(ዘ-ሐበሻ ዜና ዳሰሳ) የሶማሌላንድ የሀገርነት ጥያቄ እና አለም አቀፍ እውቅና የማግኘት ፍላጎት በዋናነት የተመሰረተው በቅኝ ግዛት ወቅት በነበራት ግልጽ ድንበር፣ እ.ኤ.አ. በ1960 ለተወሰኑ ቀናት አግኝታው በነበረው ነጻነት እና በ1991 ያወጀችው ነጻነት አዲስ የመገንጠል ጥያቄ ሳይሆን የነበረን ሉዓላዊነት የመመለስ እርምጃ ነው በሚለው መከራከሪያ ላይ ነው። እንግሊዝ ከ1884 እስከ 1886 በሰሜን ሶማሊያ ከሚገኙ የጎሳ መሪዎች ጋር ባደረገችው የስምምነት ውል መሰረት የሶማሌላንድን ግዛት የመሰረተች ሲሆን፣ የውጭ ድንበሮቿም ከፈረንሳይ፣ ጣሊያን እና ኢትዮጵያ ጋር በተደረጉ አለም አቀፍ ስምምነቶች የተከለሉ ነበሩ። ሰኔ 26 ቀን 1960 ከእንግሊዝ ቅኝ ግዛት ነጻነቷን የተቀዳጀችው ሶማሌላንድ፣ ከአምስት ቀናት በኋላ በፈቃደኝነት ከጣሊያን ሶማሊያ ጋር በመዋሃድ የሶማሊያ ሪፐብሊክን መስርታለች። ይሁን እንጂ የሶማሊያ ማዕከላዊ መንግስት በ1991 መውደቁን ተከትሎ፣ ሶማሌላንድ ከውህደቱ በፊት ወደ ነበራት ነጻነት መመለሷን በማወጅ የ1960ዋን ግዛቷን ይዛለች።

የሶማሌላንድ ዋነኛ የህግ መከራከሪያ አዲስ ነጻ የሚወጡ ሀገራት በቅኝ ግዛት ወቅት የነበራቸውን ድንበር ጠብቀው ሊቀጥሉ ይገባል የሚለው መርህ ነው። የአፍሪካ አንድነት ድርጅት በ1964ቱ የካይሮ ውሳኔው እንዲሁም የአፍሪካ ህብረት የመመስረቻ ሰነዱ ላይ አባል ሀገራት በነጻነት ጊዜ የነበራቸውን ድንበር ሊያከብሩ እንደሚገባ አስፍረዋል። በመሆኑም ሶማሌላንድ አለም አቀፍ እውቅና ማግኘቷ የቅኝ ግዛት ድንበርን ከመጠበቅ ባለፈ አዲስ ድንበር የማካለል ስራ አይደለም በማለት ትከራከራለች። አቋሟም ከዚህ ቀደም ሉዓላዊ ሀገር እንደነበረች፣ የ1960ውን ውህደት በራሷ ፈቃድ እንደፈጸመች እና የ1991ዱ እርምጃዋም የከሸፈን ውህደት ማፍረስ እንጂ አዲስ ግዛትን ከሶማሊያ መገንጠል አይደለም በሚሉ ሶስት ምሶሶዎች ላይ የቆመ ነው። ይህ አቀራረብ ሶማሌላንድን ምንም አይነት የቅኝ ግዛት ወይም አለም አቀፍ ድንበር መሰረት ከሌላቸው የመገንጠል ጥያቄዎች የተለየች ያደርጋታል።

የሶማሌላንድን ሁኔታ ከኤርትራ ጋር ማነጻጸር የጉዳዩን የዲፕሎማሲ ውስብስብነት በደንብ ያሳያል። ሁለቱም ግዛቶች የተለየ የቅኝ ግዛት ታሪክ፣ ከማዕከላዊ መንግስት ጋር የተደረገ የትጥቅ ትግል እና ከ1991 በኋላ ውጤታማ የሆነ ራስን በራስ የማስተዳደር ልምድ አላቸው። ይሁን እንጂ የኤርትራ የነጻነት ጥያቄ የኢትዮጵያን የሽግግር መንግስት ፈቃድ እና የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የህዝበ ውሳኔ ታዛቢነትን በማግኘቱ ፈጣን አለም አቀፍ እውቅናን ሊያጎናጽፋት ችሏል። በሶማሌላንድ በኩል ግን ጠንካራ ተቋማትን መገንባት እና ህዝበ ውሳኔ ማካሄድ ብትችልም፣ ከሶማሊያ መንግስት የተገኘ ስምምነትም ሆነ እንደ ኤርትራው አይነት አለም አቀፍ ድጋፍ ባለማግኘቷ የዲፕሎማሲ እውቅናው ሊዘገይባት ችሏል። ይህ የሚያሳየው ውጤታማ አስተዳደር እና ታሪካዊ ድንበር መኖር ብቻውን በቂ እንዳልሆነ እና እውቅና ማግኘት በስምምነት፣ በቀጠናዊ ፖለቲካ እና በዲፕሎማሲያዊ ድጋፍ ላይ በእጅጉ የተመሰረተ መሆኑን ነው።

የአፍሪካ ህብረት በ2005 ወደ አካባቢው አጣሪ ቡድን ልኮ የሶማሌላንድ ጥያቄ በቅኝ ግዛት ድንበር እና በቀድሞ ነጻነቷ ላይ የተመሰረተ ታሪካዊ መነሻ እንዳለው ቢገነዘብም፣ አሁንም ድረስ ለሶማሊያ ሉዓላዊነት እና የግዛት አንድነት ቅድሚያ መስጠትን መርጧል። በርካታ የአፍሪካ ሀገራት ሶማሌላንድን እውቅና መስጠት በሌሎች አካባቢዎች የመገንጠል ጥያቄዎችን ሊያነሳሳ ይችላል የሚል ስጋት አላቸው። ሶማሌላንድ በበኩሏ የድሮውን ድንበር መመለስ እንጂ አዲስ ድንበር መፍጠር አይደለም ስትል ምላሽ ትሰጣለች።

ሶማሌላንድ በቅኝ ግዛት ድንበር እና በቀድሞ ነጻነት ላይ የተመሰረተ ጠንካራ የህግ መከራከሪያ ብታቀርብም፣ የኤርትራን ተሞክሮ ስንመለከት የህግ ትንታኔ ብቻውን እውቅናን እንደማያመጣ መገንዘብ ይቻላል። ሶማሌላንድ ከሶማሊያ ጋር የደረሰችበት ምንም አይነት ስምምነት ባለመኖሩ፣ የእውቅና ጉዳይ አሁንም ድረስ አለም አቀፍ ተቋማት የድሮዋን ሉዓላዊ ሀገር ዳግም መመለስ አድርገው ይቀበሉታል ወይስ የሶማሊያን የግዛት አንድነት የሚፈታተን ድርጊት አድርገው ይቆጥሩታል የሚለው ጉዳይ የፈተና መድረክ ሆኖ ቀጥሏል።

(ዘ-ሐበሻ ዜና) የሶማሌላንድ ፕሬዝዳንት አብዱራህማን መሀመድ አብዱላሂ (ኢሮ)፣ አስተዳደራቸው ተጨማሪ ዓለም አቀፍ እውቅና ለማግኘት በማለም ከአሜሪካ እና ከኢትዮጵያ ጋር ክፍት የሆነ የዲፕሎማሲ ግንኙነት እንዳለው አስታወቁ።

ፕሬዝዳንቱ ይህንን ያስታወቁት በኢየሩሳሌም ከሚገኘው 'አይ24ኒውስ' የቴሌቪዥን ጣቢያ ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ ላይ ነው። የፕሬዝዳንት ኢሮ ይፋዊ ጉብኝት፣ እስራኤል ባለፈው ዓመት መገባደጃ ላይ ለሶማሌላንድ ይፋዊ እውቅና መስጠቷን ተከትሎ የተካሄደ ነው።

የዲፕሎማሲያዊ እውቅናን በተመለከተ ከአሜሪካው ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ ጋር ስላላቸው የግንኙነት መስመር ተጠይቀው፣ ፕሬዝዳንት አብዱላሂ "ክፍት የሆኑ የግንኙነት መስመሮች አሉን" ሲሉ መልሰዋል። አክለውም እንደ ኢትዮጵያ፣ የተባበሩት አረብ ኤምሬትስ እና ኬንያ የመሳሰሉ የቀጠናው አገራት አሁንም የሃርጌሳ የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ ቀዳሚ ትኩረቶች መሆናቸውን አረጋግጠዋል። "አዎ ናቸው፤ ለእነሱም ቢሆን ክፍት የግንኙነት መስመሮች አሉን" ብለዋል።

ይህ የዲፕሎማሲያዊ ግፊት የሚመጣው ሶማሌላንድ በእስራኤል ህልውናዋን እያጠናከረች ባለችበት ወቅት ነው። ፕሬዝዳንቱ በቃለ ምልልሳቸው የሁለቱን ሀገራት ታሪካዊ ግንኙነት በማንሳት፣ ሶማሌላንድ ከእንግሊዝ ቅኝ ግዛት ነጻ በወጣችበት እ.ኤ.አ ሰኔ 26 ቀን 1960 እስራኤል እውቅና ሰጥታት እንደነበር አስታውሰዋል።

በግንቦት 2025 ሃርጌሳ ለ193 አገራት በጻፈችው ጥያቄ መሰረት፣ እስራኤል በታህሳስ 26 ቀን 2025 ለሶማሌላንድ ለሁለተኛ ጊዜ እውቅና ሰጥታለች። ፕሬዝዳንት አብዱላሂ እንዳሉት፣ እስራኤል የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ ውሳኔዎቿን በቀጠናዊ እውነታዎች ላይ በመመስረት ለጥያቄው ምላሽ የሰጠች ብቸኛ አገር ሆናለች። በመሆኑም ሃርጌሳ ስትራቴጂዋን ለማስፈጸም በኢየሩሳሌም ኤምባሲዋን እየከፈተች ሲሆን፣ በአንጻሩ ለኢትዮጵያ እና ለአፍሪካ ቀንድ የንግድ በር የሆነውን የበርበራ ወደብ መጠቀም የሚያስችል እድል እያቀረበች ትገኛለች።

ፕሬዝዳንት አብዱላሂ ሶማሌላንድ "ከሶማሊያ የተገነጠለች ክልል ነች" ተብላ የምትጠራበትን አገላለጽ ውድቅ በማድረግ፣ ግዛቷ በ1960 ሶማሊያ መንግስት ከመመስረቷ በፊት የራሷን ሉዓላዊነት ተቀዳጅታ እንደነበር ሞግተዋል።

በሁለቱ ሀገራት መካከል ያለውን የዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት በተመለከተ፣ ኢትዮጵያ እና ሶማሌላንድ የባህር በር ተደራሽነትን እና የፖለቲካ እውቅናን ያካተተ የመግባቢያ ስምምነት (MoU) እ.ኤ.አ ጥር 1 ቀን 2024 መፈራረማቸው ይታወሳል። ይሁን እንጂ ከአፍሪካ ህብረት እየጨመረ የመጣው ቀጠናዊ የዲፕሎማሲ ጫና፣ እንዲሁም በአንካራው ስምምነት መሰረት በቱርክ አሸማጋይነት በኢትዮጵያ እና ሶማሊያ መካከል የተካሄደው ድርድር የስምምነቱን ትግበራ አግዶታል። ይህ ሁኔታ ኢትዮጵያን የቀይ ባህር ተደራሽነት ለማግኘት ሌሎች ስትራቴጂካዊ አማራጮችን እንድትመረምር አስገድዷታል።

