ከኒኮቲንና ትምባሆ ነጻ ቀን

አዲስ አበባ፣ ግንቦት 3፣ 2018 (ኤፍ ኤም ሲ) የዓለም ትምባሆ የማይጨስበት ቀን በየዓመቱ ግንቦት ወር ላይ ትምባሆ መጠቀም ወይም ለትምባሆ ጭስ መጋለጥ የሚያስከትላቸውን ጉዳቶች ሊያስገነዝቡ በሚችሉ ልዩ ልዩ ዝግጅቶች ይከበራል፡፡

በተለይም መንግሥታት፣ ህብረተሰቡና ውሳኔ ሰጪ አካላት የትምባሆን ዘርፈ ብዙ የጤና ጉዳቶችና ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ችግሮችን በመገንዘብ ቁጥጥሩን እንዲያግዙ ጥሪ ይቀርብበታል።

ዘንድሮም በዓለም ዓቀፍ ደረጃ ለ39ኛ ጊዜ እንዲሁም በሀገራችን ለ34ኛ ጊዜ ‘ለኒኮቲንና ለትምባሆ ሱሰኝነት አጋላጭ የሆኑ ስልቶችን እናጋልጥ’ በሚል መሪ ቃል እየተከበረ ይገኛል፡፡

የዚህ ዓመት የትኩረት አቅጣጫ በዋናነት ከጊዜ ወደ ጊዜ በከፍተኛ ሁኔታ እየጨመረ የመጣውን የትምባሆ እና የኒኮቲን ምርቶች አጠቃቀም ድብቅና አሳሳች መረጃዎችንና የተለያዩ ስልቶችን በተመለከተ ለማህበረሰቡ ግንዛቤ መፍጠር ነው፡፡

በዚህም መሰረት የዚህ ዓመት የዓለም የትምባሆና ኒኮቲን ነጻ ቀን ዋና ዓላማ ከሱሰኝነት መከላከልና ወደፊት የሚኖረውን የአጫሾች ቁጥር መቀነስ መሆኑን የኢትዮጵያ የምግብና መድኃኒት ባለስልጣን መረጃ ያመለክታል።

የትንባሆ አጠቃቀም ለበርካታ የጤና ስጋቶች አጋላጭ መሆኑን የሚገልጸው ባለሰልጣኑ፤ አፋጣኝ እና የረጅም ጊዜ ጉዳት፡ ልብ እና ደም ዝውውር፣ የመተንፈሻ አካላት እና ስኳር በሽታን ጨምሮ ከ20 በላይ ለሚሆኑ የካንሰር አይነቶች እንደሚያጋልጥ ያብራራል።

በየዓመቱ በዓልም ላይ ከ8 ሚሊየን በላይ ሰዎች ከትምባሆ ጋር በተያያዘ ለህልፈተ ህይወት የሚዳረጉ ሲሆን፤ ህጻናትን ጨምሮ 1 ነጥብ 3 ሚሊየን አጫሽ ያልሆኑ ሰዎች ሌሎች በሚያጨሱት የተነሳ ለሞትና ለበሽታ ይዳረጋሉ።

ችግሩን ለመከላከል በሚደረገው ጥረት ውስጥ የትንባሆ ኢንዱስትሪው አሳሳች ስልቶችን በመጠቀም አዳጊዎችን ዋነኛ ኢላማ አድርገው መንቀሳቀሳቸው ከፍተኛ ፈተና መሆኑ ይነገራል።

ምርቶቹ ማራኪ እንዲሆኑ እንደ ቸኮሌት፣ ቫኒላ እና ፍራፍሬ ያሉ ጣዕሞችን መጠቀማቸው እንዲሁም ሲጋራን በረቀቀ ቴክኖሎጂ (እንደ ኢ-ሲጋራ) መተካት ችግሩን ያወሳስበዋል።

በመሆኑም የኢንዱስትሪውን ተለዋዋጭ ስልቶች በማጋለጥ ችግሩን ለመከላከል የተቀናጀ ጥረት ይጠይቃል።

በመሆኑም መንግሥት፣ ሚዲያ፣ ወላጆች እና ሲቪክ ማህበራት በቅንጅት መስራት ይኖርባቸዋል።

የትምባሆ አብዛኛው ተጠቃሚዎች 18 ዓመት ያልሞላቸው ታዳጊዎች ናቸው ተባለ

የዓለም የጤና ደርጅት ባደረገው የዳሰሳ ጥናት መሰረት 1.3 ቢሊዮን ሰዎች  ትምባሆ ይጠቀማሉ ተብሎ ይገመታል፡፡ከዚሁ ውስጥ 84 በመቶው የትምባሆ ተጠቃሚዎች በአዳጊ እና ኢኮኖሚያዊ እድገታቸው በመፋጠን ደረጃ ያሉ ሀገራት ናቸው፡፡

የአዲስ አበባ ምግብና መድኃኒት ባለስልጣን የምግብና ጤና ነክ ቁጥጥር ዳይሬክቶሬት አቶ እስጢፋኖስ ጌታቸዉ ለብስራት ሬዲዮ እንደገለፁት የትንባሆ አብዛኛው ተጠቃሚዎች 18 ዓመት ያልሞላቸው ታዳጊዎች መሆናቸውን ገልጸዋል፡፡በአዋጅ 11/12 2011 መሰረት ከ21 ዓመት በታች የሆኑ ታዳጊዎች  ትምባሆ ሲሸጡ እና ሲጠቀሙ ከተገኙ እርምጃ እንደሚወሰድባቸው ይታወቃል።

ትንባሆ ማጨስ የሚያስከትላቸው ከባድ አደጋዎች እንዳሉ በህክምና ባለሙያዎች የሚገለፅ ሲሆን ከእነዚህም መካከል ካንሰር፣ የልብ ህመም፣ ስትሮክ፣ የሳንባ እና የስኳር በሽታ እንዲሁም የቆዳ እርጅና ማፋጠን ዋንኛዎቹ ናቸው

መረጃዎች እንደሚጠቁሙት 120 ሚሊዮን ሰዎች  ከትምባሆ መጠቀምና ተጋለጭነት ጋር ተያያዞ ለጤና ችግሮች ይጋለጣሉ፡፡

seledadotio
seledadotio

የጉበት መስባት ምን ማለት ነው?

✍ከፍተኛ የሆነ የስብ ክምችት በጉበት ላይ ሲኖር የጉበት መስባት(Fatty Liver) ይባላል። ትንሽ መጠን ያለው የስብ ክምችት እንደ ችግር አይቆጠርም።

✔️እንደሚታወቀው ጉበት ከሰውነታችን አካል ክፍሎች በትልቅነቱ 2ኛ ደረጃ ሲሆን በምግብና መጠጥ አማካኝነት ወደ ሰውነታችን የገቡ ነገሮችን በማጣራትና በመፈተሽ ሰውነትን ሊጎዱ የሚችሉ ነገሮችን በማስወገድና የጉዳት መጠናቸውን በመቀነስ ሰውነት ላይ ሊደርስ የሚችልን ከባድ ችግር ያስቀራል።

✔️መጠኑ የጨመረ የስብ መጠን ለጉበት መጠቃትና መመረዝ ያጋልጣል። ይህም ጉበት ላይ ጠባሳ እንድፈጠር ያደርጋል። ይህ ደግሞ ጉበት ስራውን በአግባቡ እንዳያከናውን ያደርገዋል።
✅በጉበት ውስጥ ስብ ሲከማች ሊታዩ የሚችሉ ምልክቶች
👉 የጉበት ጠባሳ መፈጠር 
#የጉበት ጠባሳ ካለ የሚታዩ ምልክቶች

1. የክብደት መቀነስና ድካም ስሜት
2. በአፍንጫ ደም መፍሰስ
3. የቆዳ ማሳከክ
4. ቆዳና አይን ቢጫ መሆን
5. የሆድ ህመም
6. የሆድ ማበጥ
7. የእግር ማበጥ
8. ግራ መጋባት
#በጉበት ላይ ለምን ስብ ይጠራቀማል?
👉ብዙ ጣፋጭ ተጠቃሚ መሆን
👉መጠኑ ከፍ ያለ አልኮል መጠጣት
ችግሩን የሚያባብሱ ነገሮች
👉 ውፍረት
👉 ከፍተኛ ደም ግፊት
👉ስኳር በሽታ
👉ብዙ ስብ በሰውነት ውስጥ መከማቸት
👉የጉበት ቫይረስ ሲ
👉መድሀኒቶች(methotrexate, tamoxifen, amiodorone and valproic)
👉ለመርዛማ ነገሮች መጋለጥ
👉እርግዝናና ሌሎችም ናቸው።

መመርመሪያ መንገዶች

👉የተለያዩ ጥያቄዎች በመጠየቅ
👉የተለያዩ ምልክቶችን በማየት
👉የደም ናሙና በመውሰድ
👉ከጉበት ናሙና በመውሰድ
ህክምናው
👉የሚታዘዝ መድሀኒት ባይኖርም አልኮልን ባለመጠጣት፡ ክብደትን በመቀነስና የባለሙያ ምክርንና ክትትልን በማክበር መቀነስና ከችግሩ መላቀቅ ይቻላል።

seledadotio
seledadotio

የገላ መጥፎ ጠረን

✅ ላብ በራሱ የሰውነት ሽታን አያመጣም ፣ የሰው ላብ ሽታ የለውም ማለት ይቻላል።በአንድ ሰው ቆዳ ላይ በባክቴሪያ ምክንያት የሰውነት ሽታ የሚከሰተው በላብ ውስጥ የፕሮቲን ሞለኪውሎችን በማፍረስ እና በዚህም ምክንያት ሽታ በማምረት ነው።

✅ የሰውነት ሽታ የተለመደ ችግር ነው ። ምንም እንኳን የእሱ መንስኤዎች ብዙውን ጊዜ በአንድ ሰው ንፅህና አጠባበቅ ልምዶች ላይ ቢሆኑም ፣ የሰውነት ሽታ በአንዳንድ አጋጣሚዎች የበለጠ ከባድ የጤና ሁኔታን ሊያመለክት ይችላል።

✅ ይኸ ችግር ሊከሰት የሚችለው በላብ ውስጥ የበሽታ አምጭ ረቂቅ ህዋሳት ሽታ በሚፈጠሩበት ጊዜ ነው፡፡ ይህ መጥፎ ሽታ በምግብ ፣ በንህጽና ፣በጤና ፣ በጾታ እና በአንዳንድ የመድሃኒት ዓይነቶች አወሳሰድ ላይ ይወሰናል፡፡ ችግሩ የሚነሳው ከእጅ ፣ከእጅ ንፍፊት ፣ ከብልት ፣ ከብብት እና ከፊንጢጣ አካባቢዎች ነው፡፡

✅አጋላጭ ሁኔታዎች (risk factors)

👉የሆድ ድርቀት፣ በቂ ፈሳሽ አለመውሰድ
👉ሁል ጊዜ ፕሮቲን ያላቸውን ምግቦች ማዘውተር
👉አልኮል ፣ሲጋራና ጫት መጠቀም
👉የቫይታሚን እጥረት መኖር
👉ጥሩ ጠረን የሌለው ዶድራንት መጠቀም
👉ስኳር የሚበዛባቸውን ምግቦች እና መጠጦች አዘውትሮ መጠቀም

👉 ከመጠን በላይ ውፍረት
👉ቅመም የበዛባቸው ምግቦችን መመገብ
👉የተወሰኑ የሕክምና ሁኔታዎች - የስኳር በሽታ ፣ የኩላሊት ወይም የጉበት ችግሮች ፣ ከመጠን በላይ እንቅስቃሴ  በተለመደው የሰውነትዎ ሽታ ላይ ለውጥ ሊያስከትሉ ይችላሉ።
👉በአንዳንድ አጋጣሚዎች ግን አንድ ያልተለመደ የሰውነት ሽታ የከፋ ነገር ምልክት ሊሆን ይችላል። ለምሳሌ ሽንት መሰል ሽታ የኩላሊት ወይም የጉበት ችግሮች ማለት ሊሆን ይችላል።

👉ውጥረት ወይም መጨናነቅ/stress- ውጥረት የአፖክሪን ዕጢዎችዎ (apocrine glands) የትርፍ ሰዓት ሥራ እንዲሠሩ ያደርጋቸዋል። ያስታውሱ ፣ እነዚህ ሽታ ያለው ላብ የሚያመጡ እጢዎች ናቸው።

👉በዘር/genetics- አንዳንድ ሰዎች ከሌሎች ይልቅ የሰውነት ሽታ ለማዳበር በጣም የተጋለጡ ናቸው።

✔️ጾታ ይህ ችግር ሴቶች ላይ ቢከሰትም ወንዶች ላይ ግን በይበልጥ ይከሰታል፡፡ 

✔️ የሰውነት ጠረንን ለመቀነስ የሚረዱ ምክሮች

👉 አዘውትሮ ሞቅ ባለ ውሃ መታጠብ ቢያንስ በቀን አንድ ጊዜ (በተለይ በሞቃታማ ፣ እርጥበት አዘል በሆኑ አካባቢዎች ፣ በቀን ሁለት ጊዜ ገላ መታጠብ።)

✍ ፀረ-ባክቴሪያ ሳሙና ይጠቀሙ

✍ የብብትን ንህጽህና መጠበቅ

✍ሽቶ ትክክለኛ የሽቶና የዲዎደረንት ምርቶችን ይምረጡ።

✍ አየር የሚያዘዋውሩ ልብሶችን እና ሰውነት ላይ የማይጣበቁ ልብሶችን ይልበሱ።

✍ ላብ በቆዳ ላይ የሚይዙ ጨርቆችን ያስወግዱ። እነዚህ የሰውነት ሽታ እንዲዳብር የተሻለ የመራቢያ ቦታን ይፈቅዳሉ።

✍ ቅመማ ቅመሞችን ወይም ሚያቃጥሉ ምግቦችን ከአመጋገብዎ ያስወግዱ ወይም ይቀንሱ። እንደ ቃሪያ ፣ ነጭ ሽንኩርት ፣ ቁንዶ በርበሬ ፣ ብሮኮሊ እና ሽንኩርት ያሉ ጠንካራ የሚሸቱ ምግቦች የበለጠ የበዛ ላብ ሊያስከትሉ ይችላሉ።

✍ የአልኮል መጠጥ በላብዎ ሽታ ላይ ተጽዕኖ ሊያሳድር ይችላል።
✍ በቀን 8-10 ብርጭቆ ንፁህ ውሃ መጠጣት

✍ በብብት እና በሌሎች የሰውነት ክፍሎች ያለ ፀጉርን መላጨት ። ፀጉሩ ላብ ይይዛል እና ባክቴሪያዎች ሊበቅሉ የሚችሉበት ጥሩ አከባቢን ይፈጥራል።

- ፀጉርን ማስወገድ የሰውነት ሽታ ለመቆጣጠር  ይረዳል።

seledadotio
seledadotio

#ጤናመረጃ

የአብሽ 10 የጤና ጥቅሞች!! ሼር

አብሽ ለጤና ምን ያህል ጠቃሚ እንደሆነ ያውቃሉ?

