢራን እስላማዊ ሪፐብሊክ ሪፐብሊክ እና በኒውክሌር ተቋማቱ ላይ - ከዚህ ቀደም የተቋረጡ የፀጥታው ምክር ቤት ውሳኔዎችን እንደገና ማተግበርን ጨምሮ - ማንኛውም የጥላቻ እርምጃ ቢወሰድ የእነዚህ ዝግጅቶች ትግበራ ይታገላል" ሲል አስታውቋል ።
‎
‎
‎የኔታ ቲዩብ ዘጋቢ ታዴ የማመይ ልጅ
‎

የምዕራባውያን እኛ ብቻ አካሄድ እናወግዛለን ! /ቻይናና ሩሲያ /
‎
‎
‎የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የፀጥታው ምክር ቤት ቋሚ አባላት የሆኑት ቻይና እና ሩሲያ ከአስር አመታት በፊት በኒውክሌር ስምምነት መሰረት የተፈታውንና ለተወሰኑ ጊዜ ተነስቶ የነበረዉን በቴህራን ላይ የተወሰደ የ ማዕቀብ እርምጃ የአውሮፓ ሀገራት እንደገና ለመጣል የወሰዱትን እርምጃ ውድቅ ማድረጓን እንደሚደግፉና ከኢራን ጎን እንደሚቆሙ መናገራቸው ተሰማ ።
‎
‎ በብሪታንያ ፣ ፈረንሳይ እና ጀርመን ማዕቀቡን ወዲያውኑ ለማደስ የወሰዱት እርምጃ “የማቅለሽለሽ ጨቋኝ ዘዴ” ተብሎ በሚጠራው “በሕጋዊ እና በሥርዓት ጉድለት” ነው ሲሉ የቻይና፣ ሩሲያ እና ኢራን የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሮች የተፈረመ ደብዳቤ ላይ ገልፀዉታል ።
‎
‎የነገሩ ጅማሮ እንዲህ ነበር እ.ኤ.አ. በ2015 ከዓለም ኃያላን ሀገራት የኒኩሊየር ጉዳይ ስምምነት ነበራቸው በስምምነቱም ቻይና ፣ ሩሲያና ኢራን ከሦስቱ የአውሮፓ ሀገራት ጋር ፈራሚዎች ይገኙበት የነበረ ነገር ግን የዩኤስ ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ በመጀመሪያው የስልጣን ዘመናቸዉ እ.ኤ.አ. በ2018 አሜሪካን ከስምምነቱ በማስወጣት አውሮፓውያን የኢራንን የኒውክሌር መርሃ ግብር በመገደብ ኢራንን በመወንጀል የማዕቀብ መአት አወረዱባት ኢኮኖሚዋን ያሽመደምዱት ገቡ ቴህራን ግን ጫናዉን በመቋቋም መርሀ ግብሯን ቀጥላ ዛሬ ላይ ደረሰች ይህም ያሳሰባቸው ሀገራት
‎ከአለም አቀፍ የገንዘብ ማዕቀብ እፎይታ ያስገኘላትን ስምምነቱን በመጣስ ኢራንን በመወንጀል "የመመለስ ዘዴ" ባለፈው ሳምንት ጀምረዋል ።
‎
‎በሰኔ ወር አጋማሽ ላይ እስራኤል እና ዩኤስ የኢራን የኒውክሌር ግንባታዎችን ቦምብ ካደረሱ በኋላ ኢራን እና ኢ3 አዲስ የኒውክሌር ስምምነት ላይ ያነጣጠረ ውይይት አድርገዋል ይህን ተከትሎ ባወጡት መግለጫ ዳግም በኢራን ላይ መአቀብ ለመጣል መታሰቡ በጭራሽ እንደማይቀበሉት ገልፀዋል ።
‎
‎የኢራን ውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አባስ አራክቺ ሰኞ ዕለት በኤክስ ላይ በለጠፉት ደብዳቤ ላይ በብሪታንያ ፣ ፈረንሳይ እና ጀርመን የወሰዱት እርምጃ "የተባበሩት መንግስታት የፀጥታው ምክር ቤት ስልጣንን እና ተግባራትን አላግባብ ይጠቀማል" ብለዋል ።
‎
‎
‎የኢራን የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር በኤክስ ላይ በሰጡት መግለጫ “ከባልደረቦቼ፣ ከቻይና እና ሩሲያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሮች ጋር በቲያንጂን የተፈራረሙት የጋራ ደብዳቤ፣ አውሮፓውያን ድንገተኛ ጥቃት ለመሰንዘር የሚደረገው ሙከራ በህጋዊ መልኩ መሠረተ ቢስ እና ፖለቲካዊ አጥፊ ነው የሚለውን ጽኑ አቋም የሚያንፀባርቅ ነው” ብለዋል ሲል የዘገበው ሞስኮ ታይምስ ነዉ ።
‎
‎የኔታ ቲዩብ ዘጋቢ ፦ ታዴ የማመይ ልጅ