(ዘ-ሐበሻ ዜና) የዩናይትድ ስቴትስ መንግሥት ከሶማሌላንድ ጋር ያለውን ግንኙነት እና ትብብር ማሻሻል በሚችልባቸው መስኮች ዙሪያ የተዘጋጀ ዝርዝር ሪፖርት ለኮንግረስ ቀረበ። የ2026 የብሔራዊ ደህንነት እና የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር የበጀት አዋጅን መሠረት አድርጎ የወጣው ይህ ሪፖርት፣ አሜሪካ የሶማሊያን ሉዓላዊነት እና የግዛት አንድነት (ሶማሌላንድን ጨምሮ) እንደምትቀበል በድጋሚ ያረጋገጠ ሲሆን፣ በዚህ ማዕቀፍ ውስጥ ሆኖ ከሶማሌላንድ ባለስልጣናት ጋር አዎንታዊ እና ገንቢ ግንኙነቷን እንደምትቀጥል አስታውቋል። ሪፖርቱ ግንኙነቱ ሊሻሻልባቸው የሚችሉ ሦስት ዋና ዋና መስኮችን በዝርዝር አስቀምጧል፡-

በአፍሪካ ቀንድ ያለው የጸጥታ ሁኔታ አሁንም ውስብስብ መሆኑን የጠቆመው ሪፖርቱ፣ የጽንፈኛ ኃይሎች ስጋት እና የቀጠናው አለመግባባቶች አሳሳቢ እንደሆኑ ገልጿል። ይሁን እንጂ ሶማሌላንድ ከየመን እና ከባቢ ኤል-ማንደብ ባህረ ሰላጤ አቅራቢያ ያላት ስትራቴጂካዊ አቀማመጥ፣ ከቀይ ባህር እስከ ህንድ ውቅያኖስ ያለውን የንግድ እና ወታደራዊ የባህር ላይ ጉዞ ነፃነት ለማረጋገጥ ወሳኝ አጋር ያደርጋታል። በተጨማሪም የሁቲ ታጣቂዎች እና የአልቃይዳ ትልቁ ክንፍ ከሆነው አል-ሸባብ ጋር ያላቸውን ትስስር ለመቆጣጠር እና የሽብርተኞችን እንቅስቃሴ ለመግታት የሶማሌላንድ መልክዓ ምድራዊ አቀማመጥ አመቺ መሆኑ ተገልጿል። ለዚህም ሲባል የአሜሪካ የአፍሪካ ዕዝ (AFRICOM) ከሶማሌላንድ ባለስልጣናት ጋር መደበኛ ግንኙነት እያደረገ መሆኑ ታውቋል።

በሞቃዲሾ የሚገኘው የአሜሪካ ኤምባሲ በጸጥታ፣ በሰብአዊ እርዳታ እና በኢኮኖሚ ጉዳዮች ዙሪያ ለመምከር ወደ ሶማሌላንድ መደበኛ ጉብኝቶችን እንደሚያደርግ ሪፖርቱ ጠቅሷል። ሆኖም የአሜሪካ መንግሥት ሠራተኞች ወደ ስፍራው የሚያደርጉት ጉዞ ልክ እንደሌላው የሶማሊያ ክፍል ጥብቅ የጸጥታ መስፈርቶችን የሚጠይቅ ነው። በመሆኑም የንግድ ያልሆኑ አውሮፕላኖችን እና ከፍተኛ ወጪ የሚጠይቁ የጸጥታ ጥበቃዎችን መጠቀም ግድ ይላል። ይህንን ሒደት ለማቀላጠፍ ኤምባሲው ከአፍሪካ ዕዝ ወታደራዊ ሀብቶች ጋር በቅርበት በማስተባበር እየሰራ ይገኛል።

የሶማሌላንድ ባለስልጣናት አሜሪካ በማዕድን፣ በመሰረተ ልማት፣ በንግድ እና በኢኮኖሚ ዕድገት ዘርፎች ኢንቨስት እንድታደርግ ሰፊ ማበረታቻ እያደረጉ መሆኑን ሪፖርቱ አስፍሯል። የሶማሌላንድ ወደቦች በቀጠናው ላሉ ሌሎች መጨናነቅ ለሚታይባቸው ወደቦች እንደ አማራጭ ሊያገለግሉ እንደሚችሉ የተገለጸ ሲሆን፣ እየተገነባ ያለው የበርበራ አውሮፕላን ማረፊያ እና ወደብ ለሶማሌላንድም ሆነ የባህር በር ለሌላት ኢትዮጵያ የንግድ እና የትራንስፖርት ማዕከል እየሆነ መምጣቱ፣ ለአሜሪካ የኢንቨስትመንት እና የንግድ ዕድሎችን ሊፈጥር እንደሚችል ተገምቷል።

ነገር ግን የቀጠናው የጸጥታ ስጋት፣ በሶማሌላንድ ፖለቲካዊ ቁመና ላይ ያለው አለመግባባት እና ባለስልጣናቱ ከሶማሊያ ብሔራዊ መንግሥት ጋር ለመተባበር ፈቃደኛ አለመሆናቸው፣ በአሜሪካ የኢንቨስትመንት፣ የባንክ እና የንግድ እንቅስቃሴዎች ላይ ከባድ ተግዳሮት እንደፈጠረ ሪፖርቱ አብራርቷል።

(ዘ-ሐበሻ ዜና) በአሜሪካ የኤርትራ አምባሳደር ሶፍያ ተስፋማሪያም፣ "Eritrea’s Sovereignty Claim and the Insecurity It Conceals" (ኤርትራ የሉዓላዊነት ጥያቄ እና የሚደብቀው የደህንነት ስጋት) በሚል ርዕስ በኢትዮጵያ በኩል ለወጣው ጽሁፍ ሰፊ እና ዝርዝር ምላሽ ሰጥተዋል። አምባሳደሯ በኤክስ ገፃቸው ባሰፈሩት ጽሁፍ፣ የኢትዮጵያ የባህር በር ጥያቄ፣ የኤርትራ ሉዓላዊነት ታሪካዊ መነሻዎች፣ እንዲሁም የቀጠናው ጂኦ-ፖለቲካዊ ውጥረቶች ላይ የኤርትራን አቋም አንፀባርቀዋል።

ጽሁፉ የኤርትራን የሉዓላዊነት አቋም እንደ "መደበቂያ ወይም የፖለቲካ ስጋት" አድርጎ ማቅረቡን አምባሳደር ሶፍያ አጥብቀው ተችተዋል። ሉዓላዊነት በዘመናዊው ዓለም አቀፍ ህግ (በተባበሩት መንግስታት ቻርተርም ሆነ በአፍሪካ ህብረት የመመስረቻ ሰነድ) የተረጋገጠ መሰረታዊ መብት እንጂ፣ ኤርትራ የምትደበቅበት ሽፋን አይደለም ብለዋል። በተለይ ለኤርትራ ሉዓላዊነት ማለት ከረዥም የፀረ-ቅኝ ግዛት እና የፀረ-ወረራ ትግል፣ ከተደጋጋሚ ጦርነቶች እና መስዋዕትነት የተገኘ የህልውና ጉዳይ መሆኑን አብራርተዋል።

"ኢትዮጵያ በኤርትራውያን የታሪክ ትውስታ ውስጥ ተራ ጎረቤት ሀገር ብቻ ሳትሆን የቀድሞ ቅኝ ገዥ ነበረች" ያሉት አምባሳደሯ፣ ይህ ታሪካዊ እውነታ ኤርትራ ለድንበር እና ለሉዓላዊነት ጥያቄዎች የምትሰጠውን ትኩረት እንደሚቀርፀው ገልጸዋል። የአማርኛውን "የወጋ ቢረሳ የተወጋ አይረሳም" የሚለውን ምሳሌ በመጥቀስም፣ ጦርነት፣ ወረራ እና ማዕቀብን ያሳለፈ ህዝብ የሉዓላዊነት ጉዳይን በቀላሉ ሊያየው እንደማይችል አስገንዝበዋል።

አምባሳደሯ እንደገለፁት፣ ኤርትራ የባህር በር አልባ የሆነችው ኢትዮጵያ የንግድ የባህር በር (Maritime Access) የማግኘት መብት አላት የሚለውን መርህ ተቃውማ አታውቅም። ዓለም አቀፍ ህግም ይህንን መብት በድርድር እና በስምምነት እንዲፈፀም ይፈቅዳል። ችግሩ ያለው ግን ይህ ጥያቄ እየቀረበበት ያለው መንገድ ነው ብለዋል።

የኢትዮጵያ ከፍተኛ ባለስልጣናት ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አህመድን ጨምሮ፣ የባህር በር ጥያቄውን "ታሪካዊ መብት" እና "የህልውና ጉዳይ" አድርገው ማቅረባቸው፣ እንዲሁም "በሰላም ካልሆነ በኃይልም ቢሆን" የሚሉ ዛቻዎች መደመጣቸው በኤርትራ በኩል ስጋት መፍጠሩን አብራርተዋል። ከዚህም በተጨማሪ፣ አሰብን እና የኤርትራን ግዛቶች ከኢትዮጵያ ጋር ቀላቅለው የሚያሳዩ የተጭበረበሩ ካርታዎች በማህበራዊ ሚዲያ እና በወታደራዊ መድረኮች ላይ መሰራጨታቸው ሉዓላዊነትን የሚጋፋ አስገዳጅ ትርክት መሆኑን አምባሳደሯ ተችተዋል። "ዓለም አቀፍ ህግ (አንቀጽ 2(4)) ጥቃት መሰንዘርን ብቻ ሳይሆን በማስፈራራት እና በዛቻ የሚደረግን ጫናም ይከለክላል፤ ስለዚህ ኤርትራ የወሰደችው የጥንቃቄ እርምጃ ምክንያታዊ ነው" ብለዋል። በ2024 በኢትዮጵያ እና በሶማሌላንድ መካከል የተፈረመው የመግባቢያ ስነ-ስነድም በሶማሊያ ሉዓላዊነት ላይ የተቃጣ ጥሰት በመሆኑ ቀጠናዊ ውጥረቱን እንዳባባሰው ጠቅሰዋል።

አምባሳደር ሶፍያ ጽሁፉ የ1998-2000 (እ.ኤ.አ) የኤርትራ እና ኢትዮጵያ ጦርነትን በተመለከተ ያቀረበውን ሀሳብ "የተዛባ" ብለውታል። የኤርትራ ድንበር በማያሻማ ሁኔታ በ1900፣ 1902 እና 1908 በጣሊያን እና በኢትዮጵያ መካከል በተደረጉ ስምምነቶች ህጋዊ መሰረት ያለው መሆኑን አውስተዋል። የጦርነቱ መነሻ የነበረችውን ባድመን በተመለከተም የድንበር ኮሚሽኑ የማያዳግም ውሳኔ ለኤርትራ የሰጠ መሆኑን አስታውሰዋል።

ጦርነቱን ተከትሎ ለዓመታት የቀጠለው ፖለቲካዊ ቀውስ የኤርትራ ህግ አለማክበር ሳይሆን፣ ኢትዮጵያ "የመጨረሻ እና አሳሪ" ነው የተባለውን የድንበር ኮሚሽኑን ውሳኔ ለሁለት አስርት ዓመታት አልቀበልም በማለቷ የመጣ መሆኑን ሞግተዋል። አክለውም፣ በ2009 በኤርትራ ላይ ተጥሎ የነበረው የተባበሩት መንግስታት ማዕቀብ፣ በኢትዮጵያ ጫና ኢጋድን እና አፍሪካ ህብረትን በመጠቀም የተሰራ ፖለቲካዊ ሴራ እንደነበር እና ማዕቀቡ በ2018 መነሳቱ ይህንኑ እንደሚያረጋግጥ ገልጸዋል።

ስለ ኤርትራ ብሄራዊ አገልግሎት የተነሳውን ትችት በተመለከተ፣ አምባሳደሯ ፕሮግራሙ ወታደራዊ ብቻ ሳይሆን ሲቪል እና የልማት ስራዎችንም (እንደ ትምህርት፣ ጤና፣ እና መሰረተ ልማት) ያካተተ መሆኑን አስረድተዋል። የብሄራዊ አገልግሎቱ ጊዜ የተራዘመውም ኢትዮጵያ የፈጠረችውን "የሰላምም የጦርነትም የሌለበት" ሁኔታ እና ተያያዥ የፀጥታ ስጋቶችን ለመቋቋም መሆኑን አብራርተዋል። በሌላ በኩል ኢትዮጵያ በአማራ እና በኦሮሚያ ክልሎች እያካሄደችው ያለው መጠነ-ሰፊ ጦርነት፣ የድሮን ጥቃቶች እና የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች ችላ ተብለው የኤርትራን ብቻ ማጉላት ሚዛናዊነት የጎደለው ትንታኔ ነው ብለዋል።