ለልብ ድካም፣ ለደምግፊት፣ ኮሌስትሮል ለመቀነስ፣ ለጨጓራና በስካር በሽታ ለሚሰቃዩ ፍቱን መድሃኒት ነው::ገና ለወለዱ እናቶችም የጡታቸውን መጠን የተወሰነ ለመጨመር ይጠቅማል።

ጥቅሞቹ በዝርዝር ቀጥሎ ቀርበዋል፦

※የስኳር በሽታን ለመቆጣጠር ይረዳል፦ አብሽ ደም ውስጥ የሚገኘውን የስኳር መጠን በመቆጣጠር ኢንሱሊን መቋቋምን ይቀንሳል።

※የልብ በሽታን ያስወግዳል፦የልብ ጉዳትን ለመከላከልና ኦክሲዳቲቭ ውጥረት ለማስወገድ ይረዳል።

※የወር አበባ ቁርጥማትን ያስታግሳል፦አብሽ ከቁርጥማት በተጨማሪ ራስ ምታት፣ ማቅለሽለሽና ድካምን ለመቀነስ ይረዳል።

※የጡት ወተት ምርትን ያሻሽላል፦አብሽን መጠጣት የወተት ምርትን የሚጨምር ውህድ ስላለው፤ ለሚያጠቡ እናቶች ይረዳል።

※የምግብ መፍጨት ችግርን ይረዳል፦የሆድ ድርቀትንና ከጨጓራ መቆጣት የተነሳ ለሚከሰት የምግብ መፍጨት ችግርን ለመከላከል ይረዳል።

※የጸጉር መሳሳትን ለመከላከልና ለፀጉር እድገት ጠቃሚ ነው።የተፈጨ አብሽን ሳይወፍር በብርጭቆ ውሀ በማዋሀድ መቀባት።

※ አብሽ መጠጣት አቅም ማጣትን ለማከምና የወሲብ ችሎታን ለመጨመር ይረዳል።

※አብሽ መጠጣት ብጉርን ለመከላከል ይረዳል።

※ፀረ-እርጅና ጥቅም አለው፦ለቆዳችን አስደናቂ ጠቀሜታ ያለው ሲሆን እንደ የቆዳ መጨማደድና ቀጫጭን መስመርን ያስወግዳል።

※ቆዳን ለማርጠብ፦ የአብሽ የሚሙለጨለጨው በሀሪ የደረቁ ቆዳዎችን በማስወገድ ቆዳችን እንዲረጥብ ይረዳናል።

አጠቃቀሙ፣ በ1ብርጭቆ ውሃ ውስጥ 2 የሾርባ ማንኪያ የተፈጨ አብሽ በማዋሀድ መጠጣት።ተፈጥሯዊ ስለሆነ ምንም አይነት ጉዳት የለውም።ክብደት እንዳይጨምሩ በመጠኑ ይጠቀሙ።

ጠቃሚ ነውና ለወዳጆ ያካፍሉ! ሼር!

seledadotio
seledadotio

Yederaw Support:
አምስቱ ድምፅ አልባ ገዳዮች
#ethiopia | ምንም አይነት የህመም ስሜት ወይም ምልክት ሳያሳዩ በውስጣችን ለዓመታት በመደበቅ ድንገተኛ እና አደገኛ የጤና እክል ስለሚያደርሱ አምስት አደገኛ በሽታዎች (ድምፅ አልባ ገዳዮች)ን እንሆ

1. የደም ግፊት (Hypertension)

ይህ የጤና እክል በህክምናው ዓለም ቀዳሚው ድምፅ አልባ ገዳይ በመባል ይታወቃል። የደም ግፊት ምንም አይነት ምልክት ሳያሳይ የደም ቧንቧዎችን እያጠበበ እና እየጎዳ ለአስርት ዓመታት በሰውነታችን ውስጥ ሊቆይ ይችላል። በሽታው ስር እየሰደደ ሲሄድም ለድንገተኛ የጭንቅላት ውስጥ ደም መፍሰስ (ስትሮክ) እና ለልብ ድካም ይዳርጋል።

ይህንን ለመከላከል ጨው የበዛባቸውን ምግቦች ከአመጋገብ ውስጥ ማስወገድ፣ መደበኛ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማድረግ እንዲሁም ውጥረትና ጭንቀትን መቀነስ ይመከራል።

2. ከፍተኛ ኮሌስትሮል እና የደም ስር መጥበብ (Atherosclerosis) በደማችን ውስጥ ያለው ከመጠን ያለፈ ስብ (ኮሌስትሮል) የደም ስሮችን ቀስ በቀስ በመዝጋት የደም ቧንቧዎች ለዓመታት እንዲጠቡ ያደርጋል። እነዚህ የደም ቧንቧዎች ሙሉ በሙሉ ተዘግተው ድንገተኛ የልብ ድካም ወይም የጭንቅላት ውስጥ ደም መፍሰስ አደጋ እስከሚያደርሱ ድረስ ምንም አይነት ምልክት ላያሳዩ ይችላሉ።

ስብ የበዛባቸው እና የተቀነባበሩ ምግቦች፣ ከመጠን በላይ ውፍረት፣ ማጨስ፣ አልኮል ማብዛት እንዲሁም የዘር ውርስ ተጠቃሽ ናቸው።

3. ስር የሰደደ የኩላሊት በሽታ (Chronic Kidney Disease)

የዚህ በሽታ አስከፊነቱ ኩላሊት ከ90 በመቶ በላይ ሥራዋን እስክታቆም ድረስ ምንም ምልክት አለማሳየቱ ነው። አንድ ሰው በሽታው ገብቶበት ሰውነቱ ማበጥ ከጀመረ በኋላ ወደ ህክምና ተቋም ቢሄድ ለህክምና ጊዜው እንደረፈደ ሊቆጠር ይችላል።

አይነት 2 የስኳር በሽታ፣ የደም ግፊት፣ ውፍረት፣ ማጨስ፣ የኩላሊት ኢንፌክሽን ወይም ጠጠር፣ የሽንት ፊኛ መዘጋት፣ የህመም ማስታገሻዎችን አብዝቶ መውሰድ እና በቂ ውሃ አለመጠጣት ችግሩን ያፋጥኑታል።

4. አይነት 2 የስኳር በሽታ (Type 2 Diabetes)

ይህ በሽታ ጸጥ ብሎ በመቆየት አብዛኛውን ጊዜ ምልክቱ የሚታወቀው እይታችንን ስናጣ ወይም ከባድ የነርቭ ጉዳት ሲደርስብን ነው።

* እንዴት ይከሰታል? ከፍተኛ ስኳር እና የተቀነባበረ ካርቦሀይድሬት ያለው ምግብ አብዝቶ መጠቀም ጣፊያችን ኢንሱሊን ቶሎ ቶሎ እንድታመነጭ ያስገድዳታል፤ በዚህም ሴሎች ኢንሱሊኑን በመላመድ በሽታው ይከሰታል። በተጨማሪም የአካል ብቃት እንቅስቃሴ አለማድረግ ጡንቻዎቻችን ግሉኮስን እንዳያቃጥሉ በማድረግ ስኳር በደማችን ውስጥ ለረጅም ሰዓት ቆይቶ የደም ቧንቧዎችን እንዲጎዳ ያደርጋል።

5. የጉበት ስብ (Fatty Liver)
በመጨረሻም የምንመለከተው የጉበት ላይ ስብ ክምችትን ነው። ጉበት ህመም ተቀባይ ነርቮች (Pain Receptors) ስለሌሉት፣ ከመጠን በላይ ስብ በውስጡ ሲጠራቀም ምንም አይነት የህመም ስሜት አይሰማንም። ሆኖም ግን ጉበታችን በዝምታ ለረጅም ጊዜ እየተጎዳ ቆይቶ በመጨረሻም 'ሲርሆሲስ' (Cirrhosis) ለተባለ የጉበት ሥራ ማቆም ችግር ይዳርጋል።

ከመጠን በላይ ውፍረት፣ አልኮል አብዝቶ መጠጣት እንዲሁም የስኳር እና የከፍተኛ ኮሌስትሮል ህመሞች በበሽታው የመያዝ እድልን በእጅጉ ከፍ ያደርጋሉ።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu #አራዳFM #ዜና_ጤና #ጤና #ድምፅ_አልባ_ገዳዮች #የደም_ግፊት #ስኳር_በሽታ #ኩላሊት #የጉበት_ስብ #ኮሌስትሮል #silentkillers #healthnewsethiopia

"ለሚጥል በሽታ መቆጣጠሪያ የሚያገለግለው ፌንቶይን ታብሌት የጥራት ችግር አለበት" - የኢትዮጵያ መድኃኒት አቅራቢ አገልግሎት|
#ethiopia | የኢትዮጵያ መድኃኒት አቅራቢ አገልግሎት የባሕር ዳር ቅርንጫፍ ሜዲካመን ባዮቴክ ሊሚትድ በተባለ ኩባንያ የተመሠረተ ለሚጥል በሽታ (Epilepsy) መቆጣጠሪያ የሚያገለግለውን የፌንቶይን 100 ሚሊ ግራም (Phenytoin 100 mg) ታብሌት መድኃኒት የጥራት ችግር ስላለበት ከጤና ተቋማት በአስቸኳይ እንዲሰበሰብ በደብዳቤ ማዘዙን ታውቋል።

የቅርንጫፍ መሥራያ ቤቱ ለሁሉም የጤና ተቋማት በጻፈው ደብዳቤ ላይ እንደገለጸው በአምራቹ የተመረቱት የዚህ መድኃኒት ባቾች በሙሉ የጥራት ደረጃውን ባለማሟላታቸው ተመላሽ እንዲያደርጉ ማሳሰቢያ ሰጥቷል።

ይኹን እንጅ መድኃኒቱን ያልመለሱ ተቋማት ያላቸውን ቀሪ መጠን በደብዳቤ ገልጸው እስከ መጋቢት 18 ቀን 2018 ዓ.ም ድረስ እንዲመልሱ ጥብቅ ማሳሰቢያ ቢሰጥም አንዳንድ የጤና ተቋማት መድኃኒቱን አለመመለሳቸውን አገልግሎቱ አሳውቋል።

ይህንን ትዕዛዝ ተላልፈው መድኃኒቱን ተመላሽ የማያደርጉ ተቋማት ለሚከሰት የጤና መታወክ ሙሉ ኃላፊነቱን እንደሚወስዱ አሳስቧል።
የኢትዮጵያ መድኃኒት አቅራቢ አገልግሎት በመረጃው በጠቀሰው ባች የተመረተው ምርት ከ19ኙም የመድኃኒት አቅራቢ አገልግሎቶች እንዲሰበሰቡ ነው ያዘዘው።

ዜጎች ለሚጥል በሽታ መድኃኒት ሲጠቀሙ በጤና ባለሙያ የታዘዘላቸው እና ጥራቱ የተረጋገጠ መኾኑን እንዲያረጋግጡ ይመክራል።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu #nbc #tablet #addis #warning #new

አምስቱ ድምፅ አልባ ገዳዮች
#ethiopia | ምንም አይነት የህመም ስሜት ወይም ምልክት ሳያሳዩ በውስጣችን ለዓመታት በመደበቅ ድንገተኛ እና አደገኛ የጤና እክል ስለሚያደርሱ አምስት አደገኛ በሽታዎች (ድምፅ አልባ ገዳዮች)ን እንሆ

1. የደም ግፊት (Hypertension)

ይህ የጤና እክል በህክምናው ዓለም ቀዳሚው ድምፅ አልባ ገዳይ በመባል ይታወቃል። የደም ግፊት ምንም አይነት ምልክት ሳያሳይ የደም ቧንቧዎችን እያጠበበ እና እየጎዳ ለአስርት ዓመታት በሰውነታችን ውስጥ ሊቆይ ይችላል። በሽታው ስር እየሰደደ ሲሄድም ለድንገተኛ የጭንቅላት ውስጥ ደም መፍሰስ (ስትሮክ) እና ለልብ ድካም ይዳርጋል።

ይህንን ለመከላከል ጨው የበዛባቸውን ምግቦች ከአመጋገብ ውስጥ ማስወገድ፣ መደበኛ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማድረግ እንዲሁም ውጥረትና ጭንቀትን መቀነስ ይመከራል።

2. ከፍተኛ ኮሌስትሮል እና የደም ስር መጥበብ (Atherosclerosis) በደማችን ውስጥ ያለው ከመጠን ያለፈ ስብ (ኮሌስትሮል) የደም ስሮችን ቀስ በቀስ በመዝጋት የደም ቧንቧዎች ለዓመታት እንዲጠቡ ያደርጋል። እነዚህ የደም ቧንቧዎች ሙሉ በሙሉ ተዘግተው ድንገተኛ የልብ ድካም ወይም የጭንቅላት ውስጥ ደም መፍሰስ አደጋ እስከሚያደርሱ ድረስ ምንም አይነት ምልክት ላያሳዩ ይችላሉ።

ስብ የበዛባቸው እና የተቀነባበሩ ምግቦች፣ ከመጠን በላይ ውፍረት፣ ማጨስ፣ አልኮል ማብዛት እንዲሁም የዘር ውርስ ተጠቃሽ ናቸው።

3. ስር የሰደደ የኩላሊት በሽታ (Chronic Kidney Disease)

የዚህ በሽታ አስከፊነቱ ኩላሊት ከ90 በመቶ በላይ ሥራዋን እስክታቆም ድረስ ምንም ምልክት አለማሳየቱ ነው። አንድ ሰው በሽታው ገብቶበት ሰውነቱ ማበጥ ከጀመረ በኋላ ወደ ህክምና ተቋም ቢሄድ ለህክምና ጊዜው እንደረፈደ ሊቆጠር ይችላል።

አይነት 2 የስኳር በሽታ፣ የደም ግፊት፣ ውፍረት፣ ማጨስ፣ የኩላሊት ኢንፌክሽን ወይም ጠጠር፣ የሽንት ፊኛ መዘጋት፣ የህመም ማስታገሻዎችን አብዝቶ መውሰድ እና በቂ ውሃ አለመጠጣት ችግሩን ያፋጥኑታል።

4. አይነት 2 የስኳር በሽታ (Type 2 Diabetes)

ይህ በሽታ ጸጥ ብሎ በመቆየት አብዛኛውን ጊዜ ምልክቱ የሚታወቀው እይታችንን ስናጣ ወይም ከባድ የነርቭ ጉዳት ሲደርስብን ነው።

* እንዴት ይከሰታል? ከፍተኛ ስኳር እና የተቀነባበረ ካርቦሀይድሬት ያለው ምግብ አብዝቶ መጠቀም ጣፊያችን ኢንሱሊን ቶሎ ቶሎ እንድታመነጭ ያስገድዳታል፤ በዚህም ሴሎች ኢንሱሊኑን በመላመድ በሽታው ይከሰታል። በተጨማሪም የአካል ብቃት እንቅስቃሴ አለማድረግ ጡንቻዎቻችን ግሉኮስን እንዳያቃጥሉ በማድረግ ስኳር በደማችን ውስጥ ለረጅም ሰዓት ቆይቶ የደም ቧንቧዎችን እንዲጎዳ ያደርጋል።

5. የጉበት ስብ (Fatty Liver)
በመጨረሻም የምንመለከተው የጉበት ላይ ስብ ክምችትን ነው። ጉበት ህመም ተቀባይ ነርቮች (Pain Receptors) ስለሌሉት፣ ከመጠን በላይ ስብ በውስጡ ሲጠራቀም ምንም አይነት የህመም ስሜት አይሰማንም። ሆኖም ግን ጉበታችን በዝምታ ለረጅም ጊዜ እየተጎዳ ቆይቶ በመጨረሻም 'ሲርሆሲስ' (Cirrhosis) ለተባለ የጉበት ሥራ ማቆም ችግር ይዳርጋል።

ከመጠን በላይ ውፍረት፣ አልኮል አብዝቶ መጠጣት እንዲሁም የስኳር እና የከፍተኛ ኮሌስትሮል ህመሞች በበሽታው የመያዝ እድልን በእጅጉ ከፍ ያደርጋሉ።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu #አራዳFM #ዜና_ጤና #ጤና #ድምፅ_አልባ_ገዳዮች #የደም_ግፊት #ስኳር_በሽታ #ኩላሊት #የጉበት_ስብ #ኮሌስትሮል #silentkillers #healthnewsethiopia

ሲጋራ ማቆም እና ስኳርን መቆጣጠር ተጨማሪ 6 ጤናማ ዓመታትን ይሰጣሉ ተባለ

​በቅርቡ በጣሊያን ፍሎረንስ በተካሄደው "ልብን መረዳት እና ማከም" የተሰኘ ዓለም አቀፍ ጉባኤ ላይ እንደቀረበው፣ እንደ ሲጋራ ማጨስ እና የስኳር በሽታ ያሉ የጤና ስጋቶችን መቆጣጠር የሰውን ዕድሜ በአማካይ ከ5 እስከ 6 ዓመታት ሊያራዝም ይችላል።

​ላ ስታምፓ የተሰኘው ጋዜጣ የጥናቱን ውጤት ጠቅሶ እንደዘገበው፣ የደም ግፊትን፣ ኮሌስትሮልን እና የሰውነት ክብደትን በአግባቡ መቆጣጠር ከግማሽ በላይ የሚሆነውን የልብ ድንገተኛ አደጋ ለመከላከል ያስችላል።

የሳን ጆቫኒ ሆስፒታል የልብ ክፍል ዳይሬክተር ፍራንቼስኮ ፕራቲ እንደገለጹት፣ እነዚህን የጤና ስጋቶች ሙሉ በሙሉ ማስወገድ በሴቶች ላይ የ14.5 ዓመት፣ በወንዶች ላይ ደግሞ የ11.8 ዓመት ተጨማሪ "ጤናማ የህይወት ዘመን" ያስገኛል።

​ጥናቱ አጽንኦት የሰጠው ሌላው ነጥብ፣ እነዚህን ጥንቃቄዎች በ50ዎቹ የዕድሜ ክልል ውስጥ እንኳን መጀመር ከፍተኛ የጤና ለውጥ እንደሚያመጣ ነው።

በተለይም ሲጋራ ማቆም ለአጠቃላይ የሰውነት ጤና እና ረጅም ዕድሜ ቀዳሚውን ድርሻ ይይዛል። ጤናማ የአኗኗር ዘይቤን መከተል ዕድሜን ከመጨመር ባለፈ፣ በበሽታ ሳይጠቁ ጥራት ያለው ህይወት ለመምራት ወሳኝ መሆኑ ተመልክቷል።

የኩላሊት ጤናን በጊዜ ለመጠበቅ የሚረዱ ቁልፍ መረጃዎች

​ሥር የሰደደ የኩላሊት በሽታ ለዓመታት ምንም ዓይነት ምልክት ሳያሳይ ሊቆይ ይችላል። ኩላሊትን እንዴት መንከባከብ እንደሚቻል፣ ለበሽታው ተጋላጭ የሚያደርጉ ሁኔታዎችና የማስጠንቀቂያ ምልክቶችን ማወቅ ለጤናችን ወሳኝ ነው።

​ባለሙያዎች ምን ይላሉ?

