5 days ago
የቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ የCGIAR የመጀመሪያው የቦርድ ሊቀመንበር ሆነው ተሾሙ
#ethiopia | የቀድሞ የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ ቦሼ በዓለም አቀፍ የግብርና ምርምር ትብብር ተቋም CGIAR አዲስ የተዋቀረው የቦርድ የመጀመሪያ ሊቀመንበር ሆነው መሾማቸውን ተቋሙ በይፋ አስታውቋል። ሹመታቸው ከነሐሴ 1 ቀን 2026 ጀምሮ በይፋ ተግባራዊ ይሆናል።
እንደ CGIAR መግለጫ፣ አዲሱ ቦርድ የተቋሙን የዓለም አቀፍ የግብርና ምርምር ሥራዎች በማስተባበር በምግብ ዋስትና፣ በግብርና ምርታማነት፣ በአየር ንብረት ለውጥን የመቋቋም አቅም እና በተፈጥሮ ሀብት ጥበቃ ዙሪያ የሚከናወኑ ስትራቴጂያዊ ውሳኔዎችን ይመራል።
ሹመቱ የተካሄደው ለወራት የዘለቀ የምልመላና የእጩ ምርጫ ሂደት ተጠናቆ ሲሆን፣ ኃይለማርያም ደሳለኝ በግብርና ፖሊሲ፣ በአህጉራዊ እና ዓለም አቀፍ ትብብር፣ እንዲሁም በሳይንስን መሠረት ባደረገ የልማት አመራር ያላቸው ልምድ ለሹመታቸው ዋና ምክንያት መሆኑን ተቋሙ ገልጿል።
የCGIAR ጊዜያዊ የቦርድ ሊቀመንበር ፕሮፌሰር ሮኤል መርክስ በሰጡት መግለጫ፣ ኃይለማርያም በሳይንስ ላይ የተመሰረተ የግብርና ልማትን ለማራመድ ያላቸው ልምድና አመራር ለተቋሙ ትልቅ እሴት እንደሚያመጣ ገልጸዋል።
ኃይለማርያም ደሳለኝ ከ2019 ጀምሮ የAGRA (Alliance for a Green Revolution in Africa) ቦርድ ሊቀመንበር በመሆን ሲያገለግሉ የቆዩ ሲሆን፣ በተጨማሪም የTradeMark Africa ቦርድን ጨምሮ በበርካታ ዓለም አቀፍ ተቋማት የአመራር ሚና እየተወጡ ይገኛሉ።
Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#ethiopia | የቀድሞ የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ ቦሼ በዓለም አቀፍ የግብርና ምርምር ትብብር ተቋም CGIAR አዲስ የተዋቀረው የቦርድ የመጀመሪያ ሊቀመንበር ሆነው መሾማቸውን ተቋሙ በይፋ አስታውቋል። ሹመታቸው ከነሐሴ 1 ቀን 2026 ጀምሮ በይፋ ተግባራዊ ይሆናል።
እንደ CGIAR መግለጫ፣ አዲሱ ቦርድ የተቋሙን የዓለም አቀፍ የግብርና ምርምር ሥራዎች በማስተባበር በምግብ ዋስትና፣ በግብርና ምርታማነት፣ በአየር ንብረት ለውጥን የመቋቋም አቅም እና በተፈጥሮ ሀብት ጥበቃ ዙሪያ የሚከናወኑ ስትራቴጂያዊ ውሳኔዎችን ይመራል።
ሹመቱ የተካሄደው ለወራት የዘለቀ የምልመላና የእጩ ምርጫ ሂደት ተጠናቆ ሲሆን፣ ኃይለማርያም ደሳለኝ በግብርና ፖሊሲ፣ በአህጉራዊ እና ዓለም አቀፍ ትብብር፣ እንዲሁም በሳይንስን መሠረት ባደረገ የልማት አመራር ያላቸው ልምድ ለሹመታቸው ዋና ምክንያት መሆኑን ተቋሙ ገልጿል።
የCGIAR ጊዜያዊ የቦርድ ሊቀመንበር ፕሮፌሰር ሮኤል መርክስ በሰጡት መግለጫ፣ ኃይለማርያም በሳይንስ ላይ የተመሰረተ የግብርና ልማትን ለማራመድ ያላቸው ልምድና አመራር ለተቋሙ ትልቅ እሴት እንደሚያመጣ ገልጸዋል።
ኃይለማርያም ደሳለኝ ከ2019 ጀምሮ የAGRA (Alliance for a Green Revolution in Africa) ቦርድ ሊቀመንበር በመሆን ሲያገለግሉ የቆዩ ሲሆን፣ በተጨማሪም የTradeMark Africa ቦርድን ጨምሮ በበርካታ ዓለም አቀፍ ተቋማት የአመራር ሚና እየተወጡ ይገኛሉ።
Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
1 month ago
አዲስ መጽሐፍ | የአእምሯዊ ንብረት ሕግ
#ethiopia | የሕግ ባለሙያና ደራሲ ዳዊት መ. በዛብህ (Dawit M. Bezabih) የጻፉት "የአእምሯዊ ንብረት ሕግ (Intellectual Property Law)" መጽሐፍ ለንባብ በቅቷል።
ዳዊት በሕግ ዘርፍ በአማርኛ ቋንቋ እምብዛም ያልተዳሰሱ ወሳኝ ርዕሰ ጉዳዮችን በማቅረብ የሚታወቅ ጸሐፊ ሲሆን፣ በዚህ መጽሐፉም የአእምሯዊ ንብረት ሕግን ከመሠረቱ ጀምሮ በጥልቀት ያብራራል።
በመጽሐፉ ውስጥ፦
✔️ የአእምሯዊ ንብረት ሕግ ምንነት፣ ታሪክና ዓላማ
✔️ የፈጠራ ባለቤትነት (Patent) እና የምዝገባ ሂደት
✔️ የቅጂ (Copyright) እና ተዛማጅ መብቶች
✔️ የንግድ ምልክት (Trademark)
✔️ የንግድ ሚስጥር (Trade Secret)
✔️ የአእምሯዊ ንብረት ሕግ ከሰው ሠራሽ አስተዋይነት (AI) እና ከዘመናዊ ቴክኖሎጂዎች ጋር ያለው ግንኙነት
በግልጽና በቀላል አቀራረብ ተዳስሰዋል።
⚖️ ለሕግ ተማሪዎች፣ ጠበቆች፣ ደራሲያን፣ ፈጠራ ባለቤቶች፣ የቴክኖሎጂ ባለሙያዎች እና በዘርፉ ፍላጎት ላላቸው ሁሉ ጠቃሚ የማጣቀሻ መጽሐፍ ነው።
አንብቡት!
በJafer Books ያገኙታል።
#ethiopia | የሕግ ባለሙያና ደራሲ ዳዊት መ. በዛብህ (Dawit M. Bezabih) የጻፉት "የአእምሯዊ ንብረት ሕግ (Intellectual Property Law)" መጽሐፍ ለንባብ በቅቷል።
ዳዊት በሕግ ዘርፍ በአማርኛ ቋንቋ እምብዛም ያልተዳሰሱ ወሳኝ ርዕሰ ጉዳዮችን በማቅረብ የሚታወቅ ጸሐፊ ሲሆን፣ በዚህ መጽሐፉም የአእምሯዊ ንብረት ሕግን ከመሠረቱ ጀምሮ በጥልቀት ያብራራል።
በመጽሐፉ ውስጥ፦
✔️ የአእምሯዊ ንብረት ሕግ ምንነት፣ ታሪክና ዓላማ
✔️ የፈጠራ ባለቤትነት (Patent) እና የምዝገባ ሂደት
✔️ የቅጂ (Copyright) እና ተዛማጅ መብቶች
✔️ የንግድ ምልክት (Trademark)
✔️ የንግድ ሚስጥር (Trade Secret)
✔️ የአእምሯዊ ንብረት ሕግ ከሰው ሠራሽ አስተዋይነት (AI) እና ከዘመናዊ ቴክኖሎጂዎች ጋር ያለው ግንኙነት
በግልጽና በቀላል አቀራረብ ተዳስሰዋል።
⚖️ ለሕግ ተማሪዎች፣ ጠበቆች፣ ደራሲያን፣ ፈጠራ ባለቤቶች፣ የቴክኖሎጂ ባለሙያዎች እና በዘርፉ ፍላጎት ላላቸው ሁሉ ጠቃሚ የማጣቀሻ መጽሐፍ ነው።
አንብቡት!
በJafer Books ያገኙታል።
2 months ago
Ethiopian Airlines is proud to be part of one of the leading global trade fairs in the travel, tourism, and hospitality industry, ITB China. From highlighting our rich cultural heritage and exceptional tourism attractions to building meaningful connections with global partners, it was truly an inspiring experience.
#flyethiopian #itbchina #visitethiopia #landoforigins
#flyethiopian #itbchina #visitethiopia #landoforigins
3 months ago
ሰበር - የአሜሪካ መንግስት ከአፍሪካ ጋር ያለውን ግንኙነት ሙሉ በሙሉ በሚቀይር መልኩ አዲስ ፖሊሲ ይፋ አደረገ! Trade not Aid! #ethiopia #donaldtrump #usafrica #agoa #tradenotaid
3 months ago
የነዳጅ ማከማቻና ስርጭት ዘርፍ ግዙፍ ኩባንያ የሆነው ፉልስቶር (Fuelstor) በጅቡቲ ዳሜርጆግ የ160 ሚሊዮን ዶላር የኢነርጂ ማዕከል ግንባታ መጀመሩን ይፋ አደረገ
#ethiopia | በኢነርጂ እና በሎጂስቲክስ መሰረተ ልማት ግንባታ ላይ የሚንቀሳቀሰው ፉልስቶር (Fuelstor) በጅቡቲ ዳሜርጆግ ቀጣና አዲስ ምዕራፍ የሚከፍት የነዳጅ ማከማቻ ተርሚናል ግንባታ በይፋ መጀመሩን አስታውቋል።
በድምሩ 30 ቢሊዮን የጅቡቲ ፍራንክ ወይም 160 ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር ኢንቨስትመንት የሚፈጅበት ይህ ተርሚናል በአንድ ዓመት ከስምንት ወራት ውስጥ ተጠናቆ አገልግሎት መስጠት እንደሚጀምር ይጠበቃል።
ይህ ግዙፍ ፕሮጀክት በተለይ የፈሳሽ ጋዝ (LPG) እና የምግብ ዘይት ምርቶችን በከፍተኛ መጠን ለማከማቸትና ለማሰራጨት ታስቦ የተዘጋጀ ነው።
ግንባታው ሲጠናቀቅ እስከ 400,000 ሜትሪክ ቶን ምርት የመያዝ አቅም የሚኖረው ሲሆን ይህም ለምስራቅ አፍሪካ የንግድ ትስስር መጠናከርና ለኢነርጂ አቅርቦት ዋስትና ትልቅ አስተዋጽኦ ይኖረዋል።
የፉልስቶር ዋና ስራ አስኪያጅ አቶ ሀሰን አህመድ እንደገለጹት ፕሮጀክቱ ኩባንያው በዘርፉ ያለውን ተወዳዳሪነት የሚያሳድግ ከመሆኑም ባለፈ ጅቡቲ በዓለም አቀፍ የንግድ መስመር ላይ ያላትን ቁልፍ ሚና ይበልጥ ያጠናክረዋል።
ግንባታውን ሶማጄክ (Somagec) የተሰኘውና በባህር ላይ መሰረተ ልማት ግንባታ ከፍተኛ ልምድ ያለው ዓለም አቀፍ ኩባንያ የሚያከናውነው ሲሆን በሂደቱም ለበርካታ ዜጎች የስራ ዕድል እንደሚፈጥር ተጠቁሟል።
ይህ የሳላም ግሩፕ ድጋፍ ያለው የልማት ስራ በቀጣናው የሚታየውን የነዳጅና የኢነርጂ ፍላጎት በዘላቂነት ለመፍታትና የንግድ እንቅስቃሴን ለማቀላጠፍ ያለመ መሆኑ ተገልጿል።
#djibouti #energy #fuelstor #logistics #trade #eastafrica #economy #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን #addisababa
#ethiopia | በኢነርጂ እና በሎጂስቲክስ መሰረተ ልማት ግንባታ ላይ የሚንቀሳቀሰው ፉልስቶር (Fuelstor) በጅቡቲ ዳሜርጆግ ቀጣና አዲስ ምዕራፍ የሚከፍት የነዳጅ ማከማቻ ተርሚናል ግንባታ በይፋ መጀመሩን አስታውቋል።
በድምሩ 30 ቢሊዮን የጅቡቲ ፍራንክ ወይም 160 ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር ኢንቨስትመንት የሚፈጅበት ይህ ተርሚናል በአንድ ዓመት ከስምንት ወራት ውስጥ ተጠናቆ አገልግሎት መስጠት እንደሚጀምር ይጠበቃል።
ይህ ግዙፍ ፕሮጀክት በተለይ የፈሳሽ ጋዝ (LPG) እና የምግብ ዘይት ምርቶችን በከፍተኛ መጠን ለማከማቸትና ለማሰራጨት ታስቦ የተዘጋጀ ነው።
ግንባታው ሲጠናቀቅ እስከ 400,000 ሜትሪክ ቶን ምርት የመያዝ አቅም የሚኖረው ሲሆን ይህም ለምስራቅ አፍሪካ የንግድ ትስስር መጠናከርና ለኢነርጂ አቅርቦት ዋስትና ትልቅ አስተዋጽኦ ይኖረዋል።
የፉልስቶር ዋና ስራ አስኪያጅ አቶ ሀሰን አህመድ እንደገለጹት ፕሮጀክቱ ኩባንያው በዘርፉ ያለውን ተወዳዳሪነት የሚያሳድግ ከመሆኑም ባለፈ ጅቡቲ በዓለም አቀፍ የንግድ መስመር ላይ ያላትን ቁልፍ ሚና ይበልጥ ያጠናክረዋል።
ግንባታውን ሶማጄክ (Somagec) የተሰኘውና በባህር ላይ መሰረተ ልማት ግንባታ ከፍተኛ ልምድ ያለው ዓለም አቀፍ ኩባንያ የሚያከናውነው ሲሆን በሂደቱም ለበርካታ ዜጎች የስራ ዕድል እንደሚፈጥር ተጠቁሟል።
ይህ የሳላም ግሩፕ ድጋፍ ያለው የልማት ስራ በቀጣናው የሚታየውን የነዳጅና የኢነርጂ ፍላጎት በዘላቂነት ለመፍታትና የንግድ እንቅስቃሴን ለማቀላጠፍ ያለመ መሆኑ ተገልጿል።
#djibouti #energy #fuelstor #logistics #trade #eastafrica #economy #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን #addisababa
5 months ago
“ብራንዴ ተሰርቋል” በሚል ጃምቦ ኮንስትራክሽን በጀንቦሮ ሪል እስቴት ላይ የ1 ሚሊዮን ብር ክስ መሰረተ
በኢትዮጵያ የኮንስትራክሽንና የሪል እስቴት ኢንዱስትሪ ውስጥ ለሦስት አሥርተ ዓመታት ገደማ ስሙን የገነባው ጃምቦ ኮንስትራክሽን፣ አዲስ ወደ ገበያው በገባው ጀንቦሮ ሪል እስቴት ላይ የንግድ ምልክት ስያሜዬን ወስዶብኛል በሚል የ1 ሚሊዮን ብር የካሳ ክስ በፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት መሰረተ።
ጃምቦ ኮንስትራክሽን ለፍርድ ቤቱ ባቀረበው አቤቱታ፣ "ጀንቦሮ" የሚለው ስያሜ ከራሱ የንግድ ምልክት ጋር በድምፅ፣ በፊደላት አጻጻፍና በቃና ተመሳሳይነት ስላለው ደንበኞችንና ሚዲያን እያደናገረ ይገኛል ብሏል። ድርጅቱ ይህን ድርጊት "የብራንድ ነጠቃ" ሲል የገለጸው ሲሆን፣ በዚህም ምክንያት 1 ሚሊዮን ብር የሚገመት የገንዘብ ኪሳራ እንደደረሰበት ገልጿል።
በሌላ በኩል ጀንቦሮ ሪል እስቴት ባቀረበው መከላከያ፣ ክሱ የሕግ መሠረት የሌለው ነዉ ሲል ተከራክሯል። ድርጅቱ አክሎም "ጀንቦሮ" የሚለው ስም በጉራጌ ዞን የሚገኝ የመንደር ስም እንጂ ከሱዋሂሊው "ጃምቦ" ጋር ምንም ዓይነት የቋንቋ ዝምድና እንደሌለው ገልጿል።
የሪል እስቴት ደንበኞች ከፍተኛ ገንዘብ አውጥተው ከመግዛታቸው በፊት የድርጅቱን ማንነትና ታሪክ በሚገባ የሚመረምሩ በመሆናቸው፣ በስም ተመሳሳይነት ብቻ ይሳሳታሉ የሚለው ክስ ተቀባይነት የለውም ሲልም ጀንቦሮ ተከራክሯል።
ዝርዝሩን ያንብቡ
https://capitalethiopia.co...
በኢትዮጵያ የኮንስትራክሽንና የሪል እስቴት ኢንዱስትሪ ውስጥ ለሦስት አሥርተ ዓመታት ገደማ ስሙን የገነባው ጃምቦ ኮንስትራክሽን፣ አዲስ ወደ ገበያው በገባው ጀንቦሮ ሪል እስቴት ላይ የንግድ ምልክት ስያሜዬን ወስዶብኛል በሚል የ1 ሚሊዮን ብር የካሳ ክስ በፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት መሰረተ።
ጃምቦ ኮንስትራክሽን ለፍርድ ቤቱ ባቀረበው አቤቱታ፣ "ጀንቦሮ" የሚለው ስያሜ ከራሱ የንግድ ምልክት ጋር በድምፅ፣ በፊደላት አጻጻፍና በቃና ተመሳሳይነት ስላለው ደንበኞችንና ሚዲያን እያደናገረ ይገኛል ብሏል። ድርጅቱ ይህን ድርጊት "የብራንድ ነጠቃ" ሲል የገለጸው ሲሆን፣ በዚህም ምክንያት 1 ሚሊዮን ብር የሚገመት የገንዘብ ኪሳራ እንደደረሰበት ገልጿል።
በሌላ በኩል ጀንቦሮ ሪል እስቴት ባቀረበው መከላከያ፣ ክሱ የሕግ መሠረት የሌለው ነዉ ሲል ተከራክሯል። ድርጅቱ አክሎም "ጀንቦሮ" የሚለው ስም በጉራጌ ዞን የሚገኝ የመንደር ስም እንጂ ከሱዋሂሊው "ጃምቦ" ጋር ምንም ዓይነት የቋንቋ ዝምድና እንደሌለው ገልጿል።
የሪል እስቴት ደንበኞች ከፍተኛ ገንዘብ አውጥተው ከመግዛታቸው በፊት የድርጅቱን ማንነትና ታሪክ በሚገባ የሚመረምሩ በመሆናቸው፣ በስም ተመሳሳይነት ብቻ ይሳሳታሉ የሚለው ክስ ተቀባይነት የለውም ሲልም ጀንቦሮ ተከራክሯል።
ዝርዝሩን ያንብቡ
https://capitalethiopia.co...
