የኢሰመጉ 158ኛ ልዩ መግለጫ፡

በምስራቅ አርሲ ዞን በሃይማኖትና ማንነት ላይ ያነጣጠሩ የሰብዓዊ መብቶች ጥሰቶች መቀጠላቸውን ኢሰመጉ ይፋ አደረገ

የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ጉባዔ (ኢሰመጉ) ሐምሌ 2018 ዓ.ም ባወጣው 158ኛ ልዩ መግለጫው፣ በኦሮሚያ ክልል ምስራቅ አርሲ ዞን በሚገኙ በርካታ ወረዳዎች ከ2014 ዓ.ም እስከ ግንቦት 2018 ዓ.ም ባለው ጊዜ ውስጥ ሃይማኖትንና ማንነትን መሰረት ያደረጉ ከባድ የሰብዓዊ መብቶች ጥሰቶች መፈጸማቸውን ገለጸ።

ተቋሙ ከመጋቢት 3 እስከ 9 ቀን 2018 ዓ.ም ባካሄደው የምርመራ ወቅት በተሰበሰቡ አስረጂዎች፣ በዞኑ የሚንቀሳቀሱ የታጠቁ ቡድኖች በዋናነት የኦርቶዶክስ ተዋሕዶ እምነት ተከታዮች ላይ ያነጣጠረ የግድያ፣ የአካል ጉዳት፣ የእገታ፣ የመፈናቀል እና የንብረት ውድመት ድርጊት መፈጸማቸውን አረጋግጫለሁ ብሏል።

የጥቃቶቹ ስፋትና የደረሰው ጉዳትበኢሰመጉ የምርመራ ግኝት መሰረት በተጠቀሱት ዓመታት ውስጥ በምስራቅ አርሲ ዞን ወረዳዎች በግድያ ህይወታቸውን ያጡ ሰላማዊ ሰዎች ቁጥር የሚከተለውን ይመስላል፦

መርቲ ወረዳ፦ 117 ሰዎች

-ሽርካ ወረዳ፦ 116 ሰዎች

-ጀጁ ወረዳ፦ 101 ሰዎች

-ሮቤ ወረዳ፦ 47 ሰዎች

-ጉና ወረዳ፦ 26 ሰዎች (በአንድ ጉድጓድ የተቀበሩ 5 ሰዎችን ጨምሮ)

-ሆንቆሎ ዋቤ ወረዳ፦ 20 ሰዎች

-አሰኮ ወረዳ፦ 5 ንጹሃን ዜጎች እና
4 የመንግስት ሚሊሻዎች

አርሲ ሲሬ ወረዳ፦ 3 ሰዎች

በተጨማሪም በህጻናትና አረጋውያን ላይ የከፋ የአካል ጉዳት መድረሱን የጠቆመው ሪፖርቱ፣ በጉና ወረዳ በፈጸመ ጥቃት የ4 እና የ8 ዓመት ህጻናት በጥይት መመታታቸውንና የአንዱ ህጻን እግር ሊቆረጥ መቻሉን በአብነት ጠቅሷል።

እገታ፣ መፈናቀል እና የንብረት ውድመት

ኢሰመጉ ባቀረበው ዝርዝር መረጃ መሰረት፦

እገታ፦

በሮቤ ወረዳ 156 ሰዎች፣
በጀጁ 182 ሰዎች፣
በምርቲ 29 ሰዎች እንዲሁም
በሽርካ 39 ሰዎች ታግተው ከፍተኛ የገንዘብ ransom የተጠየቀባቸው ሲሆን
በርካቶቹ በገንዘብ ቢለቀቁም የበርካታ ታጋቾች ያሉበት ሁኔታ እስካሁን አይታወቅም።

መፈናቀል፦

በጥቃቱ ስጋት ምክንያት በሺዎች የሚቆጠሩ ዜጎች ከቀያቸው የተፈናቀሉ ሲሆን፤ ከጀጁ ወረዳ 6,216፣ ከሽርካ 3,746፣ ከአሰኮ 2,133፣ ከሮቤ 1,270 እና ከመርቲ 1,036 ሰዎች ተፈናቅለው በከፍተኛ ችግር ውስጥ ይገኛሉ።

የንብረት ውድመት፦

በርካታ አብያተ ክርስቲያናት መዘረፋቸውንና መቃጠላቸውን (ለምሳሌ በ101 ዓመት ዕድሜ ያለው የጠለታ ጨፋ ቅዱስ ገብርኤል ቤተክርስቲያን)፣ ቤቶች መፍረሳቸውንና መቃጠላቸውን እንዲሁም በርካታ የጋማና የቀንድ ከብቶች መዘረፋቸውን ሰነዱ ያመላክታል።

የህግ ግዴታዎችና የኢሰመጉ ጥሪ

ኢሰመጉ ድርጊቶቹ በስልታዊና በተስፋፋ መልኩ በሲቪል ህዝብ ላይ የተፈጸሙ በመሆናቸው በሰብዓዊነት ላይ የሚፈጸሙ ወንጀሎች (Crimes Against Humanity) ባህሪ ያላቸው መሆኑን በመጠቆም፣ የፌደራል እና የኦሮሚያ ክልል መንግስታት የሚከተሉትን እርምጃዎች እንዲወስዱ ጥሪ አቅርቧል፦

ተጠያቂነትን ማረጋገጥ፦ በጥቃቱ የተሳተፉ ታጣቂዎችንና ሀላፊነታቸውን ያልተወጡ የጸጥታና የአስተዳደር አካላትን በአስቸኳይ ለህግ ማቅረብ።

ሰብዓዊ እርዳታና መልሶ ማቋቋም፦ ለተፈናቀሉ ዜጎች ህክምና ማቅረብ እንዲሁም በይስሙላ ሳይሆን በዘላቂ ሰላም ወደ ቀያቸው የሚመለሱበትን መንገድ ማመቻቸት።

የፌደራል መንግስት ጣልቃ ገብነት፦ የክልሉ መንግስት የዜጎችን ደህንነት ማስጠበቅ ካልቻለ፣ በህግ በተደነገገው መሰረት (አዋጅ ቁጥር 359/2003) የፌደራል መንግስት ጣልቃ በመግባት የዜጎችን ህይወት እንዲታደግ።

የተሰረቀው ገልባጭ መኪና በህዝብ ትብብር ተያዘ
#ethiopia | ትናንት በኮዬ ፈጨ አካባቢ የፀጥታ ኃይልን የሚመስል ልብስ የለበሱ ግለሰቦች ቀይ ሲኖ (Sino) ገልባጭ መኪናን በማስቆም ሾፌሩንና ረዳቱን ከተሽከርካሪው በኃይል አውርደው መኪናውን ይዘው መሰወራቸውን ዘግበን ነበር።

https://www.facebook.com/s...