የፓን አሜሪካ ጤና ድርጅት (PAHO) እንደገለጸው፣ የኩላሊት በሽታ ቀድሞ ለመለየት አስቸጋሪ ስለሆነ ጤናማ ልምዶችን ማዳበርና አዘውትሮ መታየት ያስፈልጋል።

​የኩላሊት ተግባራት፦

👉​ከደም ውስጥ ቆሻሻንና ትርፍ ፈሳሽን ያጣራሉ።

👉​የደም ግፊትን ይቆጣጠራሉ።

👉​በውስጣችን የሚገኙ ንጥረ ማዕድናትን ያመጣጥናሉ።

👉​ቀይ የደም ሴሎችን የሚሠሩና አጥንትን የሚያጠነክሩ ሆርሞኖችን ያመነጫሉ።

​ለኩላሊት በሽታ ተጋላጭ የሚያደርጉ ሁኔታዎች

​እንደ ባለሙያዎች ገለጻ፣ ዋና ዋናዎቹ ምክንያቶች የስኳር በሽታ እና ከፍተኛ የደም ግፊት ናቸው። ከ30% እስከ 40% የሚሆኑ የስኳር ታካሚዎች የኩላሊት ጉዳት ሊገጥማቸው ይችላል።

ሌሎች ምክንያቶች፦

👉​ከመጠን ያለፈ ውፍረት።

👉​በቤተሰብ ውስጥ የኩላሊት ታሪክ መኖር።
​እንደ ሉፐስ (lupus) ያሉ በሽታዎች።

👉​የህመም ማስታገሻ መድኃኒቶችን (anti-inflammatory) ያለ ገደብ መጠቀም።

👉​ሲጋራ ማጨስና አልኮል መጠጣት።

​የማስጠንቀቂያ ምልክቶች

​ምንም እንኳ በሽታው መጀመሪያ ላይ ምልክት ባያሳይም፣ የሚከተሉት ምልክቶች ሲታዩ ጥንቃቄ ማድረግ ያስፈልጋል፦

👉​የእግርና የቁርጭምጭሚት እብጠት።

👉​ከፍተኛ ድካም እና እንቅልፍ ማጣት።

👉​የሽንት ቀለም መቀየር ወይም አረፋ መውጣት።

👉​የምግብ ፍላጎት ማጣትና ማቅለሽለሽ።
​የጡንቻ ቁርጠትና የቆዳ ማሳከክ።

​የኩላሊት ጤናን ለመጠበቅ የሚረዱ የዕለት ተዕለት ልምዶች

​የተመጣጠነ ምግብ መመገብ፦ ጨው መቀነስና አትክልትና ፍራፍሬ ማዘውተር።

​ውሃ መጠጣት፦ በቀን ቢያንስ 2 ሊትር ውሃ መጠጣት።

​አካል ብቃት እንቅስቃሴ፦ በቀን ቢያንስ ለ30 ደቂቃ መንቀሳቀስ።

​መድኃኒት፦ ያለ ሐኪም ትዕዛዝ የህመም ማስታገሻዎችን አለመውሰድ።

​ምርመራ፦ የስኳርና የደም ግፊት መጠንን ዘወትር መከታተል።

​ምንጭ፦ WHO፣ PAHO

ከመኝታ ሰዓት ሦስት ሰዓት ቀድሞ ምግብ መብላት ማቆም ለልብ ጤና ጥሩ ጥቅም አለው_ጥናት

የኖርዝዌስተርን ሜዲሲን ተመራማሪዎች የተካሄደ አዲስ ጥናት፤ ከመኝታ ሰዓት ሦስት ሰዓት ቀድሞ ምግብ ማቆም ለልብ እና ለሜታቦሊዝም ሥርዓት ከፍተኛ ጠቀሜታ እንዳለው አመለከተ።

​ በጥናቱ መሰረት  የምግብ መጠንን ሳይቀንሱ የምግብ ሰዓትን ብቻ በማስተካከል (ከመኝታ በፊት የ3 ሰዓት ልዩነት በመፍጠር) የሌሊት የደም ግፊትን እና የልብ ምትን በከፍተኛ ሁኔታ መቀነስ ተችሏል።

​ ከመኝታ በፊት ቀድሞ መመገብ የደም ስኳር መጠንን በማሻሻል ለልብ ሕመም እና ለዓይነት 2 ስኳር በሽታ የሚያጋልጡ ሁኔታዎችን እንደሚቀንስ ተረጋግጧል።

​ይህ ዘዴ በተለይ ለልብ ሕመም ተጋላጭ ለሆኑ ሰዎች አመጋገባቸውን ሳይቀይሩ ሊተገብሩት የሚችሉት ቀላል እና ተግባራዊ መፍትሔ መሆኑ ተገልጿል።

የጥናት ውጤቱ “Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology” በተሰኘው የሕክምና መጽሔት ላይ የታተመ ሲሆን፣ የሰውነታችን የተፈጥሮ የባዮሎጂካል ሰዓት ከምግብ ሰዓት ጋር መጣጣሙ ለጤና ወሳኝ መሆኑን  አረጋግጧል።

​የምግብ ሰዓትን በማስተካከል ብቻ ከልብ ሕመም፣ ከስኳር እና ከጉበት ስብ  ራስን መጠበቅ እንደሚቻልም ተመራማሪዎቹ ገልፀዋል።

seledadotio
seledadotio

ከመኝታ ሰዓት ሦስት ሰዓት ቀድሞ ምግብ መብላት ማቆም ለልብ ጤና ጥሩ ጥቅም አለው_ጥናት

የኖርዝዌስተርን ሜዲሲን ተመራማሪዎች የተካሄደ አዲስ ጥናት፤ ከመኝታ ሰዓት ሦስት ሰዓት ቀድሞ ምግብ ማቆም ለልብ እና ለሜታቦሊዝም ሥርዓት ከፍተኛ ጠቀሜታ እንዳለው አመለከተ።

​ በጥናቱ መሰረት የምግብ መጠንን ሳይቀንሱ የምግብ ሰዓትን ብቻ በማስተካከል (ከመኝታ በፊት የ3 ሰዓት ልዩነት በመፍጠር) የሌሊት የደም ግፊትን እና የልብ ምትን በከፍተኛ ሁኔታ መቀነስ ተችሏል።

​ ከመኝታ በፊት ቀድሞ መመገብ የደም ስኳር መጠንን በማሻሻል ለልብ ሕመም እና ለዓይነት 2 ስኳር በሽታ የሚያጋልጡ ሁኔታዎችን እንደሚቀንስ ተረጋግጧል።

​ይህ ዘዴ በተለይ ለልብ ሕመም ተጋላጭ ለሆኑ ሰዎች አመጋገባቸውን ሳይቀይሩ ሊተገብሩት የሚችሉት ቀላል እና ተግባራዊ መፍትሔ መሆኑ ተገልጿል።

የጥናት ውጤቱ “Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology” በተሰኘው የሕክምና መጽሔት ላይ የታተመ ሲሆን፣ የሰውነታችን የተፈጥሮ የባዮሎጂካል ሰዓት ከምግብ ሰዓት ጋር መጣጣሙ ለጤና ወሳኝ መሆኑን አረጋግጧል።

​የምግብ ሰዓትን በማስተካከል ብቻ ከልብ ሕመም፣ ከስኳር እና ከጉበት ስብ ራስን መጠበቅ እንደሚቻልም ተመራማሪዎቹ ገልፀዋል።

​ምንጭ፦ Northwestern Medicine / Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology Journal

🩺 አዲስ የሕክምና ግኝት
"ለስኳር ሕመምተኞች አዲስ የምሥራች" 🌟
#ethiopia | ​በዓለም አቀፍ ደረጃ በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ሰዎችን ለሚያጠቃው ለስኳር በሽታ (Diabetes) አዲስና የተሻለ የሕክምና ዘዴ ለማግኘት የሚያስችል ትልቅ ሳይንሳዊ ግኝት ይፋ መሆኑን ሮይተርስ ዘግቧል።

​🔍 የግኝቱ ዋና ፍሬ ነገር፦
ሳይንቲስቶች በኦክስጅን እጥረት እና በደም ውስጥ ባለው የስኳር መጠን መቀነስ መካከል ያለውን ቀጥተኛ ዝምድና አረጋግጠዋል። የሰውነታችን ሕዋሳት የኦክስጅን መጠን ሲቀንስ ስኳርን በከፍተኛ ፍጥነት የማቃጠልና ከደም ውስጥ የማስወገድ ተፈጥሯዊ ባህሪ እንዳላቸው ጥናቱ አሳይቷል።

​💡 ለምን አስደሳች ሆነ?
​ተፈጥሯዊ መፍትሔ፦ ይህ ግኝት በተለይ ተራራማ ቦታዎች ላይ የሚኖሩ ሰዎች በደማቸው ውስጥ ያለው የስኳር መጠን ለምን ዝቅተኛ እንደሚሆን ለዘመናት ለነበረው ጥያቄ ምላሽ ሰጥቷል።
​አዲስ የሕክምና መንገድ፦ ተመራማሪዎች ሕዋሳቱ የኦክስጅን እጥረት ያለባቸው እንዲመስላቸው የሚያደርጉ (ነገር ግን ጉዳት የማያደርሱ) የሕክምና ዘዴዎችን በመቀየስ ላይ ናቸው።

​ከመርፌ ነፃ የሆነ ሕይወት፦ ግኝቱ ወደ መድኃኒትነት ሲቀየር፣ ሕመምተኞችን በየቀኑ ከሚወሰዱ ከባድ መድኃኒቶችና መርፌዎች ሊገላግላቸው እንደሚችል ተስፋ ተጥሎበታል።

​🇪🇹 ለኢትዮጵያ ያለው ትርጉም፦
ይህ ግኝት እንደ ኢትዮጵያ ባሉ ከፍተኛ ተራራማና ደጋማ ቦታዎች ለሚኖሩ ማኅበረሰቦች ልዩ ትርጉም አለው። የሀገራችን ተፈጥሯዊ ከፍታ ለአትሌቲክስ ስኬታችን ብቻ ሳይሆን ለስኳር በሽታ መከላከልና ሕክምና ያለውን የተፈጥሮ ጸጋ በሳይንሳዊ መንገድ የሚያረጋግጥ ነው።

​የእርስዎ አስተያየት፦
የሀገራችን ደጋማ አካባቢዎች ለጤና ያላቸውን ፋይዳ በተመለከተ ምን የተለየ ትዝብት አላችሁ? አዲሱ ግኝትስ ምን ተስፋ ሰጣችሁ?

​#healthnews #diabetescure #sciencebreakthrough #ethiopia #medicaldiscovery #highlandhealth #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን

የእንቅልፍ እጦት (Insomnia) በኢትዮጵያ፡ መንስኤዎች፣ ጉዳቶች እና የመፍትሄ መንገዶች

​“ተኝቶ የሚያድር ሰው ዓሳ አይይዝም” የሚለው የቆየ አባባል ዛሬ ላይ ትርጉሙን እየቀየረ የመጣ ይመስላል። ጥንታዊያን አባቶቻችን ይህንን ያሉት ለሥራ ትጋትና ለንቃት ቢሆንም፣ በዘመናዊቷ ኢትዮጵያ ግን እውነተኛው ችግር እንቅልፍ ማጣት ወይም ጥራት ያለው እንቅልፍ አለማግኘት ሆኗል። እንቅልፍ ለሰው ልጅ የፊዚዮሎጂ ፍላጎት ብቻ ሳይሆን ለጤና፣ ለምርታማነት እና ከሰዎች ጋር ላለን ማህበራዊ ግንኙነት መሰረት ነው። ይሁን እንጂ በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ኢትዮጵያውያን በየምሽቱ በአልጋቸው ላይ ይገላበጣሉ፤ በጭንቀት፣ በሃሳብ እና በኑሮ ውጥረት ተወጥረው የንጋትን ብርሃን በጉጉት ይጠባበቃሉ።

​የእንቅልፍ እጦት በኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ

​እንደ ኢትዮጵያ ባሉ በማደግ ላይ ባሉ ሀገራት፣ የእንቅልፍ እጦት (Insomnia) እንደ ትልቅ የጤና ችግር አይታይም። ይልቁንም “ብዙ መተኛት የሰነፍ ምልክት” ተደርጎ ስለሚወሰድ፣ ሰዎች እንቅልፍ አጥተው ሲያድሩ “ሥራ ስለበዛብኝ ነው” በሚል እንደ ኩራት ሊያወሩት ይችላሉ። ነገር ግን ሳይንሳዊ ጥናቶች እንደሚያሳዩት፣ የእንቅልፍ እጦት ከውፍረት፣ ከልብ ህመም፣ ከአእምሮ ጤና መታወክ እና ያለ ዕድሜ ከማርጀት ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት አለው።
​በተለይም በከተሞች አካባቢ የሚኖረው ማህበረሰብ ለከፍተኛ የእንቅልፍ ቀውስ ተጋልጧል። የኑሮ ውድነት፣ የሥራ ዋስትና ማጣት እና የቴክኖሎጂ መስፋፋት የኢትዮጵያውያንን የመኝታ ሰዓት ሰርቀውታል።

ስልኮቻችን ላይ የምናሳልፈው ሰዓት፣ በተለይም በማህበራዊ ሚዲያ (TikTok, Telegram, Facebook) የምናሳልፋቸው የእኩለ ሌሊት ሰዓታት የአዕምሮአችንን የእረፍት ዑደት እያዛቡት ይገኛሉ።

​የጾታ ልዩነትና የእንቅልፍ ጥራት

​ዓለም አቀፍ ጥናቶች እንደሚያሳዩት፣ ሴቶች ከወንዶች በበለጠ ለእንቅልፍ እጦት ተጋላጭ ናቸው። ይህ ሁኔታ በኢትዮጵያ አውድ ሲታይ ደግሞ የከፋ ነው። አንዲት ኢትዮጵያዊት እናት ወይም ባለቤት “Multitasking” ወይም ብዙ ተግባራትን በአንድ ላይ የማከናወን ሸክም አለባት። ከሥራ ውጭ ያለውን የቤት ውስጥ ኃላፊነት፣ ልጆችን መንከባከብ እና የማህበራዊ ጉዳዮችን ማስተናገድ የአዕምሮ ጉልበቷን በእጅጉ ይበላዋል።

ይህም ወደ መኝታ ስትሄድ አዕምሮዋ በቀላሉ እንዳያርፍ ያደርገዋል።

​ከዚህ በተጨማሪ የሆርሞን ለውጦች፣ በተለይም ማረጥ (Menopause) አካባቢ ያሉ ሴቶች ከግማሽ በላይ የሚሆኑት የእንቅልፍ መዛባት ያጋጥማቸዋል። ሌላው የሚጠቀሰው ምክንያት ደግሞ በትዳር አጋር የሚፈጠር እንቅፋት ነው። የባል ማንኮራፋት ወይም የልጆች ለቅሶ የሴቶችን የእንቅልፍ ጥራት ቀዳሚ ጠንቅ ነው። እንቅልፍ በብዛት (Quantity) ብቻ ሳይሆን በጥራት (Quality) መለካት አለበት። የአሜሪካ የእንቅልፍ ሕክምና አካዳሚ በቀን 7 ሰዓት እንቅልፍ ቢመክርም፣ ብዙዎች ይህንን ሰዓት ቢተኙም እንኳን ጠዋት ሲነሱ እንደደከማቸው ነው።