6 months ago
የዛምቢያ ፍርድ ቤት የቀድሞው ፕሬዝዳንት ልጅ 79 መኪኖችንና የቅንጦት ቤቶችን እንዲያስረክብ አዘዘ
የዛምቢያ ከፍተኛ ፍርድ ቤት የቀድሞው ፕሬዝዳንት ኤድጋር ሉንጉ ልጅ ከሆነው ዳሊትሶ ሉንጉ ላይ ከ1.3 ሚሊዮን ዶላር በላይ ግምት ያላቸው ንብረቶች እንዲወረሱ ትእዛዝ አስተላለፈ።
የፍርድ ቤቱ የውርስ ትእዛዝ የሚከተሉትን ንብረቶች ያካትታል፦
* 79 የተለያዩ ተሽከርካሪዎች።
* 23 የመሬትና የቤት ንብረቶች (የገበያ ማዕከል፣ የነዳጅ ማደያ እና የቅንጦት አፓርታማዎችን ጨምሮ)።
* በዋና ከተማዋ ሉሳካ የሚገኝ ትልቅ መኖሪያ ቤት።
የ39 ዓመቱ ዳሊትሶ ሉንጉ እና "ሳሎይድ ትሬደርስ" (Saloid Traders Limited) የተሰኘው ኩባንያቸው ንብረቶቹን በሕጋዊ መንገድ እንዴት እንዳፈሯቸው የሚያሳምን ማስረጃ ማቅረብ ባለመቻላቸው ንብረቱ እንዲወረስ ተወስኗል።
ፍርድ ቤቱ የዳሊትሶን የሥራ ታሪክ መርምሮ የሚከተሉትን ነጥቦች አረጋግጧል
* ግለሰቡ ቀደም ሲል በመጠጥ ኩባንያ እና በዛምቢያ ገቢዎች ባለሥልጣን ውስጥ ለጥቂት ዓመታት ብቻ ሰርተዋል።
* የነበረው ገቢና የኩባንያው የባንክ መዝገብ እንዲህ ያሉ ግዙፍ ንብረቶችን ለመግዛት የሚያስችል አቅም የለውም።
* "ንብረቶቹን ከአባቴና ከቤተሰቦቼ ባገኘሁት ድጋፍ ነው የገዛሁት" የሚለው መከላከያ በበቂ ማስረጃ ባለመደገፉ ውድቅ ተደርጓል።
ከቀድሞው ፕሬዝዳንት ሞት ጋር የተያያዘ ውዝግብ
ከ2015 እስከ 2021 ዛምቢያን የመሩት ኤድጋር ሉንጉ ባለፈው ሰኔ ወር በደቡብ አፍሪካ በሕክምና ላይ እያሉ ማረፋቸው ይታወሳል ሆኖም በአሁኑ መንግሥት እና በቤተሰቦቻቸው መካከል ባለው የሕግ ፍጥጫ ምክንያት እስካሁን የቀብር ሥነ-ሥርዓታቸው አልተፈጸመም።
የአሁኑ ፕሬዝዳንት ሃካይንዴ ሂቺሌማ መንግሥት የሟቹ ፕሬዝዳንት አስከሬን ወደ ሀገር ቤት ተመልሶ በመንግሥት ወጪ ሙሉ ክብር እንዲቀበር ይፈልጋል።
ቤተሰቦቻቸው ግን "ፕሬዝዳንት ሂቺሌማ በቀብሬ ላይ እንዲገኝ አልፈልግም" የሚል ኑዛዜ ነበራቸው በማለት ቀብሩ በደቡብ አፍሪካ በግል እንዲፈጸም ይፈልጋሉ።
በአሁኑ ወቅት የሟቹ ፕሬዝዳንት አስከሬን በጆሃንስበርግ በሚገኝ የቀብር ማስፈጸሚያ ቤት ውስጥ ይገኛል።
ይህ የንብረት መወረስ እርምጃ በሉንጉ ቤተሰቦች ላይ ያነጣጠረ የመጀመሪያው አይደለም በ2024 የቀድሞዋ ቀዳማዊት እመቤት ኤስቴር ሉንጉ የ3.5 ሚሊዮን ዶላር ግምት ያላቸው 15 አፓርታማዎችን እንዲያስረክቡ ተወስኖባቸዋል።
ተቺዎች የአሁኑ መንግሥት የፀረ-ሙስና ዘመቻውን እንደ ፖለቲካ መሣሪያ እየተጠቀመበት ነው ሲሉ ይከሳሉ።
የዳሊትሶ ሉንጉ ጠበቆች በበኩላቸው ሰኞ ዕለት በተሰጠው የፍርድ ቤት ውሳኔ ላይ ይግባኝ ለማለት መዘጋጀታቸውን አስታውቀዋል።
የዛምቢያ ከፍተኛ ፍርድ ቤት የቀድሞው ፕሬዝዳንት ኤድጋር ሉንጉ ልጅ ከሆነው ዳሊትሶ ሉንጉ ላይ ከ1.3 ሚሊዮን ዶላር በላይ ግምት ያላቸው ንብረቶች እንዲወረሱ ትእዛዝ አስተላለፈ።
የፍርድ ቤቱ የውርስ ትእዛዝ የሚከተሉትን ንብረቶች ያካትታል፦
* 79 የተለያዩ ተሽከርካሪዎች።
* 23 የመሬትና የቤት ንብረቶች (የገበያ ማዕከል፣ የነዳጅ ማደያ እና የቅንጦት አፓርታማዎችን ጨምሮ)።
* በዋና ከተማዋ ሉሳካ የሚገኝ ትልቅ መኖሪያ ቤት።
የ39 ዓመቱ ዳሊትሶ ሉንጉ እና "ሳሎይድ ትሬደርስ" (Saloid Traders Limited) የተሰኘው ኩባንያቸው ንብረቶቹን በሕጋዊ መንገድ እንዴት እንዳፈሯቸው የሚያሳምን ማስረጃ ማቅረብ ባለመቻላቸው ንብረቱ እንዲወረስ ተወስኗል።
ፍርድ ቤቱ የዳሊትሶን የሥራ ታሪክ መርምሮ የሚከተሉትን ነጥቦች አረጋግጧል
* ግለሰቡ ቀደም ሲል በመጠጥ ኩባንያ እና በዛምቢያ ገቢዎች ባለሥልጣን ውስጥ ለጥቂት ዓመታት ብቻ ሰርተዋል።
* የነበረው ገቢና የኩባንያው የባንክ መዝገብ እንዲህ ያሉ ግዙፍ ንብረቶችን ለመግዛት የሚያስችል አቅም የለውም።
* "ንብረቶቹን ከአባቴና ከቤተሰቦቼ ባገኘሁት ድጋፍ ነው የገዛሁት" የሚለው መከላከያ በበቂ ማስረጃ ባለመደገፉ ውድቅ ተደርጓል።
ከቀድሞው ፕሬዝዳንት ሞት ጋር የተያያዘ ውዝግብ
ከ2015 እስከ 2021 ዛምቢያን የመሩት ኤድጋር ሉንጉ ባለፈው ሰኔ ወር በደቡብ አፍሪካ በሕክምና ላይ እያሉ ማረፋቸው ይታወሳል ሆኖም በአሁኑ መንግሥት እና በቤተሰቦቻቸው መካከል ባለው የሕግ ፍጥጫ ምክንያት እስካሁን የቀብር ሥነ-ሥርዓታቸው አልተፈጸመም።
የአሁኑ ፕሬዝዳንት ሃካይንዴ ሂቺሌማ መንግሥት የሟቹ ፕሬዝዳንት አስከሬን ወደ ሀገር ቤት ተመልሶ በመንግሥት ወጪ ሙሉ ክብር እንዲቀበር ይፈልጋል።
ቤተሰቦቻቸው ግን "ፕሬዝዳንት ሂቺሌማ በቀብሬ ላይ እንዲገኝ አልፈልግም" የሚል ኑዛዜ ነበራቸው በማለት ቀብሩ በደቡብ አፍሪካ በግል እንዲፈጸም ይፈልጋሉ።
በአሁኑ ወቅት የሟቹ ፕሬዝዳንት አስከሬን በጆሃንስበርግ በሚገኝ የቀብር ማስፈጸሚያ ቤት ውስጥ ይገኛል።
ይህ የንብረት መወረስ እርምጃ በሉንጉ ቤተሰቦች ላይ ያነጣጠረ የመጀመሪያው አይደለም በ2024 የቀድሞዋ ቀዳማዊት እመቤት ኤስቴር ሉንጉ የ3.5 ሚሊዮን ዶላር ግምት ያላቸው 15 አፓርታማዎችን እንዲያስረክቡ ተወስኖባቸዋል።
ተቺዎች የአሁኑ መንግሥት የፀረ-ሙስና ዘመቻውን እንደ ፖለቲካ መሣሪያ እየተጠቀመበት ነው ሲሉ ይከሳሉ።
የዳሊትሶ ሉንጉ ጠበቆች በበኩላቸው ሰኞ ዕለት በተሰጠው የፍርድ ቤት ውሳኔ ላይ ይግባኝ ለማለት መዘጋጀታቸውን አስታውቀዋል።
6 months ago
ኢትዮጵያ በ10 ዓመት ውስጥ 24.6 ቢሊዮን ዶላር በንግድ ማጭበርበር አጥታለች!
አዲስ የወጣው የግሎባል ፋይናንሻል ኢንተግሪቲ ሪፖርት እንደሚያመለክተው፣ ኢትዮጵያ እ.አ.አ ከ2013 እስከ 2022 ባሉት አስር ዓመታት ውስጥ በንግድ ሰነድ ማጭበርበር (Trade Misinvoicing) ምክንያት $24.6 ቢሊዮን ዶላር የሚገመት ሀብት አጥታለች።
📌 በሪፖርቱ የተካተቱ ዋና ዋና ነጥቦች፦
የኪሳራው መጠን፦ ኢትዮጵያ በየዓመቱ በአማካይ $2.46 ቢሊዮን ዶላር ገደማ ስታጣ ቆይታለች። ይህም ሀገሪቱ በዚህ ችግር በከፍተኛ ሁኔታ ከሚጎዱ 10 የአፍሪካ ሀገራት ተርታ እንድትሰለፍ አድርጓታል።
የማጭበርበር ስልቱ፦ ላኪዎችና አስመጪዎች ሆን ብለው የዕቃዎችን ዋጋ፣ መጠን ወይም ጥራት በሰነድ ላይ በማዛባት (በመቀነስ ወይም በመጨመር) ገንዘብን በህገ-ወጥ መንገድ ያሸሻሉ።
የመረጃ ልዩነት (Mirror Trade)፦ ጥናቱ የተሰራው ኢትዮጵያ "ወደ ውጭ ላኩኝ" ካለችው መረጃ እና የንግድ አጋር ሀገራት "ከኢትዮጵያ አስመጣን" ካሉት መረጃ መካከል ያለውን ሰፊ የቢሊዮን ዶላሮች ልዩነት መነሻ በማድረግ ነው።
⚠️ ለምን አሳሳቢ ነው?
የውጭ ምንዛሬ እጥረት፦ ይህ የጠፋው ገንዘብ በህጋዊ መንገድ ወደ ሀገር ውስጥ ቢገባ ኖሮ፣ አሁን ያለውን አጣዳፊ የውጭ ምንዛሬ እጥረት እና የጥቁር ገበያ መስፋፋት በከፍተኛ ሁኔታ ይቀርፍ ነበር።
የታክስ ገቢ ማጣት፦ መንግስት ከጉምሩክ ቀረጥ እና ከንግድ ግብር ማግኘት የነበረበትን በቢሊዮኖች የሚቆጠር ገቢ አጥቷል።
የዕዳ ጫና፦ ሀገሪቱ ለልማት የምትበደረውን የውጭ ዕዳ ለመቀነስና የፊስካል ጫናን ለማቃለል ይውል የነበረ ትልቅ ሀብት ነው የባከነው።
🌍 የአህጉሪቱ ሁኔታ፦
በመላው ሰሃራ በታች ባሉ የአፍሪካ ሀገራት በ2022 ብቻ $152.9 ቢሊዮን ዶላር በንግድ ማጭበርበር የጠፋ ሲሆን፣ ችግሩ ከመቀነስ ይልቅ እየጨመረ መምጣቱን ሪፖርቱ ያሳያል።
💡 መፍትሄ ተብለው የተጠቆሙ፦
የጉምሩክ ቁጥጥር ስርአትን በዘመናዊ የዲጂታል ቴክኖሎጂ ማጠናከር።
ከዓለም አቀፍ የንግድ አጋሮች ጋር የቀጥታ የመረጃ ልውውጥ ማድረግ።
በንግድ ሰነድ ማጭበርበር ላይ የተሳተፉ አካላትን በህግ ተጠያቂ ማድረግ።
ምንጭ፦ GFI Report (Jan 2026)
አዲስ የወጣው የግሎባል ፋይናንሻል ኢንተግሪቲ ሪፖርት እንደሚያመለክተው፣ ኢትዮጵያ እ.አ.አ ከ2013 እስከ 2022 ባሉት አስር ዓመታት ውስጥ በንግድ ሰነድ ማጭበርበር (Trade Misinvoicing) ምክንያት $24.6 ቢሊዮን ዶላር የሚገመት ሀብት አጥታለች።
📌 በሪፖርቱ የተካተቱ ዋና ዋና ነጥቦች፦
የኪሳራው መጠን፦ ኢትዮጵያ በየዓመቱ በአማካይ $2.46 ቢሊዮን ዶላር ገደማ ስታጣ ቆይታለች። ይህም ሀገሪቱ በዚህ ችግር በከፍተኛ ሁኔታ ከሚጎዱ 10 የአፍሪካ ሀገራት ተርታ እንድትሰለፍ አድርጓታል።
የማጭበርበር ስልቱ፦ ላኪዎችና አስመጪዎች ሆን ብለው የዕቃዎችን ዋጋ፣ መጠን ወይም ጥራት በሰነድ ላይ በማዛባት (በመቀነስ ወይም በመጨመር) ገንዘብን በህገ-ወጥ መንገድ ያሸሻሉ።
የመረጃ ልዩነት (Mirror Trade)፦ ጥናቱ የተሰራው ኢትዮጵያ "ወደ ውጭ ላኩኝ" ካለችው መረጃ እና የንግድ አጋር ሀገራት "ከኢትዮጵያ አስመጣን" ካሉት መረጃ መካከል ያለውን ሰፊ የቢሊዮን ዶላሮች ልዩነት መነሻ በማድረግ ነው።
⚠️ ለምን አሳሳቢ ነው?
የውጭ ምንዛሬ እጥረት፦ ይህ የጠፋው ገንዘብ በህጋዊ መንገድ ወደ ሀገር ውስጥ ቢገባ ኖሮ፣ አሁን ያለውን አጣዳፊ የውጭ ምንዛሬ እጥረት እና የጥቁር ገበያ መስፋፋት በከፍተኛ ሁኔታ ይቀርፍ ነበር።
የታክስ ገቢ ማጣት፦ መንግስት ከጉምሩክ ቀረጥ እና ከንግድ ግብር ማግኘት የነበረበትን በቢሊዮኖች የሚቆጠር ገቢ አጥቷል።
የዕዳ ጫና፦ ሀገሪቱ ለልማት የምትበደረውን የውጭ ዕዳ ለመቀነስና የፊስካል ጫናን ለማቃለል ይውል የነበረ ትልቅ ሀብት ነው የባከነው።
🌍 የአህጉሪቱ ሁኔታ፦
በመላው ሰሃራ በታች ባሉ የአፍሪካ ሀገራት በ2022 ብቻ $152.9 ቢሊዮን ዶላር በንግድ ማጭበርበር የጠፋ ሲሆን፣ ችግሩ ከመቀነስ ይልቅ እየጨመረ መምጣቱን ሪፖርቱ ያሳያል።
💡 መፍትሄ ተብለው የተጠቆሙ፦
የጉምሩክ ቁጥጥር ስርአትን በዘመናዊ የዲጂታል ቴክኖሎጂ ማጠናከር።
ከዓለም አቀፍ የንግድ አጋሮች ጋር የቀጥታ የመረጃ ልውውጥ ማድረግ።
በንግድ ሰነድ ማጭበርበር ላይ የተሳተፉ አካላትን በህግ ተጠያቂ ማድረግ።
ምንጭ፦ GFI Report (Jan 2026)
6 months ago
ኢትዮጵያ ከውጭ እቃ እያስመጣቹ ንግድ ላይ መሰማራት ለምትፈልጉ ማወቅ ያለባቹ ጠቃሚ መረጃዎች
በኢትዮጵያ አስመጪ መሆን ትልቅ አቅም ያለው ቢሆንም፣ ውስብስብ ህጎችን እና ተለዋዋጭ የኢኮኖሚ ሁኔታዎችን ማለፍን ይጠይቃል። ይህ ጽሑፍ በስድስት ዋና ዋና ምዕራፎች ተከፍሎ ስኬታማ የሚያደርጉህን ነጥቦች ይዘረዝራል።
ምዕራፍ 1፡ የገበያ ጥናትና የዕቃ ምርጫ
ብዙዎች የሚከስሩት "ሰው ስለሰራው" ብቻ ወደ ዘርፉ ስለሚገቡ ነው። የተሳካ አስመጪ ለመሆን፡-
ፍላጎትን መለየት፡ በአሁኑ ሰዓት ኢትዮጵያ ውስጥ የትኛው ምርት ነው እጥረት ያለበት? (ለምሳሌ፡ የኢንዱስትሪ ጥሬ ዕቃዎች፣ የፀሐይ ብርሃን ኃይል መሣሪያዎች፣ ወይም የቴክኖሎጂ ውጤቶች)።
የቀረጥ ተመን (HS Code) ጥናት፡ እያንዳንዱ ዕቃ የራሱ የቀረጥ መጠን አለው። አንዳንድ ዕቃዎች (ለምሳሌ ኮምፒውተሮች ወይም የግብርና መሣሪያዎች) ከቀረጥ ነፃ ሊሆኑ ይችላሉ። ሌሎች ደግሞ እስከ 100% በላይ ቀረጥ ሊኖራቸው ይችላል። ይህንን አስቀድሞ ማወቅ ትርፍህን ለመወሰን ይረዳሃል።
ወቅታዊነትን ማጤን፡ እንደ አልባሳት ያሉ ዕቃዎች በፋሽንና በወቅት ስለሚቀያየሩ ፈጣን ሽያጭ ይፈልጋሉ።
ምዕራፍ 2፡ ህጋዊ ሰውነትና የመሠረት ድንጋይ
ማንኛውም የንግድ ጉዞ የሚጀምረው በህጋዊ ሰነዶች ነው። ኢትዮጵያ አሁን ላይ የ "E-Trade" ስርዓትን ስለምትከተል አብዛኞቹ ስራዎች በኦንላይን ይከናወናሉ።
የንግድ ስም ማረጋገጫና ምዝገባ፡ መጀመሪያ የምትፈልገው የንግድ ስም በሌላ ሰው አለመያዙን በንግድና ቀጣናዊ ትስስር ሚኒስቴር ድረ-ገጽ ታረጋግጣለህ።
የመመሥረቻ ጽሑፍና መተዳደሪያ ደንብ፡ ንግዱን በግል (Sole Proprietorship) ወይም በኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር (PLC) መልክ ልታቋቁመው ትችላለህ። PLC መሆኑ ለወደፊት ዕድገትና ለባንክ ብድር የተሻለ ተአማኒነት ይሰጥሃል።
የግብር ከፋይ መለያ ቁጥር (TIN)፡ ይህ ቁጥር የንግድህ "መታወቂያ" ነው። ያለ TIN ቁጥር የባንክ አካውንት መክፈትም ሆነ ዕቃ ማስገባት አይቻልም።
የንግድ ፈቃድ (Import License)፡ የምታስመጣቸውን የዕቃ ዓይነቶች (ለምሳሌ፡- የግንባታ እቃዎች፣ አልባሳት፣ ኬሚካሎች) ለይተህ ፈቃድ ታወጣለህ። አንድ ድርጅት ከአንድ በላይ ዘርፍ ላይ መሰማራት ይችላል
ምዕራፍ 3፡ የውጭ ምንዛሬና የባንክ ስልቶች
በኢትዮጵያ አስመጪነት ውስጥ ትልቁ "እንቅፋት" የውጭ ምንዛሬ እጥረት ነው። ይህንን ለማለፍ፡-
የባንክ ግንኙነት፡ ታማኝና ቀልጣፋ ባንክ ምረጥ። የውጭ ምንዛሬ ተራ (Forex Queue) ረጅም ሊሆን ስለሚችል ቀድሞ ማመልከት ያስፈልጋል።
የክፍያ መንገዶች፡
L/C (Letter of Credit)፦ ባንክህ ለአቅራቢው ክፍያ ዋስትና የሚሰጥበት አስተማማኝ መንገድ።
CAD (Cash Against Documents)፦ ሰነዶች ባንክ ሲደርሱ ክፍያ የሚፈጸምበት መንገድ።
ፕሮፎርማ (Proforma Invoice)፦ ከአቅራቢህ የምታገኘው ይህ ሰነድ የዕቃውን ዝርዝር፣ ዋጋ፣ የመክፈያ መንገድ እና የመጫኛ ጊዜን መያዝ አለበት።
ምዕራፍ 4፡ አስተማማኝ አቅራቢና የጥራት ቁጥጥር
ከማታውቀው የውጭ ኩባንያ ጋር ስትሠራ ጥንቃቄ ማድረግ አለብህ፦
አቅራቢን ማረጋገጥ፡ በአሊባባ (Alibaba) ወይም መሰል ገጾች ስትጠቀም "Verified Supplier" እና "Trade Assurance" ያላቸውን ምረጥ።
የቅድመ-ጭነት ምርመራ (Pre-Shipment Inspection)፡ ዕቃው ተጭኖ ከመውጣቱ በፊት በገለልተኛ ድርጅት (እንደ SGS ወይም Bureau Veritas) ጥራቱና ብዛቱ እንዲረጋገጥ አድርግ። ይህ አገር ውስጥ ከገባህ በኋላ ለሚመጣ ኪሳራ መከላከያ ነው።
የኢንሹራንስ ዋስትና፡ ለምታስመጣው ዕቃ የባህር ወይም የአየር ላይ ዋስትና (Marine Insurance) ከአገር ውስጥ ኢንሹራንስ ኩባንያ መግዛት ግዴታ ነው።
ምዕራፍ 5፡ የጉምሩክ ሥነ-ሥርዓትና ሎጂስቲክስ
ዕቃህ ጅቡቲ ወደብ ሲደርስ የሚጀምረው ሂደት የንግድህ "የመጨረሻ ፈተና" ነው፡-
የመድረሻ ዋጋ (Landed Cost) ስሌት፡
የዕቃው መግዣ + የባህር ጭነት (Freight) + ኢንሹራንስ + የጉምሩክ ቀረጥ + የተጨማሪ እሴት ታክስ (VAT) + የትራንስፖርት + የወደብ መቆያ (Demurrage)። እነዚህን ሁሉ ደምረህ በአንድ ዕቃ ላይ ያለውን ዋጋ በትክክል ማስላት አለብህ።