አምባሳደሯ ሲቀጥሉም የኤርትራ የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ ሁሌም በሉዓላዊ እኩልነት፣ ጣልቃ ባለመግባት እና የቀጠናው ሀገራት የጋራ ተጠቃሚነት ላይ የተመሰረተ መሆኑን ጠቅሰዋል። ኤርትራ በጋራ ስምምነት እና በዓለም አቀፍ ህግ ላይ የተመሰረተ የንግድ እና የባህር በር ትብብርን እንደማትቃወም ደግመው ያረጋገጡት አምባሳደሯ፣ "የማንቀበለው ግን ትልልቅ ሀገራት በስፋታቸው እና በህዝብ ቁጥራቸው ተማምነው የትናንሽ ጎረቤቶቻቸውን ሉዓላዊነት የሚጋፋ ጫና ማድረጋቸውን ነው" ብለዋል።

በኤርትራ እና ኢትዮጵያ መካከል ወደፊት ስለሚኖረው ግንኙነትም ሲያብራሩ፤ "እውነተኛ እና ዘላቂ ሰላም በዲፕሎማሲያዊ መፈክሮች ወይም በውጫዊ ጫና አይመጣም። በጋራ መከባበር፣ መተማመን እና ጊዜን በሚጠይቅ ሂደት ላይ መመስረት አለበት። በተለይም በ2018 የተፈጠረውን ታሪካዊ የሰላም እድል በአግባቡ መጠቀም ያልቻለው የኢትዮጵያ አመራር ባለበት ሁኔታ፣ ሰላምን ማጣደፍ አይቻልም። ዘላቂ ሰላም እንዲመጣ ኢትዮጵያ በመጀመሪያ ከራሷ ጋር ሰላም መፍጠር አለባት" በማለት ጽሁፋቸውን አጠናቅቀዋል።

የቀይ ባህር የቼዝ ጨዋታ፦ የሳውዲ እና ሶማሊያ ወታደራዊ ስምምነት ጂኦ-ፖለቲካዊ አንድምታ

​በየካቲት መጀመሪያ ላይ ሳውዲ አረቢያ እና ሶማሊያ በሪያድ የተፈራረሙት የወታደራዊ ትብብር ስምምነት በአፍሪካ ቀንድ የነበረውን የሃይል ሚዛን በአንድ ጀምበር የቀየረ ክስተት ሆኗል። ይህ ስምምነት ተራ የሁለትዮሽ ግንኙነት ሳይሆን፣ በአለም አቀፍ የፖለቲካ ኢኮኖሚ እና በባህር ሃይል የበላይነት ፉክክር ውስጥ የሚታይ ትልቅ "የቼዝ ጨዋታ" አካል ነው።

​ የቀጠናዊ መሪነት ፉክክር

​ከፖለቲካ ሳይንስ ጽንሰ-ሀሳብ አንጻር፣ ሳውዲ አረቢያ የምትከተለው "Offensive Realism" የተሰኘውን ስልት ነው። ይህ ማለት አንድ ሀገር ደህንነቷን ለማረጋገጥ በቀጠናው ያላትን ተጽዕኖ በከፍተኛ ሁኔታ ማስፋፋት አለባት የሚል ነው።
​የተባበሩት አረብ ኤምሬትስ (UAE) ተጽዕኖን መገደብ፦ ላለፉት ጥቂት አመታት ኤምሬትስ በሶማሌላንድ (በርበራ) እና በፑንትላንድ (ቦሳሶ) ወደቦች በኩል የነበራት የበላይነት ሳውዲን ስጋት ላይ ጥሏታል።

ሳውዲ አረቢያ ከማዕከላዊው የሞቃዲሾ መንግስት ጋር መወገኗ፣ ኤምሬትስ ከክልላዊ መንግስታት ጋር የምታደርገውን ግንኙነት "ህገ-ወጥ" ለማስመሰልና በሶማሊያ ያላትን ብቸኛ ተሰሚነት ለመቀነስ ያለመ ነው።

​የእስራኤል "ድንገተኛ" እውቅና እና ምላሹ፦
እስራኤል ለሶማሌላንድ የሰጠችው እውቅና ለሪያድ ትልቅ የማንቂያ ደወል ነበር። እስራኤል በቀይ ባህር መውጫ ላይ የጦር ሰፈር ወይም የስለላ ጣቢያ ካገኘች፣ የሳውዲን "የአረብ ባህር" የበላይነት ትጋፋለች። ስለዚህ ይህ ስምምነት እስራኤልን ለመገደብ የተዘረጋ ዲፕሎማሲያዊ አጥር ነው።

​የአለም አቀፍ ፖለቲካዊ ኢኮኖሚ አንድምታ

​የሳውዲ አረቢያ የኢኮኖሚ ህልውና የተመሰረተው በነጻ የንግድ መስመሮች ላይ ነው። የዓለም አቀፍ የፖለቲካ ኢኮኖሚ (IPE) ምሁራን እንደሚሉት፣ የንግድ መስመሮችን መቆጣጠር የኢኮኖሚ ልዕለ-ሃያልነት መገለጫ ነው።

​የባብ ኤል-ማንዴብ ጥበቃ፦ በአመት ከ20,000 በላይ መርከቦች የሚያልፉበት ይህ የንግድ መስመር ለሳውዲ "ቪዥን 2030" (Vision 2030) ስኬት ወሳኝ ነው። ሶማሊያ ረጅሙን የባህር ጠረፍ የያዘች ሀገር በመሆኗ፣ ከእሷ ጋር ወታደራዊ ስምምነት ማድረግ ማለት የሳውዲን የንግድ መርከቦች ከባህር ላይ ወንበዴዎችና ከሁቲዎች ጥቃት መከላከያ "Buffer Zone" መፍጠር ማለት ነው።

​የኢንቨስትመንት ዋስትና፦ ሳውዲ አረቢያ በሶማሊያ የግብርና፣ የኢነርጂ እና የወደብ ልማት ላይ ኢንቨስት ለማድረግ ትፈልጋለች። ለዚህ ደግሞ የተረጋጋ ወታደራዊ ሁኔታ የግድ ያስፈልጋል። ስምምነቱ የሳውዲ ኩባንያዎች ወደ ሶማሊያ በልበ ሙሉነት እንዲገቡ መንገድ ይከፍታል።

​ከብቸኝነት ወደ አጋርነት

​ለሶማሊያ ይህ ስምምነት የህልውና ጉዳይ ነው። ሶማሊያ ከኢትዮጵያ ጋር በባህር በር ጉዳይ፣ ከኤምሬትስ ጋር ደግሞ በሉዓላዊነት ጉዳይ በገባችበት ውጥረት ውስጥ ሳውዲን እንደ "ትልቅ ወንድም" አግኝታለች።

​ወታደራዊ ዘመናዊነት፦ የሶማሊያ ጦር ከአል-ሸባብ ጋር በሚያደርገው ትግል የሳውዲን የቴክኖሎጂ እና የገንዘብ ድጋፍ ማግኘቱ የአቅም ሚዛኑን ወደ መንግስት ያዘነብላል።

​ዲፕሎማሲያዊ ጋሻ፦ ሶማሊያ ከሳውዲ ጋር መፈራረሟ፣ ሌሎች ሀገራት (እንደ እስራኤል እና ኤምሬትስ ያሉ) በሶማሊያ የውስጥ ጉዳይ ጣልቃ ሲገቡ ሪያድን ግምት ውስጥ እንዲያስገቡ ያስገድዳቸዋል።

​የቀጠናው ተዋናዮች ስጋት እና ምላሽ

​ይህ የወታደራዊ ስምምነት ሌሎች የቀጠናውን ሀገራት ዝም አያስኝም።
​ኢትዮጵያ፦ ኢትዮጵያ ከሶማሌላንድ ጋር ያደረገችው የመግባቢያ ሰነድ (MoU) በሳውዲ እና ሶማሊያ ስምምነት ሳቢያ አዳዲስ ፈተናዎች ሊገጥሙት ይችላሉ። ሳውዲ የሶማሊያን የባህር ክልል ደህንነት ለመጠበቅ ቃል መግባቷ፣ ኢትዮጵያ ልታገኝ ያሰበችውን የባህር በር ስምምነት ዲፕሎማሲያዊ ጫና ውስጥ ሊከተው ይችላል።

​ግብፅ፦ ግብፅ ይህን ስምምነት በደስታ ነው የምትቀበለው። ግብፅ እና ሳውዲ በቀይ ባህር ላይ ተመሳሳይ ፍላጎት ስላላቸው፣ ይህ ስምምነት የኢትዮጵያን ተጽዕኖ ለመገደብ የሚሰሩት ሴራ የበለጠ ሊያወሳስበው ይችላል።

​ድምዳሜ

​የሳውዲ-ሶማሊያ ወታደራዊ ስምምነት ከሁለትዮሽ ወታደራዊ ልምምድ የዘለለ ግብ አለው። ሳውዲ አረቢያ በአፍሪካ ቀንድ ያላትን "ሄጂሞኒ" (በላይነት) ለማስከበር፣ ሶማሊያ ደግሞ የፈረሰውን ሉዓላዊነቷን ለመገንባት የተገናኙበት ነጥብ ነው።

​ይህ "የቼዝ ጨዋታ" ወደፊት የቀይ ባህርን ሰላም ሊያስከብር ይችላል፤ ወይም ደግሞ በታላላቅ የባህረ ሰላጤው ሀገራት መካከል ያለውን ፍጥጫ ወደ አፍሪካ ቀንድ በማምጣት ቀጠናውን የውክልና ጦርነት (Proxy War) አውድማ ሊያደርገው ይችላል።

የሚቀጥሉት ጥቂት ወራት ሳውዲ በሶማሊያ ምድር የምታደርገው ወታደራዊ እንቅስቃሴ የጨዋታውን አሸናፊ ይወስነዋል።

ኢትዮጵያ በሶማሌላንድ በኩል የባህር በር ፍላጎቷን ለማሳካት የኃያላን ሀገራትን ድጋፍ ማስተባበር እንዳለባት ተገለጸ

ኢትዮጵያ በሶማሌላንድ በኩል የባህር በር ፍላጎቷን ለማሳካት እንደ እስራኤል ሁሉ የሌሎች ኃያላን ሀገራትን እውቅና ማስተባበር እንዳለባት ተገለጸ። የሶማሌላንድ ሀገርነት በይፋ የተረጋገጠ ስላልሆነ ኢትዮጵያ ስልታዊ አካሄድ መከተል እንዳለባት የገለጹት የፖለቲካ ሳይንስ ባለሙያው ዶክተር ጌትዬ ትርፌ፤ ሀገሪቱ በቀጠናው ያላትን ተቀባይነት ተጠቅማ እንደ እስራኤል ሁሉ ሌሎች ኃያላን ሀገራት እውቅና እንዲሰጡና የሁለቱ ሀገራት ጥቅም እንዲከበር ማድረግ እንደሚገባ ገልጸዋል።

ሶማሌላንድ ለኢትዮጵያ የባህር በር ጥያቄ አዎንታዊ ምላሽ የምትሰጥ መሆኗን የገለጹት ባለሙያው፤ የተለያዩ ሀገራት በተናጠል የሀገርነት እውቅና እየሰጧት ቢሆንም፣ ኢትዮጵያ ጉዳዩን ስልታዊ በማድረግ እውቅና የሚሰጡ ሀገራትም ተመሳሳይ ፍላጎት ሊኖራቸው ስለሚችል ጉዳዩን በብስለት ማጤን እንደሚገባት አመላክተዋል። በተለይም የእስራኤልን እውቅና መስጠት እና የአሜሪካን ዝምታ ግምት ውስጥ በማስገባት፣ በሶማሌላንድ በኩል የባህር በር ማግኘት የሚቻልበትን አማራጭ ማጤን ተገቢ መሆኑን ገልጸዋል።