​የእንቅልፍ እጦት የሚያስከትላቸው አደገኛ ጉዳቶች

​እንቅልፍ ማጣት በሰውነታችን ላይ የሚያደርሰው ጉዳት በሁለት ይከፈላል፦
​1. የአጭር ጊዜ ጉዳቶች

​የባህሪ መለዋወጥ፡ እንቅልፍ ያጣ ሰው በትንሽ ነገር የመናደድ፣ የመበሳጨት እና የመጨናነቅ ስሜት ይታይበታል። ይህም በቤተሰብ እና በሥራ ባልደረቦች መካከል ያለውን ግንኙነት ያሻክራል።

​የትኩረት ማጣት፡ በሥራ ገበታ ላይም ሆነ በትምህርት ቤት ውጤታማነትን ይቀንሳል። በተለይም በሀገራችን የሚከሰቱ በርካታ የትራፊክ አደጋዎች መንስኤ አሽከርካሪዎች በቂ እንቅልፍ አግኝተው ካለመንዳታቸው ጋር የተያያዘ ነው።

​የበሽታ መከላከል አቅም መቀነስ፡ ሰውነታችን ራሱን የሚጠግነውና በሽታ የመከላከል አቅሙን የሚያጠናክረው በእንቅልፍ ወቅት ነው።

​2. የረጅም ጊዜ አደጋዎች

​ከመጠን ያለፈ ውፍረት (Obesity)፦ እንቅልፍ ማጣት የረሃብ ስሜት የሚቆጣጠሩ ሆርሞኖችን ያዛባል። ይህም ሰዎች በምሽት ከፍተኛ ካሎሪ ያላቸውን ምግቦች እንዲመገቡ ይገፋፋቸዋል።

​የስኳርና የልብ ህመም፦ በቀን ከ6 ሰዓት በታች የሚተኙ ሰዎች ለሁለተኛው ዓይነት የስኳር በሽታ (Type 2 Diabetes) እና ለደም ግፊት የመጋለጥ ዕድላቸው ከፍተኛ ነው።

​የአዕምሮ ጤና መታወክ፦ ከፍተኛ ጭንቀት (Anxiety) እና ድብርት (Depression) ከእንቅልፍ እጦት ጋር የተቆራኙ ናቸው።

​ያለ ዕድሜ ማርጀት፦ የእንቅልፍ እጦት የነርቭ ሥርዓትን በማዳከም አዕምሮ ያለ ዕድሜው እንዲያረጅ ያደርጋል።

​የዘመኑ ጠንቆች፡ ጭንቀትና ቴክኖሎጂ

​በአሁኑ ወቅት በኢትዮጵያ ወጣቶች (Gen Z) መካከል የእንቅልፍ እጦት ዋነኛው ምክንያት "Hyper-connection" ወይም ከቴክኖሎጂ ጋር መጣበቅ ነው። አልጋ አጠገብ የሚቀመጥ ስልክ፣ የሚመጡ የኖቲፊኬሽን ድምጾች እና "Hybrid working" (ከቤት ሆኖ መሥራት) በግል ሕይወትና በሥራ መካከል ያለውን ድንበር አጥፍተውታል። ይህም አዕምሮ መቼ ማረፍ እንዳለበት ግራ እንዲጋባ ያደርገዋል።
​በተጨማሪም የኢኮኖሚ አለመረጋጋት የሚፈጥረው ሥር የሰደደ ጭንቀት (Chronic Stress) ከ50% በላይ ለሚሆኑት የእንቅልፍ እጦት መንስኤ ነው። "ነገ ምን እበላለሁ? ኪራይ እንዴት እከፍላለሁ?" የሚሉ ሃሳቦች ምሽቱን ሙሉ ከአልጋ ጋር ሲታገሉ እንዲያድሩ ያደርጋሉ።

​መፍትሄዎች፡ የተሻለ እንቅልፍ ለማግኘት ምን ማድረግ ይቻላል?

​እንቅልፍ "የባከነ ጊዜ" ሳይሆን "ለነገ የሚደረግ ኢንቨስትመንት" መሆኑን መረዳት የመጀመሪያው እርምጃ ነው። ጥራት ያለው እንቅልፍ ለማግኘት የሚከተሉትን ነጥቦች መተግበር ይቻላል፦

​የመኝታ ሰዓትን ማክበር፡ በየቀኑ በተመሳሳይ ሰዓት መተኛትና መነሳት አዕምሮ የራሱ የሆነ የጊዜ ዑደት (Circadian Rhythm) እንዲኖረው ይረዳል።

​የኤሌክትሮኒክስ መሣሪያዎችን ማራቅ፡ ከመኝታ በፊት ቢያንስ አንድ ሰዓት ቀደም ብሎ ስልክን፣ ላፕቶፕንና ቴሌቪዥንን ማጥፋት ያስፈልጋል። ከእነዚህ መሣሪያዎች የሚወጣው ሰማያዊ ብርሃን (Blue light) እንቅልፍ የሚያመጣውን "Melatonin" ሆርሞን ይገታል።

​የአካል ብቃት እንቅስቃሴ፡ በቀን ውስጥ በቂ እንቅስቃሴ ማድረግ ሰውነት ምሽት ላይ እረፍት እንዲፈልግ ያደርገዋል። ነገር ግን ወደ መኝታ ሰዓት ተቀራራቢ የሆነ ከባድ እንቅስቃሴ አይመከርም።

​የአመጋገብ ልምድ፡ ማምሻውን ቡና፣ ሻይ እና ከባድ ምግቦችን አለመውሰድ። በተለይም በኢትዮጵያ ባህል ማምሻውን ቡና የመጠጣት ልማድ ለብዙዎች እንቅልፍ ማጣት ምክንያት ይሆናል።

​ጭንቀትን ማስተናገድ፡ ከመተኛት በፊት የሚሰማንን ጭንቀት ለመቀነስ ጸሎት ማድረግ፣ መጽሐፍ ማንበብ ወይም ቀለል ያሉ የትንፋሽ ልምምዶችን ማድረግ ጠቃሚ ነው።

​ማጠቃለያ
​በአጠቃላይ፣ የእንቅልፍ እጦት የግለሰብ ችግር ብቻ ሳይሆን የሀገር ምርታማነትን የሚጎዳ ማህበራዊ ቀውስ ነው። ጤናማ ማህበረሰብ ለመገንባት በቂ እንቅልፍ ቅንጦት ሳይሆን አስፈላጊ መሆኑን መገንዘብ አለብን። “ጊዜ የለኝም” በሚል ሰበብ እንቅልፋችንን የምንሰዋ ከሆነ፣ ለወደፊቱ ለህክምና የምናጠፋው ጊዜና ገንዘብ እጥፍ እንደሚሆን መዘንጋት የለብንም።

አምስት ደቂቃ ዛሬ፦ ለነገዋ ውድ ሕይወትዎ

​በአገራችን ኢትዮጵያ "ጤና ይስጥልኝ" ብለን ሰላምታ መለዋወጥ የተለመደ ቢሆንም፣ ዛሬ ግን ያ ጤና በቤታችን እና በቢሯችን ውስጥ በሚገኙ ምቹ ወንበሮች፣ በሞባይል ስልኮች እና በቴክኖሎጂ ምቾት እየተሰረቀ ይገኛል። በኢትዮጵያ የሕዝብ ጤና ኢንስቲትዩት (EPHI) ጥናቶች እንደሚያሳዩት፣ ተላላፊ ያልሆኑ በሽታዎች (እንደ የደም ግፊት፣ ስኳር እና የልብ በሽታ) በኢትዮጵያ ለሚከሰቱት ሞቶች ከ40% በላይ ድርሻ ይይዛሉ። ይህ አሀዝ በየዓመቱ በአሰቃቂ ሁኔታ እየጨመረ ነው።

​የዝምታው ገዳይ ድምፅ

​ብዙዎቻችን ቀኑን ሙሉ ተቀምጠን እንውላለን። በቢሮ ውስጥ ከኮምፒውተር ፊት፣ በትራንስፖርት መጨናነቅ ውስጥ በታክሲ ወንበር ላይ፣ ማታ ደግሞ ከቴሌቪዥን ፊት። ይህ "ተቀምጦ የመዋል" (Sedentary Lifestyle) አባዜ በኢትዮጵያውያን ዘንድ አዲስ እና አደገኛ ስጋት ሆኗል።

​ጥናቶች እንደሚጠቁሙት በቀን ውስጥ ከ7-8 ሰዓታት በላይ መቀመጥ፣ ሰውነታችን "ተኝቻለሁ" ብሎ እንዲያስብ ያደርገዋል። በዚህ ጊዜ የደም ዝውውር ይገታል፣ ስኳርን የማቃጠል አቅማችን ይቀንሳል፣ ደም ስሮቻችንም መጥበብ ይጀምራሉ። ውጤቱም፦

​የልብ ድካም፦ በድንገት የሚመጣና ቤተሰብን የሚበትን።
​የስኳር በሽታ፦ ለዘላለም ከመድኃኒት ጋር የሚያቆራኝ።
​የአእምሮ ጭንቀት፦ በብቸኝነት እና በድካም ስሜት የታጀበ።

​የአምስት ደቂቃ ተዓምር (Brisk Walk)

​ብዙዎቻችን የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ለማድረግ ውድ የጂም (Gym) ክፍያ ወይም ረጅም ሰዓት እንደሚያስፈልግ እናስባለን። ነገር ግን ሳይንሳዊ ጥናቶች የሚያረጋግጡት እውነት ሌላ ነው።
​በየቀኑ ለ5 ደቂቃ ብቻ ፈጠን ያለ እርምጃ (Brisk Walk) መራመድ የሞት አደጋን በከፍተኛ ሁኔታ ይቀንሳል። ይህ እርምጃ ተራ እርምጃ ሳይሆን፣ ልብ ትርታዋ ትንሽ ከፍ የሚልበት፣ ነገር ግን ትንፋሽ የማይቆርጥ መሆን አለበት።

​"አምስት ደቂቃ ለጤናማ ሰው አጭር ጊዜ ልትሆን ትችላለች፤ ለታመመ ሰው ግን አምስት ደቂቃ ሙሉ ሕይወቱ ናት።"

​በኢትዮጵያዊ ሕይወት ውስጥ እንዴት እንተግብረው?

​ይህንን ለውጥ ለማምጣት የግድ የአትሌት ትጥቅ አያስፈልግዎትም፦

​ታክሲ ቀድመው ይውረዱ፦ መድረሻዎ ላይ ከመድረስዎ አንድ ፌርማታ ቀድመው በመውረድ ያቺን 5 ደቂቃ በፈጣን እርምጃ ይጓዙ።
​ሊፍት ይተዉ፦ በህንፃዎች ላይ በሊፍት ፈንታ ደረጃን ይጠቀሙ።
​የስልክ ወሬ በእግር፦ በስልክ ሲያወሩ ቁጭ ብለው ሳይሆን በቤትዎ ወይም በቢሮዎ ውስጥ በመመላለስ ይሁን።
​የሻይ ሰዓት፦ በሻይ ዕረፍትዎ ወቅት ቁጭ ብለው ከማውራት፣ ሻይዎ እስኪመጣ ድረስ ለጥቂት ደቂቃዎች ወጣ ብለው ይንቀሳቀሱ።

​አሳዛኙ እውነት እና ተስፋው

​ዛሬ በኢትዮጵያ ሆስፒታሎች ውስጥ የምናያቸው ብዙዎቹ ወጣቶችና አዋቂዎች፣ "ኧረ በጊዜ በትንሹ በተንቀሳቀስኩ ኖሮ" ብለው የሚቆጩ ናቸው። የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማጣት ጡንቻን ያደክማል፣ አጥንትን ያሳሳል፣ በመጨረሻም በሰው እጅ እንድንጠበቅ ያደርገናል።

​ነገር ግን ተስፋ አለ! ያቺ ዛሬ የምትጀምሯት 5 ደቂቃ፣ ነገ ከልጆችዎ ጋር በደስታ የመጫወት ዕድልን ትሰጥዎታለች። ዛሬ የሚወሰድ አንድ እርምጃ፣ ነገ ሊመጣ ከሚችል የድንገተኛ ህመም እና የሕክምና ወጪ ይታደግዎታል።

​ውድ አንባቢያን፦
ሕይወት በአምስት ደቂቃ ውስጥ ትለወጣለች። ዛሬውኑ ይጀምሩ። አሁን ካሉበት ወንበር ተነስተው ለ5 ደቂቃ ፈጠን ብለው ይራመዱ። ሰውነትዎ ለዚህ ውሳኔዎ ነገ በታላቅ ጤና ያመሰግንዎታል።

በሰው ሰራሽ አስተውሎት የተሰራ ምስል

ከካፋ ደን እስከ ሃርቫርድ ደጅ፦ የጀበና ቡና ለአእምሮ እርጅና ፍቱን መድኃኒት?

​በኢትዮጵያ ምድር የቡና መዓዛ የማይሸትበት መንደር፣ የጀበና ድምፅ የማይሰማበት ቤት፣ ወይም "ቡና ይቅረብ" የማይባልበት እንግዳ ማግኘት የማይታሰብ ነው። ቡና ለእኛ መጠጥ ብቻ አይደለም፤ የታሪካችን ድርና ማግ፣ የማህበራዊ ህይወታችን የጀርባ አጥንት፣ እና የዕለት ተዕለት የትውስታችን ማህደር ነው።

አሁን ግን ይህ በሺህ ለሚቆጠሩ ዓመታት ስንጠጣው የኖርነው "ጥቁር ወርቅ" በአለም አቀፍ ሳይንቲስቶች ዘንድ አዲስ ክብርን አግኝቷል። በታዋቂው የሃርቫርድ ዩኒቨርሲቲ የተካሄደውና በቅርቡ በ JAMA መጽሔት ላይ የወጣው ጥናት፣ ቡና እና ሻይ አእምሮን ከመርሳት በሽታ (Dementia) የመከላከል እጅግ አስገራሚ አቅም እንዳላቸው አረጋግጧል።

​የጥናቱ መንደርደሪያ፦ ሳይንስና የጀበናው ረመጥ

​ጥናቱ የተካሄደው ከ131,821 በላይ በሆኑ አሜሪካውያን የጤና ባለሙያዎች ላይ ለ43 ዓመታት ያህል በተደረገ ክትትል ነው። ይህ ጥናት "Observational study" ወይም ምልከታ ላይ የተመሰረተ ጥናት በመሆኑ፣ በቡና እና በጤና መካከል ያለውን ጠንካራ ተያያዥነት እንጂ "ምክንያትና ውጤትን" (Cause and effect) በቀጥታ አያረጋግጥም። ሆኖም ግን፣ ለረጅም ዘመናት የተሰበሰበው መረጃ የሚያሳየው ግልጽ ሀቅ አለ፦ ቡና የሚጠጡ ሰዎች አእምሮአቸው በዕድሜ ብዛት የመዝለልና የመርሳት እድሉ ዝቅተኛ ነው።

​በኢትዮጵያ አውድ ስንመለከተው፣ ይህ ግኝት ትልቅ ትርጉም አለው። እኛ ቡናን የምንጠጣው በስነስርዓት፣ በረከስ ባለ ረመጥ ተቀቅሎ፣ በአቦል፣ በቶና እና በበረካ ዙር ነው። ሳይንሱም የሚለን ይህንኑ ነው፤ ጥቅሙ የሚገኘው በመጠንና በስነስርዓት ሲወሰድ ነው።

​ካፌይን፦ የአእምሮአችን ንቁ ጠባቂ

​የሃርቫርድ ጥናት አንድ ወሳኝ ነጥብ ያስቀምጣል፦ "ጥቅሙ የሚገኘው ካፌይን ሲኖር ብቻ ነው።" በምዕራቡ ዓለም ካፌይኑ የወጣለት (Decaffeinated) ቡና በስፋት ቢዘወተርም፣ ጥናቱ ግን እንዲህ አይነቱ ቡና ለአእምሮ ንቃትና መርሳትን ለመከላከል የሚሰጠው ፋይዳ እንደሌለ ገልጿል።
​ካፌይን በአእምሮ ውስጥ የሚገኙትን 'አዴኖሲን' (Adenosine) የተባሉ እና እንቅልፍ እንዲመጣ የሚያደርጉ ንጥረ ነገሮችን በመገደብ ንቃትን ይፈጥራል።