የጉምሩክ አስተላላፊ (Transit/Clearing Agent)፡ ፈቃድ ያለውና ታማኝ አስተላላፊ መቅጠር ስራህን ያቀልልሃል። ሰነዶች በትክክል ካልተዘጋጁ ለቀናት ወይም ለሳምንታት በወደብ ላይ ዕቃህ ሊታገትና ከፍተኛ ቅጣት ሊጠየቅ ይችላል።
ምዕራፍ 6፡ ሽያጭ፣ ስርጭትና የገንዘብ ዝውውር (Cash Flow)
ዕቃው መጋዘንህ ከገባ በኋላ ያለው ስራ፡-
ቅድመ-ሽያጭ (Pre-sale)፦ ዕቃው ገና ሳይመጣ ለደንበኞችህ ናሙና በማሳየት ትዕዛዝ ተቀበል። ይህ ዕቃው ሲመጣ በፍጥነት ገንዘብህ እንዲመለስ ያደርጋል።
የገንዘብ ዝውውር አያያዝ፡ በብድር ከመሸጥ ይልቅ በጥሬ ገንዘብ መሸጥ ለቀጣዩ ዙር አስመጪነት የውጭ ምንዛሬ ቶሎ እንድታመለክት ይረዳሃል።
የኤክስፖርት ትስስር፡ የውጭ ምንዛሬ ተራ ላለመጠበቅ፣ የሀገር ውስጥ ምርቶችን (እንደ ቡና፣ ሰሊጥ፣ ቅመማ ቅመም) ወደ ውጭ በመላክ በምታገኘው ምንዛሬ (Retention Account) የራስህን ዕቃ በቀጥታ ማስመጣት ትችላለህ። ይህ የ "ብልጥ" አስመጪዎች መንገድ ነው።
🌟 ማጠቃለያ ምክር
በኢትዮጵያ አስመጪነት "በትንሽ ጀምሮ በትልቅ ማሰብ" ወርቃማ ህግ ነው። የመጀመሪያው ዙር ትርፍ ለማግኘት ሳይሆን ሂደቱን (ከባንክ እስከ ጉምሩክ) ለመማር እንደሆነ አስብ። አንዴ ሰንሰለቱን ካወቅከውና አስተማማኝ አቅራቢና ገዢ ካገኘህ፣ ዘርፉ እጅግ ትርፋማና ተከታታይነት ያለው ንግድ ነው።
seledadotio
seledadotio
በኢትዮጵያ አስመጪ መሆን ትልቅ አቅም ያለው ቢሆንም፣ ውስብስብ ህጎችን እና ተለዋዋጭ የኢኮኖሚ ሁኔታዎችን ማለፍን ይጠይቃል። ይህ ጽሑፍ በስድስት ዋና ዋና ምዕራፎች ተከፍሎ ስኬታማ የሚያደርጉህን ነጥቦች ይዘረዝራል።
ምዕራፍ 1፡ የገበያ ጥናትና የዕቃ ምርጫ
ብዙዎች የሚከስሩት "ሰው ስለሰራው" ብቻ ወደ ዘርፉ ስለሚገቡ ነው። የተሳካ አስመጪ ለመሆን፡-
ፍላጎትን መለየት፡ በአሁኑ ሰዓት ኢትዮጵያ ውስጥ የትኛው ምርት ነው እጥረት ያለበት? (ለምሳሌ፡ የኢንዱስትሪ ጥሬ ዕቃዎች፣ የፀሐይ ብርሃን ኃይል መሣሪያዎች፣ ወይም የቴክኖሎጂ ውጤቶች)።
የቀረጥ ተመን (HS Code) ጥናት፡ እያንዳንዱ ዕቃ የራሱ የቀረጥ መጠን አለው። አንዳንድ ዕቃዎች (ለምሳሌ ኮምፒውተሮች ወይም የግብርና መሣሪያዎች) ከቀረጥ ነፃ ሊሆኑ ይችላሉ። ሌሎች ደግሞ እስከ 100% በላይ ቀረጥ ሊኖራቸው ይችላል። ይህንን አስቀድሞ ማወቅ ትርፍህን ለመወሰን ይረዳሃል።
ወቅታዊነትን ማጤን፡ እንደ አልባሳት ያሉ ዕቃዎች በፋሽንና በወቅት ስለሚቀያየሩ ፈጣን ሽያጭ ይፈልጋሉ።
ምዕራፍ 2፡ ህጋዊ ሰውነትና የመሠረት ድንጋይ
ማንኛውም የንግድ ጉዞ የሚጀምረው በህጋዊ ሰነዶች ነው። ኢትዮጵያ አሁን ላይ የ "E-Trade" ስርዓትን ስለምትከተል አብዛኞቹ ስራዎች በኦንላይን ይከናወናሉ።
የንግድ ስም ማረጋገጫና ምዝገባ፡ መጀመሪያ የምትፈልገው የንግድ ስም በሌላ ሰው አለመያዙን በንግድና ቀጣናዊ ትስስር ሚኒስቴር ድረ-ገጽ ታረጋግጣለህ።
የመመሥረቻ ጽሑፍና መተዳደሪያ ደንብ፡ ንግዱን በግል (Sole Proprietorship) ወይም በኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር (PLC) መልክ ልታቋቁመው ትችላለህ። PLC መሆኑ ለወደፊት ዕድገትና ለባንክ ብድር የተሻለ ተአማኒነት ይሰጥሃል።
የግብር ከፋይ መለያ ቁጥር (TIN)፡ ይህ ቁጥር የንግድህ "መታወቂያ" ነው። ያለ TIN ቁጥር የባንክ አካውንት መክፈትም ሆነ ዕቃ ማስገባት አይቻልም።
የንግድ ፈቃድ (Import License)፡ የምታስመጣቸውን የዕቃ ዓይነቶች (ለምሳሌ፡- የግንባታ እቃዎች፣ አልባሳት፣ ኬሚካሎች) ለይተህ ፈቃድ ታወጣለህ። አንድ ድርጅት ከአንድ በላይ ዘርፍ ላይ መሰማራት ይችላል
ምዕራፍ 3፡ የውጭ ምንዛሬና የባንክ ስልቶች
በኢትዮጵያ አስመጪነት ውስጥ ትልቁ "እንቅፋት" የውጭ ምንዛሬ እጥረት ነው። ይህንን ለማለፍ፡-
የባንክ ግንኙነት፡ ታማኝና ቀልጣፋ ባንክ ምረጥ። የውጭ ምንዛሬ ተራ (Forex Queue) ረጅም ሊሆን ስለሚችል ቀድሞ ማመልከት ያስፈልጋል።
የክፍያ መንገዶች፡
L/C (Letter of Credit)፦ ባንክህ ለአቅራቢው ክፍያ ዋስትና የሚሰጥበት አስተማማኝ መንገድ።
CAD (Cash Against Documents)፦ ሰነዶች ባንክ ሲደርሱ ክፍያ የሚፈጸምበት መንገድ።
ፕሮፎርማ (Proforma Invoice)፦ ከአቅራቢህ የምታገኘው ይህ ሰነድ የዕቃውን ዝርዝር፣ ዋጋ፣ የመክፈያ መንገድ እና የመጫኛ ጊዜን መያዝ አለበት።
ምዕራፍ 4፡ አስተማማኝ አቅራቢና የጥራት ቁጥጥር
ከማታውቀው የውጭ ኩባንያ ጋር ስትሠራ ጥንቃቄ ማድረግ አለብህ፦
አቅራቢን ማረጋገጥ፡ በአሊባባ (Alibaba) ወይም መሰል ገጾች ስትጠቀም "Verified Supplier" እና "Trade Assurance" ያላቸውን ምረጥ።
የቅድመ-ጭነት ምርመራ (Pre-Shipment Inspection)፡ ዕቃው ተጭኖ ከመውጣቱ በፊት በገለልተኛ ድርጅት (እንደ SGS ወይም Bureau Veritas) ጥራቱና ብዛቱ እንዲረጋገጥ አድርግ። ይህ አገር ውስጥ ከገባህ በኋላ ለሚመጣ ኪሳራ መከላከያ ነው።
የኢንሹራንስ ዋስትና፡ ለምታስመጣው ዕቃ የባህር ወይም የአየር ላይ ዋስትና (Marine Insurance) ከአገር ውስጥ ኢንሹራንስ ኩባንያ መግዛት ግዴታ ነው።
ምዕራፍ 5፡ የጉምሩክ ሥነ-ሥርዓትና ሎጂስቲክስ
ዕቃህ ጅቡቲ ወደብ ሲደርስ የሚጀምረው ሂደት የንግድህ "የመጨረሻ ፈተና" ነው፡-
የመድረሻ ዋጋ (Landed Cost) ስሌት፡
የዕቃው መግዣ + የባህር ጭነት (Freight) + ኢንሹራንስ + የጉምሩክ ቀረጥ + የተጨማሪ እሴት ታክስ (VAT) + የትራንስፖርት + የወደብ መቆያ (Demurrage)። እነዚህን ሁሉ ደምረህ በአንድ ዕቃ ላይ ያለውን ዋጋ በትክክል ማስላት አለብህ።
የጉምሩክ አስተላላፊ (Transit/Clearing Agent)፡ ፈቃድ ያለውና ታማኝ አስተላላፊ መቅጠር ስራህን ያቀልልሃል። ሰነዶች በትክክል ካልተዘጋጁ ለቀናት ወይም ለሳምንታት በወደብ ላይ ዕቃህ ሊታገትና ከፍተኛ ቅጣት ሊጠየቅ ይችላል።
ምዕራፍ 6፡ ሽያጭ፣ ስርጭትና የገንዘብ ዝውውር (Cash Flow)
ዕቃው መጋዘንህ ከገባ በኋላ ያለው ስራ፡-
ቅድመ-ሽያጭ (Pre-sale)፦ ዕቃው ገና ሳይመጣ ለደንበኞችህ ናሙና በማሳየት ትዕዛዝ ተቀበል። ይህ ዕቃው ሲመጣ በፍጥነት ገንዘብህ እንዲመለስ ያደርጋል።
የገንዘብ ዝውውር አያያዝ፡ በብድር ከመሸጥ ይልቅ በጥሬ ገንዘብ መሸጥ ለቀጣዩ ዙር አስመጪነት የውጭ ምንዛሬ ቶሎ እንድታመለክት ይረዳሃል።
የኤክስፖርት ትስስር፡ የውጭ ምንዛሬ ተራ ላለመጠበቅ፣ የሀገር ውስጥ ምርቶችን (እንደ ቡና፣ ሰሊጥ፣ ቅመማ ቅመም) ወደ ውጭ በመላክ በምታገኘው ምንዛሬ (Retention Account) የራስህን ዕቃ በቀጥታ ማስመጣት ትችላለህ። ይህ የ "ብልጥ" አስመጪዎች መንገድ ነው።
🌟 ማጠቃለያ ምክር
በኢትዮጵያ አስመጪነት "በትንሽ ጀምሮ በትልቅ ማሰብ" ወርቃማ ህግ ነው። የመጀመሪያው ዙር ትርፍ ለማግኘት ሳይሆን ሂደቱን (ከባንክ እስከ ጉምሩክ) ለመማር እንደሆነ አስብ። አንዴ ሰንሰለቱን ካወቅከውና አስተማማኝ አቅራቢና ገዢ ካገኘህ፣ ዘርፉ እጅግ ትርፋማና ተከታታይነት ያለው ንግድ ነው።
seledadotio
seledadotio
Sponsored by
Surafel
Test AD
This is the Description.
6 months ago
15th Ethio-Chamber International Trade Fair
February 4–8, 2026
Meskel Square, Addis Ababa
Don’t Miss Africa’s Growing Business Gateway!
The 15th Ethio-Chamber International Trade Fair brings together business leaders, investors, innovators, manufacturers, traders, and entrepreneurs from Ethiopia and around the world under one roof.
This landmark event is your best platform for trade promotion, investment opportunities, market expansion, and high-level business networking.
Buy Ethiopian! Invest in Ethiopia!
________
Sectors
• Manufacturing
• Agro-Processing
• Import & Export
• Wholesale & Retail
• Mining
• Telecommunications & ICT
• Transportation & Logistics
• Automotive
• Coffee & Agribusiness
• Services
• Small & Medium Enterprises (SMEs)
• And many more
________
Why Participate?
✔ Connect with local and international investors
✔ Discover new markets and partnerships
✔ Showcase products, innovations, and services
✔ Explore trade and investment opportunities
✔ Strengthen your brand visibility
Register Now & Secure Your Place!
Email: ethiochambereventgmail.com
Website: event.ethiopianchamber.com
Call: 0993 512 930 | 0912 495 739
Organized by:
Ethiopian Chamber of Commerce and Sectoral Associations (ECCSA)
in collaboration with Ministry of Trade and Regional Integration (MoTRI)
February 4–8, 2026
Meskel Square, Addis Ababa
Don’t Miss Africa’s Growing Business Gateway!
The 15th Ethio-Chamber International Trade Fair brings together business leaders, investors, innovators, manufacturers, traders, and entrepreneurs from Ethiopia and around the world under one roof.
This landmark event is your best platform for trade promotion, investment opportunities, market expansion, and high-level business networking.
Buy Ethiopian! Invest in Ethiopia!
________
Sectors
• Manufacturing
• Agro-Processing
• Import & Export
• Wholesale & Retail
• Mining
• Telecommunications & ICT
• Transportation & Logistics
• Automotive
• Coffee & Agribusiness
• Services
• Small & Medium Enterprises (SMEs)
• And many more
________
Why Participate?
✔ Connect with local and international investors
✔ Discover new markets and partnerships
✔ Showcase products, innovations, and services
✔ Explore trade and investment opportunities
✔ Strengthen your brand visibility
Register Now & Secure Your Place!
Email: ethiochambereventgmail.com
Website: event.ethiopianchamber.com
Call: 0993 512 930 | 0912 495 739
Organized by:
Ethiopian Chamber of Commerce and Sectoral Associations (ECCSA)
in collaboration with Ministry of Trade and Regional Integration (MoTRI)
6 months ago
ኢትዮጵያ ከውጭ እቃ እያስመጣቹ ንግድ ላይ መሰማራት ለምትፈልጉ ማወቅ ያለባቹ ጠቃሚ መረጃዎች
በኢትዮጵያ አስመጪ መሆን ትልቅ አቅም ያለው ቢሆንም፣ ውስብስብ ህጎችን እና ተለዋዋጭ የኢኮኖሚ ሁኔታዎችን ማለፍን ይጠይቃል። ይህ ጽሑፍ በስድስት ዋና ዋና ምዕራፎች ተከፍሎ ስኬታማ የሚያደርጉህን ነጥቦች ይዘረዝራል።
ምዕራፍ 1፡ የገበያ ጥናትና የዕቃ ምርጫ
ብዙዎች የሚከስሩት "ሰው ስለሰራው" ብቻ ወደ ዘርፉ ስለሚገቡ ነው። የተሳካ አስመጪ ለመሆን፡-
ፍላጎትን መለየት፡ በአሁኑ ሰዓት ኢትዮጵያ ውስጥ የትኛው ምርት ነው እጥረት ያለበት? (ለምሳሌ፡ የኢንዱስትሪ ጥሬ ዕቃዎች፣ የፀሐይ ብርሃን ኃይል መሣሪያዎች፣ ወይም የቴክኖሎጂ ውጤቶች)።
የቀረጥ ተመን (HS Code) ጥናት፡ እያንዳንዱ ዕቃ የራሱ የቀረጥ መጠን አለው። አንዳንድ ዕቃዎች (ለምሳሌ ኮምፒውተሮች ወይም የግብርና መሣሪያዎች) ከቀረጥ ነፃ ሊሆኑ ይችላሉ። ሌሎች ደግሞ እስከ 100% በላይ ቀረጥ ሊኖራቸው ይችላል። ይህንን አስቀድሞ ማወቅ ትርፍህን ለመወሰን ይረዳሃል።
ወቅታዊነትን ማጤን፡ እንደ አልባሳት ያሉ ዕቃዎች በፋሽንና በወቅት ስለሚቀያየሩ ፈጣን ሽያጭ ይፈልጋሉ።
ምዕራፍ 2፡ ህጋዊ ሰውነትና የመሠረት ድንጋይ
ማንኛውም የንግድ ጉዞ የሚጀምረው በህጋዊ ሰነዶች ነው። ኢትዮጵያ አሁን ላይ የ "E-Trade" ስርዓትን ስለምትከተል አብዛኞቹ ስራዎች በኦንላይን ይከናወናሉ።
የንግድ ስም ማረጋገጫና ምዝገባ፡ መጀመሪያ የምትፈልገው የንግድ ስም በሌላ ሰው አለመያዙን በንግድና ቀጣናዊ ትስስር ሚኒስቴር ድረ-ገጽ ታረጋግጣለህ።
የመመሥረቻ ጽሑፍና መተዳደሪያ ደንብ፡ ንግዱን በግል (Sole Proprietorship) ወይም በኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር (PLC) መልክ ልታቋቁመው ትችላለህ። PLC መሆኑ ለወደፊት ዕድገትና ለባንክ ብድር የተሻለ ተአማኒነት ይሰጥሃል።
የግብር ከፋይ መለያ ቁጥር (TIN)፡ ይህ ቁጥር የንግድህ "መታወቂያ" ነው። ያለ TIN ቁጥር የባንክ አካውንት መክፈትም ሆነ ዕቃ ማስገባት አይቻልም።
የንግድ ፈቃድ (Import License)፡ የምታስመጣቸውን የዕቃ ዓይነቶች (ለምሳሌ፡- የግንባታ እቃዎች፣ አልባሳት፣ ኬሚካሎች) ለይተህ ፈቃድ ታወጣለህ። አንድ ድርጅት ከአንድ በላይ ዘርፍ ላይ መሰማራት ይችላል