በተመሳሳይ ኢትዮጵያ ስልታዊ የሆነ አካሄድን እየተከተለች ነው ብዬ አምናለሁ ያሉት በዲላ ዩኒቨርሲቲ የፖለቲካል ሳይንስና ዓለም አቀፍ ግንኙነት መምህርና ተመራማሪው ዶክተር አብዱ ሞሐመድ ናቸው። የሶማሌላንድ ፕሬዝዳንት በዳቮሱ ስብሰባ ሀገራቸው ለኢትዮጵያ የባህር በር ለመስጠት አዎንታዊ ምላሽ እንዳላት ያስተላለፉትን መልዕክት ኢትዮጵያ ልታጤነው እንደሚገባ ገልጸዋል።

እስራኤል ለሶማሌላንድ እውቅና ስለሰጠች በኢትዮጵያ መንግስት በኩል መረጋጋት መታየቱ ለቀጠናው መልካም የሚባል አካሄድ መሆኑን ጠቅሰው፤ ሌሎች የአፍሪካ ሀገራትም የእስራኤልን ፈለግ እንዲከተሉ የጠነከረ ዲፕሎማሲያዊ የማግባባት ስራ ከኢትዮጵያ እንደሚጠበቅ አክለዋል። ምንም እንኳን ከሶማሌላንድ በኩል አዎንታዊ ምላሽ ቢኖርም፣ ኢትዮጵያ የተረጋጋ አካሄድን መከተሏ በቀጠናው ያላትን ተቀባይነት የበለጠ ለማሳደግ እንደሚረዳ አመላክተዋል።

የኢትዮጵያ የባህር በር ባለቤት መሆን ለአፍሪካ ቀንድ ትሥሥር የላቀ ፋይዳ ያለው መሆኑንና ሀገሪቱ በቀጠናው ሰላምና ደህንነት ላይ የሚጠበቅባትን ሚና እንድትጫወት የተሻለ ዕድል እንደሚፈጥርም ባለሙያዎቹ አስገንዝበዋል።

seledadotio
seledadotio

⚓ ኤምሬቶች በበርበራ ላይ ናቸው

📌ኩባንያው በቀጠናው ካለው ፖለቲካዊ ውጥረት ነፃ መሆኑን አስታወቀ
#ethiopia | በተባበሩት አረብ ኤሚሬቶች ስር የሚገኘው ግዙፉ የወደቦችና ሎጂስቲክስ ኩባንያ ዲፒ ወርልድ (DP World)፣ በሶማሌላንድ በኩል ባለው የበርበራ ወደብ ላይ እያከናወነ ያለው ስራ በምንም ዓይነት ጫና ውስጥ እንዳልወደቀ በይፋ አስታወቀ።

🌍 የፖለቲካ ውጥረትና የኩባንያው አቋም
የሞቃድሾ መንግስት ከአቡ ዳቢ ጋር ያለውን ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት ማቋረጡን ተከትሎ፣ በሶማሌላንድ ያለው የኤሚሬቶች የንግድ መዋቅር አደጋ ላይ ሊወድቅ ይችላል የሚሉ ስጋቶች ተፈጥረው ነበር። ሆኖም ዲፒ ወርልድ የሚከተሉትን ነጥቦች አረጋግጧል፦

* የስራ ቀጣይነት፦ ኩባንያው ከዚህ ቀደም በተደረጉ ስምምነቶች መሠረት በበርበራ ወደብ ላይ እያከናወነ ያለውን ተግባር በተለመደው ሁኔታ እየቀጠለ ይገኛል።

* ከውጥረት ነፃ መሆን፦ በየመን ያለው ጦርነት እንዲሁም በአረብ ኤሚሬቶች፣ በሳውዲ አረቢያ እና በሶማሊያ መካከል ያለው ፖለቲካዊ ሽኩቻ በወደቡ እንቅስቃሴ ላይ እስካሁን ያመጣው ተፅዕኖ የለም።

* የንግድ ፅናት፦ ምንም እንኳን የአፍሪካ ቀንድ ቀጠና በጂኦፖለቲካዊ ውጥረት ውስጥ ቢገኝም፣ የኩባንያው ዕለታዊ የንግድ ፍሰት እንዳልተገታ ሮይተርስ ዘግቧል።

🔍 የበርበራ ወደብ ፋይዳ

የበርበራ ወደብ ለኤሚሬቶች በአፍሪካ ቀንድ ያላትን ስልታዊ የንግድ ተፅዕኖ ለማሳረፍ ቁልፍ ድርሻ አለው። ዲፒ ወርልድ በዚህ ወቅት "ስራዬ ላይ ነኝ" ማለቱ፣ ለባለሀብቶችና ለአጋር ሀገራት (በተለይም ለኢትዮጵያ መሰል የባህር በር ፈላጊ ሀገራት) ትልቅ የደህንነትና የመረጋጋት መልዕክት እንደሆነ ተንታኞች ይገልጻሉ።

​Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#ዲፒወርልድ #በርበራ #ሶማሌላንድ #አፍሪካቀንድ #ኢኮኖሚ #ወደብ #dpworld #berberaport #somaliland #uae #maritimenews

ጅቢቲ በሶማሌላንድ የሚገኘውን የልዩ መልዕክተኛ ቢሯዋን መዝጋቷን ዛሬ አስታውቃለች

ሶማሌላንድ ደግሞ ትናንት በጅቡቲ የሚገኙትን አምባሳደሯን በአስቸኳይ ጠርታለች።

የአፍሪካ ቀንድ አዲስ ስጋት‼️
ሶማሊላንድ ከእስራኤል የሉዓላዊ ሀገርነት እውቅና ለማግኘት ስትል በሶስት ቅድመ ሁኔታዎች ላይ ተስማምታለች።
1. ፍልስጤማውያንን ለማስፈር(the resettlement of Palestinians in Somaliland).
2- በኤደን ባሕረ ሰላጤ ላይ እስራኤል የጦር ሰፈር እንድታቋቁም(An Israeli military base on the Gulf of Aden coast)

3- ሶማሌላንድ በአብርሃም ስምምነት (Abreham Accord agreement) ውስጥ መካተት(Somaliland’s inclusion to the Abraham Accords) ናቸው።
በዚህ ምክንያት የመካከለኛው ምስራቅ ግጭት ወደ አፍሪካ ቀንድ እንዳይስፋፋ ስጋት አስከትሏል። በቀጣይ በርካታ ሀገራት ለሶማሊላንድ እውቅና እንደሚሰጡ የሶማሊላንዱ ፕሬዚዳንት ተናግረዋል።

seledadotio
seledadotio

ኢራን እስራኤልን አወገዘች
#ethiopia | እስራኤል ለሶማሌላንድ የሰጠችው እውቅና ሉዓላዊነትን የሚጥስ ነው ስትል ኢራን አወገዘች።

የሶማሊያን የግዛት አንድነት እና ክብር ላይ የተቃጣ፣ ከዓለምአቀፍ ህግ ጋር የሚጣረስ መሆኑን ቴህራን ገልፃለች።

የምስራቅ አፍሪካን እና ቀይ ባህር ቀጠናን ለማናወጥ እና እንዳይረጋጋ ለማድረግ ያለመ ነው ያለችው ኢራን ከአፍሪካ ህብረት እና ከሙስሊም ሀገራት ህብረት ጎን በመቆም እንደምታወግዝ አስታውቃለች።

የኢራን ውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ቃል አቀባይ ናስር ካናኒ እስራኤል ለሶማሌላንድ ዕውቅና መስጠቷ ከመካከለኛው ምስራቅ በተጨማሪ አፍሪካን ለመበጥበጥ ፍላጎት ስላላት ነው ብለዋል።

ካናኒ አክለውም በቀይ ባህር እና አፍሪካ ቀንድ ላይ ያለውን አለመረጋጋት ይበልጥ የሚያባብስ በመሆኑ ቴህራን አትቀበለውም ሲሉ አስታውቀዋል ።

ከሰሞኑ እስራኤል እና ሶማሌላንድ የደረሱት የሀገርነት እውቅና ስምምነትን ተከትሎ የዓለም ፖለቲከኞች መነጋገሪያ ሆኗል።

የሀርጌሳ ነዋሪዎች ከእስራኤል ጋር የተደረገውን ስምምነት አስመልክቶ ደስታቸውን ሲገልፁ፣ በርካታ ሀገራት እየተቃወሙ ይገኛሉ ።

ተመድም አስቸኳይ ስብሰባ መጥራቱ ሁኔታው እንዲካረር እያደረገው እንደሚገኝ በርካታ መገናኛ ብዙሀን እየዘገቡ ነው።
#nbc

እስራኤል ለሶማሌላንድ እውቅና መስጠቷን ተከትሎ የእስራኤልን ሰንደቅ አላማ የለበሱ ሰዎች በሐርጌሳ ታይተዋል።

#breaking
እስራኤል እና ሶማሌላንድ አንዳቸው ለሌላኛቸው እውቅና ለመስጠት ተስማሙ። የእስራኤሉ የውጭ ጉዳይ ሚንስትር ጌዲዮን ሳር፣ የእስራኤሉ ፕሬዝዳንት ቤንጃሚን ኔታንያሁ እና የሶማሌላንድ ፕሬዝዳንት አብዱራህማን አብዱላሂ ሁለቱ አገሮች አንዳቸው ላንዳቸው እውቅና እንዲሠጡ እና ሙሉ ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት እንዲጀምሩ ዛሬ ከስምምነት ላይ መድረሳቸውን አስታውቀዋል። በዚህ መሠረት እስራኤል ለሶማሌላንድ እውቅና በመስጠት በዓለም የመጀመሪያዋ አገር ኾናለች።

seledadotio
seledadotio

እስራኤል ለሶማሊላንድ የነጻ እና ሉዓላዊ አገርነት ዕውቅና በይፋ ሰጠች

እስራኤል ከሶማሊያ ተነጥላ ነጻ አገርነቷን ላወጀችው ሶማሊላንድ "የነጻ እና ሉዓላዊ አገርነት" ዕውቅና መስጠቷን ጠቅላይ ሚኒስትር ቤንያሚን ኔታኒያሁ ይፋ አደረጉ።
ይህ የእስራኤል ውሳኔ ከሦስት አስርት ዓመታት በላይ ከሶማሊያ ማዕከላዊ መንግሥት በመነጠል የነጻ አገርነት ዕውቅናን ስትጠብቅ ለቆየችው ሶማሊላንድ የመጀመሪያው የአገርነት እውቅና ነው።
ጠቅላይ ሚኒስትር ኔታንያሁ እስራኤል የሶማሊላንድ ሪፐብሊክን እንደ ነጻ እና ሉዓላዊ አገርነት በይፋ እውቅና መስጠቷ ለአፍሪካ ቀንድ አካባቢ ትልቅ ዲፕሎማሲያዊ እርምጃ ነው ብለዋል።
ጠቅላይ ሚኒስትር ቤንያሚን ኔታንያሁ እና የሶማሊላንድ ሪፐብሊክ ፕሬዝዳንት የጋራ ስምምነት ተፈራርመዋል።
ሶማሊላንድን የግዛቷ አካል አድርጋ የምትቆጥረው ሶማሊያ የትኛውም አገር ዕውቅና እንዳይሰጥ ስትከላከል ቆይታለች።
የአሁኑን የእስራኤልን ውሳኔ በተመለከተ የሶማሊያ መንግሥት ምላሽ እየተጠበቀ ነው።
ጠቅላይ ሚኒስትር ቤንያሚን ኔታንያሁ ነጻነቷን አውጃ በሌሎች አገራት ዕውቅና ሳታገኝ የቆየችው ሶማሊላንድን ነጻ እና ሉዓላዊ አገር በማለት ዕውቅና ሰጥተዋል።
ይህንን ይፋዊ ዕውቅናን በተመለከተ ጠቅላይ ሚኒስትር ኔታንያሁ፣ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ጌዲዮን ሳአር እንዲሁም የሶማሊላንድ ፕሬዚዳንት የጋራ ስምምነት ተፈራርመዋል።