በኢራን ላይ ማዕቀብ እንዲጣል አንፈቅድም /ሩሲያ እና ቻይና/
‎
‎
‎ሩሲያ እና ቻይና በብሪታንያ፣ በጀርመን እና በፈረንሳይ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት በኢራን ላይ በኒውክሌር መርሃ ግብሯ ላይ የተጣለውን ማዕቀብ እንደገና ሊጥል የሚችል ማስፈራራቱና እንደገና የመቅጣት ሂደት ለመጀመር የወሰኑትን ውሳኔ ማወገዛቸው ተነገረ ።
‎
‎ኢ 3 በመባል የሚታወቁት ሦስቱ የአውሮፓ ሀገራት ኢራን የአለም አቀፍ ማዕቀቦችን በማንሳት የኒውክሌር ጦር መሳሪያ አቅም እንዳታዳብር ለመከላከል ያለመ
‎እርምጃ ለመዉሰድ የ30 ቀናት ማስጠንቀቂያ ሰጥቷል ።
‎
‎በዚህ ጊዜ የተባበሩት መንግስታት የማዕቀብ እፎይታን ለመቀጠል ቅጣቶች እንደገና እንዳይተላለፉ ለመከላከል አዲስ ውሳኔ መወሰድ አለበት።
‎
‎በዚህም መሰረት ተቃዉሞዉን ገገለፀዉ የሩሲያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር አርብ ዕለት በሰጠው መግለጫ “እነዚህን የአውሮፓ ሀገራት ድርጊቶች አጥብቀን እናወግዛለን እና የዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ውድቅ እንዲያደርጋቸው እንጠይቃለን” ሲል ለ 2015 የኒውክሌር ስምምነት ውድቀት አሜሪካ እና አውሮፓውያንን ወቅሷል ።
‎
‎ቻይና የአውሮፓ ሀገራት የወሰዱት እርምጃ “ገንቢ አይደለም” ስትል ተናግራለች።
‎
‎የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ቃል አቀባይ ጉኦ ጂያኩን "የኢራን የኒውክሌር ጉዳይ አሳሳቢ ደረጃ ላይ ነው ያለው። የፀጥታው ምክር ቤት የማዕቀብ መመለሻ ዘዴን ማስጀመር ገንቢ አይደለም እና የኢራንን የኒውክሌር ጉዳይ ፖለቲካዊ እና ዲፕሎማሲያዊ እልባት ያዳክማል" ሲሉ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ቃል አቀባይ ጉኦ ጂያኩን አርብ ዕለት ለመደበኛ የመገናኛ ብዙሃን ገለጻ ተናግረዋል።
‎
‎ኢራን እርምጃውን ቀደም ብሎ ተቃወመችው የገለፁ ሲሆን የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አባስ አራግቺ ከአውሮፓ አቻዎቻቸው ጋር ባደረጉት ጥሪ “ፍትሃዊ ያልሆነ” እና “ምንም ዓይነት የሕግ መሠረት የለሽ ነው” ብለዋል ።
‎
‎"የኢራን እስላማዊ ሪፐብሊክ ለዚህ ህገወጥ እና ያልተፈቀደ እርምጃ ተገቢውን ምላሽ ይሰጣል" ብለዋል. ከሰዓታት በኋላ የኢራን ውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር በሰጠው መግለጫ የአውሮፓ ሀገራት እርምጃ ከተባበሩት መንግስታት የኒውክሌር ተቆጣጣሪ ኤጀንሲ ጋር ያለውን ቀጣይነት ያለው ትብብር "በጣም ይጎዳል" ብሏል።
‎
‎የኢራኑ የፓርላማ አባል ሆሴን-አሊ ሃጂ-ዴሊጋኒ ለታስኒም የዜና ወኪል እንደተናገሩት የአውሮፓውያን እርምጃ ምላሽ ፓርላማው ሀገሪቱን ከኒውክሌር ጦር መሳሪያዎች ውል ውጭ የሚያደርግ ህግ እያቀደ ነው ።ብሏል
‎
‎የፓርላማ አባል ለኤጀንሲው እንደተናገሩት ረቂቅ ህጉ በአጀንዳው ላይ ነው እናም በሚቀጥለው ሳምንት የህግ ግምገማ እና የማፅደቅ ሂደትን ያካሂዳል ፣ የተባበሩት መንግስታት ማዕቀብ እንደገና ሊተገበር ስለሚችል ፣ ከምዕራቡ ዓለም ጋር ተጨማሪ የኒውክሌር ድርድር ትርጉም አይሰጥም ።
‎
‎ብቸኛው አማራጭ ከአውሮፓ ትሪዮ ጋር ያለውን ግንኙነት ሙሉ በሙሉ ማቋረጥ ብቻ ነው ብሏል።
‎
‎ኢራን ለኃይል የኒውክሌር ሃይል ያስፈልጋታል ስትል ምዕራባውያን ግን የአቶሚክ ቦምብ ለመስራት እየሞከረች ነው ብለው ሲፈሩ ቆይተዋል ሲል አልጀዚራ ዘግቧል ።
‎
‎
‎የኔታ ቲዩብ ዘጋቢ ፦ ታዴ የማመይ ልጅ
‎