ምዕራፍ 3፡ የውጭ ምንዛሬና የባንክ ስልቶች
በኢትዮጵያ አስመጪነት ውስጥ ትልቁ "እንቅፋት" የውጭ ምንዛሬ እጥረት ነው። ይህንን ለማለፍ፡-
የባንክ ግንኙነት፡ ታማኝና ቀልጣፋ ባንክ ምረጥ። የውጭ ምንዛሬ ተራ (Forex Queue) ረጅም ሊሆን ስለሚችል ቀድሞ ማመልከት ያስፈልጋል።
የክፍያ መንገዶች፡
L/C (Letter of Credit)፦ ባንክህ ለአቅራቢው ክፍያ ዋስትና የሚሰጥበት አስተማማኝ መንገድ።
CAD (Cash Against Documents)፦ ሰነዶች ባንክ ሲደርሱ ክፍያ የሚፈጸምበት መንገድ።
ፕሮፎርማ (Proforma Invoice)፦ ከአቅራቢህ የምታገኘው ይህ ሰነድ የዕቃውን ዝርዝር፣ ዋጋ፣ የመክፈያ መንገድ እና የመጫኛ ጊዜን መያዝ አለበት።
ምዕራፍ 4፡ አስተማማኝ አቅራቢና የጥራት ቁጥጥር
ከማታውቀው የውጭ ኩባንያ ጋር ስትሠራ ጥንቃቄ ማድረግ አለብህ፦
አቅራቢን ማረጋገጥ፡ በአሊባባ (Alibaba) ወይም መሰል ገጾች ስትጠቀም "Verified Supplier" እና "Trade Assurance" ያላቸውን ምረጥ።
የቅድመ-ጭነት ምርመራ (Pre-Shipment Inspection)፡ ዕቃው ተጭኖ ከመውጣቱ በፊት በገለልተኛ ድርጅት (እንደ SGS ወይም Bureau Veritas) ጥራቱና ብዛቱ እንዲረጋገጥ አድርግ። ይህ አገር ውስጥ ከገባህ በኋላ ለሚመጣ ኪሳራ መከላከያ ነው።
የኢንሹራንስ ዋስትና፡ ለምታስመጣው ዕቃ የባህር ወይም የአየር ላይ ዋስትና (Marine Insurance) ከአገር ውስጥ ኢንሹራንስ ኩባንያ መግዛት ግዴታ ነው።
ምዕራፍ 5፡ የጉምሩክ ሥነ-ሥርዓትና ሎጂስቲክስ
ዕቃህ ጅቡቲ ወደብ ሲደርስ የሚጀምረው ሂደት የንግድህ "የመጨረሻ ፈተና" ነው፡-
የመድረሻ ዋጋ (Landed Cost) ስሌት፡
የዕቃው መግዣ + የባህር ጭነት (Freight) + ኢንሹራንስ + የጉምሩክ ቀረጥ + የተጨማሪ እሴት ታክስ (VAT) + የትራንስፖርት + የወደብ መቆያ (Demurrage)። እነዚህን ሁሉ ደምረህ በአንድ ዕቃ ላይ ያለውን ዋጋ በትክክል ማስላት አለብህ።
የጉምሩክ አስተላላፊ (Transit/Clearing Agent)፡ ፈቃድ ያለውና ታማኝ አስተላላፊ መቅጠር ስራህን ያቀልልሃል። ሰነዶች በትክክል ካልተዘጋጁ ለቀናት ወይም ለሳምንታት በወደብ ላይ ዕቃህ ሊታገትና ከፍተኛ ቅጣት ሊጠየቅ ይችላል።
ምዕራፍ 6፡ ሽያጭ፣ ስርጭትና የገንዘብ ዝውውር (Cash Flow)
ዕቃው መጋዘንህ ከገባ በኋላ ያለው ስራ፡-
ቅድመ-ሽያጭ (Pre-sale)፦ ዕቃው ገና ሳይመጣ ለደንበኞችህ ናሙና በማሳየት ትዕዛዝ ተቀበል። ይህ ዕቃው ሲመጣ በፍጥነት ገንዘብህ እንዲመለስ ያደርጋል።
የገንዘብ ዝውውር አያያዝ፡ በብድር ከመሸጥ ይልቅ በጥሬ ገንዘብ መሸጥ ለቀጣዩ ዙር አስመጪነት የውጭ ምንዛሬ ቶሎ እንድታመለክት ይረዳሃል።
የኤክስፖርት ትስስር፡ የውጭ ምንዛሬ ተራ ላለመጠበቅ፣ የሀገር ውስጥ ምርቶችን (እንደ ቡና፣ ሰሊጥ፣ ቅመማ ቅመም) ወደ ውጭ በመላክ በምታገኘው ምንዛሬ (Retention Account) የራስህን ዕቃ በቀጥታ ማስመጣት ትችላለህ። ይህ የ "ብልጥ" አስመጪዎች መንገድ ነው።
🌟 ማጠቃለያ ምክር
በኢትዮጵያ አስመጪነት "በትንሽ ጀምሮ በትልቅ ማሰብ" ወርቃማ ህግ ነው። የመጀመሪያው ዙር ትርፍ ለማግኘት ሳይሆን ሂደቱን (ከባንክ እስከ ጉምሩክ) ለመማር እንደሆነ አስብ። አንዴ ሰንሰለቱን ካወቅከውና አስተማማኝ አቅራቢና ገዢ ካገኘህ፣ ዘርፉ እጅግ ትርፋማና ተከታታይነት ያለው ንግድ ነው።
በኢትዮጵያ አስመጪ መሆን ትልቅ አቅም ያለው ቢሆንም፣ ውስብስብ ህጎችን እና ተለዋዋጭ የኢኮኖሚ ሁኔታዎችን ማለፍን ይጠይቃል። ይህ ጽሑፍ በስድስት ዋና ዋና ምዕራፎች ተከፍሎ ስኬታማ የሚያደርጉህን ነጥቦች ይዘረዝራል።
ምዕራፍ 1፡ የገበያ ጥናትና የዕቃ ምርጫ
ብዙዎች የሚከስሩት "ሰው ስለሰራው" ብቻ ወደ ዘርፉ ስለሚገቡ ነው። የተሳካ አስመጪ ለመሆን፡-
ፍላጎትን መለየት፡ በአሁኑ ሰዓት ኢትዮጵያ ውስጥ የትኛው ምርት ነው እጥረት ያለበት? (ለምሳሌ፡ የኢንዱስትሪ ጥሬ ዕቃዎች፣ የፀሐይ ብርሃን ኃይል መሣሪያዎች፣ ወይም የቴክኖሎጂ ውጤቶች)።
የቀረጥ ተመን (HS Code) ጥናት፡ እያንዳንዱ ዕቃ የራሱ የቀረጥ መጠን አለው። አንዳንድ ዕቃዎች (ለምሳሌ ኮምፒውተሮች ወይም የግብርና መሣሪያዎች) ከቀረጥ ነፃ ሊሆኑ ይችላሉ። ሌሎች ደግሞ እስከ 100% በላይ ቀረጥ ሊኖራቸው ይችላል። ይህንን አስቀድሞ ማወቅ ትርፍህን ለመወሰን ይረዳሃል።
ወቅታዊነትን ማጤን፡ እንደ አልባሳት ያሉ ዕቃዎች በፋሽንና በወቅት ስለሚቀያየሩ ፈጣን ሽያጭ ይፈልጋሉ።
ምዕራፍ 2፡ ህጋዊ ሰውነትና የመሠረት ድንጋይ
ማንኛውም የንግድ ጉዞ የሚጀምረው በህጋዊ ሰነዶች ነው። ኢትዮጵያ አሁን ላይ የ "E-Trade" ስርዓትን ስለምትከተል አብዛኞቹ ስራዎች በኦንላይን ይከናወናሉ።
የንግድ ስም ማረጋገጫና ምዝገባ፡ መጀመሪያ የምትፈልገው የንግድ ስም በሌላ ሰው አለመያዙን በንግድና ቀጣናዊ ትስስር ሚኒስቴር ድረ-ገጽ ታረጋግጣለህ።
የመመሥረቻ ጽሑፍና መተዳደሪያ ደንብ፡ ንግዱን በግል (Sole Proprietorship) ወይም በኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር (PLC) መልክ ልታቋቁመው ትችላለህ። PLC መሆኑ ለወደፊት ዕድገትና ለባንክ ብድር የተሻለ ተአማኒነት ይሰጥሃል።
የግብር ከፋይ መለያ ቁጥር (TIN)፡ ይህ ቁጥር የንግድህ "መታወቂያ" ነው። ያለ TIN ቁጥር የባንክ አካውንት መክፈትም ሆነ ዕቃ ማስገባት አይቻልም።
የንግድ ፈቃድ (Import License)፡ የምታስመጣቸውን የዕቃ ዓይነቶች (ለምሳሌ፡- የግንባታ እቃዎች፣ አልባሳት፣ ኬሚካሎች) ለይተህ ፈቃድ ታወጣለህ። አንድ ድርጅት ከአንድ በላይ ዘርፍ ላይ መሰማራት ይችላል
ምዕራፍ 3፡ የውጭ ምንዛሬና የባንክ ስልቶች
በኢትዮጵያ አስመጪነት ውስጥ ትልቁ "እንቅፋት" የውጭ ምንዛሬ እጥረት ነው። ይህንን ለማለፍ፡-
የባንክ ግንኙነት፡ ታማኝና ቀልጣፋ ባንክ ምረጥ። የውጭ ምንዛሬ ተራ (Forex Queue) ረጅም ሊሆን ስለሚችል ቀድሞ ማመልከት ያስፈልጋል።
የክፍያ መንገዶች፡
L/C (Letter of Credit)፦ ባንክህ ለአቅራቢው ክፍያ ዋስትና የሚሰጥበት አስተማማኝ መንገድ።
CAD (Cash Against Documents)፦ ሰነዶች ባንክ ሲደርሱ ክፍያ የሚፈጸምበት መንገድ።
ፕሮፎርማ (Proforma Invoice)፦ ከአቅራቢህ የምታገኘው ይህ ሰነድ የዕቃውን ዝርዝር፣ ዋጋ፣ የመክፈያ መንገድ እና የመጫኛ ጊዜን መያዝ አለበት።
ምዕራፍ 4፡ አስተማማኝ አቅራቢና የጥራት ቁጥጥር
ከማታውቀው የውጭ ኩባንያ ጋር ስትሠራ ጥንቃቄ ማድረግ አለብህ፦
አቅራቢን ማረጋገጥ፡ በአሊባባ (Alibaba) ወይም መሰል ገጾች ስትጠቀም "Verified Supplier" እና "Trade Assurance" ያላቸውን ምረጥ።
የቅድመ-ጭነት ምርመራ (Pre-Shipment Inspection)፡ ዕቃው ተጭኖ ከመውጣቱ በፊት በገለልተኛ ድርጅት (እንደ SGS ወይም Bureau Veritas) ጥራቱና ብዛቱ እንዲረጋገጥ አድርግ። ይህ አገር ውስጥ ከገባህ በኋላ ለሚመጣ ኪሳራ መከላከያ ነው።
የኢንሹራንስ ዋስትና፡ ለምታስመጣው ዕቃ የባህር ወይም የአየር ላይ ዋስትና (Marine Insurance) ከአገር ውስጥ ኢንሹራንስ ኩባንያ መግዛት ግዴታ ነው።
ምዕራፍ 5፡ የጉምሩክ ሥነ-ሥርዓትና ሎጂስቲክስ
ዕቃህ ጅቡቲ ወደብ ሲደርስ የሚጀምረው ሂደት የንግድህ "የመጨረሻ ፈተና" ነው፡-
የመድረሻ ዋጋ (Landed Cost) ስሌት፡
የዕቃው መግዣ + የባህር ጭነት (Freight) + ኢንሹራንስ + የጉምሩክ ቀረጥ + የተጨማሪ እሴት ታክስ (VAT) + የትራንስፖርት + የወደብ መቆያ (Demurrage)። እነዚህን ሁሉ ደምረህ በአንድ ዕቃ ላይ ያለውን ዋጋ በትክክል ማስላት አለብህ።
የጉምሩክ አስተላላፊ (Transit/Clearing Agent)፡ ፈቃድ ያለውና ታማኝ አስተላላፊ መቅጠር ስራህን ያቀልልሃል። ሰነዶች በትክክል ካልተዘጋጁ ለቀናት ወይም ለሳምንታት በወደብ ላይ ዕቃህ ሊታገትና ከፍተኛ ቅጣት ሊጠየቅ ይችላል።
ምዕራፍ 6፡ ሽያጭ፣ ስርጭትና የገንዘብ ዝውውር (Cash Flow)
ዕቃው መጋዘንህ ከገባ በኋላ ያለው ስራ፡-
ቅድመ-ሽያጭ (Pre-sale)፦ ዕቃው ገና ሳይመጣ ለደንበኞችህ ናሙና በማሳየት ትዕዛዝ ተቀበል። ይህ ዕቃው ሲመጣ በፍጥነት ገንዘብህ እንዲመለስ ያደርጋል።
የገንዘብ ዝውውር አያያዝ፡ በብድር ከመሸጥ ይልቅ በጥሬ ገንዘብ መሸጥ ለቀጣዩ ዙር አስመጪነት የውጭ ምንዛሬ ቶሎ እንድታመለክት ይረዳሃል።
የኤክስፖርት ትስስር፡ የውጭ ምንዛሬ ተራ ላለመጠበቅ፣ የሀገር ውስጥ ምርቶችን (እንደ ቡና፣ ሰሊጥ፣ ቅመማ ቅመም) ወደ ውጭ በመላክ በምታገኘው ምንዛሬ (Retention Account) የራስህን ዕቃ በቀጥታ ማስመጣት ትችላለህ። ይህ የ "ብልጥ" አስመጪዎች መንገድ ነው።
🌟 ማጠቃለያ ምክር
በኢትዮጵያ አስመጪነት "በትንሽ ጀምሮ በትልቅ ማሰብ" ወርቃማ ህግ ነው። የመጀመሪያው ዙር ትርፍ ለማግኘት ሳይሆን ሂደቱን (ከባንክ እስከ ጉምሩክ) ለመማር እንደሆነ አስብ። አንዴ ሰንሰለቱን ካወቅከውና አስተማማኝ አቅራቢና ገዢ ካገኘህ፣ ዘርፉ እጅግ ትርፋማና ተከታታይነት ያለው ንግድ ነው።
7 months ago
የአይኤምኤፍ 261 ሚሊዮን ዶላሩ ብድር እና የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ እጣ ፋንታ
የዓለም አቀፍ የገንዘብ ድርጅት (አይኤምኤፍ) የሥራ አስፈፃሚ ቦርድ ለኢትዮጵያ የ261 ሚሊዮን ዶላር ተጨማሪ ብድር እንዲለቀቅ መወሰኑን በይፋ አስታውቋል። ይህ ውሳኔ በሀገር በቀል የኢኮኖሚ ማሻሻያ ፕሮግራም ሥር አራተኛው የግምገማ ምዕራፍ መጠናቀቁን የሚያበስር ሲሆን፣ ኢትዮጵያ እስካሁን ከድርጅቱ ያገኘችውን ጠቅላላ የገንዘብ መጠን ወደ 2.183 ቢሊዮን ዶላር አሳድጎታል።
ሆኖም ይህ የገንዘብ መርፌ ለሀገሪቱ የረጅም ጊዜ ህመም ፈውስ ይሆን ወይስ የዕዳ አዙሪት? የሚለው ጥያቄ የሁለቱንም ወገን መከራከሪያዎች በሚዛናዊነት መመልከትን ይጠይቃል።
1. የኢኮኖሚ ንድፈ-ሐሳቦች ግብግብ
ኢትዮጵያ አሁን ያለችበት ሁኔታ በሁለት ተቃራኒ የኢኮኖሚ ንድፈ-ሐሳቦች መካከል የሚደረግ ፍልሚያ ይመስላል፦
ኒዮ-ክላሲካል ኢኮኖሚክስ (Neoclassical Economics): አይኤምኤፍ የሚመራበት ይህ ንድፈ-ሐሳብ፣ የገበያ ኃይሎች (ፍላጎትና አቅርቦት) ያለ መንግሥት ጣልቃ ገብነት ዋጋን እንዲወስኑ ያሳስባል። "የማይታየው እጅ" (The Invisible Hand) ገበያውን ያስተካክላል የሚለው ይህ አስተሳሰብ፣ የብር ዋጋ በገበያ እንዲወሰን ማድረጉን ይደግፋል።
የስትራቴጂክ ንግድ ቲዮሪ (Strategic Trade Theory): ይህ ደግሞ ታዳጊ ሀገራት የሀገር ውስጥ ኢንዱስትሪዎቻቸው እስኪጠነክሩ ድረስ መንግሥት ጥበቃና ድጋፍ ሊያደርግላቸው ይገባል ይላል። ኢትዮጵያ ከዚህ ቀደም ስትከተለው የነበረው "ልማታዊ መንግሥት" ፍልስፍና ከዚህ ይመነጫል። አሁን ላይ ሀገሪቱ ከለጋሽ ድርጅቶች ጫና የተነሳ ከዚህ ፍልስፍና ወጥታ ወደ ነፃ ገበያ መግባቷ "የመዋቅር ሽግግር ድንጋጤ" (Structural Adjustment Shock) ፈጥሮባታል።
2. የአራት ሀገራት ተሞክሮ፡ ስኬት፣ ውድቀት እና ትምህርት
አይኤምኤፍ በሌሎች ሀገራት የነበረው ሚና ሚዛናዊ በሆነ መልኩ ሲታይ ሁለት መልክ አለው፦
ደቡብ ኮሪያ (የስኬት ተምሳሌት): በ1997 የኤዥያ የፋይናንስ ቀውስ ወቅት ኮሪያ ከአይኤምኤፍ ጋር መራራ ስምምነት አድርጋ ነበር። ሀገሪቱ መዋቅራዊ ለውጦችን በብቃት በመተግበሯ እና ትኩረቷን በኤክስፖርት ላይ በማድረጓ በአጭር ጊዜ ውስጥ አገግማለች። ይሁን እንጂ ስኬቷ የመጣው በጠንካራ የሀገር ውስጥ ምርታማነት እንጂ በብድሩ ብቻ አልነበረም።
አርጀንቲና (የዕዳ አዙሪት): አርጀንቲና ከአይኤምኤፍ ጋር ከአርባ ጊዜ በላይ የብድር ስምምነት አድርጋለች። ሆኖም ፖለቲካዊ አለመረጋጋት እና ሙስና በታከለበት ሁኔታ የሚወሰድ ብድር ሀገሪቱን ለከፍተኛ የዋጋ ግሽበት (Hyperinflation) ዳርጓታል። ይህ ተሞክሮ ለኢትዮጵያ ትልቅ ማስጠንቀቂያ ነው።
ግብፅ (የመካከለኛ መንገድ): ግብፅ በቅርቡ ያደረገችው የገንዘብ ምንዛሬ ማሻሻያ የውጭ ኢንቨስትመንትን ቢያነቃቃም፣ የኑሮ ውድነቱ ግን ማኅበራዊ ቀውስ አስከትሏል። ይህ ተሞክሮ "ኢኮኖሚው ሲያገግም ሕዝቡ ሊቆስል ይችላል" የሚለውን እውነታ ያሳያል።
ጋና (የቅርብ ጊዜ ፈተና): ጋና በከፍተኛ የዕዳ ጫና ምክንያት ብድር መክፈል አቁማ ነበር። ከአይኤምኤፍ ጋር ያደረገችው ስምምነት የሀገሪቱን ኢኮኖሚ ለማረጋጋት ቢረዳም፣ ዜጎቿ ግን አሁንም በከባድ የበጀት ቅነሳ ውስጥ ይገኛሉ።
3. የባለሙያዎች እይታ እና የዋጋ ግሽበት እውነታ
ለጉዳዩ ሚዛናዊ ምላሽ ለመስጠት የኢኮኖሚ ባለሙያዎች የሚሰጧቸውን ሁለት ተቃራኒ አስተያየቶች ከወቅታዊ ዳታ ጋር እንመልከት፦
የደጋፊዎች እይታ: "ይህ ብድር ኢትዮጵያ ወደ ዓለም አቀፍ የፋይናንስ ሥርዓት እንድትቀላቀል የሚያስችል ድልድይ ነው። የውጭ ምንዛሬ ተመን መስተካከሉ 'የገበያ መዛባትን' ያስቀራል፤ ይህም የውጭ ኢንቨስትመንት እንዲመጣ ያደርጋል።"
የተቺዎች እይታ: "ምርታማነት ባልጨመረበት ሁኔታ የገንዘብ ዋጋን ማርከስ የዋጋ ግሽበትን ወደ ሀገር ውስጥ ማስገባት ነው። በኢትዮጵያ የዋጋ ግሽበት (Inflation) አሁንም በከፍተኛ ሁኔታ መቀጠሉ የዚሁ ማረጋገጫ ነው።"
የቅርብ ጊዜ ዳታ፦ የኢትዮጵያ ስታቲስቲክስ አገልግሎት መረጃ እንደሚጠቁመው፣ የምግብ ዋጋ ግሽበት አሁንም አሳሳቢ ደረጃ ላይ ይገኛል። የብር ዋጋ መርከስን ተከትሎ የሚመጡት የነዳጅ እና የመሠረታዊ ሸቀጦች ዋጋ መጨመር የመግዛት አቅምን በእጅጉ እየተፈታተኑት ነው።
4. ምርታማነት እና ሰላም፦ ያልተመለሱ ጥያቄዎች
የአይኤምኤፍ ፕሮግራም ስኬታማ የሚሆነው ሀገራዊ ምርታማነት ሲጨምር ብቻ ነው።
የአቅርቦት ማነቆ: የገንዘብ ዋጋ መቀነሱ ኤክስፖርትን በጣም ያበረታታል ተብሎ ቢታሰብም፣ በሀገሪቱ ሰላም ባለመኖሩ ምክንያት አድገቶች ቢኖሩም ምርታማነት በታሰበው ያክል ሊጓዝ አልቻለም ። አቅርቦት ሳይጨምር የገንዘብ ዋጋ መቀነሱ ደግሞ የዋጋ ግሽበቱን አባብሶታል።
የዕዳ ሸክም: የሚወሰደው ብድር በምርት ላይ ካልዋለ፣ ሀገሪቱን ወደ ባሰ የዕዳ አዙሪት ውስጥ የመክተት ዕድል አለው።
ማጠቃለያ፦ ወደፊት ምን ይጠበቃል?