ስምምነቱ የተፈረመው በፕሬዚዳንት ትራምፕ አነሳሽነት በተረቀቀው የአብርሃም ስምምነት አማካኝነት መሆኑ ተገልጿል።
ኔታንያሁ የሶማሌላንድ ፕሬዚዳንትን አብድርሃማን ሞሐመድ አብደላህን እንኳን ደስ አለዎት ያሉ ሲሆን፣ ሰላም እና መረጋጋት ለማምጣት ያላቸውን ቁርጠኝነት እና የሚሰጡትን አመራር አድንቀዋል።
ሶማሊላንድ ከ30 ዓመታት ነጻ መንግሥት መሥርታ ከቀሪው የሶማሊያ ግዛት በተለየ የተረጋጋ ሥርዓት ለመገንባት ከመቻሏም በላይ በበርካቶች የተወደሱ ዴሞክራሲያዊ ምርጫዎችን በመካሄድ የመሪዎች ለውጥ አድርጋለች።
ነገር ግን ከየትኘውም የዓለም አገር፣ ቀጣናዊ፣ አህጉራዊ እና ዓለም አቀፋዊ ተቋም የአገርነት ዕውቅናን ሳታገኝ ቆይታለች።
የአሁኑ የእስራኤል ዕውቅና ለመስጠት እርምጃ ሌሎችም ተመሳሳይ እርምጃ እንዲወስዱ በር ሊከፍት ይችላል። ፕሬዝዳንት ትራምፕ ወደ ሥልጣን ከመጡ በኋላ በአሜሪካ ባለሥልጣናት በኩል ለሶማሊላንድ ዕውቅና የመስጠት ጉዳይ በተደጋጋሚ ሲነሳ ቆይቷል።
5.7 ሚሊዮን ሕዝብ ያላት ሶማሊላንድ ታኅሣሥ 22/2016 ዓ.ም. ለኢትዮጵያ የባሕር ጠረፍ ያስገኛል የተባለ የመግባቢያ ሠነድ ፈርማ በምትኩ ኢትዮጵያ የአገርነት እውቅና እንደምትሰጣት ተገልጾ ነበር።
ነገር ግን ስምምነቱን ተከትሎ የሶማሊያ መንግሥት ኢትዮጵያ "የግዛት አካሌ ጋር ስምምነት በመፈራረም ሉዓላዊነቴን ጥሳለች" በማለት ተቃውሞ በማሰማቷ እና ውጥረቶች በመከሰታቸው ፍጻሜ ሳያገኝ ቀርቷል።
ይህንንም ተከትሎ የሶማሊያው ፕሬዝደንት ሐሰን ሼክ ሞሐሙድ ኢትዮጵያ ከሶማሊላንድ ጋር የገባችውን ስምምነት "ውድቅ የሚያደርግ" ያሉትን ሕግ አውጥተዋል።
ፕሬዝደንቱ ሕጉ "አንድነታችንን እና ሉዓላዊነታችንን እንዲሁም የግዛት አንድነታችንን ለመጠበቅ" ወሳኝ ነው ብለው ነበር።
በሁለቱ አገራት መካከል ያለው ውጥረት መባባሱን ተከትሎ ቱርክ ጣልቃ በመግባት ከስምምነት ላይ እንዲደርሱ አድርጋለች።
ከዚህ ስምምነት በኋላ በተከታታይ የሶማሊያው ፕሬዝዳንት ወደ ኢትዮጵያ በመምጣት ከጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ ጋር ተነጋግረዋል።
በአንድ ዓመት ውስጥ ተግባራዊ ይደረጋል ተብሎ የነበረው የኢትዮጵያ እና የሶማሊላንድ የመግባቢያ ስምምነት መቋጫ ሳያገኝ ተፈፍኖ ቀርቷል።
ሶማሊያ አካል የነበረችው ሶማሊላንድ የሶማሊያ ወታደራዊ መሪ የነበሩት ሲያድ ባሬ በአውሮፓውያኑ በ1991 ከሥልጣን ከተወገዱ በኋላ ነጻ አገር መሆኗን አውጃለች።
ሶማሊላንድ የራሷን መንግሥት ያቋቋመችው በሲያድ ባሬ አገዛዝ ዘመን ነጻነታቸውን ለማግኘት ሽምቅ ውጊያ ሲያካሄዱ የነበሩ ታጣቂዎች ረዥም የትጥቅ ትግል ካደረጉ በኋላ ነው።
በዚህ የሶማሊያ የእርስ በእርስ ጦርነት በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች ሲገደሉ ከተሞች ደግሞ በከፍተኛ ሁኔታ ውድመት ገጥሟቸው ነበር።
ሶማሊላንድ የራሷ የፖለቲካ ሥርዓት፣ የመንግሥት ተቋማት፣ ወታደራዊ እና የፖሊስ ኃይል እንዲሁም የራሷ መገበያያ ገንዘብ አላት።
ከነጻነት በፊት በነበረው በታሪኳ ዘለግ ላለ ጊዜ በብሪታኒያ የሞግዚት አስተዳደር ሥር ከቆየች በኋላ በጣሊያን ቅኝ ግዛት ሥር ከነበረው የሶማሊያ ክፍ ልጋር ተዋህዳ ነበር።

BBC

ሶማሌላንድ የሶማሊያን አዲስ ኢ-ቪዛ "ህገ-ወጥ" ነው አለች
#ethiopia | አዲሱን ኢ-ቪዛ የያዙ መንገደኞች ወደ ሶማሌላንድ መግባት አይችሉም

የፕሬዚዳንት አብዲራህማን መሀመድ አብዲላሂ ኢሮ መንግስት፣ አዲሱ የሶማሊያ ኤሌክትሮኒክ ቪዛ (ኢ-ቪዛ) በሶማሊላንድ ውስጥ ተቀባይነት እንደሌለው አስታወቀ።

እ.ኤ.አ. ከኖቬምበር 10 ቀን 2025 ጀምሮ፣ የሶማሊያ ኢ-ቪዛ የያዙ መንገደኞች ወደ ሶማሌላንድ መግባት እንደሚከለከሉ የተዘገበ ሲሆን፤ ሃርጌሳ በድንበሯ ውስጥ ስርዓቱን "ህገ-ወጥና የሌለ" አድርጓ ትቆጥረዋለች ተብሏል፡፡

የሶማሊላንድ ባለስልጣናት ወደ አየር ክልሏ የሚገቡም ሆነ የሚያቋርጡ በረራዎች አሁን ፍቃድ ማግኘት ያለባቸው ከሞቃዲሾ ሳይሆን ከሲቪል አቪዬሽን ሚኒስቴሩ መሆኑን አስታውቀዋል፡፡

እርምጃው በሁለቱ መንግስታት መካከል በአየር ክልል ቁጥጥር፣ በሉዓላዊነትና በድንበር ዙሪያ ያሉ ውዝግቦችን እንደሚያባብሰው ተነግሯል፡፡

ወደ ሶማሌላንድ የሚበሩ ተጓዦች ከሶማሊያ ኢ-ቪዛ ይልቅ በሃርጌሳ ኢጋል አለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ የቪዛ የመድረሻ ስርዓትን እንዲጠቀሙ ባለሥልጣናቱ መክረዋል፡፡

አየር መንገዶችም ማስጠንቀቂያ ተሰጥቷቸዋል፡- ማንኛውም ወደ ሶማሌላንድ ለሚጓዙ መንገደኞች የሶማሊያን ኢ-ቪዛ ደንብ የሚያስፈጽም አየር መንገድ፣ የሶማሌላንድ የአየር ክልልን ሊያጣ ይችላል ተብሏል፡፡

የግብፅ ወታደሮች በምስራቅ አፍሪካ እግራቸው ተከሉ !

ኢትዮጵያ በአባይ ወንዝ ላይ እየገነባችው ባለው የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ላይ በዲፕሎማሲያዊ መድረኮች ተወስና የቆየችዉ ግብፅ በቀጠናው ያላትን ተሳትፎ ወደ ወታደራዊ እና ፖለቲካዊ ዘርፍ በማሳደግ በሚቀጥሉት ሳምንታት ጦሯ በጎረቤት ሀገር ሱማሊያ እንደምሚሰማራ ተናገረ ።

ወደ ሶማሊያ የሚሰማራው የግብፅ ጦር በሚቀጥሉት ሳምንታት የቡሩንዲ ጦርን በመተካት በመካከለኛው ሸበላ ክልል ሴክተር አምስትን እንደሚቆጣጠር የሶማሊያው ፕሬዝዳንት ሀሰን ሼክ መሀሙድ ረቡዕ አስታዉቀዋል ።

መሃሙድ ከቢቢሲ ጋር ባደረገው ቃለ ምልልስ በሽዎች የሚቆጠሩ ዘመናዊ ትጥቅ የታጠቁ ወታደሮቹ በባድማ እና ማሃዳይ ወረዳዎች መካከል እንደሚሰፍሩ አረጋግጠዋል።

ፕሬዚዳንቱ ሶማሊያ በካይሮ እና በአዲስ አበባ መካከል ለሚካሄደው የውክልና ጦርነት የጦር አውድማ እንድትሆን እንደማትፈቅድ ገልጸው፣ በዓባይ ወንዝ ላይ የሚገኘውን ታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብን ጨምሮ በተፈጠረ አለመግባባቶች ቢኖሩም ግንኙነታችን ቀጥሏል። ብለዋል

መሃሙድ "በግብፅ እና በኢትዮጵያ መካከል ልዩነቶች ሊኖሩ ይችላሉ, ነገር ግን በሶማሊያ ውስጥ አይደለም." “ከምንም ተነስቶ ወደ ኢትዮጵያ ድንበር የሚሄድ የግብፅ ወታደሮች የሉም፣ ግብፅም ወደ ኢትዮጵያ ድንበር እንድንሄድ የጠየቀን የለም ያሉት ፕሬዘዳንቱ አክለዉም ። ኢትዮጵያ እና ግብፅ በሶማሊያ ውስጥ የሚዋጉበት ምንም ምክንያት የለም" ብለዋል. ።

የግብፅ ጦር በሶማሊያ በአፍሪካ ህብረት ድጋፍ እና ማረጋጋት ተልዕኮ (AUSSOM) ስር በሶማሊያ ከሚሰማራዉ ጦር በፊት ለስለላ ተልእኮ ሞቃዲሾ ገብቷል።

በሜጄር ጄኔራል እስላም ራድዋን የሚመራው የልዑካን ቡድን በሞቃዲሾ እና በመስክ የሚገኙ ቁልፍ ቦታዎችን በመመልከት የስምምነት ሁኔታዎችን፣ የወታደሮች ማረፊያ እና የሎጂስቲክስ ዝግጅቶችን በመገምገም ላይም ይገኛል ።

እንደ AUSSOM ዘገባ ግብፅ 1,100 የሚጠጉ ወታደሮችን ለማሰማራት በዝግጅት ላይ ትገኛለች እነዚህም በመካከለኛው ሸበሌ ክልል በሶስት ቦታዎች ላይ የሚሰፈሩትን የቡሩንዲ ወታደሮችን ለመተካት ነው።

በኢትዮጵያ እና በሶማሌላንድ ተገንጣይ ግዛት መካከል የተደረገውን አወዛጋቢ ስምምነት ተከትሎ በሶማሊያ እና በኢትዮጵያ መካከል ያለው ውጥረት ከቅርብ ወራት ወዲህ ወደ መባባስ ያመራ ሲሆን በቀጠናዉ እግሯን መትከል የምትፈልገዉ ግብፅ የሶማሊያን መንግስት ስምምነቱን ውድቅ ማድረጉን በጠንካራ ሁኔታ ስትደግፍ ቆይታለች ፣ ይህም በካይሮ እና ሞቃዲሾ መካከል አዲስ የወታደራዊ እና የፀጥታ ትብብር እንዲኖር መንገድ ከፍቷል።