ይሁን እንጂ የተሰረቀውን ተሽከርካሪ መረጃ በማየት የገላን ኮንዶሚኒየም ነዋሪዎችና በአካባቢው የነበሩ ሾፌሮች በፍጥነት በመተባበር መንገዱን በተሽከርካሪዎች በመዝጋት ተሽከርካሪውን ሲነዳ የነበረውን ተጠርጣሪ መያዛቸው ተነግሯል።

ይህ ክስተት የህብረተሰቡ ንቁ ተሳትፎ ወንጀልን በመከላከልና ለፍትሕ በማቅረብ ረገድ ያለውን ከፍተኛ ሚና በድጋሚ አሳይቷል።

በተለይም በተሽከርካሪው መያዝ የተሳተፉ የገላን ኮንዶሚኒየም ነዋሪዎችና ሾፌሮች ምስጋና ይገባቸዋል።

በተጨማሪም የፀጥታ ኃይል መስለው በመንቀሳቀስ ወንጀሉን የፈጸሙትን ግለሰቦች፣ እንዲሁም ከስርቆቱ ጀርባ ያለውን ሙሉ የወንጀል መረብ በጥልቀት በማጣራት ሁሉንም ተሳታፊዎች ለህግ ማቅረብ አስፈላጊ መሆኑ ተጠቁሟል።

ሾፌሩና ረዳቱ በቁጥጥር ሥር መዋላቸውን የአቃቂ ቃሊቲ ፖሊስ መምሪያ አስታውቋል።

የ Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን) ፌስቡክ ገጽ ቤተሰቦች መልዕክቱን በማጋራታችሁ ውጤት አስገኝቷል።
እንኳን ደስ አላችሁ።
#ethiopia #addisababa #crime #publicsafety #getutemesgen

(ዘ-ሐበሻ ዜና) ዓለም አቀፉ የሰብዓዊ መብቶች ተሟጋች ድርጅት ሂዩማን ራይትስ ዎች (\\፣ የትግራይ ክልል ባለስልጣናት እድሜያቸው እስከ 16 ዓመት የሆኑ ህጻናትን ጨምሮ ሰላማዊ ዜጎችን በግዴታ ወደ ውትድርና እየመለመሉ ነው ሲል በጽኑ ኮነነ። ድርጅቱ ዛሬ ባወጣው ሪፖርት እንዳስታወቀው፣ የክልሉ ኃይሎች ቢያንስ ከሚያዝያ 2026 ጀምሮ የቀድሞ ተዋጊዎችን እና ሌሎች ወጣቶችን አፍነው እየወሰዱ ይገኛሉ።

ይህ የቅጥር ዘመቻ በመላው ክልሉ "የፍርሃት ድባብ" መፍጠሩን የገለጸው ሪፖርቱ፣ ሰላማዊ ዜጎች ከመንገድ ላይ፣ ከስራ ቦታ፣ ከመኖሪያ ቤቶች እና ከባህላዊ የወርቅ ማውጫ ስፍራዎች ተሰብስበው ወደ ወታደራዊ ካምፖች እየተወሰዱ መሆኑን አጋልጧል። የሂዩማን ራይትስ ዎች የአፍሪካ ጉዳዮች ምክትል ዳይሬክተር ሌቲሺያ ባደር፣ ባለስልጣናቱ ይህንን ዘመቻ በአስቸኳይ አቁመው በህገ-ወጥ መንገድ የተመለመሉት ሰዎች ወደ ቤተሰቦቻቸው እንዲመለሱ ጠይቀዋል።

ድርጅቱ ይህንን መደምደሚያ ላይ የደረሰው፣ በሰኔ ወር አጋማሽ ላይ ከ18 የዓይን እማኞች፣ ተመልማይ ቤተሰቦች እና ከምልመላ ካመለጡ ግለሰቦች ጋር ባደረገው ቃለ-ምልልስ ላይ ተመስርቶ ነው። መረጃዎች እንደሚያሳዩት ከሚያዝያ ወር በፊት የአካባቢው ባለስልጣናት የቀድሞ የትግራይ መከላከያ ሰራዊት (TDF) አባላትን በስብሰባ፣ በደብዳቤ እና በስልክ ጥሪ ዳግም እንዲቀላቀሉ ያበረታቱ ነበር። ሆኖም ከሚያዝያ መጨረሻ ጀምሮ ዘመቻው ተጠናክሮ፣ ታጥቀው የሚንቀሳቀሱ ኃይሎች በከተሞች፣ በገበያ ቦታዎች እና በወርቅ ማውጫ አካባቢዎች የጅምላ አፈሳ ማካሄድ መጀመራቸው ተገልጿል።

ግለሰቦችን ለመለየት የአካባቢው ባለስልጣናት በቀድሞ ተዋጊዎች ዝርዝር እና በሰፈር ጥቆማ ሰጪዎች ላይ ጥገኛ መሆናቸውን እማኞች ተናግረዋል። ግንቦት 25 ቀን በማዕከላዊ ትግራይ፣ ኮላ ተምቤን አካባቢ በሚገኝ ባህላዊ የወርቅ ማውጫ ስፍራ፣ የጸጥታ ኃይሎች ስራቸውን እንዲያቆሙ ካዘዙ በኋላ በርካታ ወጣቶችን በጅምላ በመያዝ ወደ ወታደራዊ ማሰልጠኛ መውሰዳቸውም በሪፖርቱ ተካቷል። በዚህም ምክንያት በርካታ ወጣቶች ከምልመላ ለማምለጥ ከቤታቸው ርቀው ለማደር የተገደዱ ሲሆን፣ አንዳንዶቹ ደግሞ ወደ አዲስ አበባ እና ሌሎች የሀገሪቱ ክፍሎች እየሸሹ ይገኛሉ። ከዚህም በተጨማሪ ከምልመላ ያመለጡ ወጣቶች ቤተሰቦች ላይ እስራት እና ጫና እየተደረገባቸው መሆኑ ተዘግቧል።