ነገር ግን ከንቃት ባለፈ፣ በቡና ውስጥ የሚገኙት Polyphenols የተባሉ ፀረ-ኦክሳይደንት ንጥረ ነገሮች በአእምሮ ውስጥ የሚፈጠርን እብጠት (Inflammation) በመቀነስ የነርቭ ሴሎችን ከመጎዳት ይታደጋሉ። ይህ ማለት በየጥዋቱ የምንጠጣት ያቺ ሲኒ ቡና፣ ለዕለቱ ስራ ንቃትን ብቻ ሳይሆን፣ ከበርካታ ዓመታት በኋላ ለአእምሯችን ጋሻ እየሆነች ነው ማለት ነው።

​መጠኑና ውጤቱ፦ ከአቦል እስከ በረካ

​ጥናቱ እንደሚያሳየው፣ በቀን ከሁለት እስከ ሶስት ሲኒ ቡና የሚጠጡ ሰዎች፣ ካልጠጡት ጋር ሲነፃፀሩ የመርሳት በሽታ የመያዝ እድላቸው በ 18% ቀንሶ ተገኝቷል። በተመሳሳይ ሁኔታ በቀን ከአንድ እስከ ሁለት ሲኒ ካፌይን ያለው ሻይ የሚጠጡ ሰዎችም ተመሳሳይ ውጤት አግኝተዋል።

​ይህ ግኝት ከሀገራችን የቡና ስነስርዓት ጋር ፍፁም ይጣጣማል። በአቦል ንቃትን እናገኛለን፣ በቶና ስራችንን እናቀላጥፋለን፣ በበረካ ደግሞ ማህበራዊ ትስስራችንን እናጠናክራለን። ሆኖም ሳይንሱ "ከመጠን በላይ መጠጣት ጥቅሙን አይጨምርም" ይላል። ልክ እንደ ሀገራችን ብሂል "ከመጠን ያለፈ ነገር ሁሉ መርዝ ነው" እንዲሉ፣ በቀን ከሶስት ሲኒ በላይ ማለፍ ለልብ ትርታ መጨመር እና ለእረፍት ማጣት ምክንያት ሊሆን ይችላል።

​የዶክተሮች "የችሎት" ክርክር

​ይህ የሳይንስ ግኝት በጣሊያን ሚላን የሚገኙ ሐኪሞችን ለሁለት ከፍሏቸዋል። ክርክሩ ልክ እንደ ሀገራችን ሽማግሌዎች ጉባኤ ደምቋል።

​የከሳሾቹ ወገን (ተቃዋሚዎች)፦

የልብ ስፔሻሊስቱ ዶክተር ስቴፋኖ ካሩጎ እንደሚሉት፣ ቡና ለጤናማ ሰው መልካም ቢሆንም፣ ለሁሉም ግን ፈውስ አይደለም። "ቡናን እንደ ንፁህ መጠጥ ማየት አደገኛ ሊሆን ይችላል" ይላሉ። በተለይ፦
​የደም ግፊት ያለባቸው ሰዎች፦ ካፌይን የደም ግፊትን ለጊዜው ከፍ ስለሚያደርግ ጥንቃቄ ያስፈልጋቸዋል።

​የእንቅልፍ እጥረትና ጭንቀት ያለባቸው፦ ቡና የእንቅልፍ ሆርሞኖችን ስለሚገታ ሁኔታውን ሊያባብስ ይችላል።

​ነፍሰ ጡር እናቶችና ህፃናት፦ በሀገራችንም "ለልጅ ቡና አያሳድግም" እንደሚባለው ሁሉ፣ ሳይንሱም ለህፃናት እድገትና ለፅንስ ጤና ሲባል ቡናን በጥንቃቄ ማየት እንደሚገባ ይመክራል።
​የጥርስ ጤና፦ የጥርስ ሀኪሞች ደግሞ ቡና የጥርስን ቀለም ከመቀየር ባለፈ፣ በአፍ ውስጥ ያሉ ተፈጥሯዊ ባክቴሪያዎችን በማዛባት ለጥርስ መበስበስ መንገድ ሊከፍት እንደሚችል ያስጠነቅቃሉ።

​የተከላካዮቹ ወገን (ደጋፊዎች)፦

በሌላ በኩል ደግሞ እንደ ፕሮፌሰር ኒኮላ ሞንታኖ ያሉ የውስጥ ደዌ ስፔሻሊስቶች ቡናን እንደ ተፈጥሮ "ተአምር" ያዩታል። "ከአንድ ሚሊዮን በላይ ሰዎችን ያሳተፉ የቅርብ ጊዜ ጥናቶች እንደሚያሳዩት፣ መጠነኛ ቡና መጠጣት ለስኳር በሽታ፣ ለስትሮክ፣ ለድብርትና ለጉበት ጤና ከፍተኛ ጠቀሜታ አለው" ይላሉ። እንደ እርሳቸው እምነት፣ በቀን እስከ አምስት ሲኒ ቡና መጠጣት ለአንድ ጤናማ አዋቂ ሰው የህይወት ጥራቱን የሚጨምር እንጂ የሚቀንስ አይደለም።

​በኢትዮጵያ አውድ፦ ከጫካ እስከ ሲኒ

​ኢትዮጵያ የቡና መገኛ እንደመሆኗ፣ የእኛ ቡና አዘገጃጀት ከሌላው ዓለም ይለያል። የምዕራቡ ዓለም "ኤስፕሬሶ" ወይም "ኢንስታንት" ቡናዎችን ሲጠቀም፣ እኛ ግን ከእሸቱ ተለቅሞ፣ ታጥቦ፣ ታሽቶ፣ ታምሶና ተወቅሮ የሚዘጋጅ የተፈጥሮ ቡና ባለቤቶች ነን።

​የአዘገጃጀት ተፅዕኖ፦ የሃርቫርድ ጥናት በአዘገጃጀት መካከል ያለውን ልዩነት ባያጠናም፣ የኢትዮጵያ የጀበና ቡና ግን ረጅም ጊዜ በመፍላቱና ሳይጣራ በመቅረቡ (Unfiltered) ምክንያት Cafestol የተባሉ ንጥረ ነገሮችን ሊይዝ ይችላል። እነዚህ ንጥረ ነገሮች ለጤና ጠቃሚ ቢሆኑም፣ ኮሌስትሮል ላለባቸው ሰዎች ግን ጥንቃቄ ሊሹ ይችላሉ።

​ማህበራዊ ፈውስ፦ ጥናቱ ያልጠቀሰው ነገር ቢኖር "የቡና ሰዓት" የሚፈጥረውን የስነ-ልቦና ፋይዳ ነው። በኢትዮጵያ ቡና መጠጣት የብቸኝነት መድኃኒት ነው። አረጋውያን ጎረቤቶቻቸው ጋር ተሰብስበው ቡና ሲጠጡ የሚፈጥሩት ማህበራዊ ግንኙነት፣ በራሱ ከመርሳት በሽታ (Dementia) የሚከላከል ትልቅ መሳሪያ ነው። ብቸኝነትና ድብርት ለአእምሮ መጃጀት ዋነኛ ምክንያቶች በመሆናቸው፣ የቡና ስነስርዓታችን ሳይንሱ ከሚለው በላይ ጥልቅ ፋይዳ አለው።

​የሻይ አማራጭ፦ ቡና የማይስማማቸው ሰዎች በሀገራችን "የሻይ ቅጠል" ወይም "የጤና አዳም" ሻይ ይጠጣሉ። ጥናቱ እንዳረጋገጠው፣ ሻይም የካፌይን እና የፀረ-ኦክሳይደንት ምንጭ በመሆኑ ተመሳሳይ የአእምሮ ጥበቃ ይሰጣል።

​የጥናቱ ድክመቶች

​ሳይንቲስቶቹ ራሳቸው እንደገለጹት፣ ጥናቱ አንዳንድ ክፍተቶች አሉት። ለምሳሌ፦
​በተለያዩ የሻይ አይነቶች (ጥቁር፣ አረንጓዴ፣ ነጭ) መካከል ያለውን ልዩነት አላሳየም።
​ጥናቱ የተካሄደው በጤና ባለሙያዎች ላይ ብቻ በመሆኑ፣ ውጤቱ ሁሉንም የህብረተሰብ ክፍል ላያካትት ይችላል።

​ተሳታፊዎቹ የሚወስዷቸው ሌሎች መድኃኒቶች በውጤቱ ላይ ያላቸው ተፅዕኖ በዝርዝር አልተያዘም።

​ማጠቃለያ፦ ሲኒው የጤና መክፈቻ

የሰው ልጅ በሕይወት ዘመኑ በአማካይ 104,600 ኪ.ሜ ያህል በእግሩ ይጓዛል፡፡ እርምጃ በሰዓት ከ200 – 300 ኪሎ ካሎሪ ለማቃጠል ይረዳል፡፡ በየቀኑ ከምናደርገው ጉዞ ላይ 5 ደቂቃውን ፈጠን ያለ እርምጃ እንዲሆን ብናደርገው ገዳይ ለሆኑ በሽታዎች የመጋለጥ እድልን በ10% መቀነስ ይቻላል፡፡ በተጨማሪም በቀን 7,000 እርምጃዎችን መጓዝ ወይም ከ60 – 75 ደቂቃዎች የእግር ጉዞ ማድረግ የሚከተሉትን የጤና ጠቀሜታዎች ያስገኛል፦
• ገዳይ የሆኑ በሽታዎችን በ 47% ይቀንሳል
• የመርሳት በሽታ (Dementia) በ38% ይቀንሳል
• በካንሰር የመያዝ እድል በ37% ይቀንሳል
• የልብና ተያያዥ በሽታዎች በ25% ይቀንሳል
• የስኳር በሽታ (Type 2) በ14% ይቀንሳል፡፡

አሁን በከተሞች ውስጥ በወንዞች ዳርቻ ልማትና በኮሪደር ልማት ምቹ የሆኑ የእግረኛ መንገዶች በከፍተኛ ጥራት መገንባታቸው ለሁሉም የሕብረተሰብ ክፍል መልካም አጋጣሚ ነው፡፡ ፊት ኮርነር ስፖርት አማካሪም ይህንን መልካም አጋጣሚ ሕብረተሰቡ እንዲጠቀምበትና ጤናውን እንዲጠበቅ ሙያዊ ምክሩን ይለግሳል፡፡ በቀን 7,000 እርምጃ ወይም ከ60 – 75 ደቂቃ በእግር መጓዝ የእለት ግብ በማድረግ ጤናችን እንጠብቅ፡፡

በኮሪደር ልማትና በወንዞች ዳርቻ ልማት አካባቢ በሚገኙ የእግረኛ መንገዶች ላይ የፊት ኮርነር ስፖርት አማካሪ ከተለያዩ የመንግስት ኃላፊዎች፣ አምባሳደሮችና እንግዶች ጋር የእግር ጉዞዎችን በማድረግ አርዓያነታቸውን አሳይተዋል፡፡

"ዝምተኛው ገዳይ" — ስለ ጉበት ስብ በሽታ ማወቅ የሚገባዎ መረጃ
#ethiopia | በአሁኑ ወቅት በአለም አቀፍ ደረጃ እንዲሁም በሀገራችን በጤናማ ያልሆነ የአኗኗር ዘይቤ ምክንያት የጉበት ስብ (Fatty Liver) በሽታ በከፍተኛ ሁኔታ እየተስፋፋ መሆኑን የህክምና ባለሙያዎች እያሳሰቡ ይገኛሉ። በሽታው በመጀመሪያዎቹ ደረጃዎች ላይ ምንም አይነት ምልክት ባለማሳየቱ "ዝምተኛው በሽታ" የሚል ስያሜ ተሰጥቶታል።
የጉበት ስብ ምንድን ነው?

በተፈጥሮ ጉበት ጥቂት የስብ መጠን ቢኖረውም፣ የስቡ መጠን ከክብደቱ ከ5% እስከ 10% በላይ ሲሆን ለከፍተኛ የጤና እክል ይዳርጋል። በሽታው በሁለት ዋና ዋና መንገዶች ይከፈላል፦

* ከአልኮል ጋር ግንኙነት የሌለው (MASLD/NAFLD): ከውፍረት፣ ከስኳር እና ከኮሌስትሮል ጋር የተያያዘ።

* በአልኮል ምክንያት የሚመጣ (ALD): ለረጅም ጊዜ አልኮል መጠጣትን ተከትሎ የሚከሰት።

ከቀላል ስብ እስከ ሲሮሲስ (የበሽታው ደረጃዎች)

ጥናቶች እንደሚያመለክቱት በሽታው አራት አደገኛ ደረጃዎች አሉት። በመጀመሪያ በቀላል የስብ ክምችት (Steatosis) የሚጀምር ሲሆን፣ ካልታከመ ግን ወደ ጉበት መቆጣት (MASH)፣ ከዚያም ወደ ጉበት ጠባሳ (Fibrosis) እና በመጨረሻም ወደማይመለስ የጉበት መጥፋት ወይም ሲሮሲስ (Cirrhosis) ይሸጋገራል።

ለበሽታው ተጋላጭ የሚያደርጉ ሁኔታዎች

* የሆድ አካባቢ ውፍረት (Belly Fat)

* የ2ኛው አይነት ስኳር በሽታ (Type 2 Diabetes)

* ጣፋጭ መጠጦች እና ቅባት የበዛባቸው ምግቦች ማዘውተር

* ከፍተኛ የደም ግፊት
መፍትሄው ምንድን ነው?

የህክምና ባለሙያዎች እንደሚናገሩት ለጉበት ስብ የተለየ መድሃኒት ባይኖርም፣ የአኗኗር ዘይቤን በመቀየር ብቻ በሽታውን መመለስ (Reversible) ይቻላል። ዋና ዋናዎቹ የመፍትሄ እርምጃዎች፦

* የክብደት ቁጥጥር፦ ከሰውነት ክብደት ላይ ከ5-10% መቀነስ ጉበትን ወደ ጤነኛ ሁኔታ ለመመለስ ይረዳል።

* ጤናማ አመጋገብ፦ አትክልትና ፍራፍሬን ማዘውተር፣ ጣፋጭና ነጭ የዱቄት ውጤቶችን መቀነስ።

* አካላዊ እንቅስቃሴ፦ በቀን ለ30 ደቂቃ ስፖርት መስራት።

* አልኮል ማቆም፦ ጉበት ራሱን እንዲያድስ እድል ይሰጠዋል።

በመሆኑም ማንኛውም ሰው ጤናማ የአኗኗር ዘይቤን በመከተል ራሱን ከዚህ አደገኛ በሽታ እንዲጠብቅ መልእክት ተላልፏል።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#የጤናዜና #የጉበትስብ #ጤናማአኗኗር #fattyliver #liverhealth #የጉበትበሽታ #ጤናዎበቤትዎ #የአካልብቃት #ውፍረት #አዲስአበባ

ለጤናማ ህይወት በቀን ስንት ሰዓት መተኛት አለብን?

​ብዙዎቻችን "ጥሩ እንቅልፍ" ስንል ለሁሉም ሰው እኩል የሆነ ሰዓት ይመስለናል፤ ነገር ግን የእንቅልፍ ፍላጎት እንደ እድሜ እና እንደ ጤና ሁኔታ ይለያያል።

​እንደ እድሜ ክልል የሚመከሩ የእንቅልፍ ሰዓታት፦
​አዲስ የተወለዱ ህፃናት፦ በቀን ከ14 እስከ 17 ሰዓት
​ተማሪዎች (ህፃናት)፦ በቀን ከ9 እስከ 12 ሰዓት
አፍላ ​ወጣቶች (Teenagers)፦ በቀን ከ8 እስከ 10 ሰዓት
​አዋቂዎች፦ በቀን 7 እና ከዚያ በላይ ሰዓት

​ጥቂት መተኛት ምን ጉዳት አለው?

አንድ አዋቂ ሰው በቀን ከ7 ሰዓት በታች አዘውትሮ የሚተኛ ከሆነ ለተለያዩ የጤና ችግሮች ሊጋለጥ ይችላል። ከነዚህም መካከል፦
👉​ከመጠን ያለፈ ውፍረት
👉​የስኳር በሽታ
👉​የደም ግፊት እና የልብ ህመም
👉​የአእምሮ ጭንቀት (Depression)

በእንቅልፍ ፍላጎት ላይ ተጽዕኖ የሚያሳድሩ ነገሮች፦
​የእንቅልፍ ጥራት፦ እንቅልፍዎ የሚቆራረጥ ከሆነ ለረጅም ሰዓት ቢተኙም ሰውነትዎ አያርፍም።
​የእንቅልፍ እዳ፦ ከዚህ ቀደም በቂ እንቅልፍ አጥተው ከሆነ፣ ሰውነትዎ ለማገገም ተጨማሪ ሰዓት ሊፈልግ ይችላል።
​ነፍሰ ጡር፦ የሆርሞን ለውጥ እና አካላዊ ምቾት ማጣት ተጨማሪ እረፍት ያስፈልጋቸዋል።
​እድሜ፦ አረጋውያን ልክ እንደ ወጣቶች ተመሳሳይ ሰዓት ቢፈልጉም፣ እንቅልፋቸው የመቅለል እና የመቆራረጥ ባህሪ ይኖረዋል።
​
ጥሩ እንቅልፍ ለልጆች የተሻለ ትኩረትና የማስታወስ ችሎታን ሲሰጥ፣ ለአዋቂዎች ደግሞ በሽታን የመከላከል አቅምን ያጠናክራል።

seledadotio
seledadotio

ለጤናማ ህይወት በቀን ስንት ሰዓት መተኛት አለብን?