የኢራን ዲፕሎማቶች የኒውክሌር ንግግርን በድጋሚ ለማስጀመር ከአውሮፓ ባለስልጣናት ጋር ተገናኙ

እስራኤል ሰኔ ላይ በኢራን የኒውክሌር ተቋማት ላይ ጥቃት ከፈፀመች ወዲህ ለመጀመሪያ ጊዜ የኢራን ዲፕሎማቶች የኒውክሌር ንግግር ለማድረግ ከዩናይትድ ኪንግደም፣ ከጀርመን እና ከፈረንሳይ አቻዎቻቸው ጋር ተገናኙ።
የ12 ቀናት ጦርነት ያስነሳው እና አሜሪካ በበርካታ የኢራን የኒውክሌር ጣቢያዎች ላይ የቦምብ ጥቃት እንድፈጽም ያደረገው የእስራኤል ጥቃት መከሰቱን ተከትሎ አሜሪካ እና ኢራን ሲያደርጉት የነበረው የኒውክሌር ድርድር በድንገት ተቋርጦ ነበር።
'ኢ3' በመባል የሚታወቁት በድርድሩ ላይ የተሳተፉት ሶስቱ የአውሮፓ ኃያላን ሀገራት፤ አሁን በተጀመረው የኒውክሌር ድርድር ላይ እስከ ነሐሴ ወር መጨረሻ ድረስ ምንም መሻሻል የማይታይ ከሆነ በኢራን ላይ እንደገና ማዕቀብ እንደሚጥሉ አስጠንቅቀዋል።
የኢራን የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ዲኤታ ካዜም ጋሪባባዲ "ከባድ፣ ግልጽ እና ዝርዝር" ውይይት ማድረጋቸውን እና ምክክሩን ለመቀጠል መስማማታቸውን ተናግረዋል።
ጋሪባባዲ በዚህ ሳምንት መጀመሪያ ላይ፤ በኢራን ላይ ማዕቀብ መጣል የሚለውን ሀሳብ መቀስቀስ "ሙሉ በሙሉ ህገወጥ" እንደሚሆን ተናግረው ነበር።