በአለም አቀፍ የሰብዓዊ መብት ህግጋት መሰረት፣ እድሜያቸው ከ18 ዓመት በታች የሆኑ ህጻናትን ለውትድርና መመልመል የህጻናትን መብት የሚጥስ ሲሆን፣ ከ15 ዓመት በታች የሆኑትን መጠቀም ደግሞ የጦር ወንጀል (War crime) ተብሎ ይፈረጃል። ሆኖም የህወሓት ቃል አቀባይ ይህንን የግዴታ ምልመላ ውንጀላ ውድቅ በማድረግ፣ ህዝቡ ትግራይን እየተከላከለ ያለው በራሱ ፈቃደኝነት መሆኑን ተናግረዋል።

የሰብዓዊ መብት ተሟጋቹ ሪፖርት ከመውጣቱ ጥቂት ቀናት ቀደም ብሎ፣ ጁላይ 03 በትግራይ መዲና መቀሌ (ቀበሌ 05) ውስጥ ወጣቶች በግዳጅ ወደ አውቶቡሶች ሲጫኑ እና እናቶች በከፍተኛ ሀዘን ሲያለቅሱ የሚያሳይ የቪዲዮ ምስል በማህበራዊ ሚዲያ በስፋት ተሰራጭቶ ነበር። ይህ ምስል ቀድሞውንም በጸጥታ መደፍረስ እና በፖለቲካዊ ውጥረት ስጋት ውስጥ በነበረው ህዝብ ዘንድ ከፍተኛ መደናገጥን ፈጥሯል።

ይህንን የህዝብ ቅሬታ ተከትሎ፣ የትግራይ ክልል መንግስት የኮሙዩኒኬሽን ጉዳዮች ቢሮ ኃላፊ አቶ አብርሃም ሐጎስ ለትግራይ ቴሌቪዥን በሰጡት መግለጫ፣ ክልሉ አሁንም የህልውና አደጋ ተደቅኖበት ቢሆንም، ክልልን መከላከል በህዝብ ግንዛቤ፣ በጋራ መግባባት እና በፈቃደኝነት ላይ ብቻ የተመሰረተ መሆን እንዳለበት አስምረውበታል። አክለውም ማንኛውም ከመንግስት መመሪያ ውጪ እና ያለ ህዝብ ፈቃድ የተደረገ የግዴታ ምልመላ ካለ፣ የክልሉ መንግስት ጥብቅ ምርመራ በማድረግ ህገ-ወጥ ድርጊት በፈጸሙ የጸጥታ አካላትም ሆነ የአስተዳደር ኃላፊዎች ላይ ህጋዊ እና አስተዳደራዊ እርምጃ እንደሚወስድ ቃል ገብተዋል።

ይህ ውዝግብ የተነሳው የፕሪቶሪያው የሰላም ስምምነት ተፈጻሚነት አሁንም ተጋላጭ በሆነበት እና የፖለቲካ ውጥረቶች ዳግም ግጭት ሊቀሰቅሱ ይችላሉ የሚል ስጋት ባለበት ወቅት ነው። ገና በግንቦት 2026 ወር ላይ በመቀሌ፣ ሽረ፣ አክሱም፣ አድዋ፣ አዲግራት፣ ውቅሮ እና ሌሎች አካባቢዎች ከቤት ቤት ፍተሻ እና ህገ-ወጥ እስራት ጋር የተያያዙ ወጣቶችን የመሰብሰብ ዘመቻዎች መኖራቸውን 'አዲስ ስታንዳርድ' ዘግቦ ነበር።

ይህንን ተከትሎም እንደ ትግራይ ዴሞክራሲያዊ ትብብር (ስምረት)፣ ሳልሳይ ወያኔ ትግራይ የመሳሰሉ ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች እና 'ሂዩማን ራይትስ ፈርስት ኢትዮጵያ' የተባለው የመብት ተሟጋች ድርጅት፣ ባለስልጣናት ወጣቶችን በግዳጅ እየመለመሉ ነው በማለት ድርጊቱን በጽኑ አውግዘው የነበረ መሆኑ ይታወሳል። አሁን ላይ የክልሉ መንግስት የጀመረው ምርመራ መቼ እንደሚጠናቀቅ ወይም ምርመራውን ተከትሎ ከስራ የታገዱ ባለስልጣናት መኖር አለመኖራቸውን የኮሙዩኒኬሽን ቢሮው እስካሁን ያሳወቀው ነገር የለም።

የንግድ ባንክ ሰራተኛዋን በአሰቃቂ ሁኔታ ገድሎ የተሰወረው ግለሰብ በቁጥጥር ስር ዋለ
#ethiopia | በሰንዳፋ በኬ ከተማ ነዋሪ እና በአሌልቱ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ቅርንጫፍ ሰራተኛ የነበሩትን ወይዘሮ አዳነች ኩምሳን ህይወት ካለፈው ታህሳስ ወር ጀምሮ በአሰቃቂ ሁኔታ በመቅጠፍ ሲፈለግ የነበረው ተጠርጣሪ ፀጋዬ አሳልፈው በደብረ ብርሃን ከተማ ተያዘ።

ግለሰቡ ግድያውን የፈጸመው ታህሳስ 6 ቀን 2018 ዓ.ም ምሽት ላይ ከሟች ጋር በሆቴል ውስጥ ምግብ ሲመገቡ በተፈጠረ አለመግባባት መሆኑ ተገልጿል።

ሟች ተጠርጣሪውን ትታ በመሄዷ ምክንያት ተከትሏት በመሄድ መኪና ውስጥ ካስገባት በኋላ ጎማጣ ተብሎ በሚጠራው ስፍራ በሽጉጥ በመተኮስ ህይወቷ እንዲያልፍ ማድረጉ በፖሊስ የምርመራ መዝገብ ተመልክቷል።