የ261 ሚሊዮን ዶላሩ ብድር ለኢትዮጵያ ኢኮኖሚ "የመተንፈሻ ቱቦ" ነው። ሀገሪቱን ከውጭ ክፍያ እዳ (Default) ታድጓታል። ሆኖም ዘላቂ ስኬት የሚመጣው ከብድር ባለፈ ሀገራዊ ሰላም ሲረጋገጥ፣ ሙስና ሲቀንስ እና የአገር በቀል ምርታማነት ሲጨምር ብቻ ነው። የኢትዮጵያ የወደፊት እጣ ፋንታ የሚወሰነው በዚህ መራራ የሪፎርም ጉዞ እና በማኅበራዊ መረጋጋት መካከል ያለውን ሚዛን በመጠበቅ ላይ ነው።
የዓለም አቀፍ የገንዘብ ድርጅት (አይኤምኤፍ) የሥራ አስፈፃሚ ቦርድ ለኢትዮጵያ የ261 ሚሊዮን ዶላር ተጨማሪ ብድር እንዲለቀቅ መወሰኑን በይፋ አስታውቋል። ይህ ውሳኔ በሀገር በቀል የኢኮኖሚ ማሻሻያ ፕሮግራም ሥር አራተኛው የግምገማ ምዕራፍ መጠናቀቁን የሚያበስር ሲሆን፣ ኢትዮጵያ እስካሁን ከድርጅቱ ያገኘችውን ጠቅላላ የገንዘብ መጠን ወደ 2.183 ቢሊዮን ዶላር አሳድጎታል።
ሆኖም ይህ የገንዘብ መርፌ ለሀገሪቱ የረጅም ጊዜ ህመም ፈውስ ይሆን ወይስ የዕዳ አዙሪት? የሚለው ጥያቄ የሁለቱንም ወገን መከራከሪያዎች በሚዛናዊነት መመልከትን ይጠይቃል።
1. የኢኮኖሚ ንድፈ-ሐሳቦች ግብግብ
ኢትዮጵያ አሁን ያለችበት ሁኔታ በሁለት ተቃራኒ የኢኮኖሚ ንድፈ-ሐሳቦች መካከል የሚደረግ ፍልሚያ ይመስላል፦
ኒዮ-ክላሲካል ኢኮኖሚክስ (Neoclassical Economics): አይኤምኤፍ የሚመራበት ይህ ንድፈ-ሐሳብ፣ የገበያ ኃይሎች (ፍላጎትና አቅርቦት) ያለ መንግሥት ጣልቃ ገብነት ዋጋን እንዲወስኑ ያሳስባል። "የማይታየው እጅ" (The Invisible Hand) ገበያውን ያስተካክላል የሚለው ይህ አስተሳሰብ፣ የብር ዋጋ በገበያ እንዲወሰን ማድረጉን ይደግፋል።
የስትራቴጂክ ንግድ ቲዮሪ (Strategic Trade Theory): ይህ ደግሞ ታዳጊ ሀገራት የሀገር ውስጥ ኢንዱስትሪዎቻቸው እስኪጠነክሩ ድረስ መንግሥት ጥበቃና ድጋፍ ሊያደርግላቸው ይገባል ይላል። ኢትዮጵያ ከዚህ ቀደም ስትከተለው የነበረው "ልማታዊ መንግሥት" ፍልስፍና ከዚህ ይመነጫል። አሁን ላይ ሀገሪቱ ከለጋሽ ድርጅቶች ጫና የተነሳ ከዚህ ፍልስፍና ወጥታ ወደ ነፃ ገበያ መግባቷ "የመዋቅር ሽግግር ድንጋጤ" (Structural Adjustment Shock) ፈጥሮባታል።
2. የአራት ሀገራት ተሞክሮ፡ ስኬት፣ ውድቀት እና ትምህርት
አይኤምኤፍ በሌሎች ሀገራት የነበረው ሚና ሚዛናዊ በሆነ መልኩ ሲታይ ሁለት መልክ አለው፦
ደቡብ ኮሪያ (የስኬት ተምሳሌት): በ1997 የኤዥያ የፋይናንስ ቀውስ ወቅት ኮሪያ ከአይኤምኤፍ ጋር መራራ ስምምነት አድርጋ ነበር። ሀገሪቱ መዋቅራዊ ለውጦችን በብቃት በመተግበሯ እና ትኩረቷን በኤክስፖርት ላይ በማድረጓ በአጭር ጊዜ ውስጥ አገግማለች። ይሁን እንጂ ስኬቷ የመጣው በጠንካራ የሀገር ውስጥ ምርታማነት እንጂ በብድሩ ብቻ አልነበረም።
አርጀንቲና (የዕዳ አዙሪት): አርጀንቲና ከአይኤምኤፍ ጋር ከአርባ ጊዜ በላይ የብድር ስምምነት አድርጋለች። ሆኖም ፖለቲካዊ አለመረጋጋት እና ሙስና በታከለበት ሁኔታ የሚወሰድ ብድር ሀገሪቱን ለከፍተኛ የዋጋ ግሽበት (Hyperinflation) ዳርጓታል። ይህ ተሞክሮ ለኢትዮጵያ ትልቅ ማስጠንቀቂያ ነው።
ግብፅ (የመካከለኛ መንገድ): ግብፅ በቅርቡ ያደረገችው የገንዘብ ምንዛሬ ማሻሻያ የውጭ ኢንቨስትመንትን ቢያነቃቃም፣ የኑሮ ውድነቱ ግን ማኅበራዊ ቀውስ አስከትሏል። ይህ ተሞክሮ "ኢኮኖሚው ሲያገግም ሕዝቡ ሊቆስል ይችላል" የሚለውን እውነታ ያሳያል።
ጋና (የቅርብ ጊዜ ፈተና): ጋና በከፍተኛ የዕዳ ጫና ምክንያት ብድር መክፈል አቁማ ነበር። ከአይኤምኤፍ ጋር ያደረገችው ስምምነት የሀገሪቱን ኢኮኖሚ ለማረጋጋት ቢረዳም፣ ዜጎቿ ግን አሁንም በከባድ የበጀት ቅነሳ ውስጥ ይገኛሉ።
3. የባለሙያዎች እይታ እና የዋጋ ግሽበት እውነታ
ለጉዳዩ ሚዛናዊ ምላሽ ለመስጠት የኢኮኖሚ ባለሙያዎች የሚሰጧቸውን ሁለት ተቃራኒ አስተያየቶች ከወቅታዊ ዳታ ጋር እንመልከት፦
የደጋፊዎች እይታ: "ይህ ብድር ኢትዮጵያ ወደ ዓለም አቀፍ የፋይናንስ ሥርዓት እንድትቀላቀል የሚያስችል ድልድይ ነው። የውጭ ምንዛሬ ተመን መስተካከሉ 'የገበያ መዛባትን' ያስቀራል፤ ይህም የውጭ ኢንቨስትመንት እንዲመጣ ያደርጋል።"
የተቺዎች እይታ: "ምርታማነት ባልጨመረበት ሁኔታ የገንዘብ ዋጋን ማርከስ የዋጋ ግሽበትን ወደ ሀገር ውስጥ ማስገባት ነው። በኢትዮጵያ የዋጋ ግሽበት (Inflation) አሁንም በከፍተኛ ሁኔታ መቀጠሉ የዚሁ ማረጋገጫ ነው።"
የቅርብ ጊዜ ዳታ፦ የኢትዮጵያ ስታቲስቲክስ አገልግሎት መረጃ እንደሚጠቁመው፣ የምግብ ዋጋ ግሽበት አሁንም አሳሳቢ ደረጃ ላይ ይገኛል። የብር ዋጋ መርከስን ተከትሎ የሚመጡት የነዳጅ እና የመሠረታዊ ሸቀጦች ዋጋ መጨመር የመግዛት አቅምን በእጅጉ እየተፈታተኑት ነው።
4. ምርታማነት እና ሰላም፦ ያልተመለሱ ጥያቄዎች
የአይኤምኤፍ ፕሮግራም ስኬታማ የሚሆነው ሀገራዊ ምርታማነት ሲጨምር ብቻ ነው።
የአቅርቦት ማነቆ: የገንዘብ ዋጋ መቀነሱ ኤክስፖርትን በጣም ያበረታታል ተብሎ ቢታሰብም፣ በሀገሪቱ ሰላም ባለመኖሩ ምክንያት አድገቶች ቢኖሩም ምርታማነት በታሰበው ያክል ሊጓዝ አልቻለም ። አቅርቦት ሳይጨምር የገንዘብ ዋጋ መቀነሱ ደግሞ የዋጋ ግሽበቱን አባብሶታል።
የዕዳ ሸክም: የሚወሰደው ብድር በምርት ላይ ካልዋለ፣ ሀገሪቱን ወደ ባሰ የዕዳ አዙሪት ውስጥ የመክተት ዕድል አለው።
ማጠቃለያ፦ ወደፊት ምን ይጠበቃል?
የ261 ሚሊዮን ዶላሩ ብድር ለኢትዮጵያ ኢኮኖሚ "የመተንፈሻ ቱቦ" ነው። ሀገሪቱን ከውጭ ክፍያ እዳ (Default) ታድጓታል። ሆኖም ዘላቂ ስኬት የሚመጣው ከብድር ባለፈ ሀገራዊ ሰላም ሲረጋገጥ፣ ሙስና ሲቀንስ እና የአገር በቀል ምርታማነት ሲጨምር ብቻ ነው። የኢትዮጵያ የወደፊት እጣ ፋንታ የሚወሰነው በዚህ መራራ የሪፎርም ጉዞ እና በማኅበራዊ መረጋጋት መካከል ያለውን ሚዛን በመጠበቅ ላይ ነው።
7 months ago
"አስደንጋጭ ነው!!"
- 470,000 የንግድ ድርጅቶች ከፌደራል መዝገብ ተሰርዘዋል!
#ethiopia | የሥራና ክህሎት ሚኒስቴር ኤክስፐርቶች ጥናትን ዋቢ አድርጎ ሪፖርተር ጋዜጣ ባወጣው መረጃ መሰረት፤ በፌደራል ደረጃ ከተመዘገቡት 570,000 የንግድና አገልግሎት ሰጭ ድርጅቶች ውስጥ 470,000 (80%) የሚሆኑት በ2024 ብቻ ከስራ ውጪ ሆነዋል/ተዘግተዋል።
አቶ ሙሼ ሰሙ ይህንን ክስተት "ከዜናነት ባሻገር በጥልቅ ሊመረመር የሚገባው አደጋ" ሲሉ ገልጸውታል።
የዚህ አደገኛ ክስተት እንድምታዎች (በአቶ ሙሼ እይታ)፡
የሥራ አጥነት መጨመር፡ የ470 ሺህ ድርጅቶች መዘጋት በዚያው ልክ ለሚቀነሱ ሠራተኞች እና ቤተሰቦች መርዶ ነው።
የገቢ መቀነስ እና የግብር ጫና፡ መንግስት ከነዚህ ድርጅቶች ያገኝ የነበረው ገቢ ይቋረጣል። ይህን ክፍተት ለመሙላት በቀሩት 100 ሺህ ድርጅቶች ላይ "የታክስ ጫና" ሊያይል ይችላል፤ ይህም ቀሪዎቹን ከገበያ የማስወጣት ዕድሉ ሰፊ ነው።
የገበያ መዛባት፡ የአቅርቦት እና ስርጭት ሰንሰለቱ ስለሚበጠስ፣ የምርት እጥረት እና የዋጋ ንረት ሊባባስ ይችላል።
Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#ethiopia #business #economy #reporter #mushesemu #trade
- 470,000 የንግድ ድርጅቶች ከፌደራል መዝገብ ተሰርዘዋል!
#ethiopia | የሥራና ክህሎት ሚኒስቴር ኤክስፐርቶች ጥናትን ዋቢ አድርጎ ሪፖርተር ጋዜጣ ባወጣው መረጃ መሰረት፤ በፌደራል ደረጃ ከተመዘገቡት 570,000 የንግድና አገልግሎት ሰጭ ድርጅቶች ውስጥ 470,000 (80%) የሚሆኑት በ2024 ብቻ ከስራ ውጪ ሆነዋል/ተዘግተዋል።
አቶ ሙሼ ሰሙ ይህንን ክስተት "ከዜናነት ባሻገር በጥልቅ ሊመረመር የሚገባው አደጋ" ሲሉ ገልጸውታል።
የዚህ አደገኛ ክስተት እንድምታዎች (በአቶ ሙሼ እይታ)፡
የሥራ አጥነት መጨመር፡ የ470 ሺህ ድርጅቶች መዘጋት በዚያው ልክ ለሚቀነሱ ሠራተኞች እና ቤተሰቦች መርዶ ነው።
የገቢ መቀነስ እና የግብር ጫና፡ መንግስት ከነዚህ ድርጅቶች ያገኝ የነበረው ገቢ ይቋረጣል። ይህን ክፍተት ለመሙላት በቀሩት 100 ሺህ ድርጅቶች ላይ "የታክስ ጫና" ሊያይል ይችላል፤ ይህም ቀሪዎቹን ከገበያ የማስወጣት ዕድሉ ሰፊ ነው።
የገበያ መዛባት፡ የአቅርቦት እና ስርጭት ሰንሰለቱ ስለሚበጠስ፣ የምርት እጥረት እና የዋጋ ንረት ሊባባስ ይችላል።
Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#ethiopia #business #economy #reporter #mushesemu #trade
7 months ago
"አስደንጋጭ ነው!!"
- 470,000 የንግድ ድርጅቶች ከፌደራል መዝገብ ተሰርዘዋል!
#ethiopia | የሥራና ክህሎት ሚኒስቴር ኤክስፐርቶች ጥናትን ዋቢ አድርጎ ሪፖርተር ጋዜጣ ባወጣው መረጃ መሰረት፤ በፌደራል ደረጃ ከተመዘገቡት 570,000 የንግድና አገልግሎት ሰጭ ድርጅቶች ውስጥ 470,000 (80%) የሚሆኑት በ2024 ብቻ ከስራ ውጪ ሆነዋል/ተዘግተዋል።
አቶ ሙሼ ሰሙ ይህንን ክስተት "ከዜናነት ባሻገር በጥልቅ ሊመረመር የሚገባው አደጋ" ሲሉ ገልጸውታል።
የዚህ አደገኛ ክስተት እንድምታዎች (በአቶ ሙሼ እይታ)፡
የሥራ አጥነት መጨመር፡ የ470 ሺህ ድርጅቶች መዘጋት በዚያው ልክ ለሚቀነሱ ሠራተኞች እና ቤተሰቦች መርዶ ነው።
የገቢ መቀነስ እና የግብር ጫና፡ መንግስት ከነዚህ ድርጅቶች ያገኝ የነበረው ገቢ ይቋረጣል። ይህን ክፍተት ለመሙላት በቀሩት 100 ሺህ ድርጅቶች ላይ "የታክስ ጫና" ሊያይል ይችላል፤ ይህም ቀሪዎቹን ከገበያ የማስወጣት ዕድሉ ሰፊ ነው።
የገበያ መዛባት፡ የአቅርቦት እና ስርጭት ሰንሰለቱ ስለሚበጠስ፣ የምርት እጥረት እና የዋጋ ንረት ሊባባስ ይችላል።
🛑 ጥያቄ፡
የንግድ ድርጅቶች በዚህ ፍጥነት ከገበያ መውጣታቸው ዋነኛ ምክንያቱ ምን ይመስላችኋል? መንግስትስ ይህንን "የደም መፍሰስ" ለማቆም ምን ማድረግ አለበት?
Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#ethiopia #business #economy #reporter #mushesemu #trade
- 470,000 የንግድ ድርጅቶች ከፌደራል መዝገብ ተሰርዘዋል!
#ethiopia | የሥራና ክህሎት ሚኒስቴር ኤክስፐርቶች ጥናትን ዋቢ አድርጎ ሪፖርተር ጋዜጣ ባወጣው መረጃ መሰረት፤ በፌደራል ደረጃ ከተመዘገቡት 570,000 የንግድና አገልግሎት ሰጭ ድርጅቶች ውስጥ 470,000 (80%) የሚሆኑት በ2024 ብቻ ከስራ ውጪ ሆነዋል/ተዘግተዋል።
አቶ ሙሼ ሰሙ ይህንን ክስተት "ከዜናነት ባሻገር በጥልቅ ሊመረመር የሚገባው አደጋ" ሲሉ ገልጸውታል።
የዚህ አደገኛ ክስተት እንድምታዎች (በአቶ ሙሼ እይታ)፡
የሥራ አጥነት መጨመር፡ የ470 ሺህ ድርጅቶች መዘጋት በዚያው ልክ ለሚቀነሱ ሠራተኞች እና ቤተሰቦች መርዶ ነው።
የገቢ መቀነስ እና የግብር ጫና፡ መንግስት ከነዚህ ድርጅቶች ያገኝ የነበረው ገቢ ይቋረጣል። ይህን ክፍተት ለመሙላት በቀሩት 100 ሺህ ድርጅቶች ላይ "የታክስ ጫና" ሊያይል ይችላል፤ ይህም ቀሪዎቹን ከገበያ የማስወጣት ዕድሉ ሰፊ ነው።
የገበያ መዛባት፡ የአቅርቦት እና ስርጭት ሰንሰለቱ ስለሚበጠስ፣ የምርት እጥረት እና የዋጋ ንረት ሊባባስ ይችላል።
🛑 ጥያቄ፡
የንግድ ድርጅቶች በዚህ ፍጥነት ከገበያ መውጣታቸው ዋነኛ ምክንያቱ ምን ይመስላችኋል? መንግስትስ ይህንን "የደም መፍሰስ" ለማቆም ምን ማድረግ አለበት?
Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#ethiopia #business #economy #reporter #mushesemu #trade
8 months ago
ህንድ እና ህንዳውያን:- የኢትዮጵያ የቁርጥ ቀን ወዳጆች!!
በተረፈ ወርቁ (ዲ/ን)
"... የጥንታዊት ታሪክና ገናና ሥልጣኔ ባለቤት፤ የአፍሪካና የጥቁር ሕዝብ ታላቅ የነጻነት ተጋድሎ ምልክት ከሆነች አገር- ኢትዮጵያ ይሄ የክብር ኒሻን ስለተበረከተልኝ ደስታዬ እጥፍ ድርብ ነው፤ በ1.4 ቢሊዮን በሚሆነው የአገሬ የህንድ ሕዝብ ስም ምስጋናዬን ለመግለጽ እወዳለሁኝ...፤"
በአገራችን ኢትዮጵያ ይፋዊ ጉብኝት በማድረግ ላይ የሚገኙት የህንዱ ጠቅላይ ሚ/ር ናኔድራ ሞዲ- በጠቅላይ ሚ/ር ዐብይ አሕመድ የኢትዮጵያ ከፍተኛ ኒሻን በተበረከተላቸው ጊዜ ከላይ በመግቢያዬ ላይ ከጠቀስኩት ንግግራቸው ባሻገር በንግግራቸው - ህንድና ህንዳውያን አገራችን ኢትዮጵያ በፋስሽት በተወረረች ወቅት ከጎናችን መቆማቸውን ታሪክ አጣቅስው ተናግረዋል።
ህንድ እና ህንዳውያን:- የኢትዮጵያ የቁርጥ ቀን ወዳጆች!!
የቅኝ ገዥዎችን ቅስም ካነካከተውና መላው አውሮፓንና ነጮችን በድንጋጤ እጃቸውን በአፋቸው ላይ እንዲጭኑ ያደረጋቸውን፤ አንፀባራቂውን የዐድዋውን ድል- ለመበቀል ፋሽስት ኢጣልያ ከ40 ዓመታት ዝግጅት በኋላ በአየርና በምድር የጦር መሳሪያ እስከ አፍንጫው ታጥቆና እንዲሁም በዓለም አቀፍ የሕግ የተከለከለ የመርዝ ቦምብ ሳይቀር ተሽክሞ ነበር የመጣው።
"... ኢትዮጵያንና ኢትዮጵያውያን በዓለም ፊት የሚኮሩበት ነጻነታችውና ሉዓላዊነታቸው በቅኝ ግዛት ቀምበር ስር እንዲወድቅና ኢትዮጵያውያን ዳግመኛ አንገታቸውን ቀና አድርገው እንዳይሄዱ ለአፍሪካና ለመላው ጥቁር ሕዝብ መቀጣጫ ሊሆኑ ይገባል!!" በሚል እብሪትና ትእቢት ፋስሽቱ ቤኒቶ ሞሶሎኒ የበቀልና የጭካኔ ሰይፉን በኢትዮጵያውያን ላይ መዘዘብን።
በዛ የመከራና የጭንቅ ዘመን ህንድና ህንዳውያን ከኢትዮጵያ ጋር ቆመዋል፤ በዓለም መድረክ ድምፅ ሆነውናል። ታሪክን ምስክር እናድርግ፤ በወቅቱ የህንድ ጠቅላይ ሚ/ር የነበሩት ጃኋራል ኔህሩ በህንድ ፓርላማ ባሰሙት ንግግራቸው እንዲህ ነበር ያሉት፤
"We in India can do nothing to help our brethren in distress in Ethiopia… But we can at least send them sympathy… in the hour of their trial. We stand with them today in their sorrow…" (quoted in Indian government records and MEA speeches).