​ብዙዎቻችን "ጥሩ እንቅልፍ" ስንል ለሁሉም ሰው እኩል የሆነ ሰዓት ይመስለናል፤ ነገር ግን የእንቅልፍ ፍላጎት እንደ እድሜ እና እንደ ጤና ሁኔታ ይለያያል።

​እንደ እድሜ ክልል የሚመከሩ የእንቅልፍ ሰዓታት፦
​አዲስ የተወለዱ ህፃናት፦ በቀን ከ14 እስከ 17 ሰዓት
​ተማሪዎች (ህፃናት)፦ በቀን ከ9 እስከ 12 ሰዓት
አፍላ ​ወጣቶች (Teenagers)፦ በቀን ከ8 እስከ 10 ሰዓት
​አዋቂዎች፦ በቀን 7 እና ከዚያ በላይ ሰዓት

​ጥቂት መተኛት ምን ጉዳት አለው?

አንድ አዋቂ ሰው በቀን ከ7 ሰዓት በታች አዘውትሮ የሚተኛ ከሆነ ለተለያዩ የጤና ችግሮች ሊጋለጥ ይችላል። ከነዚህም መካከል፦
👉​ከመጠን ያለፈ ውፍረት
👉​የስኳር በሽታ
👉​የደም ግፊት እና የልብ ህመም
👉​የአእምሮ ጭንቀት (Depression)

በእንቅልፍ ፍላጎት ላይ ተጽዕኖ የሚያሳድሩ ነገሮች፦
​የእንቅልፍ ጥራት፦ እንቅልፍዎ የሚቆራረጥ ከሆነ ለረጅም ሰዓት ቢተኙም ሰውነትዎ አያርፍም።
​የእንቅልፍ እዳ፦ ከዚህ ቀደም በቂ እንቅልፍ አጥተው ከሆነ፣ ሰውነትዎ ለማገገም ተጨማሪ ሰዓት ሊፈልግ ይችላል።
​ነፍሰ ጡር፦ የሆርሞን ለውጥ እና አካላዊ ምቾት ማጣት ተጨማሪ እረፍት ያስፈልጋቸዋል።
​እድሜ፦ አረጋውያን ልክ እንደ ወጣቶች ተመሳሳይ ሰዓት ቢፈልጉም፣ እንቅልፋቸው የመቅለል እና የመቆራረጥ ባህሪ ይኖረዋል።
​
ጥሩ እንቅልፍ ለልጆች የተሻለ ትኩረትና የማስታወስ ችሎታን ሲሰጥ፣ ለአዋቂዎች ደግሞ በሽታን የመከላከል አቅምን ያጠናክራል።

"እናተ ዛሬም እግዚአብሔር ለእኔ በሚስራው ግሩም ቸርነት ድንቅ በረከት እናተ በከንቱ ቅናት ምቀኝነት የስኳር በሽታ የደም ብዛት ሲፈራረቅባችሁ እኔ ዛሬ ካናዳ ነኝ" ያያ ዘልደታ ከካናዳ

ምግቦች ላይ በሚጨመሩ ኬሚካሎች ምክንያት መሀንነት እየጨመረ ነው ። የሰው ልጅ ጤና ከየትኛውም ጊዜ በበለጠ አደጋ ላይ ወድቋል ተባለ

የተለያዩ የአሜሪካ እና የብሪታኒያ፣ ዩኒቨርሲቲዎች፣ የቅድመ መከላከል ጤና ኢንስቲትዩት፣ የአካባቢ ጤና ማዕከል እና ሌሎች የበርካታ ድርጅቶች ሳይንቲስቶች በኬሚካል አጠቃቀም ላይ ጥናት አድርገዋል።

በጥናቱ መሰረት ምግቦች በፋታሌትስ፣ በቢስፌኖልስ፣ በፀረ-ተባይ መድኃኒቶች እና በፒኤፍኤኤስ 'ዘላለማዊ ኬሚካሎች' ምክንያት መርዛማ እየሆኑ መጥተዋል።

​በዓለም ዙሪያ በተለያዩ የምግብ ምርትና ማቀነባበሪያ ሂደቶች ውስጥ የተለያዩ ዓይነት ኬሚካሎች ጥቅም ላይ ይውላሉ። እነዚህ ኬሚካሎች ለሰው ልጅ ጤና እና ለዓለም አቀፍ የእርሻ ስርዓት ትልቅ ስጋት እየሆኑ ነው።

ካንሰርን፣ የነርቭ ልማት መጎዳትን፣ ከመጠን ያለፈ ውፍረትን እና የስኳር በሽታን ሊያስከትሉ ይችላሉ። ከዚህም በላይ እነዚህ ኬሚካሎች የሆርሞን መዛባት ችግሮችን፣ በተለይም መሀንነትን እያስከተሉ ነው።

​በኬሚካል አጠቃቀም ምክንያት የሚከሰቱ የጤና አደጋዎች እና የበሽታ ወጪዎች በዓመት እስከ 2.2 ትሪሊዮን የአሜሪካን ዶላር ሊደርሱ ይችላሉ።

በተጨማሪም በ21ኛው ክፍለ ዘመን ዓለም አቀፉ የውልደት መጠን በከፍተኛ ሁኔታ ይቀንሳል።

ጥናቱ የተካሄደው ለተባበሩት መንግስታት የዘላቂ ልማት ግቦችን እና የፓሪስ የአየር ንብረት ስምምነትን ተግባራዊ ለማድረግ በሚሠራው ሲስተሚክ (Systemic) የተባለ ድርጅት ዋና የምርምር ቡድን መሪነት ነው። የምርምሩ ውጤት ረቡዕ ዕለት ይፋ ሆኗል ሲል ዘ ጋርዲያን አስነብቧል ።

​በታተመው ሪፖርት መሰረት፣ የዓለም ምግብ በፋታሌትስ (ፕላስቲኮችን ለስላሳ፣ ተለዋዋጭ እና ዘላቂ ለማድረግ እንዲሁም ምግብን ለማሸግ የሚያገለግሉ ኬሚካሎች)፣ በቢስፌኖልስ (ፕላስቲኮችና ሙጫዎችን ለማምረት የሚያገለግል ቁልፍ ኬሚካል)፣ በፀረ-ተባይ መድኃኒቶች (በእርሻ ውስጥ ነፍሳትን፣ አረሞችን እና በሽታዎችን ለመቆጣጠር የሚያገለግሉ ኬሚካሎች) እና በፒኤፍኤኤስ 'ዘላለማዊ ኬሚካሎች' እየተመረዘ ነው።

​ሪፖርቱ የእነዚህ ኬሚካሎች የአሁኑ የአጠቃቀም ደረጃ በዓለም ዙሪያ ከቀጠለ፣ በ2025 እና በ2100 መካከል ከ200 ሚሊዮን እስከ 700 ሚሊዮን ያነሱ ሕፃናት ይወለዳሉ።

ጥናቱ እንደሚያመለክተው እነዚህ ኬሚካሎች በሽታን ከማስከተል ባሻገር በአካባቢው እና በእርሻ ላይ ከፍተኛ ጉዳት እያደረሱ ነው።

የፒኤፍኤኤስ እና የፀረ-ተባይ መድኃኒቶች ተጨማሪ ወጪዎች በተጎዳ የእርሻ ምርት እና የውሃ ደህንነት ምክንያት ተጨማሪ 640 ቢሊዮን ዶላር ሊደርሱ ይችላሉ።

​ ጥናቱ እንደሚለው፣ ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወዲህ ዓለም አቀፍ የኬሚካል ምርት 200 እጥፍ ጨምሯል፣ በአሁኑ ጊዜ ከ3.5 ሚሊዮን በላይ ሰው ሠራሽ ኬሚካሎች በገበያ ላይ ይገኛሉ።

ከእነዚህ ውስጥ ስለ አደጋቸው በቂ መረጃ የሚታወቀው ጥቂቶቹ ብቻ ሲሆኑ፣ የቀሪዎቹ ተጽእኖዎች እስካሁን አልታወቁም። ዓለም አቀፍ የህፃናት ጤና ባለሙያ እና የሪፖርቱ አቅራቢ ከሆኑት አንዱ የሆኑት ዶ/ር ፊሊፕ ላንድሪጋን ሁኔታውን 'የመንቂያ ደውል' ሲሉ ጠርተውታል።

"ዓለም በኬሚካል ብክለት ላይ እርምጃ መውሰድ አለባት። ይህ እንደ አየር ንብረት ለውጥ ትልቅ ስጋት ነው" ብለዋል። "እነዚህ ኬሚካሎች በልጆች አዕምሮ እድገት ላይ ከፍተኛ ጉዳት ያደርሳሉ፣ ብልህነትን፣ ፈጠራን እና የዕድሜ ልክ ምርታማነትን ይቀንሳሉ" ብለዋል።

seledadotio
seledadotio

ምግቦች ላይ በሚጨመሩ ኬሚካሎች ምክንያት መሀንነት እየጨመረ ነው ። የሰው ልጅ ጤና ከየትኛውም ጊዜ በበለጠ አደጋ ላይ ወድቋል ተባለ

የተለያዩ የአሜሪካ እና የብሪታኒያ፣ ዩኒቨርሲቲዎች፣ የቅድመ መከላከል ጤና ኢንስቲትዩት፣ የአካባቢ ጤና ማዕከል እና ሌሎች የበርካታ ድርጅቶች ሳይንቲስቶች በኬሚካል አጠቃቀም ላይ ጥናት አድርገዋል።

በጥናቱ መሰረት ምግቦች በፋታሌትስ፣ በቢስፌኖልስ፣ በፀረ-ተባይ መድኃኒቶች እና በፒኤፍኤኤስ 'ዘላለማዊ ኬሚካሎች' ምክንያት መርዛማ እየሆኑ መጥተዋል።

​በዓለም ዙሪያ በተለያዩ የምግብ ምርትና ማቀነባበሪያ ሂደቶች ውስጥ የተለያዩ ዓይነት ኬሚካሎች ጥቅም ላይ ይውላሉ። እነዚህ ኬሚካሎች ለሰው ልጅ ጤና እና ለዓለም አቀፍ የእርሻ ስርዓት ትልቅ ስጋት እየሆኑ ነው።

ካንሰርን፣ የነርቭ ልማት መጎዳትን፣ ከመጠን ያለፈ ውፍረትን እና የስኳር በሽታን ሊያስከትሉ ይችላሉ። ከዚህም በላይ እነዚህ ኬሚካሎች የሆርሞን መዛባት ችግሮችን፣ በተለይም መሀንነትን እያስከተሉ ነው።

​በኬሚካል አጠቃቀም ምክንያት የሚከሰቱ የጤና አደጋዎች እና የበሽታ ወጪዎች በዓመት እስከ 2.2 ትሪሊዮን የአሜሪካን ዶላር ሊደርሱ ይችላሉ።

በተጨማሪም በ21ኛው ክፍለ ዘመን ዓለም አቀፉ የውልደት መጠን በከፍተኛ ሁኔታ ይቀንሳል።

ጥናቱ የተካሄደው ለተባበሩት መንግስታት የዘላቂ ልማት ግቦችን እና የፓሪስ የአየር ንብረት ስምምነትን ተግባራዊ ለማድረግ በሚሠራው ሲስተሚክ (Systemic) የተባለ ድርጅት ዋና የምርምር ቡድን መሪነት ነው። የምርምሩ ውጤት ረቡዕ ዕለት ይፋ ሆኗል ሲል ዘ ጋርዲያን አስነብቧል ።

​በታተመው ሪፖርት መሰረት፣ የዓለም ምግብ በፋታሌትስ (ፕላስቲኮችን ለስላሳ፣ ተለዋዋጭ እና ዘላቂ ለማድረግ እንዲሁም ምግብን ለማሸግ የሚያገለግሉ ኬሚካሎች)፣ በቢስፌኖልስ (ፕላስቲኮችና ሙጫዎችን ለማምረት የሚያገለግል ቁልፍ ኬሚካል)፣ በፀረ-ተባይ መድኃኒቶች (በእርሻ ውስጥ ነፍሳትን፣ አረሞችን እና በሽታዎችን ለመቆጣጠር የሚያገለግሉ ኬሚካሎች) እና በፒኤፍኤኤስ 'ዘላለማዊ ኬሚካሎች' እየተመረዘ ነው።

​ሪፖርቱ የእነዚህ ኬሚካሎች የአሁኑ የአጠቃቀም ደረጃ በዓለም ዙሪያ ከቀጠለ፣ በ2025 እና በ2100 መካከል ከ200 ሚሊዮን እስከ 700 ሚሊዮን ያነሱ ሕፃናት ይወለዳሉ።

ጥናቱ እንደሚያመለክተው እነዚህ ኬሚካሎች በሽታን ከማስከተል ባሻገር በአካባቢው እና በእርሻ ላይ ከፍተኛ ጉዳት እያደረሱ ነው።

የፒኤፍኤኤስ እና የፀረ-ተባይ መድኃኒቶች ተጨማሪ ወጪዎች በተጎዳ የእርሻ ምርት እና የውሃ ደህንነት ምክንያት ተጨማሪ 640 ቢሊዮን ዶላር ሊደርሱ ይችላሉ።

​ ጥናቱ እንደሚለው፣ ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወዲህ ዓለም አቀፍ የኬሚካል ምርት 200 እጥፍ ጨምሯል፣ በአሁኑ ጊዜ ከ3.5 ሚሊዮን በላይ ሰው ሠራሽ ኬሚካሎች በገበያ ላይ ይገኛሉ።

ከእነዚህ ውስጥ ስለ አደጋቸው በቂ መረጃ የሚታወቀው ጥቂቶቹ ብቻ ሲሆኑ፣ የቀሪዎቹ ተጽእኖዎች እስካሁን አልታወቁም። ዓለም አቀፍ የህፃናት ጤና ባለሙያ እና የሪፖርቱ አቅራቢ ከሆኑት አንዱ የሆኑት ዶ/ር ፊሊፕ ላንድሪጋን ሁኔታውን 'የመንቂያ ደውል' ሲሉ ጠርተውታል።

"ዓለም በኬሚካል ብክለት ላይ እርምጃ መውሰድ አለባት። ይህ እንደ አየር ንብረት ለውጥ ትልቅ ስጋት ነው" ብለዋል። "እነዚህ ኬሚካሎች በልጆች አዕምሮ እድገት ላይ ከፍተኛ ጉዳት ያደርሳሉ፣ ብልህነትን፣ ፈጠራን እና የዕድሜ ልክ ምርታማነትን ይቀንሳሉ" ብለዋል።