"በሶማሊያ የግብፅ ኃይሎች መኖራቸው በኢትዮጵያ ላይ ፖለቲካዊ እና ወታደራዊ ጫና አሳድሯል" ሲሉ የቀጠናው የፖለቲካ ተንታኞች በአባይ ውሃ ላይ እየጨመረ የመጣው ቁርሾ ወደ ሰፊ ቀጠናዊ ጥምረት እየገባ መሆኑን ይገልጻሉ። ሲል ያስነበበው ሃራሬ የዜና ወኪል ነዉ ።

የኔታ ቲዩብ ዘጋቢ ፦ ታዴ የማመይ ልጅ

ልዩ ጥበቃ እንዲደረግ ታዘዘ‼️
የሶማሌላንድ ፕሬዚዳንት ለኢትዮጵያዊያን
የተለየ ጥበቃ እንዲደረግ አዘዙ‼️
የሶማሌላንድ ፕሬዚዳንት አብዲራህማን አብዲላሂ፣ የግዛቲቷ ጸጥታ ኃይሎች ለኢትዮጵያዊያን የተለየ ጥበቃ እንዲያደርጉ ትዕዛዝ ማስተላለፋቸውን የግዛቲቷ የዜና ምንጮች ዘግበዋል።

ፕሬዝደንቱ ይህን ትዕዛዝ የሠጡት፣ ሰሞኑን ሐርጌሳ ውስጥ በአንድ ኢትዮጵያዊ ወጣት ላይ የተወሰኑ ግለሰቦች ማስፈራሪያና ዛቻ ሲያደርሱ የሚያሳይ ተንቀሳቃሽ ምስል መሠራጨቱን ተከትሎ ነው።

ፕሬዝዳንቱ፣ ሶማሌላንድ ከኢትዮጵያ ጋር ሥር የሰደደ ግንኙነት እንዳላት መናገራቸውን ዘገባዎቹ ጠቅሰዋል።

የፕሬዝዳንቱን ትዕዛዝ ተከትሎ፣ ጸጥታ ኃይሎች አብዲሪሳቅ ሙሴ የተባለ በቲክቶክ ላይ በተለይ የኦሮሞ ብሄር ተወላጆች የጥቃት ሰለባ እንዲኾኑ ሲንቀሰቅስ ነበር የተባለ ግለሰብ በቁጥጥር ስር አውለዋል።

Seledadotio
Seledadotio

ኢትዮጵያ በቀጣዮቹ ወራት ወደ ሶማሊላንድ እና ጅቡቲ የአውቶቡስ ትራንስፖርት አገልግሎት የማስጀመር እቅድ እንዳላት ገለፀች

የትራንስፖርትና ሎጂስቲክስ ሚኒስትር ዴኤታ ባረኦ ሀሰን መቀመጫውን ኬኒያ ናይሮቢ ያደረገው አቢሲኒያ ሌግዠሪ ኮች ባለቤት እና ማኔጅመንት አባላት ጋር ተወያይተዋል።

አቶ በሪኦ በዚህ ጊዜ እንዳሉት የትራንስፖርት እና ሎጅስቲክስ ሚንስቴር በተያዘው በጀት አመት ኬኒያ፣ ጅቡቲ እና ሶማሌላንድ በየብስ ትራንስፖርት ለማገናኘት እቅድ መያዙን ገልጸዋል።
Seledadotio
Seledadotio

ኢትዮጵያ በቀጣዮቹ ወራት ወደ ሶማሊላንድ እና ጅቡቲ የአውቶቡስ ትራንስፖርት አገልግሎት የማስጀመር እቅድ እንዳላት ገለፀች

የትራንስፖርትና ሎጂስቲክስ ሚኒስትር ዴኤታ ባረኦ ሀሰን መቀመጫውን ኬኒያ ናይሮቢ ያደረገው አቢሲኒያ ሌግዠሪ ኮች ባለቤት እና ማኔጅመንት አባላት ጋር ተወያይተዋል።

አቶ በሪኦ በዚህ ጊዜ እንዳሉት የትራንስፖርት እና ሎጅስቲክስ ሚንስቴር በተያዘው በጀት አመት ኬኒያ፣ ጅቡቲ እና ሶማሌላንድ በየብስ ትራንስፖርት ለማገናኘት እቅድ መያዙን ገልጸዋል።

ዶናልድ ትራምፕ ሱማሌላንድን እንደ ሀገር እውቅና የመስጠት ጉዳይን አሜሪካ እያጤነችበት ነው አሉ

የአሜሪካው ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ ዓርብ ዕለት እንደተናገሩት አስተዳደራቸው ሶማሌላንድ ለረጅም ጊዜ ስትጠይቀው የቆየችውን ዓለም አቀፍ ዕውቅና በንቃት እያጤነቸው ነው ብለዋል።

“ጥሩ ጥያቄ ነው፣ እንዲያውም ሌላ ውስብስብ ጉዳይ ነው፣ ግን ያንን አሁን እየሰራንበት ነው ሲሉ ” በጉዳይ ላይ ለቀረበላቸው ጥያቄ መልስ ሰጥተዋል።

ጥያቄው የቀረበው ትራምፕ በአዘርባጃን እና በአርሜኒያ መካከል የሰላም ስምምነት ባፈራረሙበት ወቅት ነው ።

"የሶማሌላንድን የዕውቅና ጥያቄ እየመረመርነው ነው"
#ethiopia | የአሜሪካው ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ፣ የሶማሌላንድን የዕውቅና ጥያቄ ጉዳይ አስተዳደራቸው እየመረመረው እንደሆነ ተናገሩ።

ከሶማሊያ በመነጠል ነጻነቷን ያወጀችው ሶማሌላንድ ዓለማቀፍ ዕውቅና ለማግኘት ያቀረበችውን ጥያቄ አስተዳደራቸው እያጤነው እንደሚገኝ ትራምፕ ፍንጭ ሰጥተዋል።

የሶማሌላንድ የዕውቅና ጉዳይ የተነሳው ትላንት አርብ፣ በአሜሪካ አሸማጋይነት አርሜኒያና አዘርባጃን የሰላም ሥምምነት በተፈራረሙበት ወቅት ነበር፡፡

“በአሁኑ ወቅት ጉዳዩን እየመረመርነው እንገኛለን” ያሉት ትራምፕ፤ ጉዳዩ “ውስብስብ” እንደሆነ አልሸሸጉም፡፡

በቅርቡ ሶማሌላንድ ከአሜሪካ የአገርነት ዕውቅና የሚሰጣት ከሆነ፣ በልዋጩ የጦር ሰፈርና ማዕድናትን እንደምትሰጥ ቃል መግባቷ ይታወቃል፡፡

"ለሱማሌላንድ እዉቅና ለመስጠት አስበናል" ! /ትራምፕ/
‎
‎ፕሬዝደንት ዶናልድ ትራምፕ ዩኤስ ለሶማሊላንድ የሉአላዊነት ነፃነቷን እና እውቅና ለመስጠት ፍላጎት እንዳላት መግለፃቸው ተነገረ።
‎
‎ፕሬዝዳንቱ ይህንን ያሉት ቅዳሜ እለት የረጅም ጊዜ ተቀናቃኞች ሆነው የቆዩትን በአዘርባጃን እና በአርሜኒያ መሪዎች መካከል የሰላም ስምምነት እያፈራረሙ በነበሩበት ወቅት ስለ ጉዳዩ ተጠይቀው ለጋዜጠኞች ምላሽ በሰጡበት ወቅት ነዉ።
‎
‎ጋዜጠኞች ክቡር ፕሬዘዳንት ለረጂም አመታት የሀገርነት ጥያቄ እየጠየቀች የምትገኘዉ የሱማሌላንድ ጉዳይ እንዴት ያዩታል ? የሚል ጥያቄ ሲመልሱ
‎
‎ "ጥሩ ጥያቄ ነዉ "አሁን ለሶማሊላንድ እዉቅና የምንሰጥበትን መንገድ እየተመለከትን ነው. በእውነቱ ጉዳዩ ውስብስብ ቢሆንም ነገር ግን በዛ ላይ አሁን እየሰራን ነው" በማለት ትረምፕ ምላሽ ሰጥተዋል ።
‎
‎ይህ የትራምፕ ንግግር ለአለም አቀፍ እውቅና ለማግኘት እየሞከሩ የሚገኙት የሶማሊላንድ ፕሬዝዳንት አብዲራህማን መሀመድ አብዲላሂ ኢሪን ለዩኤስ ስትራቴጂካዊ የወደብ ከተማ በርበራ ወታደራዊ ሰፈር እንዲሰጥ እና ሊቲየምን ጨምሮ ጠቃሚ የማዕድን ሃብቶችን እንዲያገኙ ያቀረቡትን ሀሳብ ተከትሎ ነው።
‎
‎ፕሬዝዳንት ኢርሮ ከብሉምበርግ ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ ሶማሊላንድ ከሁለቱም የዩኤስ የመከላከያ ሚኒስቴር እና የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ጋር "ጥሩ ግንኙነት" ገንብታለች፣ ይህም በራስዋ ራሷን በምታወጀው ሪፐብሊክ እና በዋሽንግተን መካከል ያለው ግንኙነት እያደገ መሆኑን ያሳያል። ብለዋል ።
‎
‎ኢርሮ ትራምፕን አስተዳደራቸው በቅርበት መስራት የሚችሉበት “ቢዝነስ-አስተሳሰብ” መሪ ሲሉ ገልጸው አሜሪካ ለሶማሌላንድ እውቅና በመስጠት የመጀመሪያዋ ሀገር እንደምትሆን ያላቸውን ተስፋ ገልጸዋል።
‎
‎እ.ኤ.አ. በ1991 ጀምሮ ሶማሊላንድ ከሶማሊያ የተነጠለች ሉአላዊነት ሀገር እንደሆነች ብትናገርም በየትኛውም ሀገር እውቅና ሳታገኝ ቆይታለች ።
‎
‎ከጥቂት ወራት በፊት በሶማሊያ የአሜሪካ አምባሳደር ለሶማሊላንድ እውቅና መስጠቱ በዋሽንግተን እና በሞቃዲሾ መካከል ያለውን ግንኙነት ሊያሻክር እንደሚችል በማስጠንቀቅ ዩኤስ በጉዳዩ ላይ የሚያደርጉትን ውይይት እንድታቆም ማሳሰቡ ይታወሳል ።
‎በዚህ መልክ የቆየዉ የሱማሌላንድ ጉዳይ ዳግም ወደ መድረኩ ተመልሶ የዩኤስ ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ እዉቅና የመስጠት ሃሳብ እንዳላቸው መናገራቸውን ምናልባት ሀገር የመሆኗ ጉዳይ አይቀሬ መሆኑ ማሳያ ተደርጓል ።
‎
‎ምክንያቱም በስልጣን ላይ ያሉ የአሜሪካ ፕሬዝዳንት ስለ ሶማሌላንድ "እዉቅና መስጠት "ጉዳይ በይፋ ለመገናኛ ብዙሃን ሲናገሩ ይህ ለመጀመሪያ ጊዜ ። ተብሏል ።
‎
‎ለዘገባው ታይም ኦፍ እስራኤል TRT GLOBAL አልጀዚራን ተጠቅመናል ።
‎
‎
‎የኔታ ቲዩብ ዘጋቢ ፦ ታዴ የማመይ ልጅ
‎
‎

በኬኒያ በደረሰ የአውሮፕላን መከስከስ አደጋ የስድስት ሰዎች ህይወት ማለፉ ተገለጸ
#ethiopia | በኬኒያ ርዕሰ መዲና አቅራቢያ በሚገኝ ህዝብ በሚበዛበት አካባቢ የህክምና ቡድኖችን ያሳፈረ አነስተኛ አውሮፕላን ተከስክሶ የ6 ሰዎች ህይወት ማለፉን የአካባቢው ባለስልጣናት ገልጸዋል፡፡