"... ምንም እንኳን ለኢትዮጵያና ለኢትዮጵያውያን ለጊዜው ምንም ማድረግ ባንችልም- ለነጻነታቸው በሚያደርጉት ተጋድሎአቸው ከጎናቸው መሆናችን የሚገልጽ ልባዊ መልእክታችንን ልንልክላቸው እንወዳለን፤ በዓለም አቀፍ መድረክ ለኢትዮጵያውያን የፀረ-ፋሽስት እና የፀረ-ቅኝ ግዛት ተጋድሎ የጋራ ድምፅ እንሆናቸዋለን...፤"
ኢትዮጵያ እና ህንድ በቀደመው ዘመን
ጥንታዊት፤ የገናና ታሪክና የግዙፍ የሥልጣኔ ባለቤት የሆነችው አገራችን ኢትዮጵያ- እንደ አገራችን ሁሉ የሺህ ዘመናት ታሪክና የሥልጣኔ ባለቤት ከሆነችው ህንድ ጋር ለ2000 ሺህ ዓመታት በፊት በህንድ ውቅያኖስ እና በቀይ ባሕር አማካኝነት የአፍሪካን ድንበር የተሻገረ የንግድ ግንኙነት/Martime Trade እንደነበረን የታሪክ ድርሳናት የአርኪዮሎጂ ሳይንስ ግኝቶች ይመሰክራሉ።
ወጌን ፈር ለማስያዝ ይረዳኝ ዘንድ ከታሪክ ድርሳናት በጥቂቱ ላጣቅስ፤
Neville Chittick, የተባለ ምሁር፤ "Indian Relations with East Africa before the Arrival of the Portuguese" በሚል በጻፈው መጽሐፍ በህንድ በኩሻን ሥርወ-መንግሥት ዘመን መገበያያ የነበሩ የወርቅ ሳንቲሞች በአርኪዮሎጂ ጥናት በአክሱምና በደብረዳሞ መገኘታቸውን ተጽፏል። ይኸው ምሁር፤ የህንድ የጉፕታ ዘመነ መንግሥት አሻራ የሆኑ ቁሳቁሶች፤ የከበሩ ጌጣጌጦችና ጨሌዎች በጥንታዊቷ አክሱም ከተማና የኢትዮጵያ ወደብ በሆነችው አዶሊስ መገኘቱን አትቷል።
በተጨማሪም በኢትዮጵያ/በአክሱም ታሪክና ሥልጣኔ ላይ የተጻፉ በርካታ የታሪክ ድርሳናትና የጉዞ ማስታወሻዎች እንደሚጠቁሙት፤ አክሱማውያን የዝሆን ጥርስ፣ ወርቅ፣ ዕንቁ፣ ሃርና የከበሩ ማዕድናትን... ወዘተ. በቀይ ባሕርና በህንድ ውቅያኖስ አማካኝነት ከህንድና ከመካከለኛው ምሥራቅ አጋራት ጋር የንግድ ልውውጥ ያደርጉ ነበር።
የግሪክ የኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን መነኩሴና ተጓዥ የነበሩት አባ ኮስሞስ ኢንዲክሎፕተስ፤ "the Periplus of Eritrean Sea" በሚል አርእስት ከ 1500 ዓመታት ገደማ በፊት በጻፉት የጉዞ ማስታወሻቸው፤
"... ኢትዮጵያውያን/አክሱማውያን በጥንት ዘመን በቀይ ባሕር በኩል- ከመካከለኛው ምሥራቅ፣ ከዐረቢያ፣ ከቻይና ከህንድ ጋር የጠበቀ የባሕር ላይ የንግድ ግንኙነት እንደነበርን፤" ጽፈዋል።
እንደ ማጠቃለያ፤
የህንድና የኢትዮጵያ ግንኙነት ሺሕ ዘመንን የተሻገረ ጠንካራ የታሪክና የሥልጣኔን እሤቶችን የሚጋራ ነው። በግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ዘመነ መንግሥት የኢትዮጵያና የህንድ ዲፕሎማሲ ግንኙነት ጠንካራ መሠረትን ይዞ ተጀመረ። በደርግም ሆነ በዘመነ ኢሕአዴግ መንግሥታት ቢቀያየሩም የሁለቱ አገራት ግንኙነት ተጠናክሮ እንደቀጠለ ነው።
ኢትዮጵያና ህንድ በትምህርት፣ በጤና፣ በግብርና፣ በኢንቨስትመንት፣ በቴክኖሎጂ... ወዘተ. ረገድ የጠበቀ ትስስር አላቸው። በዓለም ዙሪያ በሰላም ማስከበር ዘመቻ ሁለቱ አገራት- ኢትዮጵያና ህንድ በግንባር ቀደምትነት የሚጠቀሱ አገራት ናቸው። በብሪክስ አገራትና በደቡብ ደቡብ ትብብር መድረክ ህንድና ኢትዮጵያ የጎላ ሚናን እየተጫወቱ የሚገኙ ሀገራት ናቸው።
የዛሬውን ኢትዮጵያንና ህንድን የተመለከተውን ወጌን- በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የፖለቲካ ሳይንስና የዓለም አቀፍ ግንኙነት መምህር/ፕሮፌሰር፤ በአንድ ወቅትም በህንድ የኢትዮጵያ አምባሳደር ሆነው ያገለገሉት አምባሳደር ዶ/ር ትዝታ ሙሉጌታ አባባል ለመቋጨት ወደድኹ፤
"የኢትዮጵያና የህንድ ግንኙነት በማይናወጽ ጠንካራ የታሪክ መሠረትና የእርስበርስ ትብብር ላይ የቆመ ነው፤"
የኢትዮጵያና የህንድ ግንኙነት ይለምልም!!
በተረፈ ወርቁ (ዲ/ን)
"... የጥንታዊት ታሪክና ገናና ሥልጣኔ ባለቤት፤ የአፍሪካና የጥቁር ሕዝብ ታላቅ የነጻነት ተጋድሎ ምልክት ከሆነች አገር- ኢትዮጵያ ይሄ የክብር ኒሻን ስለተበረከተልኝ ደስታዬ እጥፍ ድርብ ነው፤ በ1.4 ቢሊዮን በሚሆነው የአገሬ የህንድ ሕዝብ ስም ምስጋናዬን ለመግለጽ እወዳለሁኝ...፤"
በአገራችን ኢትዮጵያ ይፋዊ ጉብኝት በማድረግ ላይ የሚገኙት የህንዱ ጠቅላይ ሚ/ር ናኔድራ ሞዲ- በጠቅላይ ሚ/ር ዐብይ አሕመድ የኢትዮጵያ ከፍተኛ ኒሻን በተበረከተላቸው ጊዜ ከላይ በመግቢያዬ ላይ ከጠቀስኩት ንግግራቸው ባሻገር በንግግራቸው - ህንድና ህንዳውያን አገራችን ኢትዮጵያ በፋስሽት በተወረረች ወቅት ከጎናችን መቆማቸውን ታሪክ አጣቅስው ተናግረዋል።
ህንድ እና ህንዳውያን:- የኢትዮጵያ የቁርጥ ቀን ወዳጆች!!
የቅኝ ገዥዎችን ቅስም ካነካከተውና መላው አውሮፓንና ነጮችን በድንጋጤ እጃቸውን በአፋቸው ላይ እንዲጭኑ ያደረጋቸውን፤ አንፀባራቂውን የዐድዋውን ድል- ለመበቀል ፋሽስት ኢጣልያ ከ40 ዓመታት ዝግጅት በኋላ በአየርና በምድር የጦር መሳሪያ እስከ አፍንጫው ታጥቆና እንዲሁም በዓለም አቀፍ የሕግ የተከለከለ የመርዝ ቦምብ ሳይቀር ተሽክሞ ነበር የመጣው።
"... ኢትዮጵያንና ኢትዮጵያውያን በዓለም ፊት የሚኮሩበት ነጻነታችውና ሉዓላዊነታቸው በቅኝ ግዛት ቀምበር ስር እንዲወድቅና ኢትዮጵያውያን ዳግመኛ አንገታቸውን ቀና አድርገው እንዳይሄዱ ለአፍሪካና ለመላው ጥቁር ሕዝብ መቀጣጫ ሊሆኑ ይገባል!!" በሚል እብሪትና ትእቢት ፋስሽቱ ቤኒቶ ሞሶሎኒ የበቀልና የጭካኔ ሰይፉን በኢትዮጵያውያን ላይ መዘዘብን።
በዛ የመከራና የጭንቅ ዘመን ህንድና ህንዳውያን ከኢትዮጵያ ጋር ቆመዋል፤ በዓለም መድረክ ድምፅ ሆነውናል። ታሪክን ምስክር እናድርግ፤ በወቅቱ የህንድ ጠቅላይ ሚ/ር የነበሩት ጃኋራል ኔህሩ በህንድ ፓርላማ ባሰሙት ንግግራቸው እንዲህ ነበር ያሉት፤
"We in India can do nothing to help our brethren in distress in Ethiopia… But we can at least send them sympathy… in the hour of their trial. We stand with them today in their sorrow…" (quoted in Indian government records and MEA speeches).
"... ምንም እንኳን ለኢትዮጵያና ለኢትዮጵያውያን ለጊዜው ምንም ማድረግ ባንችልም- ለነጻነታቸው በሚያደርጉት ተጋድሎአቸው ከጎናቸው መሆናችን የሚገልጽ ልባዊ መልእክታችንን ልንልክላቸው እንወዳለን፤ በዓለም አቀፍ መድረክ ለኢትዮጵያውያን የፀረ-ፋሽስት እና የፀረ-ቅኝ ግዛት ተጋድሎ የጋራ ድምፅ እንሆናቸዋለን...፤"
ኢትዮጵያ እና ህንድ በቀደመው ዘመን
ጥንታዊት፤ የገናና ታሪክና የግዙፍ የሥልጣኔ ባለቤት የሆነችው አገራችን ኢትዮጵያ- እንደ አገራችን ሁሉ የሺህ ዘመናት ታሪክና የሥልጣኔ ባለቤት ከሆነችው ህንድ ጋር ለ2000 ሺህ ዓመታት በፊት በህንድ ውቅያኖስ እና በቀይ ባሕር አማካኝነት የአፍሪካን ድንበር የተሻገረ የንግድ ግንኙነት/Martime Trade እንደነበረን የታሪክ ድርሳናት የአርኪዮሎጂ ሳይንስ ግኝቶች ይመሰክራሉ።
ወጌን ፈር ለማስያዝ ይረዳኝ ዘንድ ከታሪክ ድርሳናት በጥቂቱ ላጣቅስ፤
Neville Chittick, የተባለ ምሁር፤ "Indian Relations with East Africa before the Arrival of the Portuguese" በሚል በጻፈው መጽሐፍ በህንድ በኩሻን ሥርወ-መንግሥት ዘመን መገበያያ የነበሩ የወርቅ ሳንቲሞች በአርኪዮሎጂ ጥናት በአክሱምና በደብረዳሞ መገኘታቸውን ተጽፏል። ይኸው ምሁር፤ የህንድ የጉፕታ ዘመነ መንግሥት አሻራ የሆኑ ቁሳቁሶች፤ የከበሩ ጌጣጌጦችና ጨሌዎች በጥንታዊቷ አክሱም ከተማና የኢትዮጵያ ወደብ በሆነችው አዶሊስ መገኘቱን አትቷል።
በተጨማሪም በኢትዮጵያ/በአክሱም ታሪክና ሥልጣኔ ላይ የተጻፉ በርካታ የታሪክ ድርሳናትና የጉዞ ማስታወሻዎች እንደሚጠቁሙት፤ አክሱማውያን የዝሆን ጥርስ፣ ወርቅ፣ ዕንቁ፣ ሃርና የከበሩ ማዕድናትን... ወዘተ. በቀይ ባሕርና በህንድ ውቅያኖስ አማካኝነት ከህንድና ከመካከለኛው ምሥራቅ አጋራት ጋር የንግድ ልውውጥ ያደርጉ ነበር።
የግሪክ የኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን መነኩሴና ተጓዥ የነበሩት አባ ኮስሞስ ኢንዲክሎፕተስ፤ "the Periplus of Eritrean Sea" በሚል አርእስት ከ 1500 ዓመታት ገደማ በፊት በጻፉት የጉዞ ማስታወሻቸው፤
"... ኢትዮጵያውያን/አክሱማውያን በጥንት ዘመን በቀይ ባሕር በኩል- ከመካከለኛው ምሥራቅ፣ ከዐረቢያ፣ ከቻይና ከህንድ ጋር የጠበቀ የባሕር ላይ የንግድ ግንኙነት እንደነበርን፤" ጽፈዋል።
እንደ ማጠቃለያ፤
የህንድና የኢትዮጵያ ግንኙነት ሺሕ ዘመንን የተሻገረ ጠንካራ የታሪክና የሥልጣኔን እሤቶችን የሚጋራ ነው። በግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ዘመነ መንግሥት የኢትዮጵያና የህንድ ዲፕሎማሲ ግንኙነት ጠንካራ መሠረትን ይዞ ተጀመረ። በደርግም ሆነ በዘመነ ኢሕአዴግ መንግሥታት ቢቀያየሩም የሁለቱ አገራት ግንኙነት ተጠናክሮ እንደቀጠለ ነው።
ኢትዮጵያና ህንድ በትምህርት፣ በጤና፣ በግብርና፣ በኢንቨስትመንት፣ በቴክኖሎጂ... ወዘተ. ረገድ የጠበቀ ትስስር አላቸው። በዓለም ዙሪያ በሰላም ማስከበር ዘመቻ ሁለቱ አገራት- ኢትዮጵያና ህንድ በግንባር ቀደምትነት የሚጠቀሱ አገራት ናቸው። በብሪክስ አገራትና በደቡብ ደቡብ ትብብር መድረክ ህንድና ኢትዮጵያ የጎላ ሚናን እየተጫወቱ የሚገኙ ሀገራት ናቸው።
የዛሬውን ኢትዮጵያንና ህንድን የተመለከተውን ወጌን- በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የፖለቲካ ሳይንስና የዓለም አቀፍ ግንኙነት መምህር/ፕሮፌሰር፤ በአንድ ወቅትም በህንድ የኢትዮጵያ አምባሳደር ሆነው ያገለገሉት አምባሳደር ዶ/ር ትዝታ ሙሉጌታ አባባል ለመቋጨት ወደድኹ፤
"የኢትዮጵያና የህንድ ግንኙነት በማይናወጽ ጠንካራ የታሪክ መሠረትና የእርስበርስ ትብብር ላይ የቆመ ነው፤"
የኢትዮጵያና የህንድ ግንኙነት ይለምልም!!
9 months ago
ግብፅ በጅቡቲ አዲስ ወደብ እና የሎጂስቲክስ ማዕከላትን ልትገነባ ነው
ለኢትዮጵያ ዓለም አቀፍ ንግድ መተላለፊያ በሆነችው ጅቡቲ ውስጥ ግብፅ ትልቅ የኢንቨስትመንት እንቅስቃሴ ልታደርግ መሆኑን አስታወቀች። ይህም ግብፅ አዲስ የወደብ እና የሎጂስቲክስ መገልገያዎችን ለመገንባት በሚያስችላት የትብብር ስምምነት ላይ ለመድረስ ተቃርባለች።
በግብፅ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር የሚመራ ከፍተኛ የልዑካን ቡድን በቅርቡ ወደ ጅቡቲ በሚያደርገው ይፋዊ ጉብኝት ወቅት ስምምነቱ ይጠናቀቃል ተብሎ እንደሚጠበቅ ካፒታል ያገኘው መረጃ ያመለክታል።
የትብብሩ መሠረት የተጣለው በኅዳር 3 ቀን 2025 ዓ.ም በግብፅ ልዑካን እና በጅቡቲ ወደቦች እና ነፃ ቀጠና ባለስልጣን ሊቀመንበር አቡበከር ኦማር ሃዲ መካከል በተደረገ ስብሰባ ነው። በዚህ የኢንዱስትሪ ልማት ላይ የግብጽ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ካመል ኤል-ዋዚር በቅርቡ የሚያደርጉት ጉብኝት ለስምምነቱ የመጨረሻ ፊርማ እንደሚሆን ተጠቁሟል።
ይህ ሰፊ ፕሮጀክት ጅቡቲ በምሥራቅ አፍሪካ ያላትን የንግድ ማዕከልነት ሚና ከፍ የሚያደርጉ ቁልፍ መሠረተ ልማቶችን ያካትታል ተብሏል።
ይህ ኢንቨስትመንት የሚከናወነው ጎረቤት የሆነችው ኢትዮጵያ ኤርትራ ነፃነቷን ከወሰደች ከሦስት አስርት ዓመታት በላይ በኋላ ቀጥተኛ የባህር በር ማግኘት ሳትችል በመቆየቷ ምክንያት ወደ ባሕር ቀጥተኛ መዳረሻዋን ለማስመለስ በምትጥርበት ወሳኝ ወቅት ነው።Egypt to build new port, logistics facilities in Djibouti - Capital NewspaperEgypt is set to participate in the construction of new port and logistics facilities in Djibouti, a crucial hub for Ethiopian international trade. This initiative is expected to be finalized during an upcoming visit by Egypt’s Deputy Prime Minister to Djibouti…
ለኢትዮጵያ ዓለም አቀፍ ንግድ መተላለፊያ በሆነችው ጅቡቲ ውስጥ ግብፅ ትልቅ የኢንቨስትመንት እንቅስቃሴ ልታደርግ መሆኑን አስታወቀች። ይህም ግብፅ አዲስ የወደብ እና የሎጂስቲክስ መገልገያዎችን ለመገንባት በሚያስችላት የትብብር ስምምነት ላይ ለመድረስ ተቃርባለች።
በግብፅ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር የሚመራ ከፍተኛ የልዑካን ቡድን በቅርቡ ወደ ጅቡቲ በሚያደርገው ይፋዊ ጉብኝት ወቅት ስምምነቱ ይጠናቀቃል ተብሎ እንደሚጠበቅ ካፒታል ያገኘው መረጃ ያመለክታል።
የትብብሩ መሠረት የተጣለው በኅዳር 3 ቀን 2025 ዓ.ም በግብፅ ልዑካን እና በጅቡቲ ወደቦች እና ነፃ ቀጠና ባለስልጣን ሊቀመንበር አቡበከር ኦማር ሃዲ መካከል በተደረገ ስብሰባ ነው። በዚህ የኢንዱስትሪ ልማት ላይ የግብጽ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ካመል ኤል-ዋዚር በቅርቡ የሚያደርጉት ጉብኝት ለስምምነቱ የመጨረሻ ፊርማ እንደሚሆን ተጠቁሟል።
ይህ ሰፊ ፕሮጀክት ጅቡቲ በምሥራቅ አፍሪካ ያላትን የንግድ ማዕከልነት ሚና ከፍ የሚያደርጉ ቁልፍ መሠረተ ልማቶችን ያካትታል ተብሏል።
ይህ ኢንቨስትመንት የሚከናወነው ጎረቤት የሆነችው ኢትዮጵያ ኤርትራ ነፃነቷን ከወሰደች ከሦስት አስርት ዓመታት በላይ በኋላ ቀጥተኛ የባህር በር ማግኘት ሳትችል በመቆየቷ ምክንያት ወደ ባሕር ቀጥተኛ መዳረሻዋን ለማስመለስ በምትጥርበት ወሳኝ ወቅት ነው።Egypt to build new port, logistics facilities in Djibouti - Capital NewspaperEgypt is set to participate in the construction of new port and logistics facilities in Djibouti, a crucial hub for Ethiopian international trade. This initiative is expected to be finalized during an upcoming visit by Egypt’s Deputy Prime Minister to Djibouti…
Sponsored by
Surafel
Test AD
This is the Description.
9 months ago
ግለሰብ እና ብሔራዊ ጥቅም...