ወንጀሉን ከፈጸመ በኋላ አስክሬኗን ጥሎ በመሰወሩ የሟች አካል በዱር አራዊት ተበልቶ ጭንቅላቷ ብቻ ሊገኝ ችሏል።

ተጠርጣሪው ግድያውን የፈጸመበትን መኪና እና መሳሪያ አሌልቱ ከተማ ውስጥ ጥሎ የተሰወረ ቢሆንም ፖሊስ በመኪናው ውስጥ ባገኘው የደም ዱካ እና በሽጉጡ አማካኝነት ክትትል ሲያደርግ ቆይቷል።

የፌዴራል ፖሊስ ከብሄራዊ መረጃና ደህንነት አገልግሎት እና ከሌሎች የፀጥታ አካላት ጋር በመቀናጀት ባደረገው ኦፕሬሽን ግለሰቡን በቁጥጥር ስር ለማዋል ተችሏል።

ተጠርጣሪው በደብረ ብርሃን፣ በከሚሴ፣ በሸዋ ሮቢትና በአጣዬ ከተሞች ውስጥ የተለያዩ የሐሰት መታወቂያዎችን በመጠቀም እንደ ሰላማዊ ሰው ሲንቀሳቀስ እንደነበር ተደርሶበታል።

ፖሊስ በአሁኑ ወቅት በተጠርጣሪው ላይ ጥብቅ ምርመራ እያደረገ የሚገኝ ሲሆን ወንጀል ፈጽሞ ከህግ ማምለጥ እንደማይቻል አስታውቋል።

ለተጠርጣሪው መያዝ ትብብር ላደረጉ አካላትም ምስጋና ቀርቧል።
#justice #police #crime #federalpolice #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን #addisababa

በዋስትና ከመፈታት አኳያ አዲሱ የወንጀል ሥነ ሥርዓትና ማስረጃ ሕግ ያመጣቸው አዳዲስ ነገሮች መካከል:-
By Hailu Hasena (Legal Advocate)

1. "ያለ ዋስትና መለቀቅ (Release without bail/unconditional release)" የተሰኘ አዲስ ድንጋጌ አምጥቷል::

በዚህ ድንጋጌ መሠረት ተጠርጣሪው የተጠረጠበትን ወንጀል ስለመፈጸሙ ወይም የተባለው ወንጀል ስለመፈጸሙ አጠራጣሪ (doubtful) በሆነ ጊዜ የወንጀል ምርመራ ጊዜ ቀጠሮ ፍ/ቤትም ሆነ ቀዳሚ ምርመራ አድራጊ ፍ/ቤት ተጠርጣሪውን ያለ ዋስትና እንዲሁ እንዲለቁት ይገደዳሉ:: አንቀጽ 118(4)፣ 137(2)

*በቀድሞው የወ/መሕ/ሥ/ሥ/ቁ. 59(1) እና 93 መሠረት የጊዜ ቀጠሮ እና የቀዳሚ ምርመራ ፍ/ቤቶች ተጠርጣሪው ወንጀል ስለመፈጸሙም ሆነ ወንጀሉ ራሱ ስለመፈጸሙ ቢጠራጠሩም ስንኳ ተጠርጣሪውን የግድ ዋስትና እንዲያስይዝ ወይም በማረፊያ ቤት እንዲቆይ እንዲያዙ ይገደዱ ነበር:: በአዲሱ መድብለ ሕግ ያ አሠራር ተሽሯል::

*ይህ ድንጋጌ በተለይ ለሚታፈሱ ወይም በመመሳጠር በፍ/ብሔር ወይም ወንጀል ባልሆነ ጉዳይ ለሚታሰሩ ሰዎች ይህ ትልቅ የሕግ ጥበቃ የሚያደርግ ነው::

*ስለዚህ የተያዙ ሰዎች የሚለቀቁባቸው መንገዶች እነዚህ ናቸው—ያለ ዋስትና መለቀቅ፣ ያለ ገደብ መለቀቅ፣ በራስ ዋስትና መለቀቅ፣ በንብረት ዋስትና መለቀቅ፣ በሰው ዋስትና፣ በገንዘብ ዋስትና መለቀቅ፣ በተጨማሪ ዋስትና መለቀቅ::

*ስለሆነም ከእንግዲህ የጠበቆች ሥራ የታሰረን ሰው በዋስትና ማስፈታት ብቻ ሳይሆን ያለ ዋስትና ማስፈታትንም ይጨምራል::

*Note: በፍ/ቤት መደበኛ ክስ (charge) የተከፈተ ከሆነ ያለ ዋስትና የመለቀቅ ጉዳይ አይነሣም::

2. በሕግ ዋስትና የሚያስከለክሉ ወንጀሎች (non-bailable crimes)
* በሞት የሚያስቀጡ ወንጀሎች፣ ወይም
* በ ≥15 ዓመት ጽኑ እሥራት የሚያስቀጡ ሰው የሞተባቸው ወንጀሎች ብቻ እንዲሆኑ የተደነገገ ስለሆነ በእንደዚህ ዓይነት ወንጀሎች ውጭ ያሉ ወንጀሎች በሙሉ በሕግ ዋስትና የማያስከለክሉ ወንጀሎች (bailable crimes) ሆነዋል:: አንቀጽ 138(2,3)

ስለሆነም:-
➡️ስለሆነም በሕግ ዋስትናን በማይከለከልባቸው ወንጀሎች በመሉ ተጠርጣሪዎች/ተከሳሾች በዋስትና የመለቀቅ መብት አለው::

➡️በዕድሜ ልክ ወይም የጽኑ እሥራት ጣሪያ በሆነው በ25 ጽኑ እሥራት የሚያስቀጣ ወንጀል ብቻውን ዋስትናን አያስከለክልም::

➡️በማንኛውም የሙስና ወንጀል የተጠረጠረ/የተከሰሰ ሰው በሕግ ዋስትናን አይከለከልም—all corruption crimes have become bailable.