ታላቁ ተዋናይ ኪሮስ ኃ/ስላሴ በሰይፉ ሾው ፦

በዘሪሁን ተዝናኑ

★ የዛሬ 10 ዓመት ነው እንደድንገት አይኔ ብዥ ያለብኝ።

★በነገራችን ላይ ዕድሜዬ 70 ሞልቷል።

★ ከሐረር አንድ አይነስውር ደውሎ እንኳን ወደእኛ ክለብ መጣህ ያለኝ አለ።

★ ህይወት ለማንኛችንም ዋስትና አልገባችም።
በአደጋም ሆነ በጤና ማጣት ጠግቦ በመሰበርም ከነሙሉ
አካላችን ላንቀበር እንችላለን።

★ ሙሉ ነገር የነበረን ሰዎች በተለያዩ ምክንያቶች የአካል
ጉዳት ሊያጋጥመን ይችላል።

★ ሰይፍሻ አንተም ፀጉር ጎሎሃል ስለዚህ አካል ጉዳተኛ ነህ።

★ የኔ በሽታ ግላኮማ ነው። ግላኮማ ዓይንን የማጥቃት ዕድሉ ከፍተኛ ነው። ከስኳር በሽታ ጋር ተያያዥነት ያለው ነው።

★ የዓይን ብርሃን ማጣት የምታውቀውን ሰውና ከተማ ታጣበታለህ።

★ ሀገሬን ከናቅፋ እስከ ሞያሌ ፣ ከሰሜን እስከ ደቡብ ፣
ከምስራቅ እስከምዕራብ ያላየሁት ሀገር የለም።

★ ንባብ ማለት ከዓይን ጋር ኮንታክት መፍጠር ማለት ነው።

★ ኢንተርኮንትኔንታል ሆቴል ጓደኛዬ ልጁን ድሮ በዓይኔ
ማየት ባለመቻሌ አልቅሻለሁ።

★ ልጆቼ ሲያገቡም ቬሎዋቸውን አላየሁም። ደስታቸውን
በዓይኔ አላየሁም። ሁለቱንም ሴት ልጆቼን በአንድ ቀን ነው
የዳርኳቸው።

★ አንደኛዋ ልጄ ስትወልድ ልጇን መልኩን አላየሁትም።
በዳበሳ ብቻ ነው። ግን እንዳየሁት ነው የምቆጥረው።

★ መጋቢት 17/2017 70ኛ ዓመቴን አስመልክቶ ተስፋ ኢንተርፕራይዝ ከልጆቼ ጋር አከበረልኝ።

★ ከዩኒቨርሲቲ እንደወጣሁ ፦ ጠልፎ በኪሴ ፣ የቬኑሱ ነጋዴ እና ንጉስ ሊርን ከደበበ እሸቱ ጋር ተውኛለሁ።

★ ከኔ ሲኒየሮች ጌትነት እንየውንና ተፈሪ አለሙን አደንቃለሁ።
እነሱ እያሉ ለምን እኔ እሸለማለሁ እላለሁ። ራሱን የሚደብቀውም አስታጥቃቸው ይሁንም እንደዛው።

★ተዋናይ ግርማ መኮንን መስከረም 7/1983 የሞተ የኛ ታላቅ መምህር ነው። ኮሜዲ ብትለው ፣ ትራጄዲ ብትለው ፣
ፋርስ ብትለው የማይችለው አይነት የትወና ስታይል የለም።
የሚተካው ሰው የለም። እኔ ነኝ ምርጥ ተዋናይ የሚለውን ሁሉ የሚያስንቅ ነበር። ይኼ ሰው በአጭር ተቀጨ።
ዕድለኛ ሆኜ አብሬው የመስራት ዕድሉን አግኝቻለሁ።

★ ከዩኒቨርሲቲ ወጥቼ ቴአትር መስራት ከጀመርኩኝ
42 ዓመት ሆኖኛል።

★ የአይነ ስውር ገፀ - ባህሪ ፈጥሮ ሊያጫውተኝ የሞከረ የለም።

★ ዳና ድራማ ላይ አይኔ እየደከመ እያነበቡልኝ አክት አድርጊያለሁ።

★ አደይ ድራማ ላይ ለአንድ ዓመት ከሁለት ወር ያህል
እየተነበበልኝ ተውኛለሁ።

★ ማንያዘዋል እንደሻው የተረጎመውን የመጨረሻው ፍርድ
የተሰኘውን ቴአትር እየተለማመድነው ነው። ታህሣሥ 9
ለዕይታ ይበቃል።

★ ጡረታ ወጥቼም ሀገር ፍቅር ከሠራተኛው እኩል ነው
የምገኘው።

★ ሰው በትዝታ ነው የሚኖረው። ወጣት ስትሆን ነው
በተስፋ የምትኖረው።

★ ፊልማችን በተለያየ ቋንቋ ቢሰራ ከዓለም ጋር የተሻለ
እንተዋወቃለን።

★ በ14 ዓመቴ ነው ሲጋራ ማጨስ የጀመርኩት። ልጆቼ ግን በአካል ሳጨስ አይተውኝ አያውቁም። ሲበቃኝ ግን በቃኝ።
አንድ ፓኬት መቶ ብር ሲገባ አቆምኩኝ። በቀን አንድ ፓኬት
ከግማሽ ነበር የማጨሰው።
አንድ ትልቅ ቪላ ቤት የሚገዛ ብር በዓመት በሲጋራ አጠፋ ነበር። እኛ እንደምናደርገው በዚህ ዘመን ወጣት በአደባባይ ሲያጨስ አላየሁም።

★ የዛሬ ወር ብሬል ተምሬ የመጀመሪያውን ሰርተፍኬት
ወስጃለሁ።

★ በህይወቴ የማልረሳው የመድረክ ገጠመኝ ፦
ጊዜው 1977 ዓ.ም እኔ ተፈሪ እና ደበበ መድረክ እየመራን
በላይነሽ ውባንተ የተሰኘች ዘፋኝ ፦
ምን አስገለበጠኝ ወተቱን በጋን
ችዬ እገፋዋለሁ የማልለውን
የማልለውን የሚለውን ሳትጨርስ መድረክ ላይ ወደቀች።
ወደ ሆስፒታልም ተወሰደች።
የተሾመ አሰግድን ስንብት ዘፈን
ይህች አጋጣሚ በአንድ አገናኝታን
የፍቅርን ሸማ ደርባ አጎናፅፋን
ሆኖም ሳናስበው ጊዜው በመሆኑ
በቃ ተለያየን መሪር ነው ሀዘኑ
በኋላ ስንሰማ ሆስፒታል የሄደችው ዘፋኟ ሞተች ተባለ።
በነጋታው ለቀብር ያ ሁሉ ተመልካች ተገልብጦ መጣ።
ከዛ በኋላ ስንብት የተሰኘውን ዘፈን ስሰማ ዘፋኟ ከአዕምሮዬ አትጠፋም።

በመጨረሻም ፦ ልበ - ብርዓኖቹ ታዳጊዎቹ አይነስውሮቹ እህትማማቾች ፦ ሄራንና ሶልያና ለአርቲስት ኪሮስ ኃ/ስላሴ
በብሬል የተፃፈ የመፅሐፍ ቅዱስ ጥቅስ አበርክተውለታል።

እግዚአብሔር መድሃኒቴ ነው
የሚያስደነግጠኝ የሚያስፈራኝ ማነው
>
ኪሮስ እንወድሃለን ! እናከብርሃለን !
ዕድሜ ከጤና ይስጥልን !
" ሄራንና ሶልያና " ❤❤❤❤❤

" እግዚአብሔር ለትልቅ ደረጃ ያብቃችሁ። "
>

አርቲስት ኪሮስ ኃ/ስላሴ ፦ ለሰጠኸን የኪነጥበብ ስራዎችና
ወደፊትም ለምትሰጠን ጥበባዊ ስራዎች እናመሰግናለን።
ፈጣሪ ዕድሜና ጤና ይስጥህ !
አክባሪህና አድናቂህ

ዘሪሁን ተዝናኑ

ሞቅ ካለ የሚነበብ ፊርማ ጋር !!!

በወጣት ዕድሜ ለልብ በሽታ ተጋላጭነትን ለማስወገድ ምን መደረግ አለበት?

ሀኪሞች ምን ይላሉ?

የልብ ሕመም ሞት ቀደም ሲል በአዛውንቶች ላይ ነበር ብዛት የሚታየው አሁን ላይ ብዙ ወጣቶችም ይህ ህምም እየተከሰተ ለሞትም እየዳረገ ይገኛል።

​ገና የ20 ዓመት ወጣት የሆኑ ታካሚዎች በሆስፒታል የ ውስጥ በከባድ የልብ ድካም ሲመጡ እየታየ ነው።

በአለም ላይ በ20ዎቹ፣ 30ዎቹ እና 40ዎቹ ዕድሜ ክልል ውስጥ ያሉ ሰዎች በልብ ድካም እየሞቱ መሆናቸውን የሆስፒታል ሪፖርቶች ያሳያሉ።

​ስለዚህ ጉዳይ ግንዛቤ ማስጨበጥ እና የልብ ሕመም እና ሌሎች ተላላፊ ያልሆኑ በሽታዎች ቁጥር ለምን እየጨመረ እንደሆነ መወያየት ያስፈልጋል።

​ከዚህ በስተጀርባ ብዙ ምክንያቶች አሉ፣ ነገር ግን ይህ በአኗኗራችን ላይ ያለውን አደጋ እየጨመረ ነው።

ሀኪሞች ለልብ ህመም ይዳርጋል ከሚሉት ነገር መሀል;

​ብዙ ሰዎች በቤተሰብ እና በዘር የሚተላለፍ የልብ ሕመም የመሞት አደጋ አለባቸው።

​አኗኗራችን - በጣም አስጨናቂ እና ቁጥጥር የሌለው ሕይወት እየኖርን ነው።

​ማጨስ፣ አልኮል እና አደንዛዥ እጾችን ጨምሮ የሁሉም ዓይነት ሱስ የሚያስይዙ ንጥረ ነገሮች መጠቀም  ጨምሯል።

​ከመጠን በላይ መጨነቅ፡- ወጪያችን ከገቢያችን ሲበልጥ እና የተለያዩ ዓይነት ጭንቀቶች ሲጨመሩ፣ ለልብ ሕመም እንጋለጣለን።

​ጤናማ ያልሆነ ምግብ እና ከቁጥጥር ውጭ የሆነ አመጋገብ።

​የአካባቢ ብክለት፡- በአሁኑ ጊዜ የአካባቢ ብክለት ለልብ ሕመም የመጋለጥ እድላችንን በእጅጉ እየጨመረ ነው።

​የስኳር በሽታ እና የደም ግፊትን በቁጥጥር ስር አለማዋል. አንዳንድ ጊዜ የስኳር በሽታ ወይም የደም ግፊት እንዳለብን እንኳን አናውቅም።

​ከመጠን በላይ ክብደት፣ ይህም በሰውነት ውስጥ ጎጂ የሆነ ስብ መጠን ይጨምራል።

​የአካል ብቃት እንቅስቃሴን፣ ስፖርትን እና ስፖርታዊ እንቅስቃሴዎችን ሙሉ በሙሉ መቀነስ።

​በቂ እንቅልፍ አለማግኘት እና የሞባይል ስልኮችን ከመጠን በላይ መጠቀም፣ ቲቪ መመልከት እና የስክሪን ጊዜ መጨመርን ጨምሮ ቁጥጥር ያልተደረገበት የአኗኗር ዘይቤ።

​ማንኮራፋት፣ የእንቅልፍ አፕኒያ እና ሌሎች በሽታዎች መንስኤዎች።

​ኩላሊት በሽታን ጨምሮ አንዳንድ ውስብስብ የአካል በሽታዎች ለልብ ሕመም ተጋላጭነትን ይጨምራሉ።

​የልብ ሕመምን እና ሌሎች ሥር የሰደዱ በሽታዎችን አደጋ እንዴት መቀነስ እንደሚቻል ይማሩ

​ጤናማ የአመጋገብ ልማዶች: ብዙ ፍራፍሬዎችን፣ አትክልቶችን እና ጥራጥሬዎችን ይመገቡ።

​ስብ፣ ጨው (በቀን ከ 5 ግራም በታች) እና በስኳር የበለጸጉ ምግቦችን ያስወግዱ።

​በኦሜጋ-3 ፋቲ አሲድ የበለጸጉ ዓሳዎችን በአመጋገብዎ ውስጥ ያካትቱ።

​መደበኛ የአካል እንቅስቃሴ:​ለስራ ወይም ለቤት ቅርብ በሆኑ  መንገዶች ላይ  ትራንስፖርት ከመጠቀም በእግር ለመጓዝ ይሞክሩ።
​በየቀኑ ቢያንስ ለ 30 ደቂቃዎች ቀላል የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ወይም ፈጣን የእግር ጉዞ ያድርጉ።
​በሳምንት ለ 5 ቀናት የአካል ብቃት እንቅስቃሴ የማድረግ ልምድ ይፍጠሩ።

​ክብደት መቆጣጠር: ክብደትን ይቀንሱ፣ ጤናማ ይሁኑ።
​ትክክለኛ አመጋገብ እና የአካል ብቃት እንቅስቃሴ በማድረግ መደበኛ ክብደት እና የሰውነት ክብደት መረጃ ጠቋሚ (BMI) ይጠብቁ።
​ማጨስን እና አልኮልን ሙሉ በሙሉ አቁሙ:
​ማጨስን፣ የትምባሆ ምርቶችን እና የአልኮል መጠጥን ለዘለዓለም ማቆም በጣም አስፈላጊው እርምጃ ነው።

​ጭንቀትን መቆጣጠር: በቂ እንቅልፍ በማግኘት፣ በማሰላሰል ወይም በመጸለይ፣ ወይም በሚወዱት ነገር በመሳተፍ ጭንቀትን ይቀንሱ።
​የደም ግፊት ወይም የስኳር በሽታ ካለብዎ: በዶክተርዎ በተመከረው መሠረት መድኃኒቶችን በመውሰድ እና የአኗኗር ዘይቤ ለውጦችን በማድረግ መቆጣጠርዎን ያረጋግጡ።

​መደበኛ የጤና ምርመራዎች: የደም ግፊት፣ የስኳር በሽታ እና የኮሌስትሮል መጠን (ሊፒድ ፕሮፋይል) በመደበኛነት ይመርምሩ።

​መድሃኒት: የልብ ሕመምን አደጋ ለመቀነስ ወይም ከተጎዱ, በሐኪምዎ እንደተመከረው መደበኛ መድሃኒቶችን (እንደ አስፕሪን, ስታቲን, የደም ግፊት መቆጣጠሪያ መድሃኒቶች, ወዘተ) መውሰድዎን አይርሱ።

​የሕክምና ምክር ይጠይቁ: ​​ከባድ የደረት ሕመም ካጋጠመዎት በአቅራቢያዎ የሚገኘውን ሆስፒታል  ማነጋገር አለብዎት፣ አለበለዚያ ያልተሰበ ሞት አንዳንድ ጊዜ አይቀሬ ይሆናል።

የአለም ጤና ድርጅት ለውፍረትእንደ ኦዜምፒክ ያሉትን የGLP-1 የስኳር በሽታ መድኃኒቶችን መጠቀምን መከረ

​የዓለም ጤና ድርጅት ለመጀመሪያ ጊዜ አንድ ቢሊዮን ሰዎችን የሚያጠቃውን ውፍረት ለማከም ለስኳር በሽታ እና ክብደት ለመቀነስ የሚያገለግሉ የመድኃኒት ክፍልፋዮችን ጥቅም ላይ መዋል አለባቸው ብሏል።

ከእነዚህ መድኃኒቶች አንዱ  ኦዜምፒክ ነው።

ክብደት ለመቀነስ ይህን በመርፌ የሚወሰድ መድኃኒት የሚጠቀሙ ሰዎች ቁጥር እየጨመረ ነው።

​​የዓለም ጤና ድርጅት ለመጀመሪያ ጊዜ እንደ ኦዜምፒክ እና ዌጎቪ  ያሉ መድኃኒቶች ለውፍረት ሕክምና እንዲታዘዙ እየመከረ ነው።

እነዚህ በመርፌ የሚወሰዱ መድኃኒቶች የደም ስኳር ቁጥጥርን ያሻሽላሉ፣ የምግብ ፍላጎትን ይቀንሳሉ እንዲሁም ክብደት ለመቀነስ አስተዋጽኦ ያደርጋሉ።

​የመጀመሪያው የዓለም ጤና ድርጅት በግሉካጎን መሰል ፔፕታይድ-1 (GLP-1) ሕክምናዎች ላይ ያወጣው መመሪያ፣ ሴማግሉታይድን የመሰሉ መድኃኒቶችን የሚያካትት ሲሆን፣ ውፍረት ላለባቸው አዋቂዎች ይመክራቸዋል።

ፍትሐዊ ተደራሽነት እንዲኖር ያበረታታል እንዲሁም በአስፈላጊ መድኃኒቶች ዝርዝር ውስጥ ያካትታቸዋል። የዓለም ጤና ድርጅት ይህ ሞዴል ዝርዝር በአሁኑ ጊዜ መሰረታዊ እና ሁለንተናዊ የጤና ስርዓት ለማግኘት ድርጅቱ አስፈላጊ ናቸው ብሎ የሚያምንባቸውን 532 ሕክምናዎች ይዟል።

​ሰኞ ዕለት የጸደቀው የዓለም ጤና ድርጅት አቋም፣ የጤና ስርዓቶች የህዝብ ፖሊሲዎቻቸውን እንዲመሩ በመርዳት ለእነዚህ መድኃኒቶች ተደራሽነት እንዲሻሻል ያበረታታል።

የሽንታችን ቀለም ስለ ሰውነታችን ጤና የሚነግረን!