በአምሪፍ የሚተዳደረው እና የህክምና ባለሙያዎችን የሚያጓጉዘው ሴስና የተሰኘው አውሮፕላን ወደ ሶማሌላንድ መዲና ሀርጌሳ በመብረር ላይ ሳለ መከስከሱን ግብረ ሰናይ ድርጅቱ በሰጠው መግለጫ አመልክቷል።

በአደጋው በአውሮፕላኑ ውስጥ የነበሩ አራት ሰዎች እና ምድር ላይ የነበሩ 2 ሰዎች ህይወታቸው ማለፉን በአካባቢው ኪያምቡ የተሰኘችው ግዛት ኮሚሽነር ሄነሪ ዋፉላ ተናግረዋል፡፡

አውሮፕላኑ ከዊልሰን አየር ማረፊያ ከተነሳ ከሦስት ደቂቃዎች በኋላ ከአየር ትራፊክ ተቆጣጣሪዎች ጋር ያለው ግንኙነት መቋረጡን የኬኒያ ሲቪል አቪዬሽን ባለስልጣን መግለጹን ሮይተርስ ዘግቧል፡፡

AMN

400 የሚደርሱ የውጭ ሀገር ዜጎች የኢትዮጵያን ፓስፖርት ለማግኘት ሲሞክሩ በቁጥጥር ሥር መዋላቸው ተገለጸ

በ2017 በጀት ዓመት ከ3 ሺሕ 800 በላይ ሕገ-ወጥ ሰነድ ይዘው ፓስፖርት ለማግኘት ሲንቀሳቀሱ የነበሩ ሰዎች መያዛቸውን የኢሚግሬሽን እና ዜግነት አገልግሎት አስታውቋል፡፡

“ከእነዚህም ውስጥም ወደ 400 የሚጠጉት ኢትዮጵያውያን ያልሆኑ የጎረቤት ሀገራት እና የሌሎችም አፍሪካ ሀገራት ዜጎች ናቸው” ሲሉ በአገልግሎቱ የፓስፖርት አገልግሎት ዳይሬክተር አቶ ሙሉጌታ ታደሰ ተናግረዋል፡፡

“በሦስት መልኩ የሚመጡ የሰነድ ማጭበርበሮች አሉ” ያሉት ዳይሬክተሩ፤ እነዚህም መታወቂያ እና የልደት ካርድን በተጭበረበረ መንገድ ማውጣት፣ ፈፅሞ ሀሰተኛ የሆነ መረጃ ይዞ መገኘት እና የኢትዮጵያ ዜጋ ሳይሆኑ የኢትዮጵያን ፓስፖርትን ለመያዝ መሞከር መሆናቸውን አስረድተዋል፡፡

“በዚህም በቀን በትንሹ ከ6 ያላነሱ ሰዎች በተጠቀሱት የማጭበርበር ወንጀሎች ተይዘው ለሕግ ክፍል ይቀርባሉ” ሲሉ ተናግረዋል፡፡

አንዳንድ ጊዜ ከኢሚግሬሽን አልፈው አየር መንገድ ላይ የሚያዙበት ሁኔታ መኖሩን የገለጹም ሲሆን፤ “የሁለት ሀገር ፓስፖርት ይዘው የሚገኙት ሰዎች ቁጥር ቀላል የሚባል አይደልም” ብለዋል፡፡

የኤርትራ፣ የሶማሌላንድ ዜጎች እና ወታደሮች እንዲሁም ከሌሎች የሶማሊያ አካባቢዎች የመጡ ዜጎችና ናይጀሪያውያን በሕገ-ወጥ ድርጊቱ ሲሳተፉ ተይዘዋል ተብሏል፡፡

ከሕገ-ወጥ ስደት ጋር በተያያዘም በሕጋዊ መንገድ ፓስፖርት ከወሰዱ ዜጎች መካከል ከግማሽ በታቹ ከሀገር ለመውጣት ሕጋዊ መንገድ እንደሚጠቀም ተገልጿል፡፡

በ2017 ዓም 1 ነጥብ 5 ሚሊየን ፓስፖርት መስጠት ተችሏል የተባለ ሲሆን፤ በ2018 ዓ.ም 4 ሚሊየን ፓስፖርት ለመስጠት መታቀዱም ነው የተገለጸው፡፡

ለዚህ የሚያግዙ 11 አዳዲስ ቅርንጫፎችን ለመክፈት ዝግጅት መጠናቀቁን የኢሚግሬሽን እና ዜግነት አገልግሎት ያስታወቀ ሲሆን፤ በክልሎችም ከወረፋ ጋር በተያያዘ የሚነሳውን ችግር ለማስቀረት ሥራ እየተሰራ ነው ተብሏል፡፡

400 የሚደርሱ የውጭ ሀገር ዜጎች የኢትዮጵያን ፓስፖርት ለማግኘት ሲሞክሩ በቁጥጥር ሥር መዋላቸው ተገለጸ

በ2017 በጀት ዓመት ከ3 ሺሕ 800 በላይ ሕገ-ወጥ ሰነድ ይዘው ፓስፖርት ለማግኘት ሲንቀሳቀሱ የነበሩ ሰዎች መያዛቸውን የኢሚግሬሽን እና ዜግነት አገልግሎት አስታውቋል፡፡

"ከእነዚህም ውስጥም ወደ 400 የሚጠጉት ኢትዮጵያውያን ያልሆኑ የጎረቤት ሀገራት እና የሌሎችም አፍሪካ ሀገራት ዜጎች ናቸው" ሲሉ በአገልግሎቱ የፓስፖርት አገልግሎት ዳይሬክተር አቶ ሙሉጌታ ታደሰ ለአሐዱ ተናግረዋል፡፡

"በሦስት መልኩ የሚመጡ የሰነድ ማጭበርበሮች አሉ" ያሉት ዳይሬክተሩ፤ እነዚህም መታወቂያ እና የልደት ካርድን በተጭበረበረ መንገድ ማውጣት፣ ፈፅሞ ሀሰተኛ የሆነ መረጃ ይዞ መገኘት እና የኢትዮጵያ ዜጋ ሳይሆኑ የኢትዮጵያን ፓስፖርትን ለመያዝ መሞከር መሆናቸውን አስረድተዋል፡፡

"በዚህም በቀን በትንሹ ከ6 ያላነሱ ሰዎች በተጠቀሱት የማጭበርበር ወንጀሎች ተይዘው ለሕግ ክፍል ይቀርባሉ" ሲሉ ተናግረዋል፡፡

አንዳንድ ጊዜ ከኢሚግሬሽን አልፈው አየር መንገድ ላይ የሚያዙበት ሁኔታ መኖሩን የገለጹም ሲሆን፤ "የሁለት ሀገር ፓስፖርት ይዘው የሚገኙት ሰዎች ቁጥር ቀላል የሚባል አይደልም" ብለዋል፡፡

የኤርትራ፣ የሶማሌላንድ ዜጎች እና ወታደሮች እንዲሁም ከሌሎች የሶማሊያ አካባቢዎች የመጡ ዜጎችና ናይጀሪያውያን በሕገ-ወጥ ድርጊቱ ሲሳተፉ ተይዘዋል ተብሏል፡፡

ከሕገ-ወጥ ስደት ጋር በተያያዘም በሕጋዊ መንገድ ፓስፖርት ከወሰዱ ዜጎች መካከል ከግማሽ በታቹ ከሀገር ለመውጣት ሕጋዊ መንገድ እንደሚጠቀም ተገልጿል፡፡

በ2017 ዓም 1 ነጥብ 5 ሚሊየን ፓስፖርት መስጠት ተችሏል የተባለ ሲሆን፤ በ2018 ዓ.ም 4 ሚሊየን ፓስፖርት ለመስጠት መታቀዱም ነው የተገለጸው፡፡

ለዚህ የሚያግዙ 11 አዳዲስ ቅርንጫፎችን ለመክፈት ዝግጅት መጠናቀቁን የኢሚግሬሽን እና ዜግነት አገልግሎት ያስታወቀ ሲሆን፤ በክልሎችም ከወረፋ ጋር በተያያዘ የሚነሳውን ችግር ለማስቀረት ሥራ እየተሰራ ነው ተብሏል፡፡

Seledadotio
Seledadotio

ሶማሊያ ከኢትዮጵያ ጋር የነበረው ዲፕሎማሲያዊ ሽኩቻ ማብቃቱን ገለጸች

የሶማሊያ የውጭ ጉዳይና ሚኒስትር ዴታ አሊ መሀመድ ኦማር በሶማሊያና በኢትዮጵያ መካከል የነበረው ዲፕሎማሲያዊ አለመግባባት ፍፃሜ አግኝቷል ብለዋል ።

ይህ የተናገሩት በኳታር፣ ዶሃ ባደረጉት ይፋዊ ጉብኝት ወቅት ከአል-አራቢ አል-ጀዲድ ጋር ባደረጉት ልዩ ቃለ ምልልስ ላይ ነው።

ኦማር “ክርክሩ አልቋል። የቱርክ መንግስት በአደራዳሪነት ለተጫወተው ሚና እናመሰግናለን። ድርድሩ የተሳካ ሲሆን ኢትዮጵያ የሶማሊያን ሉዓላዊነት እውቅና እንድትሰጥ እና የግዛት አንድነቷን እንድታከብር ስምምነት ላይ ተደርሷል” ብለዋል ማለታቸውን ዳውን አፍሪካ ዘግቧል።

ይህ ዲፕሎማሲያዊ ቀውስ የጀመረው በ2016 አጋማሽ መጀመሪያ ላይ ኢትዮጵያ ከሶማሌላንድ ጋር የመግባቢያ ሰነድ ስትፈራረም ነበር። ስምምነቱ ኢትዮጵያ የቀይ ባህርን የባህር ዳርቻ ክፍል ለንግድ ወደብ እና ወታደራዊ ካምፕ እንድትጠቀም የሚያስችል ሲሆን፣ በምላሹም ሶማሌላንድን እንደ ገለልተኛ መንግስት እንድትገነዘብ ያደርጋል።

የሶማሊያ ፌዴራል መንግስት ስምምነቱን የአገሪቱን ሉዓላዊነት እና የግዛት አንድነት መጣስ ነው በማለት በጽኑ ተቃውሞ ነበር።

ሚኒስትሩ “እንደ ጎረቤት አገሮች እና የአፍሪካ ህብረት አባላት በጋራ ትብብር ላይ የተመሰረተ ስምምነት ላይ ደርሰናል። ኢትዮጵያ የሶማሊያ ወደቦችን ለንግድ ዓላማዎች መጠቀም ከፈለገች ይፈቀድላታል፣ ነገር ግን እንዲህ ያለው አጠቃቀም በአለም አቀፍ ህግ መመራት አለበት” ሲሉ አስረድተዋል።

ሚኒስትር አሊ መሀመድ ኦማር በኢትዮጵያ እየተካሄደ ባለው የተባበሩት መንግስታት የምግብ ስርዓት ጉባኤ ክምችት የ የሶማሊያ ልዑክ ወክለው እየተሳተፉ ይገኛሉ።

ፕሬዝዳንት ኢሳያስ ከኢትዮጵያ ጋር ስላለው ውዝግብ እና ሌሎች ጉዳዮች ምን አሉ?