ከዚህ ቀደም በዐዋጅ ቁ. 434/1997 (በዐዋጅ ቁ. 882/2007 እንደተሻሻለ) አንቀጽ 4(1) መሠረት "ከ10 ዓመት በላይ በሚያስቀጣ የሙስና ወንጀል የተጠረጠረ ወይም የተከሰሰ ሰው በዋስትና አይለቀቅም በማለት ከ10 ዓመት በላይ የሚያስቀጡትን ለይቶ non-bailable corruption crimes ተደርጎ የነበረው ድንጋጌ ቀሪ (abolished) ተደርጎአል::

➡️በአደገኛ ቦዘኔነት ዐዋጅ ቁጥር 384/96 አንቀጽ 6(3) "በአደገኛ ቦዘኔነት ተጠርጥሮ የተያዘ ሰው በዋስትና አይለቀቅም:" ተብሎ በወንጀል ዓይነት ዋስትና ይከለከል የነበረው (categorical bail denial) ዘፈቀዳዊ ነው ተብሎ በዚህ ዐዋጅ ተሽሮአል::

➡️በሕግ ዋስትና የማያስከለክሉ ወንጀሎችን (bailable crimes) አስመልክቶ ዋስትና መብት (right) ሲሆን ዋስትና ሊከለከልም ሊፈቀድም የሚችለው በዳኞች ፍቅድ ሥልጣን (judicial discretion) ነው::

ፍቅድ ሥልጣኑ የሚመራባቸው መርኆዎችም ደግሞ "ዳኛው ተጠርጣሪውን/ተከሳሹን በዋስትና ይለቃል የሚል ግምት (presumption of release on bail) ይወሰዳል:"፤ "ዋስትናን በሁኔታ የሚያስከለክሉ ሁኔታዎችም አይኖሩም: ተብሎ ይገመታል::"

"ዋስትናን ለመከልከል የሚያበቁ ልዩ ሁኔታዎች በጠባቡ እና ለተከሳሽ/ተጠርጣሪ በሚጠቅም መልኩ ይተረጎማሉ:" የሚሉ ናቸው—ከተመድ የሰብኣዊ መብቶች የዋስትና መብት ትርጉም አኳያ::

ለምሳሌ:- ተጠርጣሪው በዋስ ቢወጣ ሌላ ወንጀል ይፈጽማል ወይም ማስረጃ ያጠፋል ወይም በተፈለገ ጊዜ አይቀርብም ወይም ቋም አድራሻ የለውም ወይም መውጣቱ ለኅ/ሰቡ ደኅንነት ያሰጋል ወይም የዋስትና ግዴታውን አይወጣም ወዘተ. የሚል ግምት አይያዝም::

ስለሆነም መርማሪ ፖሊስ ወይም ዐቃቤ ሕግ እነዚህን መርኀዊ ግምቶች ለማስተባበልና ለመሠረታዊ መብቶች (የነጻነት መብት፣ ንጹሕ ሆኖ የመገመት መብት) የሥነ ሥርዓታዊ ጥበቃ የሆነውን የዋስትና መብት ለመቃወም ሕጋዊ፣ በቂ እና አሳማኝ ምክንያት ያለ መሆኑን በቂ ማስረጃ በማቅረብ ማስረዳት ይኖርበታል::

3. የድኅረ ጥፋተኝነት ፍርድ ዋስትና (Post-conviction bail) የተሰኘ አዲስ ድንጋጌ አምጥቷል::
አንቀጽ 301(2)

ይህ ድንጋጌ ተከሳሹ በተከሰሰበት ወንጀል ጥፋተኛ ነህ ተብሎ ከተፈረደበት በኋላ የቅጣት ውሳኔ እስኪተላለፍበት ድረስ ባለው ጊዜ በዋስትና እንዲቆይ የሚያደርግ ነው::
ይሁንና ይህ ዋስትና የሚሠራው ወንጀሉ በመቀጮ ብቻ የሚያስቀጣ ሲሆን ነው::

እንደሚታወቀው በነባሩ የወ/ሕ/ሥ/ሥ መሠረት ዳኞች የፈረዱበትን ማንኛውንም ሰው ቅጣቱ እስኪወሰን ድረስ 'ታስሮ' እንዲቆይ ያዙ ነበር—በጣም ጥቂት ሰብኣዊነት ላይ የተመሠረተ ልዩነት ቢኖርም::

ለዚህ እንደ ምክንያት ይጠቀስ የነበረው የዋስትና መብት ንጹሕ ሆኖ ከመገመት መርኅ ጋር ብቻ የተቆራኘ ስለሆነ ተከሳሹ ጥፋተኛ ሲባል መብቱም ዐብሮ ቀሪ ይሆናል፣ ጥፋተኛ ከተባለ በኋላ በዋስትና ቢወጣ ሊጣልበት የሚችለውን ቅጣት ፈርቶ ላይቀርብ ስለሚችል የሚጣለው ቅጣት አፈጻጸም ችግር እንዳይገጥመው የሚል ግምት በመያዝ ነበር::

ይሁንና ሁለቱም ምክንያቶች የተሳሳቱ እና የሕግ ፍልስና መሠረት የሌላቸው ስለሆኑ በሥሡ ለማረም ተሞክሯል::

*ለምሳሌ በፌስታል ዐዋጅ ቁ. 1383/2017 አንቀጽ 25(1/ሀ) ሥር ፌስታል በመጠቀም ወይም ለመጠቀም ይዞ በመገኘት ወንጀል ተከሶ የጥፋተኛነት ፍርድ የተሰጠበት ተከሳሽ የቅጣት ውሳኔ እስኪሰጥ ድረስ በማረፊያ/በማቆያ ቤት እንዲቆይ አዲሱ ሕግ አይፈቅድም

ተባረኩ!
Hailu Hasena (Legal Advocate)

በሻንጣቸው ውስጥ 110 ኪሎ ግራም ካናቢስ የተገኘባቸው የሲሪላንካ መነኮሳት በቁጥጥር ስር ዋሉ
#ethiopia | በሲሪላንካ ዋና ከተማ ኮሎምቦ በሚገኝ አውሮፕላን ማረፊያ 110 ኪሎ ግራም የሚመዝን ካናቢስ በሻንጣቸው ደብቀው የተገኙ 22 መነኮሳት በቁጥጥር ስር መዋላቸው ተነግሯል።