ሽንት ኩላሊት ደምን አጣርቶ የሚያስወጣው ፈሳሽ ሲሆን 95% ውሀ ነው። ጤናማ እና በቂ ፈሳሽ የሚወስድ ሰው ሽንት ነጣ ያለ ቢጫ ቀለም ይኖረዋል። የሽንት ቀለም በአብዛኛው የሰውነታችንን የውሃ መጠን ያሳያል። ሽንቱ ወደ ጠቆር ያለ ቢጫ ከተለወጠ የውሃ እጥረት እንዳለብን ያሳያል፤ ይህም ለኩላሊት ጠጠር ሊያጋልጥ ይችላል። በሌላ በኩል፣ ሽንቱ በጣም ነጭ ከሆነ ደግሞ ከመጠን በላይ ውሃ በመውሰድ በደም ውስጥ የሚገኙ እንደ ሶዲየም ያሉ አስፈላጊ ኤሌክትሮላይቶች እንዲያጥሩ ሊያደርግ ይችላል።

አንዳንድ የሽንት ቀለሞች እና ምልክቶች በሰውነት ውስጥ ያሉ ኬሚካዊ ለውጦችን ያመለክታሉ። ጥቁር ቢጫ ቀለም ወደ ኬቶን መጠን መብዛት ሊያመላክት ይችላል (በቂ ስኳር ሳይገኝ ቅባት ሲቃጠል)። በተጨማሪም ሽንትዎ ላይ አረፋ መኖር የፕሮቲን መብዛትን የሚጠቁም ሲሆን፣ ይህ የኩላሊት ወይም የልብ መዳከም ምልክት ሊሆን ይችላል። ከፍተኛ መጠን ያለው ሽንት እና ብዙ ጊዜ መሽናት ደግሞ በሽንት ውስጥ ስኳር በመብዛት የስኳር በሽታ መኖሩን ሊጠቁም ይችላል።

ቀይ ወይም ሀምራዊ ቀለም በሽንት ውስጥ ደም መኖሩን ሊያሳይ ይችላል፤ ይህም የኩላሊት ጠጠር፣ ኢንፌክሽን ወይም ካንሰር ምልክት ሊሆን ይችላል። ጥቁር ብርቱካናማ ወይም ቡናማ ደግሞ የጉበት ችግርን (ቢሊሩቢን መብዛትን) ያመለክታል። እነዚህ ቀለሞች ሲታዩ ወይም ማንኛውም ያልተለመደ እና ዘላቂ የሆነ የቀለም ለውጥ ከታየ፣ ለትክክለኛው ምርመራ እና ሕክምና አፋጣኝ የሕክምና ባለሙያ ማማከር አስፈላጊ ነው።

seledadotio
seledadotio

የስኳር በሽታ፣ ፀጥ ያለ ወረርሽኝ፡ በኢትዮጵያ 2.3ሚሊዮን የበሽታው ታማሚ ናቸው

በጤና ላይ የሚደርስ ሸክም፣ በጤና እንክብካቤ፣ ትምህርት፣ ሥራ፣ ደህንነት እና የሕዝብ ፋይናንስ ላይ የተጫነ ላይ  ድንጋይ ነው።የስኳር በሽታ እውነተኛ "ፀጥ ያለ ወረርሽኝ" ሲሆን፣ በኢትዮጵያ 2.3 ሚሊዮን የሚጠጉ ሰዎችን እየጎዳ ነው።  ሌላ ሚሊዮኖቹም ገና ያልተመረመሩ ሰዎች አሉ።

በብሔራዊ የጤና ስርዓት ላይ ከሚኖረው የገንዘብ ጫና በተጨማሪ፣ የስኳር በሽታ በበኩሉ ከፍተኛ የሆነ ቀጥተኛ ያልሆነ ማኅበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ ወጪዎችን የሚያስከትሉ ከባድ ችግሮች ጋር የተያያዘ ነው። የስኳር በሽታ አደጋ ባልሆነ መንገድ የታችኛው እግር የመቁረጥ (amputations) ዋነኛው መንስኤ ነው፤ በሥራ ዕድሜ ላይ ባሉ ታካሚዎች ላይ ለዓይነ ስውርነት ዋነኛው መንስኤ ነው፤ እና ከደም ግፊት ጋር የመጨረሻ ደረጃ የኩላሊት በሽታ ዋነኛው መንስኤ ነው። በተጨማሪም የስኳር በሽታ የልብ ድካም፣ የስትሮክ እና የልብና የደም ሥር የሞት አደጋን በግምት በሦስት እጥፍ ይጨምራል፣ እንዲሁም በግምት 40% የሚሆኑ የልብ ድካም ያለባቸው ታካሚዎች በስኳር በሽታ ይሰቃያሉ።

ወሳኝ ከሆኑ ገጽታዎች አንዱ የስኳር በሽታ በሥራ ቦታ ላይ የሚያሳድረው ተጽዕኖ ነው። በዓለም ዙሪያ ከ540 ሚሊዮን በላይ የስኳር በሽታ ያለባቸው ሰዎች መካከል 7 ከ 10 የሚሆኑት በሥራ ዕድሜ ላይ ናቸው። ከእነዚህ ሰዎች ውስጥ ብዙዎቹ በሥራ ቦታ እንደ መገለል፣ መድልዎ እና መገለልን የመሳሰሉ ዕለታዊ ፈተናዎች ያጋጥሟቸዋል።

በኢትዮጵያ 2.3 ሚሊየን ሰዎች ከስኳር ህመም ጋር አብረዉ ይኖራሉ ተባለ

በዓለም አቀፍ ደረጃ በስኳር ህመም የሚያዙ ሰዎች ቁጥር በከፍተኛ ሁኔታh እየጨመረ የመጣ ሲሆን ህመሙ ካለባቸው ሰዎች ውስጥ ከ74 በመቶ በላይ የሚሆኑት ህመሙ እንዳለባቸው የማያውቁ መኖራቸው ተገልጿል።

እንዲሁም በዓለም አቀፍ ደረጃ 589 ሚሊዮን ዕድሜያቸዉ 20 እስከ 79 ያለ ሰዎች ከስኳር ህመም ጋር የሚኖሩ ሲሆን  ይህም ማለት በአለም ከዘጠኝ ሰዉ አንዱ ከስኳር ህመም ጋር እንደሚኖር መረጃዎች  ይጠቁማሉ ሲሉ  የኢትዮጵያ ስኳር ህመም ማህበር ፕሬዝዳንት ዶክተር ጌታሁን ታረቀኝ ለብስራት ሬዲዮ ተናግረዋል ።አጋላጭ ነገር ባይኖርም እድሜው ከ45 ዓመት እና ከዚያ በላይ የሆነ ሰው  ቢያንስ በዓመት አንድ ጊዜ የስኳር ህመም ምርመራ ማድረግ ተገቢ እንደሆነ ተገልጿል ።

80 ከመቶ የሚሆነውን የአይነት ሁለት የስኳር ህመምን ጤናማ አመጋገብ በመከተል ፣ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ በማድረግ እና ሲጋራ ማጨስን በማቆም መከላከል እንደሚቻል ተጠቁሟል ።ባልተለመደ ሁኔታ የዉሃ ጥማት ፣ የውሃ ሽንት ቶሎ ቶሎ መምጣት፣ ከባድ የረሃብ ስሜት፣ ዘላቂ የድካም ስሜት፣ የእይታ መደብዘዝ፣ ምክንያቱ ያልታወቀ ክብደት መቀነስ እና ሌሎችም የስኳር በሽታ ዋነኛ ምክንያቶች በመሆናቸው ሰዎች ምልክቶቹን አስቀድመው በመለየት ወደ ጤና ተቋማት በመሄድ ምርመራ ማድረግ ይኖርበታል።ከስኳር ህመም ጋር ከሚኖሩ ሰዎች መካከል 81 በመቶ የሚሆኑት ባላደጉትና እያደጉ ባሉት ሀገራት ውስጥ የሚገኙ ናቸው።

seledadotio
seledadotio

😡 ቁጣ የልብ ድካም አደጋን ይጨምራል፣ ሴቶች የበለጠ አደጋ ላይ ናቸው

በአሁኑ ጊዜ በእድሜ የገፉ ብቻ ሳይሆኑ ወጣቶችም በልብ ድካም እየተሰቃዩ ነው። ይህ ችግር በወጣቱ ትውልድ መካከል በፍጥነት እየጨመረ ነው። ከዚህ በስተጀርባ ካሉት ምክንያቶች አንዱ ከመጠን ያለፈ ቁጣና የአእምሮ ውጥረት (ጭንቀት) ነው። በቅርቡ አንድ የአካል ብቃት አሰልጣኝ ደጋግሞ መናደድ የልብ ድካም አደጋን እንደሚጨምር ገልጿል። ተመሳሳይ መረጃ በሃርቫርድ ዩኒቨርሲቲ እና በሌሎች ዓለም አቀፍ ጥናቶችም ተገኝቷል።

ቁጣ ልብን እንዴት ይጎዳል?

በርካታ የሃርቫርድ ጥናቶች እንዳሳዩት ከፍተኛ ውጥረት ወይም ቁጣ በሰውነት ውስጥ ያለውን የሆርሞን ሚዛን ያዛባል። አድሬናሊን እና ኮርቲሶል የመሳሰሉ የጭንቀት ሆርሞኖች የደም ግፊትን እና የልብ ምትን ይጨምራሉ። በተጨማሪም የደም መርጋት እንዲፈጠር ያደርጋሉ። ይህም ወደ ልብ የሚሄደው የደም ፍሰት እንዲቀንስ  ያደርጋል፣ ይህም ለልብ ድካም ወይም ለልብ መታወክ ዋና ምክንያት ነው።

እ.ኤ.አ. በ2020 በተደረገ ጥናት መሠረት፣ ድንገተኛ ቁጣ፣ ሀዘን ወይም ጭንቀት ለልብ በሽታ የመጋለጥ እድልን በብዙ እጥፍ ይጨምራል። እ.ኤ.አ. በ2021 በJAMA የታተመ ጥናት እንዳመለከተው በጭንቀት ምክንያት የደም ፍሰት መቀነስ (stress-induced ischemia) ያለባቸው ታካሚዎች ለልብ ድካም የመጋለጥ እድላቸው በእጥፍ ከፍ ያለ ነበር። የአእምሮ እና የአካል ጭንቀት ሲደመር ደግሞ ይህ አደጋ በአራት እጥፍ ይጨምራል።

ሴቶች ከፍተኛ አደጋ ላይ ናቸው

በማሳቹሴትስ አጠቃላይ ሆስፒታል የኑክሌር ካርዲዮሎጂ ዳይሬክተር የሆኑት ዶ/ር አህመድ ተወኩል እንዳሉት፣ ጭንቀት የልብን ትናንሽ የደም ሥሮች ወይም የማይክሮቫስኩላር ሲስተም ይጎዳል። ሴቶች ከወንዶች የበለጠ ለአደጋ የተጋለጡ ናቸው። እ.ኤ.አ. በየካቲት 2023 የተደረገ ጥናት እንዳመለከተው ከመጠን በላይ ከተናደዱ በኋላ ባሉት ሁለት ሰዓታት ውስጥ ብቻ ለልብ ድካም የመጋለጥ እድሉ በ 8.5 እጥፍ ጨምሯል።

የማስጠንቀቂያ መልእክት

በዴሊ የሚገኙት ሐኪም ዶ/ር ጌታ ፕራካሽ “ቁጣ የልብ ድካም ብቻ ሳይሆን በልብ ላይ ተጨማሪ ጫና ይፈጥራል። ይህ አደጋ እንደ ከፍተኛ የደም ግፊት፣ የስኳር በሽታ፣ ማጨስ ወይም አንጃይና (angina) ባሉ ሁኔታዎች ውስጥ ባሉ ሰዎች ላይ ከፍ ያለ ነው” ብለዋል።

ቁጣ ብቻ ሳይሆን ጤናማ ያልሆነ የአኗኗር ዘይቤም ለልብ በሽታ የመጋለጥ እድልን ይጨምራል። ስለዚህ ልብን ጤናማ ማድረግ አስፈላጊ ነው። በመሆኑም በየጊዜው የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ያስፈልጋል።

የተመጣጠነ ምግብ መመገብ ልምድ መዳበር አለበት። ማጨስና አልኮል መተው ያስፈልጋል።

seledadotio
seledadotio

😡 ቁጣ የልብ ድካም አደጋን ይጨምራል፣ ሴቶች የበለጠ አደጋ ላይ ናቸው

በአሁኑ ጊዜ በእድሜ የገፉ ብቻ ሳይሆኑ ወጣቶችም በልብ ድካም እየተሰቃዩ ነው። ይህ ችግር በወጣቱ ትውልድ መካከል በፍጥነት እየጨመረ ነው። ከዚህ በስተጀርባ ካሉት ምክንያቶች አንዱ ከመጠን ያለፈ ቁጣና የአእምሮ ውጥረት (ጭንቀት) ነው። በቅርቡ አንድ የአካል ብቃት አሰልጣኝ ደጋግሞ መናደድ የልብ ድካም አደጋን እንደሚጨምር ገልጿል። ተመሳሳይ መረጃ በሃርቫርድ ዩኒቨርሲቲ እና በሌሎች ዓለም አቀፍ ጥናቶችም ተገኝቷል።

ቁጣ ልብን እንዴት ይጎዳል?

በርካታ የሃርቫርድ ጥናቶች እንዳሳዩት ከፍተኛ ውጥረት ወይም ቁጣ በሰውነት ውስጥ ያለውን የሆርሞን ሚዛን ያዛባል። አድሬናሊን እና ኮርቲሶል የመሳሰሉ የጭንቀት ሆርሞኖች የደም ግፊትን እና የልብ ምትን ይጨምራሉ። በተጨማሪም የደም መርጋት እንዲፈጠር ያደርጋሉ። ይህም ወደ ልብ የሚሄደው የደም ፍሰት እንዲቀንስ  ያደርጋል፣ ይህም ለልብ ድካም ወይም ለልብ መታወክ ዋና ምክንያት ነው።

እ.ኤ.አ. በ2020 በተደረገ ጥናት መሠረት፣ ድንገተኛ ቁጣ፣ ሀዘን ወይም ጭንቀት ለልብ በሽታ የመጋለጥ እድልን በብዙ እጥፍ ይጨምራል። እ.ኤ.አ. በ2021 በJAMA የታተመ ጥናት እንዳመለከተው በጭንቀት ምክንያት የደም ፍሰት መቀነስ (stress-induced ischemia) ያለባቸው ታካሚዎች ለልብ ድካም የመጋለጥ እድላቸው በእጥፍ ከፍ ያለ ነበር። የአእምሮ እና የአካል ጭንቀት ሲደመር ደግሞ ይህ አደጋ በአራት እጥፍ ይጨምራል።

ሴቶች ከፍተኛ አደጋ ላይ ናቸው

በማሳቹሴትስ አጠቃላይ ሆስፒታል የኑክሌር ካርዲዮሎጂ ዳይሬክተር የሆኑት ዶ/ር አህመድ ተወኩል እንዳሉት፣ ጭንቀት የልብን ትናንሽ የደም ሥሮች ወይም የማይክሮቫስኩላር ሲስተም ይጎዳል። ሴቶች ከወንዶች የበለጠ ለአደጋ የተጋለጡ ናቸው። እ.ኤ.አ. በየካቲት 2023 የተደረገ ጥናት እንዳመለከተው ከመጠን በላይ ከተናደዱ በኋላ ባሉት ሁለት ሰዓታት ውስጥ ብቻ ለልብ ድካም የመጋለጥ እድሉ በ 8.5 እጥፍ ጨምሯል።

የማስጠንቀቂያ መልእክት

በዴሊ የሚገኙት ሐኪም ዶ/ር ጌታ ፕራካሽ “ቁጣ የልብ ድካም ብቻ ሳይሆን በልብ ላይ ተጨማሪ ጫና ይፈጥራል። ይህ አደጋ እንደ ከፍተኛ የደም ግፊት፣ የስኳር በሽታ፣ ማጨስ ወይም አንጃይና (angina) ባሉ ሁኔታዎች ውስጥ ባሉ ሰዎች ላይ ከፍ ያለ ነው” ብለዋል።

ቁጣ ብቻ ሳይሆን ጤናማ ያልሆነ የአኗኗር ዘይቤም ለልብ በሽታ የመጋለጥ እድልን ይጨምራል። ስለዚህ ልብን ጤናማ ማድረግ አስፈላጊ ነው። በመሆኑም በየጊዜው የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ያስፈልጋል።

የተመጣጠነ ምግብ መመገብ ልምድ መዳበር አለበት። ማጨስና አልኮል መተው ያስፈልጋል።