ከዚህ ቀደም በኢራን የኒውክሌር ፕሮግራም ላይ ተጥሎ የነበረው ማዕቀብ የተነሳው፤ በ2015 ቴህራን ከአሜሪካ፣ ዩናይትድ ኪንግደም፣ ፈረንሳይ፣ ቻይና፣ ሩሲያ እና ጀርመን ጋር የኒውክሌር ስምምነት ከፈጸመች በኋላ ነበር።
ይሁን እንጂ አራን የኒውክሌር መሳሪያ ለማምረት ጥረት እያደረገች ነው መባሉን ተከትሎ ለዓመታት የዘለቀ ውጥረት ተፈጥሮ ቆይቷል። ኢራንን ይህንን ክስ አትቀበለውም። በስምምነቱ መሰረት ኢራን የኒውክሌር እንቅስቃሴዋን ለመገደብ እንዲሁም ዓለም አቀፍ ተቆጣጣሪዎች እንዲገቡ ለመፍቀድ ተስማምታ ነበር።
ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ በአውሮፓውያኑ 2018 በመጀመሪያ የስልጣን ዘመናቸው ወቅት ስምምነቱ ኢራን የኒውክሌር ቦምብ እንዳትሰራ ለመከላከል ያደረገው አስተዋጽኦ እምብዛም ነው በማለት ሀገራቸውን ከስምምነቱ አስወጥተው ነበር።
ሁሉም የአሜሪካ ማዕቀቦች በድጋሚ በኢራን ላይ ጥለዋል።

ኢራን በበኩሏ በስምምነቱ የተጣለባትን ገደብ በመጣስ ለዚህ የአሜሪካ እርምጃ የአጸፋ ምላሽ ሰጥታለች።
ዩናይትድ ኪንግደም፣ ጀርመን እና ፈረንሳይ፤ ኢራን እስከ ጥቅምት ባሉት ወራት ውስጥ የኒውክሌር ፕሮግራሟን ለመገደብ ካልተስማማች ከባድ ማዕቀቦችን በድጋሚ እንደሚጥሉ ዝተዋል።
አዲሱ ንግግር አርብ ዕለት ከጀመረ በኋላ የዓለም አቀፉ የአቶሚክ ኢነርጂ ኤጀንሲ ዋና ዳይሬክተር፤ ኢራን የኒውክሌር ፕሮግራሟን በተመለከተ በቴክኒክ ደረጃ ውይይቶችን እንደገና ለመጀመር ዝግጁ መሆኗን ጠቁማለች ብለዋል።
ዋና ዳይሬክተሩ ራፋኤል ግሮሲ አክለውም ኢራን ስለ ተቋማቷ እና ስለ እንቅስቃሴዎቿ ግልጽ ልትሆን እንደሚገባ ተናግረዋል።
"የሚወሰዱ ጥንቃቄዎች ምን መሆን አለባቸው የሚለውን በተመለከተ ኢራንን ማዳመጥ አለብን" ብለዋል።
የኢራን የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ቃል አቀባይ እስማኤል ባጋኢ፤ የኢ3 ሀገራት ስብሰባውን "የቀድሞውን ገንቢ ያልሆነ ፖሊሲያቸውን ለመካስ" ሊጠቀሙበት ይገባል ሲሉ ለሀገሪቱ የመንግስት መገናኛ ብዙኃን ተናግረዋል።
ሶስቱም ሀገራት ሰኔ ላይ አሜሪካ እና እስራኤል ያደረሱትን ጥቃት በመደገፍ "ለህግ ጥሰት እና ጥቃት" አመክንዮ ሲሰጡ ነበር በማለት የከሰሱት ቃል አቀባዩ፤ ኢራን በአሁኑ በሚካሄደው ውይይት ላይ ይህንን ድርጊት በመቃወም አቋሟን እንደምታሳውቅ ጠቅሰዋል።
የኢራን ፓርላማ ሰኔ ላይ ከእስራኤል እና ከአሜሪካ ጋር የተፈጠረው ውጥረት ከፍተኛ ደረጃ ላይ መድረሱን ተከትሎ ሀገሪቱ ከተባበሩት መንግስታት የኒውክሌር ተቆጣጣሪ ድርጅት ጋር ያላትን ትብብር ማቋረጡ ይታወሳል።

BBC