የጉምሩክ ባለሥልጣናት እንደገለጹት እያንዳንዱ መነኩሴ በሻንጣው ውስጥ በልዩ ሁኔታ በተሰራ ድብቅ ክፍል ውስጥ ኩሽ ተብሎ የሚጠራውንና ከፍተኛ ኃይል ያለውን አደንዛዥ ዕፅ አምስት ኪሎ ግራም ያህል ይዞ ተገኝቷል።

አብዛኞቹ ተማሪዎች የሆኑት እነዚህ መነኮሳት የታይላንድ የአራት ቀናት ሙሉ ወጪያቸው የተሸፈነ ጉብኝት አጠናቀው ሲመለሱ ነው የተያዙት።

ጉዞውን አደራጅቷል ተብሎ የሚጠረጠር ሌላ መነኩሴም በኮሎምቦ ከተማ ዳርቻ በቁጥጥር ስር ውሏል።

መነኩሴው ለተጓዦቹ ዕቃዎቹ የእርዳታ ስጦታ እንደሆኑና አውሮፕላን ማረፊያ ሲደርሱ መኪና መጥቶ እንደሚቀበላቸው ነግሯቸው እንደነበር ፖሊስ ለቢቢሲ ሲንሃላ ገልጿል።

የሀገሪቱ የአደንዛዥ ዕፅ ቁጥጥር ቢሮ በመነኮሳቱ ስልኮች ላይ ባደረገው ምርመራ መነኮሳቱ በቆይታቸው ወቅት የገዳም ልብሳቸውን አውልቀው ሲዝናኑ የሚያሳዩ ምስሎችን አግኝቷል።

መነኮሳቱ አደንዛዥ ዕፁ በትምህርት ቁሳቁሶችና በጣፋጭ ምግቦች ውስጥ ተደብቆ ስለነበር የተሸከሙት ዕቃ ምን እንደሆነ ላያውቁ እንደሚችሉ ፖሊስ ግምቱን አስቀምጧል።

ይህ ክስተት በሲሪላንካ ታሪክ መነኮሳት በአደንዛዥ ዕፅ ዝውውር ተጠርጥረው በአውሮፕላን ማረፊያ ሲያዙ የመጀመሪያው ነው ተብሏል።
#srilanka #monks #cannabis #drugtrafficking #crime #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን #addisababa

"አፍሪካን መበዝበዝ ይብቃ!"
#ethiopia | የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ዋና ጸሐፊ አንቶኒዮ ጉቴሬዝ በአዲስ አበባ እየተካሄደ በሚገኘው 39ኛው የአፍሪካ ህብረት የመሪዎች ጉባኤ ላይ ባደረጉት ንግግር፣ አፍሪካ በአለም አቀፍ መድረክ የሚገባትን ቦታ እንድታገኝ እና ሀብቷ ለገዛ ህዝቦቿ እንዲተርፍ ጥሪ አቅርበዋል። ዋና ጸሐፊው "ዝርፊያ እና ብዝበዛ ይብቃ፤ የአፍሪካ ህዝብ ከአፍሪካ የተፈጥሮ ሀብት ተጠቃሚ መሆን አለበት" ሲሉ ተደምጠዋል።

ዋና ዋና የንግግሩ ነጥቦች፦

* የአለም አቀፍ ተቋማት ሪፎርም፦ "ይህ 2026 እንጂ 1946 አይደለም" ያሉት ጉቴሬዝ፣ አፍሪካ በተባበሩት መንግስታት ድርጅት እና በሌሎች አለም አቀፍ ተቋማት ውስጥ ተገቢው ውክልና ሊኖራት እንደሚገባ አሳስበዋል።

* ኢኮኖሚ እና ዕዳ፦ የአፍሪካ ሀገራት ከሚያገኙት እርዳታ ይልቅ ለዕዳ ክፍያ እና በህገ-ወጥ መንገድ ለሚወጣ ገንዘብ የሚያጡት ይበልጣል ብለዋል። የአለም አቀፍ የፋይናንስ ሥርዓቱ እንዲሻሻል እና የአፍሪካ የብድር ወጪ እንዲቀንስም ጠይቀዋል።

* የአየር ንብረት ለውጥ፦ አፍሪካ 60% የሚሆነውን የአለም የፀሐይ ኃይል አማራጭ ይዛ፣ የምታገኘው የኢንቨስትመንት ድርሻ ግን 2% ብቻ መሆኑን በመጥቀስ፤ በበለጸጉ ሀገራት በኩል የሚደረገው የአየር ንብረት ድጋፍ (Adaptation Finance) በሦስት እጥፍ እንዲያድግ ጥሪ አቅርበዋል።

* ሰላምና ደህንነት፦ በሱዳን አስቸኳይ የተኩስ አቁም እንዲደረግ፣ በደቡብ ሱዳን ፖለቲካዊ ውይይቶች እንዲቀጥሉ እና በዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ የሀገር ሉዓላዊነት እንዲከበር አሳስበዋል።

ሌሎች የጉባኤው ኩነቶች፦

* አዲስ ሊቀመንበር፦ የአፍሪካ ህብረት የ2026 የሊቀመንበርነት ተረኛ ተረካቢ ቡሩንዲ ሆናለች። የ2025 ሊቀመንበር የነበሩት የአንጎላው ፕሬዝዳንት ጆአዎ ሎሬንሶ ኃላፊነታቸውን አስረክበዋል።

* የውኃ እና ሳኒቴሽን ጉዳይ፦ የዘንድሮው የህብረቱ ጭብጥ "ዘላቂ የውኃ አቅርቦት እና የሳኒቴሽን ሥርዓትን ማረጋገጥ" የሚል ሲሆን፣ የኢፌዴሪ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር ዐቢይ አህመድን ጨምሮ ሌሎች መሪዎች ሪፖርቶችን ያቀርባሉ ተብሎ ይጠበቃል።

* ቅኝ አገዛዝ፦ መሪዎቹ ቅኝ አገዛዝን "በሰው ልጅ ላይ የተፈጸመ ወንጀል" (Crime against humanity) ተብሎ እንዲፈረጅ በሚቀርብ ጥናት ላይ ውሳኔ ያሳልፋሉ ተብሎ ይጠበቃል።