ቅዳሜ ሐምሌ 9/2017 ዓ.ም. ለአገሪቱ ብሔራዊ ቴሌቪዥን ጣቢያ በሰጡት የመጀመሪያ ክፍል ቃለ ምልልስ በቅርቡ የኢትዮጵያ መንግሥት ለተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ዋና ፀሐፊ የላከውን ደብዳቤ "አስገራሚ የውሸት ክስ" ሲሉ አጣጣሉ።
ፕሬዝደንቱ 'ይህ ርካሽ ውሸት ነው' ሲሉ ያጣጣሉት የኢትዮጵያ መንግሥት ክስ "የብልጽግና ፓርቲ የሚያደርገውን የጦርነት ዝግጅት ለመሸፈን ያቀረበው ርካሽ ውሸት ነው" ብለዋል።
በቅርቡ ኢትዮጵያ ለተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የኤርትራ ሠራዊት በኢትዮጵያ ድንበር ያሉ አካባቢዎችን ተቆጣጥሮ እንደሚገኝ እና አስከፊ ጥሰቶችን መፈጸም መቀጠሉን በመጥቀስ ከስሳለች።

ፕሬዝደንት ኢሳያስ በቃለ ምልልሳቸው ላይ ኢትዮጵያ በብዙ የውስጥ ግጭቶች እና ቀውሶች እየታመሰች ነው ያሉ ሲሆን፣ በጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ የመጀመሪያዎቹ ዓመታት ውስጥ የነበረው ብሩህ ተስፋ፣ በግድየለሽነት በንኖ ጠፍቷል ብለዋል።
ከፕሪቶሪያው ስምምነት በኋላ የተፈጠረውን ነገር ለመረዳት አስቸጋሪ ነው ያሉት ፕሬዝዳንት ኢሳያስ "ለምን በቅን ልቦና አልተተገበረም። በፋኖ ላይ በግድየለሽነት ጦርነት ለምን ተከፈተ?" ሲሉ ጠይቀዋል። ከዚህ ቀደም ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ "ኢትዮጵያ ለቀይ ባሕር ስትል ኤርትራን የመውጋት ፍላጎት የላትም" ሲሉ መናገራቸው ይታወሳል። ባለፈው ዓመት ጥቅምት ወር ላይ ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ ለኢትዮጵያ የባሕር በር ማግኘት የሕልውና ጉዳይ ነው ሲሉ ከተናገሩ በኋላ በሁለቱ አገራት መካከል ውጥረት ሰፍኖ ቆይቷል።
ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባላት ኢትዮጵያ "ያላት ፍላጎት እንነጋገር ነው" ያሉ ሲሆን፣ "በሰጥቶ መቀበል መርህ፣ ሕዝቦች በሚጠቀሙበት መርህ፣ በገበያ መርህ እንወያይ. . . ውጊያ አያስፈልግም" ብለው ነበር።
በዚህ ወቅት የኤርትራ ሕዝብ የሚያስፈልገው ልማት ነው ያሉት ጠቅላይ ሚኒስትሩ "ተባብረን መልማት እና መስራት እንጂ አንዱ አንዱን መውጋት የእኛ ፍላጎት አይደለም" ብለው ነበር።
ፕሬዚዳንት ኢሳያስ በትናንትናው ቃለ ምልልሳቸው ላይ ራዕያችን መልካም የሁለትዮሽ ትብብርን እና ጠንካራ ትስስር መፍጠር ነበር ብለው፣ ነገር ግን በተግባር የኢትዮጵያ መንግሥት ጦርነትን በቀስቃሽ ንግግር አውጇል ሲሉ ወንጅለዋል።
ለጦርነት አጀንዳቸው የፈረንሳይ፣ የአሜሪካ እና የተባበሩት አረብ ኢሚሬትስ ይሁንታ እንዳላቸው ይናገራሉ ይህ ግን ሙሉ በሙሉ እውነት አይደለም ሲሉ አስተባብለዋል ሉዓላዊ የባሕር በር" ማግኘት የሚለው ትኩረት መሳቢያ ሌላ ጂኦፖለቲካዊ ገጽታዎች አሉት። ከዚህ ግድየለሽ ጀብደኝነት ጀርባ ሌሎች ኃይሎች እንዳሉ ግልጽ ነው ብለዋል ፕሬዚደንት ኢሳያስ።
አክለውም በ1940ዎቹ ከቅኝ ግዛት ነጻ የመውጣት መብታችን የተነፈግነው በተመሳሳይ ሰበብ እንደነበር ማስታወስ አለብን።
የብልጽግና ፓርቲ የጂቡቲ ወደብን በመተው ወደ 4 ቢሊየን ዶላር የሚገመት ምርቶችን ወደ አሰብ ለማዞር በአንድ ወቅት አሳብ አንስቶ ነበር ያሉት ፕሬዚደንት ኢሳያስ፣ ጎረቤት አገርን ለመጉዳት እንዲህ ዓይነት ዕቅድ እንደሌለን ነገርናቸው ብለዋል።
በሶማሌላንድ በኩልም ወደብ እና የባሕር ኃይል ጦር ሰፈር ለማግኘት ያደረጉት ከፋፋይ እና ጠብ ጫሪ ጥረትም ተመሳሳይ የግድየለሽነት ድርጊት ነው ሲሉ ወንጅለዋል። ለጦርነት ምንም ፍላጎት የለንም የሚሉት የኤርትራው ፕሬዚደንት ደግሞ፣ የተጫኑብንን ጦርነቶችን ግን ተፋልመናል ብለዋል።
"በጎረቤቶቻችን ላይ ምንም ዓይነት የግዛት ይገባኛል ጥያቄም ሆነ ምኞት የለንም። ነገር ግን ታሪክ እንደሚመሰክረው ጥቃት ሲደርስ እና ስንጠቃ እንዴት አገራችንን እንደምንጠብቅ እናውቃለን።"
"ብልጽግና ስለገዛቸው ድሮኖች እና የረጅም ርቀት ሚሳዔሎች፣ታንኮች ወዘተ እና በኤርትራ ላይ ስለሚያደርሰው ግዙፍ የጥቃት ማዕበል እየፎከረ ነው" ያሉት የኤርትራው ፕሬዝዳንት "ይህ የሚገርም እና ታሪክን በማያውቁ ሰዎች ዘንድ ብቻ ሊወራ ይችላል" ብለዋል።
"ምክራችን የኢትዮጵያን ሕዝብ ወደ ከንቱ ጦርነት ውስጥ አታስገቡ የሚል ነው" ያሉት ፕሬዝዳንቱ እውነተኛ ችግሮችን ለመፍታት ትኩረት ይስጡ ሲሉ ተናግረዋል።
ጨምረውም "ዛቻውን ሙሉ በሙሉ ችላ እንላለን ማለት አይደለም" ካሉ በኋላም "አንድ ሰው የሞኝነት ድርጊቶችን ሙሉ በሙሉ ማስወገድ ስለማይችል አስፈላጊውን ጥንቃቄ ማድረግ አለብን። ኤርትራ ላለፉት ሀምሳ ዓመታት በዋሽንግተን ሲደርስባት የነበረውን በደሎች ሁሉ ነፃነቷን ካገኘች በኋላ ወዲያውኑ "ለመርሳት እና ይቅር ለማለት" መወሰኗን ተናግረዋል።
ምንም እንኳ አሜሪካ በኤርትራ ላይ ያላት ፖለሲ ባይስተካከልም በፕሬዚዳንት ትራምፕ የመጀመርያው የስልጣን ዘመን ግን ዳግም ግንኙነታቸውን ለማደስ መወሰናቸውን አስታውሰዋል።
ይህ ግን በባይደን አስተዳደር እንቅፋት እንደገጠመው በመግለጽ አሁን ዳግም ከትራምፕ አስተዳደር ጋር ያላቸውን ግንኙነት ለማደስ ማሰባቸውን ተናግረዋል።
የትራምፕ አስተዳደር በቅርቡ የጉዞ እገዳ ከጣለባቸው የአፍሪካ አገራት መካከል አንዷ ኤርትራ ናት።

ዘገባው የቢቢሲ ነው

ሱማሊያ በድጋሜ ኢትዮጵያ ላይ ክህደት ፈፀመች!

ሶማሊያ የዓለም አቀፍ ህግጋትን እና የሀገሪቱን ሉዓላዊ የባህር ላይ መብቶች ጥሰት በመጥቀስ በቅርቡ በሶማሊያ ግዛት ውስጥ በሚካሄደው ሁለገብ ወታደራዊ ልምምድ ላይ ኢትዮጵያ እንድትሳተፍ ያቀረበችውን ጥያቄ ውድቅ ማድረጓ ተነገረ ።

የሶማሊያ መከላከያ ሚኒስትር አህመድ ሞአሊም ፊቂ የብሄራዊ ሉዓላዊነት እና የአለም አቀፍ የባህር ላይ ህግ ጥሰትን በመጥቀስ ሶማሊያ ኢትዮጵያ ልትታቀደው የምትችለውን የባህር ኃይል ልምምድ ለመቀላቀል ያቀረበችውን ጥያቄ ውድቅ ማድረጋቸውን ለጋዜጠኞች ተናግረዋል ።

የሶማሊያ መንግስት በቅርቡ በአዲስ አበባ በተካሄደው የምስራቅ አፍሪካ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሮች የመሪዎች ጉባኤ ላይ ኢትዮጵያ ባህር ዳርቻውን ልምምድ ለመቀላቀል ፍላጎት እንዳላት ከገለፀች በኋላ የሶማሊያ መንግስት ይፋዊ ተቃውሞ ማስተላለፉን ተናግረዋል ።

"ወደብ የለሽ ሀገር በውሃችን ውስጥ እንዲሰራ መፍቀድ አንችልም" ብለዋል ፊኪ። "ሶማሊያ በመሬቷ፣በባህሩ እና በአየር ክልሏ ላይ ሙሉ ሉዓላዊነቷን አስጠብቃለች።ኢትዮጵያ በባሕር ልምምዶች ላይ የምትፈጽመው ያልተፈቀደ ተሳትፎ አለማቀፋዊ የባህር ህግን እና ብሄራዊ ደንቦቻችንን ይጥሳል።" ብለዋል ።

በሞቃዲሾ በተካሄደዉ የ EASF የመሪዎች ጉባኤ ላይ ኢትዮጵያ በአፍሪካ ኅብረት ለሚመራው AUSSOM ሰላም ማስከበር ተልዕኮ የባህር ኃይል ወታደሮችን ለማዋጣት ጥያቄ ማቅረቧን ተከትሎ ።

ፊቂ በሰጡት መግለጫ ወደብ የሌላቸው ሀገራት ያለ መደበኛ ፍቃድ በሌላ ብሄር ውሃ ውስጥ ለመስራት ምንም አይነት ህጋዊ ምክንያት እንደሌላቸውና ይህም ሶማሊያ ያልፈቀደችውን ነው። "እንዲህ ዓይነቱን ተሳትፎ የሚፈቅድ ምንም ዓይነት ቅድመ ሁኔታ ወይም የህግ ማዕቀፍ የለም" ብለዋል.

ይህ የቅርብ ጊዜ አለመግባባት የተፈጠረው በጥር 1 ቀን 2024 በኢትዮጵያ እና በሶማሌላንድ መካከል በተፈረመው የመግባቢያ ስምምነት (MoU) የተቀሰቀሰውን የዲፕሎማሲያዊ ቀውስ ዳራ ላይ ነው።

በስምምነቱ መሰረት በአለም አቀፍ ደረጃ እውቅና የሌላት እራሷን ራሷን የምትታወቅ ሪፐብሊክ ሶማሊላንድ በበርበራ አቅራቢያ የሚገኘውን 20 ኪሎ ሜትር የባህር ጠረፍ ለኢትዮጵያ የባህር ሃይል ጦር ሰፈር ለማልማት ተስማምታለች። በምላሹ፣ ኢትዮጵያ ለሶማሌላንድ ነፃነት ተምሳሌታዊ እውቅና ትሰጣለች ፣ ይህም ከሞቃዲሾ ከፍተኛ ውግዘት አስከትሏል።

ኢትዮጵያ የባህር ዳርቻ ባይኖራትም በአካባቢው የኃይል ማመንጫ ፕሮጀክት ሰፊ ስትራቴጂ አካል በመሆን የባህር ኃይል አቅሟን እየገነባች ትገኛለች። ሶማሊያ ግን እንደዚህ አይነት እንቅስቃሴዎችን ሉዓላዊነቷን የሚጎዳ እየተንሰራፋ ያለው መስፋፋት አካል አድርጋ ትመለከታለች። ሲል የዘገበው የሱማሊያ የዜና ወኪል hiiraan.com ነዉ ።

የኔታ ቲዩብ ዘጋቢ፦ ታዴ የማመይ ልጅ