(የሀብታሙ ደባሱ አዲሱ የግል ሀሳብ)
#ethiopia | እውቁ የፖለቲካ ሳይንቲስት እና የአለምአቀፍ ግንኙነት ሊቃውንት ጆሴፍ ፍራንከል "International Relations in a Changing World " በሚለው መጽሐፉ እና በአጠቃላይ፣ይህ ርዕስ በዓለም አቀፍ ግንኙነት ጥናት (International Relations) ትምህርት መስክ በሁሉም ህልዬቶች ከመጀመሪያው የንድፈ-ሀሳብ ትንተና "የብሔራዊ ጥቅምን (National Interest ) ጉዳይ በሚገባ ያስረዳል።
ብሔራዊ ጥቅም በአንድ ሉዓላዊ ሀገር መንግስት ዘላቂነት ባለው መልኩ ሊያሳካቸው የሚፈልጋቸው ዋና ዋና ግቦች፣ዓላማዎች እና ፍላጎቶች ድምር ውጤት ነው።እነዚህ ፍላጎቶች የሀገሪቱን ህልውና፣ደህንነት ፣ልማትና እና ብልጽግን ለማረጋገጥ ወሳኝ ናቸው።
ብሔራዊ ጥቅምን የሚወስኑት መሠረታዊ ነገሮች ደህንነት እና ሕልውና (Survival and Security) የግዛት ሉዓላዊነት እና አንድነት (Sovereignty and Territorial Integrity) የሀገሪቱን ድንበሮች ማስጠበቅ እና የውስጥ አስተዳደር በውጭ ጣልቃ ገብነት አለመወሰኑን ማረጋገጥ በጥብቅ መከታተል እና የፀጥታ እና የደህንነት ተቋማትን የመከላከያ፣ደህነት ዘርፍን ማዘመን እና ዘመናዊነቱን ማጠናከርንም ይጨምራል።ይህ ሂደት የዜጎች ሰላም አስተማማኝነት የሀገሪቱን ዜጎች ከውስጥም ሆነ ከውጭ አደጋዎች መጠበቅ ያጠቃልላል ።
ብልጽግና እና ደኅንነት (Prosperity and Welfare) ኢኮኖሚያዊ ልማት፤የዜጎችን ኑሮ ማሻሻል፣ድህነትን መቀነስ፣ዘላቂና ሁሉን ያካተተ ዕድገት በተለያዩ ዘርፎች ማስመዝገብ እና በበቂ ሁኔታ የውጭ እና አለምአቀፍ ንግድ (Foreign Trade)ፍላጎቶችን ሚዛናዊነት በመጠበቅ ለሀገር ብሔራዊ ልማት ግቦች የሚረዱ የኢኮኖሚ ምንጮችንና መውጫዎችን ማረጋገጥ (እንደ ወደብና የትራንስፖርት መስመሮች፣የየብስ እና የአየር ትራንስፖርትን ይጨምራል)።
በተጨማሪም ክብርና እሴቶች (Prestige and Values) በዓለም አቀፍ ደረጃ የሀገርን ክብርና ሞራል ከፍ ማድረግ ሲሆን በሕገ-መንግስቱ የተደነገጉ እሴቶችንና መርሆችን ማስጠበቅ (እንደ ሕብረ-ብሔራዊ አንድነት፣ዲሞክራሲ፣መልካም አስተዳደር ብልጽግና መሰል የታሪክ፣የዲፕሎማሲ ግንኙነት ከትውልድ ወደ ትውልድ ማፅናት)ይሆናል።
እንደ መውጫ :-
በየትኛውም የአለም ክፍል የሚገኝ የሀገር እና ህዝብ የብሔራዊ ጥቅምን ጉዳይ በጋራና ትብብር በአንድነት ይሰራል።ይህ ማለት"የፖለቲካ ሀሳብ ልዩነት" (Political Differences) በግለሰቦች፣በቡድኖች ወይም በአካባቢዎች መካከል ባሉ የፖለቲካ እምነቶች፣አስተሳሰቦች (Ideologies) እና ስርዓቶች ውስጥ የሚታዩ ልዩነቶች ቢኖሩም የአገር ብሔራዊ ጥቅም ጉዳይ ውስብስብ የሆነውን የፖለቲካ ልዩነት (Political Difference) እና የፖለቲካ አለመግባባት (Political Disagreement) ወደ ጎን በመተው ለዘላቂ ጥቅም ይሰራሉ።
ለኢትዮጵያ ብሔራዊ ጥቅም መሳካት የድርሻዬን እወጣለሁ !
#ethiopia 🇪🇹
(የሀብታሙ ደባሱ አዲሱ የግል ሀሳብ)
#ethiopia | እውቁ የፖለቲካ ሳይንቲስት እና የአለምአቀፍ ግንኙነት ሊቃውንት ጆሴፍ ፍራንከል "International Relations in a Changing World " በሚለው መጽሐፉ እና በአጠቃላይ፣ይህ ርዕስ በዓለም አቀፍ ግንኙነት ጥናት (International Relations) ትምህርት መስክ በሁሉም ህልዬቶች ከመጀመሪያው የንድፈ-ሀሳብ ትንተና "የብሔራዊ ጥቅምን (National Interest ) ጉዳይ በሚገባ ያስረዳል።
ብሔራዊ ጥቅም በአንድ ሉዓላዊ ሀገር መንግስት ዘላቂነት ባለው መልኩ ሊያሳካቸው የሚፈልጋቸው ዋና ዋና ግቦች፣ዓላማዎች እና ፍላጎቶች ድምር ውጤት ነው።እነዚህ ፍላጎቶች የሀገሪቱን ህልውና፣ደህንነት ፣ልማትና እና ብልጽግን ለማረጋገጥ ወሳኝ ናቸው።
ብሔራዊ ጥቅምን የሚወስኑት መሠረታዊ ነገሮች ደህንነት እና ሕልውና (Survival and Security) የግዛት ሉዓላዊነት እና አንድነት (Sovereignty and Territorial Integrity) የሀገሪቱን ድንበሮች ማስጠበቅ እና የውስጥ አስተዳደር በውጭ ጣልቃ ገብነት አለመወሰኑን ማረጋገጥ በጥብቅ መከታተል እና የፀጥታ እና የደህንነት ተቋማትን የመከላከያ፣ደህነት ዘርፍን ማዘመን እና ዘመናዊነቱን ማጠናከርንም ይጨምራል።ይህ ሂደት የዜጎች ሰላም አስተማማኝነት የሀገሪቱን ዜጎች ከውስጥም ሆነ ከውጭ አደጋዎች መጠበቅ ያጠቃልላል ።
ብልጽግና እና ደኅንነት (Prosperity and Welfare) ኢኮኖሚያዊ ልማት፤የዜጎችን ኑሮ ማሻሻል፣ድህነትን መቀነስ፣ዘላቂና ሁሉን ያካተተ ዕድገት በተለያዩ ዘርፎች ማስመዝገብ እና በበቂ ሁኔታ የውጭ እና አለምአቀፍ ንግድ (Foreign Trade)ፍላጎቶችን ሚዛናዊነት በመጠበቅ ለሀገር ብሔራዊ ልማት ግቦች የሚረዱ የኢኮኖሚ ምንጮችንና መውጫዎችን ማረጋገጥ (እንደ ወደብና የትራንስፖርት መስመሮች፣የየብስ እና የአየር ትራንስፖርትን ይጨምራል)።
በተጨማሪም ክብርና እሴቶች (Prestige and Values) በዓለም አቀፍ ደረጃ የሀገርን ክብርና ሞራል ከፍ ማድረግ ሲሆን በሕገ-መንግስቱ የተደነገጉ እሴቶችንና መርሆችን ማስጠበቅ (እንደ ሕብረ-ብሔራዊ አንድነት፣ዲሞክራሲ፣መልካም አስተዳደር ብልጽግና መሰል የታሪክ፣የዲፕሎማሲ ግንኙነት ከትውልድ ወደ ትውልድ ማፅናት)ይሆናል።
እንደ መውጫ :-
በየትኛውም የአለም ክፍል የሚገኝ የሀገር እና ህዝብ የብሔራዊ ጥቅምን ጉዳይ በጋራና ትብብር በአንድነት ይሰራል።ይህ ማለት"የፖለቲካ ሀሳብ ልዩነት" (Political Differences) በግለሰቦች፣በቡድኖች ወይም በአካባቢዎች መካከል ባሉ የፖለቲካ እምነቶች፣አስተሳሰቦች (Ideologies) እና ስርዓቶች ውስጥ የሚታዩ ልዩነቶች ቢኖሩም የአገር ብሔራዊ ጥቅም ጉዳይ ውስብስብ የሆነውን የፖለቲካ ልዩነት (Political Difference) እና የፖለቲካ አለመግባባት (Political Disagreement) ወደ ጎን በመተው ለዘላቂ ጥቅም ይሰራሉ።
ለኢትዮጵያ ብሔራዊ ጥቅም መሳካት የድርሻዬን እወጣለሁ !
#ethiopia 🇪🇹
12 months ago
ሳትማሩ ‘ባለሙያ ነን’ አትበሉ
ገንዘብ ለማግኘት ብላችሁ የወላጆችን ሸክም አታክብዱ
መቼም በጣም ደፋር ሰዎች የሞሉበት ሃገር ላይ ነን ያለነው፡፡ አንድ 'ማህበራዊ ቀዳዳ’ ሲገኝ ለመክበር ስንል በሱ በኩል ‘ያለሳይዛችን’ ለማለፍ ስንታገል ቀዳዳውን የምናሰፋ ሰዎች ነን፡፡
ይህንን ጽሁፍ እንደክፍል ሁለት ውሰዱት፡፡ በክፍል አንድ ላይ እንደነገርኳችሁ ኦቲዝም ለኢትዮጵያውያን ወላጆች በጣም ውድ ችግር ነው፡፡ እንኳን ለወጣል የሃገራቸውን ኦቲዝምን ማህበረሰብ ጫና ለተሸከሙ እንደእንግሊዝ እና አሜሪካ ላሉ መንግስታትም ኦቲዝም በየዓመቱ ቢሊዮን ዶላሮችን የሚያስወጣ ብሄራዊ ችግር ሆኗል፡፡
እንደኛ ባለ መቆም ቀርቶ ዳዴ ማለት ባቃተው ሃገር ላይ ደግሞ የችግሩን ጥነት ማሰብ ራሱ ያደክማል፡፡ በዚህ ውድነት ላይ አላግባብ መነገድ ነው እንግዲህ ዋናው ሃጢአት፡፡
በሃገራችን ከኦቲዝምና ተያያዠ የዐዕምሮ ዕድገት ስርዓት መዛባት ጋር የተያያዙ ማህበራዊ ችግሮች በዝተዋል፡፡ ያንን ተከትሎ ምርመራና ልየታን ጨምሮ የቋንቋና ንግግር ፤ የባህሪ ማረቅ (ABA) ፣ የተግባቦትና የክወና ክህሎትቴራፒ የሚሰጡ ባለሙያዎችን የመጠቀም ፍላጎትም በጣም ጨምሯል፡፡
ከዚህ የፍላጎት ዕድገት ጋር ተያይዞም 'ባለሙያ ነን' የሚሉ ሰዎች እዚህም እዚያም እንደአሸን እየፈሉ ነው፡፡ከነዚህ መካከል ስራውን ለመስራት ትምህርቱም፣ ልምዱም፣ ብቃቱም ያላቸው ባለሙያዎች ቢኖሩም ከነርሱ በእጥፍ የሚበዙት ግን ለዚህ የሚያበቃ ምንም ብቃት የላቸውም፡፡
ቲክቶክ ላይ መድረክ አገኘን ብለው “ኦቲዝምን እንመረምራለን፣ የንግግር ፣ የክዋኔ፣ የተግባቦት፣ የማህበራዊ ክህሎት ቴራፒ እንሰጣለን” እያሉ ራሳቸውን በድፍረት ሲያስተዋውቁ የሚውሉ አሸን ናቸው፡፡ ያንን አይቶ የተጎዳ ልጁን ይዞ የሚጎርፍላቸውን ወላጅ በውድ ዋጋ ቆዳውን እንደበግ ገፍፈው ያለውጤት የሚሸኙና የብዙሃኑን ኪስ የሚያራቁቱ ‘የልምድ አዋላጆች’ በርክተዋል፡፡
በድፍረት የማሰልጠኛ ማኑዋል የሚያዘጋጁ፣ “በኦቲዝም ‘ቴራፒስትነት’ አሰልጥነን ስራ እናስቀጥራለን” የሚል ማስታወቂያ ሰርተው ፣ሰርተፍኬት ሰጥተው የእነዚህን ህጻናትን ዕድሜ በነርሱ የለብለብ ሰልጣኞች እጅ ላይ የሚጥሉ ራስወዳድ ሰዎች ብዙ ናቸው፡፡
ሃሜት አይደለም የማወራው ፣ ምናልባት ይህንን አንብበው የሚሰሩት ስራ ተገቢ አለመሆኑን ቆም ብለው ቢያስቡ እድል ለመስጠት እንጂ አስፈላጊ ሲሆን በስም ልዘረዝራቸው እችላለሁ፡፡
መቼም የትኛውም ቢዝነስ የሚፈጠረው አንድ ችግር ለመፍታትና ገቢ ለማግኘት ነው፡፡ አገልግሎት ፈላጊ ሲኖር አገልግሎት ሰጪ በዚያው መጠን መፈጠሩ የሚበረታታ ነው፡፡ ነገር ግን ለነዚህ ልዩ ፍላጎት ያላቸው ልጆች አገልግሎት እንሰጣለን የሚሉት እውን ባለሙያዎች ናቸወይ?...
እየተሰጠ ያለውና ከፍተኛ ገንዘብ የሚጠየቅበት ‘አገልግሎትስ’ በርግጥም ልጆቹን የሚጠቅም ነወይ? ብሎ መጠየቅ ያስፈልጋል፡፡
እየታዘብኩት "ሳያውቁ የመስራት፣ ሳይማሩ የማስተማር" ጎጂና አደገኛ 'የቢዝነስ መረብ' በጣም የሚያሳስበኝም ለዚህ ነው፡፡
ይህ 'ኦቲዝምን ቢዝነስ የማድረግ' ተግባር ወላጆችን ለአላስፈላጊ ወጪና ልፋት ፣ ወርቃማ የሆነውን የኦቲዝም ልጆችን ለጋ እድሜ ደግሞ ለመሻሻል በማይጠቅማቸው 'መግባት መውጣት' አዙሪት ውስጥ እየከተተ ነው፡፡
በባለሙያ ቢታገዝ ፍሬ ሊገኝበት የሚችለውን ኦቲዝም ለተግባር የማይበቃ ዕውቀት የያዙ “ኦቲዝም ላይ እንሰራለን” የሚሉ ሰዎች ውጤት አልባ እያደረጉት ነው፡፡ የብዙሃን ወላጆችን እና የኦቲዝም ልጆችን ተስፋም እያጠወለጉት ነው፡፡
እዚህ ጋር መንግስትን እጠራለሁ!!
እንዳለመታደል ሆኖ በሃገራችን እንደ ኦቲዝም እና ሌሎች ከዐዕምሮ ዕድገት ስርዓት መዛባት ጋር የተያያዙ ኹኔታዎች ላይ ጥርት ያለ ፖሊሲ፡ መርህ ወይም መመሪያ የለም፡፡ ጤና ሚኒስቴር በዚህ አሳሳቢ ጉዳይ ላይ አንዳችም እንቅስቃሴ ሲያደርግ አይታይም ፡፡
ማን ምርመራ ማካሄድ እንደሚችል ፣ ማን የባህሪ፣ የክዋኔ ፣ የቋንቋና ንግግር፣ የማህበራዊ ተራክቦ ወዘተ ህክምና(ቴራፒ) የመስጠት ብቃት እንዳለው ፣ ማን የኦቲዝም የምግብ ዕቅድ (Diet plan) ማውጣትና ማዘዝ እንደሚችል ወዘተ የሚደነግግ መመሪያ የለም፡፡
በኦቲዝምና ተዛማጅ የዐዕምሮ እድገት ጉዳዮች ላይ ለመስራት ምን ዓይነት ስልጠናና የትምህርት ዝግጅት ፣ የስንት ጊዜ የተግባር ልምምድ እንደሚያስፈልግ የተቀመጠ መመሪያም የለም፡፡
ምርመራና ቴራፒ የሚሰጥባቸው ተቋማት ለዚህ ስራ ማሟላት በሚገባቸው መሰረታዊ ግብዓቶችና መሰረተ ልማቶች ላይም ይህ ነው ተብሎ የተቀመጠ መስፈርትም የለም፡፡ ዝም ብሎ ዴይኬር በሚቋቋምበት መስፈርት ነው የሚፈቀደው፡፡ ከጤና ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት ባለው በዚህ ዘርፍ ላይ ለመስራት በርካታ መመዘኛዎች ያስፈልጉ ነበር፡፡
በኦቲዝም ላይ እየሰሩ ላሉ ሃኪሞችም ቢሆን ከጤና ሚኒስቴርም ይሁን ከሌሎች መንግስታዊ አካላት የተሰጠ ፍቃድ ስለመኖሩ እጠራጠራለሁ፡፡ ለቴራፒስቶችም ቢሆን (ቀጥታ ከጤና ኹኔታ ጋር የሚያያዝ ስራ ስለሚሰሩ) የሙያና የስራ ፍቃድ እንደሚያስፈልግ አልታሰበበትም፡፡
በዚህ ሳቢያ ኢትዮጵያ ውስጥ ኦቲዝም ‘እችላለሁ’ ያለ ሁሉ እየተነሳ “ቢዝነስ’ የሚሰራበት ‘ያልተበላ የንግድ ዘርፍ’ (Lucrative Business) እየሆነ መጥቷል፡፡ ይህ ደግሞ በኢትዮጵያ ውስጥ ላሉ ቁጥራቸው ከሚሊዮኖች ለሚበልጥ ከኦቲዝም ጋር ለሚኖሩ ልጆች፣ ወጣቶችና ወላጆቻቸው እጅግ ተስፋ አስቆራጭና አሳሳቢ ተግባር ነው፡፡
ዛሬ ኮተቤ ሜትሮፖሊታን ዩኒቨርሲቲን እና አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲን ጨምሮ በሃገር ውስጥና በውጭ ሃገር በልዩ ፍላጎት ትምህርት (Special need Education) እና በንግግርና ቋንቋ ህክምና (Speech-language pathology) ዘርፎች በሁለተኛ ዲግሪ ጭምር ትምህርት ይሰጣል፡፡ የመጀመሪያ ትምህርታቸው ስነልቡና እና ስነዐዕምሮ ላይ የሆኑ የልዩ ፍላጎት ባለሙያዎች ይህንን ትምህርት ሲጨምሩበት ብቃት ያላቸው ባለሙያዎች ይወጣቸዋል ፡፡
ችግሩ ግን አሁን በስራ ላይ ያሉት ‘ቴራፒስቶች’ የት ተምረው ቴራፒስት ሆኑ? ‘የልዩ ፍላጎት ማሰልጠኛ’ ከፈትን የሚሉትስ ምን ያህሉ በዚህ መደበኛ የትምህርትና ስልጠና ሂደት አልፈዋል?" ብለን ብንጠይቅ መልሱ አሳዛኝ ነው፡፡
በየሰፈሩ ‘የንግግር፣ የባህሪ ምናምን ቴራፒ እንሰጣለን’ ብለው ቢሮ የከፈቱ ፣ ከጨነቀው ወላጅ ላይ በሰዓት ከፍተኛ ገንዘብ እየተቀበሉ የሚመዘብሩ ግለሰቦችንስ ማን ፍቃድ ሰጥቷቸው ነው ወደዚህ ስራ የገቡት ? ማንም! ምክንያቱም ፍቃድ ሰጪም ነሺም አካል የለማ!!
የቅድመመደበኛ ወይም አንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች ሆነው ሳለ ‘የልዩ ፍላጎት አካቶ ትምህርት እንሰጣለን’ በማለት እንደኦቲዝም ያለ ከዐዕምሮ ዕድገት ጋር የተያያዘ ጉዳይ ያላቸውን ህጻናት ከመደበኞቹ ጋር አንድ ላይ አጅለው የሚያስተምሩና የወላጅ ትከሻን የሚያደቅቅ ገንዘብ በየወሩ የሚቀበሉ ትምህርት ቤቶችስ “በምን መለኪያና የቁጥጥር ስርዓት አልፈው ነው ይህንን ‘ንግድ’ የሚያከናውኑት ?” የሚለውም እስካሁን ያልተመለሰ ጥያቄ ሆኖ ቀጥሏል፡፡
ስለዚህ እንደኔ እንደኔ መንግስት በዚህ ማህበራዊ ችግር ውስጥ በአስቸኳይ እጁን ማስገባት አለበት፡፡ የግል አገልግሎት ሰጪዎችን ፍቃድ አሰጣጥና ቁጥጥር ላይ አስገዳጅ መመሪያ ማውጣት አለበት፡፡
ለውሣኔም ለተግባርም መነሻ ስለሚሆን የኦቲዝም ስርጭት መጠን ( prevalence rate) ማሳያ ብሔራዊ መረጃ (National Data) አስጠንቶ ይያዝ ።
ማሰልጠኛዎችን መክፈት አለበት፣ እነዚህ ልጆች አግባብ ያለው አገልግሎት ማግኘት የሚችሉባቸውን ማዕከላት መክፈት በመንግስት ትምህርት ቤቶች ግቢ ውስጥ በተጓዳኝ ዘርፍ ማደራጀት አለበት፡፡
በአጠቃላይ ልጆቹ ዜጎች ናቸውና ከሌሎች ልጆች እኩል የመማርና አገለግሎት የማግኘት መብታቸውን ማስከበር አለበት፡፡ መንግስት ካልገባበት ይህ ልምምድ ሰፍቶ ነገ ወላጅንም፣ ማህበረሰቡንም ሃገርን ዋጋ እንዳያስከፍላት እሰጋለሁ፡፡
በነገራችን ላይ!