ለ Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን) ሚዲያና ኮሙኒኬሽንስ
ያፌት ገ/ህወት
ከአፍሪካ ኅብረት
አዲስ አበባ ፣ ኢትዮጵያ
#un #guterres #africanunion #ausummit2026 #addisababa #africa #nomoreexploitation #climatejustice #ethiopia #sudan #somalia

ከሥልጣን የተባረሩት የባንግላዴሽ ጠቅላይ ሚኒስትር ሼክ ሃሲና ሞት ተፈረደባቸው

በየኔታ ትዩብ

የባንግላዴሽ የቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር ሼክ ሃሲና ሰኞ ዕለት በዳካ በሚገኘው ዓለም አቀፍ የወንጀል ፍርድ ቤት (International Crimes Tribunal) ባለፈው ዓመት መንግሥታቸውን ከሥልጣን ባስወገደው በተማሪዎች የሚመራው ተቃውሞ ጋር በተያያዘ “በሰው ልጆች ላይ የተፈጸሙ ወንጀሎች” ጥፋተኛ በመሆናቸው የሞት ፍርድ ተፈረደባቸው።

የባንግላዴሽ የቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር ሼክ ሃሲና በዳካ በሚገኘው ዓለም አቀፍ የወንጀል ፍርድ ቤት ሰኞ ዕለት የሞት ፍርድ የተፈረደባቸው ሲሆን ፍርድ ቤቱ ባለፈው ዓመት በአገሪቱ ውስጥ የነበረውን የአዋሚ ሊግ (Awami League) መንግሥታቸውን እንዲወድቅ ያደረገው በተማሪዎች መሪነት በተካሄደው ተቃውሞ ጋር በተያያዘ “በሰው ልጆች ላይ የተፈጸሙ ወንጀሎች” ጥፋተኛ መሆናቸውን አረጋግጧል።

ይህ ውሳኔ በአሥርተ ዓመታት ውስጥ በቀድሞ የባንግላዴሽ መሪ ላይ ከተወሰዱት እጅግ አስገራሚ የሕግ እርምጃዎች አንዱ ሲሆን በየካቲት ወር መጀመሪያ ላይ ይጠበቃል ከተባለው ብሔራዊ ምርጫ ጥቂት ወራት በፊት የተላለፈ ነው።

የ78 ዓመቷ ሃሲና ከሥልጣን እንዲወገዱ ያስገደደውን በተማሪዎች መሪነት በተካሄደው አመፅ ላይ ገዳይ የሆነ እርምጃ እንዲወሰድ ትዕዛዝ ሰጥተው እንደሆነ ለመመርመር ሲካሄድ በነበረው የፍርድ ሂደት ከሕንድ ተመልሰው እንዲቀርቡ በፍርድ ቤቱ የተሰጠውን ትዕዛዝ አልተቀበሉም።

ከፍርዱ የተወሰዱ ቁልፍ ነጥቦች እነሆ፦

• ሃሲና በሰው ልጆች ላይ ለተፈጸሙ ወንጀሎች የዕድሜ ልክ እስራት እና በአመፁ ወቅት በርካታ ሰዎችን በመግደል ተሳትፈዋል በሚል በተናጠል የሞት ፍርድ ተላልፎባቸዋል።

• በክስ ሰነዱ መሠረት ፍርድ ቤቱ እንዲህ ሲል ገልጿል “...ሼክ ሃሲና በሰው ልጆች ላይ ወንጀል ፈጽመዋል።

ነሐሴ 5 ቀን በቻንካርፑል ስድስት ተቃዋሚዎች። በሼክ ሃሲና ትዕዛዝ በመስጠት እና የቀድሞ የሀገር ውስጥ ጉዳይ ሚኒስትርና የፖሊስ ኢንስፔክተር ጄኔራል (በቸልተኝነት ሳቢያ ተማሪዎቹ ተገድለዋል።

እነዚህ ግድያዎች የተፈጸሙት በጠቅላይ ሚኒስትር ሼክ ሃሲና ትዕዛዝ እና ሙሉ እውቅና ነው በእንደዚህ ዓይነት ድርጊቶች በሰው ልጆች ላይ ወንጀል ፈጽመዋል።”

• ፍርድ ቤቱ በተማሪዎቹ ሁከት ወቅት ለተፈጸሙት ግድያዎች በቀጥታ ትዕዛዝ በመስጠትም ሆነ ግድያዎቹን ለመከላከል ባለመቻላቸው ተጠያቂ አድርጓቸዋል።

• እንዲሁም የዓለም አቀፍ የወንጀል ፍርድ ቤት የቀድሞ የባንግላዴሽ የሀገር ውስጥ ጉዳይ ሚኒስትር አሳዱዛማን ካን ከማልን የሞት ፍርድ ፈርዶባቸዋል።

• የቀድሞ የፖሊስ ኢንስፔክተር ጄኔራል ቾውዱሪ አብዱላህ አል-ማሙን የአምስት ዓመት እስራት ተፈርዶባቸዋል።

• ዘ ዴይሊ ስታር (The Daily Star) እንደዘገበው ከሆነ ፍርድ ቤቱ የሼክ ሃሲና እና የአሳዱዛማን ንብረቶች በስቴቱ እንዲወረሱም ትእዛዝ ሰጥቷል።

• በዳኛ ሙሐመድ ጎላም ሙርቱዛ ሞዙምደር የሚመራው የሦስት አባላት ዓለም አቀፍ የወንጀል ፍርድ ቤት በጠንካራ የፀጥታ ጥበቃና በተጨናነቀ ችሎት ውስጥ የ453 ገጽ ፍርድ ውሳኔ ክፍሎችን በ12፡30 ሰዓት አካባቢ ማንበብ ጀምሯል።

• የሃሲና አዋሚ ሊግ ምርጫውን እንዳይወዳደር ታግዷል ሰኞ ዕለት የተላለፈው ውሳኔ ከምርጫው በፊት አዲስ ሁከት ሊያስከትል ይችላል የሚል ስጋት አለ።

• በፍርዱ ላይ ለጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ማለት ይቻላል።

• አሁን በህንድ የሚገኙት ስደተኛዋ የባንግላዴሽ የቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር ሃሲና በሰው ልጆች ላይ በተፈጸሙ ወንጀሎች ጥፋተኛ ሆነው የተገኙበትን እና የሞት ፍርድ የተፈረደበትን ውሳኔ “አድሏዊና በፖለቲካዊ ተነሳሽነት የተሞላ” በማለት አውግዘዋል።

ክረምት መውጫ
#ethiopia | ክረምት እንደመሆኑና ብዙ ሰው ምን ላንብብ ጠቁመኝ ባለኝ መሰረት ቀለል ያሉ ሁሉም ሰው ሳያነባቸው መሞት የለበትም ብዬ የማስባቸውን ከእንግሊዘኛ 20 ከሀገር ውስጥ 20 እንዲሁም ከትርጉም 20 በርግጥ ቁጥሩ አንሷል ቢሆንም በቀላሉ የሚገኙት ብዬ ካሰብኩት ነው።

ሌሎች መጽሀፍቶቼን በየ ስርቻው ደብቄ እነኚህን ግን ፊት ለፊት አስቀምጬ በየ ሆነ ግዜው የምደግማቸውና በፍጹም ለሰው የማላውሳቸው አንብቤ የወደድኳቸው መጽሀፍቶች ናቸው እያየን ደሞ እንጨምራለን አሰልቺ እንዳይሆን ብዬ ነው 🙌
#ከ_እንግሊዘኛ_መነበብ_አለባቸው_ብዬ_ከማስበው_ውስጥ :-

📌 the brother Karamazov by Dostoyevsky
📌 crime and punishment by Dostoyevsky
📌 notes from underground by Dostoyevsky

📌 The Trial by Franz Kafka
📌metamorphosis by Franz Kafka

📌Animal Farm by George Orwell
📌 Nineteen Eighty-Four by George Orwell

📌Thus Spoke Zarathustra by Nietzsche
📌Beyond Good and Evil by Nietzsche
📌The Birth of Tragedy

📌The Stranger by albert Camus
📌The Plague by albert camus
📌The Myth of Sisyphus

📌Being and Nothingness by Jean-Paul Sartre
📌The World as Will and Representation by Schopenhauer

📌The Interpretation of Dreams by Sigmund Freud
📌Man and His Symbols by Carl Jung

📌Man's Search for Meaning by Viktor Frankl
📌Night by Elie Wiesel
📌the old man and the sea by Hemingway
📌sapiens by yuval harari

ቀለል ያለውን ለመጥቀስ ያክል እና እንደልብ ስለሚገኙ እንጂ ሌላ ብዙ የምለው ነበረኝ 😃
#ከ_አማርኛ_መነበብ_አለባቸው_ብዬ_ከማስበው_ውስጥ

📌 እግረመንገድ በ ስብአት ገ/እግዚአብሔር
📌አምስት ስድስት ሰባት በ ስብአት ገ/እግዚአብሄር
📌እነሆ ጀግና ስብአት ገ/እግዚአብሔር
📌ማስታወሻ በ ዘነበ ወላ

📌ኦሮማይ በ በአሉ ግርማ
📌ሀዲስ በ በአሉ ግርማ

📌ጥበብ በ ሀይለጊዮርጊስ

📌የፍልስፍና አጽናፍ በ አለማየሁ ገላጋይ
📌ቅበላ በ አለማየሁ ገላጋይ
📌ዋሪሳ በአለማየሁ ገላጋይ
📌 ማእበል ጠሪ ወፍ በአለማየሁ ገላጋይ

📌የስንብት ቀለማት በ አዳም ረታ
📌ግራጫ ቃጭሎች በ አዳም ረታ
📌ይወስዳል መንገድ ያመጣል መንገድ በአዳም ረታ
📌መረቅ በአዳም ረታ

📌የቅኔ ውበት በ ከበደ ሚካኤል
📌 እሳት ወይ አበባ በ ጸጋዬ ገብረመድህን
📌አደፍርስ በዳኛቸወ ወርቁ
📌የባስሊቆስ እንባ በ ትእግስት ታፈረ

📌በፍልስፍና መደመም በ ዋለልኝ

📌ጠመንጃና ሙዚቃ በ ይነገር ጌታቸው
📌ፊታውራሪ ተክለሀዋሪያት በ ግርማቸው (ልጃቸው ነው ኦቶባዮግራፊ)
📌ልኡል እራስ እምሩ (ኦቶባዮግራፊ)

ከ ሀያ እንዳይበልጥብኝ እንጂ ብዙ የምለው ነበረኝ 😅

ከ_ትርጉም_መነበብ_አለባቸው_ብዬ_ከማስበው_ውስጥ

📌ካፖርቱ ተርጓሚው ጠፍቶኛል
📌እፎይታ ትርጉም ተሾመ ዳምጠው
📌ፓፒዮ ተርጓሚው ጠፋኝ
📌የመጨረሻው ፈተና በ ማይነግረው
📌እምዮ ሳህለስላሴ
📌እናት ተርጓሚው ተረስቶኛል

📌ምጽአተ እስራኤል በማሞ ውድነህ
📌መከረኞቹ ሳህለስላሴ

📌ብርቅርቅታ አብይ ደምሴ

📌ሆሞዲየስ በ ዳግም
📌ግራጋቢው ዘመን በ ተስፋጽዮን

📌ቡቃያው በ ሙሉብርሀን ታሪኩ
📌 የሀገር ልጅ ሳህለስላሴ
📌ቼሆቭ አጫጭር በበላይነህ አሰጉና በ ጌታቸው
📌ሁለት አጫጭር ታሪኮች (ቱርጌኒቭ) በ ደስታ ታደሰ

📌ያንገት ጌጡ በ አውግቸው ተረፈ
📌ታራስ ቡልባ በበካፋ ሀይለ
📌ሌቭ ቶሎስቶይ ካሳይ ገብሬ
📌ሽማግሌውና ባህሩ ተርጓሚው ተዘነጋኝ
📌የሩሲያ ልቦለድ ታሪኮች በ መኩሪያ

በያሬድ ግርማ