ከነዚህ የኦቲዝም ልጆች መካከል እኮ ልዩ IQ የታደሉ እነ ኤይንስታይን አሉ፣ እነሜሲ አሉ፣ እነዳቬንቺ አሉ፣ እነሞዛርት አሉ፣ እነስቲቭ ጆብስ አሉ፣ እነኤሎን መስክ አሉ፣ እነቢል ጌትስ አሉ…. ምቹ ሁኔታ ሲያገኙ አለምን የሚለውጡ ብሩህና ስማርት ልጆች ባሉበት ኦቲዝም ላይ መንግስት ዝምታውን ሊሰብር፡ ትርጉም ያለው እንቅስቃሴም ማድረግ አለበት ባይ ነኝ፡፡
ግድ የላችሁም! ነገ ሃገርን የሚጠቅማት ሰው ከነዚህ መካከል ይወጣል፡፡
Ministry of Education EthiopiaMMinistry of Health,EthiopiaMMayor Office of Addis AbabaAAddis Ababa Education BureauAAddis Ababa Trade Bureauየየሴቶችና ማህበራዊ ጉዳይ ሚኒስቴር Ministry of Women and Social Affairs@followers@highlight
ገንዘብ ለማግኘት ብላችሁ የወላጆችን ሸክም አታክብዱ
መቼም በጣም ደፋር ሰዎች የሞሉበት ሃገር ላይ ነን ያለነው፡፡ አንድ 'ማህበራዊ ቀዳዳ’ ሲገኝ ለመክበር ስንል በሱ በኩል ‘ያለሳይዛችን’ ለማለፍ ስንታገል ቀዳዳውን የምናሰፋ ሰዎች ነን፡፡
ይህንን ጽሁፍ እንደክፍል ሁለት ውሰዱት፡፡ በክፍል አንድ ላይ እንደነገርኳችሁ ኦቲዝም ለኢትዮጵያውያን ወላጆች በጣም ውድ ችግር ነው፡፡ እንኳን ለወጣል የሃገራቸውን ኦቲዝምን ማህበረሰብ ጫና ለተሸከሙ እንደእንግሊዝ እና አሜሪካ ላሉ መንግስታትም ኦቲዝም በየዓመቱ ቢሊዮን ዶላሮችን የሚያስወጣ ብሄራዊ ችግር ሆኗል፡፡
እንደኛ ባለ መቆም ቀርቶ ዳዴ ማለት ባቃተው ሃገር ላይ ደግሞ የችግሩን ጥነት ማሰብ ራሱ ያደክማል፡፡ በዚህ ውድነት ላይ አላግባብ መነገድ ነው እንግዲህ ዋናው ሃጢአት፡፡
በሃገራችን ከኦቲዝምና ተያያዠ የዐዕምሮ ዕድገት ስርዓት መዛባት ጋር የተያያዙ ማህበራዊ ችግሮች በዝተዋል፡፡ ያንን ተከትሎ ምርመራና ልየታን ጨምሮ የቋንቋና ንግግር ፤ የባህሪ ማረቅ (ABA) ፣ የተግባቦትና የክወና ክህሎትቴራፒ የሚሰጡ ባለሙያዎችን የመጠቀም ፍላጎትም በጣም ጨምሯል፡፡
ከዚህ የፍላጎት ዕድገት ጋር ተያይዞም 'ባለሙያ ነን' የሚሉ ሰዎች እዚህም እዚያም እንደአሸን እየፈሉ ነው፡፡ከነዚህ መካከል ስራውን ለመስራት ትምህርቱም፣ ልምዱም፣ ብቃቱም ያላቸው ባለሙያዎች ቢኖሩም ከነርሱ በእጥፍ የሚበዙት ግን ለዚህ የሚያበቃ ምንም ብቃት የላቸውም፡፡
ቲክቶክ ላይ መድረክ አገኘን ብለው “ኦቲዝምን እንመረምራለን፣ የንግግር ፣ የክዋኔ፣ የተግባቦት፣ የማህበራዊ ክህሎት ቴራፒ እንሰጣለን” እያሉ ራሳቸውን በድፍረት ሲያስተዋውቁ የሚውሉ አሸን ናቸው፡፡ ያንን አይቶ የተጎዳ ልጁን ይዞ የሚጎርፍላቸውን ወላጅ በውድ ዋጋ ቆዳውን እንደበግ ገፍፈው ያለውጤት የሚሸኙና የብዙሃኑን ኪስ የሚያራቁቱ ‘የልምድ አዋላጆች’ በርክተዋል፡፡
በድፍረት የማሰልጠኛ ማኑዋል የሚያዘጋጁ፣ “በኦቲዝም ‘ቴራፒስትነት’ አሰልጥነን ስራ እናስቀጥራለን” የሚል ማስታወቂያ ሰርተው ፣ሰርተፍኬት ሰጥተው የእነዚህን ህጻናትን ዕድሜ በነርሱ የለብለብ ሰልጣኞች እጅ ላይ የሚጥሉ ራስወዳድ ሰዎች ብዙ ናቸው፡፡
ሃሜት አይደለም የማወራው ፣ ምናልባት ይህንን አንብበው የሚሰሩት ስራ ተገቢ አለመሆኑን ቆም ብለው ቢያስቡ እድል ለመስጠት እንጂ አስፈላጊ ሲሆን በስም ልዘረዝራቸው እችላለሁ፡፡
መቼም የትኛውም ቢዝነስ የሚፈጠረው አንድ ችግር ለመፍታትና ገቢ ለማግኘት ነው፡፡ አገልግሎት ፈላጊ ሲኖር አገልግሎት ሰጪ በዚያው መጠን መፈጠሩ የሚበረታታ ነው፡፡ ነገር ግን ለነዚህ ልዩ ፍላጎት ያላቸው ልጆች አገልግሎት እንሰጣለን የሚሉት እውን ባለሙያዎች ናቸወይ?...
እየተሰጠ ያለውና ከፍተኛ ገንዘብ የሚጠየቅበት ‘አገልግሎትስ’ በርግጥም ልጆቹን የሚጠቅም ነወይ? ብሎ መጠየቅ ያስፈልጋል፡፡
እየታዘብኩት "ሳያውቁ የመስራት፣ ሳይማሩ የማስተማር" ጎጂና አደገኛ 'የቢዝነስ መረብ' በጣም የሚያሳስበኝም ለዚህ ነው፡፡
ይህ 'ኦቲዝምን ቢዝነስ የማድረግ' ተግባር ወላጆችን ለአላስፈላጊ ወጪና ልፋት ፣ ወርቃማ የሆነውን የኦቲዝም ልጆችን ለጋ እድሜ ደግሞ ለመሻሻል በማይጠቅማቸው 'መግባት መውጣት' አዙሪት ውስጥ እየከተተ ነው፡፡
በባለሙያ ቢታገዝ ፍሬ ሊገኝበት የሚችለውን ኦቲዝም ለተግባር የማይበቃ ዕውቀት የያዙ “ኦቲዝም ላይ እንሰራለን” የሚሉ ሰዎች ውጤት አልባ እያደረጉት ነው፡፡ የብዙሃን ወላጆችን እና የኦቲዝም ልጆችን ተስፋም እያጠወለጉት ነው፡፡
እዚህ ጋር መንግስትን እጠራለሁ!!
እንዳለመታደል ሆኖ በሃገራችን እንደ ኦቲዝም እና ሌሎች ከዐዕምሮ ዕድገት ስርዓት መዛባት ጋር የተያያዙ ኹኔታዎች ላይ ጥርት ያለ ፖሊሲ፡ መርህ ወይም መመሪያ የለም፡፡ ጤና ሚኒስቴር በዚህ አሳሳቢ ጉዳይ ላይ አንዳችም እንቅስቃሴ ሲያደርግ አይታይም ፡፡
ማን ምርመራ ማካሄድ እንደሚችል ፣ ማን የባህሪ፣ የክዋኔ ፣ የቋንቋና ንግግር፣ የማህበራዊ ተራክቦ ወዘተ ህክምና(ቴራፒ) የመስጠት ብቃት እንዳለው ፣ ማን የኦቲዝም የምግብ ዕቅድ (Diet plan) ማውጣትና ማዘዝ እንደሚችል ወዘተ የሚደነግግ መመሪያ የለም፡፡
በኦቲዝምና ተዛማጅ የዐዕምሮ እድገት ጉዳዮች ላይ ለመስራት ምን ዓይነት ስልጠናና የትምህርት ዝግጅት ፣ የስንት ጊዜ የተግባር ልምምድ እንደሚያስፈልግ የተቀመጠ መመሪያም የለም፡፡
ምርመራና ቴራፒ የሚሰጥባቸው ተቋማት ለዚህ ስራ ማሟላት በሚገባቸው መሰረታዊ ግብዓቶችና መሰረተ ልማቶች ላይም ይህ ነው ተብሎ የተቀመጠ መስፈርትም የለም፡፡ ዝም ብሎ ዴይኬር በሚቋቋምበት መስፈርት ነው የሚፈቀደው፡፡ ከጤና ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት ባለው በዚህ ዘርፍ ላይ ለመስራት በርካታ መመዘኛዎች ያስፈልጉ ነበር፡፡
በኦቲዝም ላይ እየሰሩ ላሉ ሃኪሞችም ቢሆን ከጤና ሚኒስቴርም ይሁን ከሌሎች መንግስታዊ አካላት የተሰጠ ፍቃድ ስለመኖሩ እጠራጠራለሁ፡፡ ለቴራፒስቶችም ቢሆን (ቀጥታ ከጤና ኹኔታ ጋር የሚያያዝ ስራ ስለሚሰሩ) የሙያና የስራ ፍቃድ እንደሚያስፈልግ አልታሰበበትም፡፡
በዚህ ሳቢያ ኢትዮጵያ ውስጥ ኦቲዝም ‘እችላለሁ’ ያለ ሁሉ እየተነሳ “ቢዝነስ’ የሚሰራበት ‘ያልተበላ የንግድ ዘርፍ’ (Lucrative Business) እየሆነ መጥቷል፡፡ ይህ ደግሞ በኢትዮጵያ ውስጥ ላሉ ቁጥራቸው ከሚሊዮኖች ለሚበልጥ ከኦቲዝም ጋር ለሚኖሩ ልጆች፣ ወጣቶችና ወላጆቻቸው እጅግ ተስፋ አስቆራጭና አሳሳቢ ተግባር ነው፡፡
ዛሬ ኮተቤ ሜትሮፖሊታን ዩኒቨርሲቲን እና አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲን ጨምሮ በሃገር ውስጥና በውጭ ሃገር በልዩ ፍላጎት ትምህርት (Special need Education) እና በንግግርና ቋንቋ ህክምና (Speech-language pathology) ዘርፎች በሁለተኛ ዲግሪ ጭምር ትምህርት ይሰጣል፡፡ የመጀመሪያ ትምህርታቸው ስነልቡና እና ስነዐዕምሮ ላይ የሆኑ የልዩ ፍላጎት ባለሙያዎች ይህንን ትምህርት ሲጨምሩበት ብቃት ያላቸው ባለሙያዎች ይወጣቸዋል ፡፡
ችግሩ ግን አሁን በስራ ላይ ያሉት ‘ቴራፒስቶች’ የት ተምረው ቴራፒስት ሆኑ? ‘የልዩ ፍላጎት ማሰልጠኛ’ ከፈትን የሚሉትስ ምን ያህሉ በዚህ መደበኛ የትምህርትና ስልጠና ሂደት አልፈዋል?" ብለን ብንጠይቅ መልሱ አሳዛኝ ነው፡፡
በየሰፈሩ ‘የንግግር፣ የባህሪ ምናምን ቴራፒ እንሰጣለን’ ብለው ቢሮ የከፈቱ ፣ ከጨነቀው ወላጅ ላይ በሰዓት ከፍተኛ ገንዘብ እየተቀበሉ የሚመዘብሩ ግለሰቦችንስ ማን ፍቃድ ሰጥቷቸው ነው ወደዚህ ስራ የገቡት ? ማንም! ምክንያቱም ፍቃድ ሰጪም ነሺም አካል የለማ!!
የቅድመመደበኛ ወይም አንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች ሆነው ሳለ ‘የልዩ ፍላጎት አካቶ ትምህርት እንሰጣለን’ በማለት እንደኦቲዝም ያለ ከዐዕምሮ ዕድገት ጋር የተያያዘ ጉዳይ ያላቸውን ህጻናት ከመደበኞቹ ጋር አንድ ላይ አጅለው የሚያስተምሩና የወላጅ ትከሻን የሚያደቅቅ ገንዘብ በየወሩ የሚቀበሉ ትምህርት ቤቶችስ “በምን መለኪያና የቁጥጥር ስርዓት አልፈው ነው ይህንን ‘ንግድ’ የሚያከናውኑት ?” የሚለውም እስካሁን ያልተመለሰ ጥያቄ ሆኖ ቀጥሏል፡፡
ስለዚህ እንደኔ እንደኔ መንግስት በዚህ ማህበራዊ ችግር ውስጥ በአስቸኳይ እጁን ማስገባት አለበት፡፡ የግል አገልግሎት ሰጪዎችን ፍቃድ አሰጣጥና ቁጥጥር ላይ አስገዳጅ መመሪያ ማውጣት አለበት፡፡
ለውሣኔም ለተግባርም መነሻ ስለሚሆን የኦቲዝም ስርጭት መጠን ( prevalence rate) ማሳያ ብሔራዊ መረጃ (National Data) አስጠንቶ ይያዝ ።
ማሰልጠኛዎችን መክፈት አለበት፣ እነዚህ ልጆች አግባብ ያለው አገልግሎት ማግኘት የሚችሉባቸውን ማዕከላት መክፈት በመንግስት ትምህርት ቤቶች ግቢ ውስጥ በተጓዳኝ ዘርፍ ማደራጀት አለበት፡፡
በአጠቃላይ ልጆቹ ዜጎች ናቸውና ከሌሎች ልጆች እኩል የመማርና አገለግሎት የማግኘት መብታቸውን ማስከበር አለበት፡፡ መንግስት ካልገባበት ይህ ልምምድ ሰፍቶ ነገ ወላጅንም፣ ማህበረሰቡንም ሃገርን ዋጋ እንዳያስከፍላት እሰጋለሁ፡፡
በነገራችን ላይ!
ከነዚህ የኦቲዝም ልጆች መካከል እኮ ልዩ IQ የታደሉ እነ ኤይንስታይን አሉ፣ እነሜሲ አሉ፣ እነዳቬንቺ አሉ፣ እነሞዛርት አሉ፣ እነስቲቭ ጆብስ አሉ፣ እነኤሎን መስክ አሉ፣ እነቢል ጌትስ አሉ…. ምቹ ሁኔታ ሲያገኙ አለምን የሚለውጡ ብሩህና ስማርት ልጆች ባሉበት ኦቲዝም ላይ መንግስት ዝምታውን ሊሰብር፡ ትርጉም ያለው እንቅስቃሴም ማድረግ አለበት ባይ ነኝ፡፡
ግድ የላችሁም! ነገ ሃገርን የሚጠቅማት ሰው ከነዚህ መካከል ይወጣል፡፡
Ministry of Education EthiopiaMMinistry of Health,EthiopiaMMayor Office of Addis AbabaAAddis Ababa Education BureauAAddis Ababa Trade Bureauየየሴቶችና ማህበራዊ ጉዳይ ሚኒስቴር Ministry of Women and Social Affairs@followers@highlight
1 year ago
የአፍሪካ ወጣቶች ህይወት የተሻለ ለማድረግ ጠንካራ የድጅታል መሰረተ ልማት መገንባት ይጠበቅብናል
ክቡር ተመስገን ጥሩነህ
የኢፌዴሪ ምክትል ጠቅላይ ሚንስትር
የኢትዮጵያ መንግስት ከአፍሪካ ህብረት፣ ከአፍሪካ ነፃ የንግድ ቀጠና ሴክተሪያት እና ከኤትሬድ (Ae Trade) በመተባበር ያዘጋጁት 3ኛው የአፍሪካ የሥራ ዕድል ፈጠራ ፎረም በአዲስ አበባ ከተማ መካሄድ ጀመረ።
በመድረኩ የኢፌዴሪ ምክትል ጠቅላይ ሚንስትር ተመስገን ጥሩነህ፣ የአፍሪካ ህብረት ሊቀመንበር ማህሙድ አሊ የሱፍ እና ከተለያዩ የአፍሪካ ሀገራት የተውጣጡ ሚኒስትሮች፣ ዲፕሎማቶች፣ የዘርፉ ምሁራን፣ ተመራማሪዎችና ሥራ ፈጠሪዎች እንዲሁም የዓለም አቀፍ ድርጅቶች ተወካዮች እየተሳተፉ ይገኛል፡፡
በመድረኩ ተገኝተው መልዕክት ያስተላለፉት የኢፌዴሪ ምክትል ጠቅላይ ሚንስትር ክቡር አቶ ተመስገን ጥሩነህ፤ ፎረሙ ከአፍሪካ የትስስር ሳምንት ጋር በማስተሳሰር የመላው አፍሪካውያን ኩራት በሆነው በአድዋ የድል በዓል መታሰቢያ ሙዚየም መካሄዱ እጅግ ልዩ ትርጉም ይሰጠዋል ብለዋል፡፡
አፍሪካ የበርካታ ወጣቶች ሀገር መሆኗን እንደ እድል በመጠቀም ወጣቶች ላይ ትኩረት አድርጎ መስራት እንደሚገባም ጠቁመዋል፡፡
ኢትዮጵያ በድጅታል ፋይናንስ፣ አነስተኛ እና መካከለኛ ኢንተርፕራይዞች እንዲሁም ዘመናዊ ግብርና ላይ በትኩረት እየሰራች ነው ያሉት ምክትል ጠቅላይ ሚንስትሩ አፍሪካ ለድጅታል የመሰረተ ልማት ዝርጋታ እና ለጠንካራ እሴት ሰንሰለትን ለተከተለ የግብርና ልማት ትኩረት ሰጥታ በመስራት በሂደቱ ሰፊ የሥራ ዕደል መፍጠር ይኖርባታል ብለዋል፡፡
ክቡር ተመስገን ጥሩነህ
የኢፌዴሪ ምክትል ጠቅላይ ሚንስትር
የኢትዮጵያ መንግስት ከአፍሪካ ህብረት፣ ከአፍሪካ ነፃ የንግድ ቀጠና ሴክተሪያት እና ከኤትሬድ (Ae Trade) በመተባበር ያዘጋጁት 3ኛው የአፍሪካ የሥራ ዕድል ፈጠራ ፎረም በአዲስ አበባ ከተማ መካሄድ ጀመረ።
በመድረኩ የኢፌዴሪ ምክትል ጠቅላይ ሚንስትር ተመስገን ጥሩነህ፣ የአፍሪካ ህብረት ሊቀመንበር ማህሙድ አሊ የሱፍ እና ከተለያዩ የአፍሪካ ሀገራት የተውጣጡ ሚኒስትሮች፣ ዲፕሎማቶች፣ የዘርፉ ምሁራን፣ ተመራማሪዎችና ሥራ ፈጠሪዎች እንዲሁም የዓለም አቀፍ ድርጅቶች ተወካዮች እየተሳተፉ ይገኛል፡፡
በመድረኩ ተገኝተው መልዕክት ያስተላለፉት የኢፌዴሪ ምክትል ጠቅላይ ሚንስትር ክቡር አቶ ተመስገን ጥሩነህ፤ ፎረሙ ከአፍሪካ የትስስር ሳምንት ጋር በማስተሳሰር የመላው አፍሪካውያን ኩራት በሆነው በአድዋ የድል በዓል መታሰቢያ ሙዚየም መካሄዱ እጅግ ልዩ ትርጉም ይሰጠዋል ብለዋል፡፡
አፍሪካ የበርካታ ወጣቶች ሀገር መሆኗን እንደ እድል በመጠቀም ወጣቶች ላይ ትኩረት አድርጎ መስራት እንደሚገባም ጠቁመዋል፡፡
ኢትዮጵያ በድጅታል ፋይናንስ፣ አነስተኛ እና መካከለኛ ኢንተርፕራይዞች እንዲሁም ዘመናዊ ግብርና ላይ በትኩረት እየሰራች ነው ያሉት ምክትል ጠቅላይ ሚንስትሩ አፍሪካ ለድጅታል የመሰረተ ልማት ዝርጋታ እና ለጠንካራ እሴት ሰንሰለትን ለተከተለ የግብርና ልማት ትኩረት ሰጥታ በመስራት በሂደቱ ሰፊ የሥራ ዕደል መፍጠር ይኖርባታል ብለዋል፡፡
Comments