With #oneoffice take your productivity to the next level!

All-in-one digital workspace designed to streamline how your team works, collaborates, and communicates.
📧 Handle emails
📁 Store & back up files
🎥 Host video meetings (up to 1,000 people!)
🔐 Stay secure with tracking and audits
🌐 Use your own custom domain

From 10GB to 50GB storage: Basic | Business | Standard | Premium

Read more: https://bit.ly/3HMz857

📥 Contact us: Corporate.Enterprise @ethiotelecom .et or Enterprise.Customer @ethiotelecom .et
#ethiotelecom #telebirr #telebirrsuperapp #digitalafrica #digitalethiopia #realizingdigitalethiopia #oneoffice

With #oneoffice take your productivity to the next level!

All-in-one digital workspace designed to streamline how your team works, collaborates, and communicates.
📧 Handle emails
📁 Store & back up files
🎥 Host video meetings (up to 1,000 people!)
🔐 Stay secure with tracking and audits
🌐 Use your own custom domain

From 10GB to 50GB storage: Basic | Business | Standard | Premium

Read more: https://bit.ly/3HMz857

📥 Contact us: Corporate.Enterprise @ethiotelecom .et or Enterprise.Customer @ethiotelecom .et
#ethiotelecom #telebirr #telebirrsuperapp #digitalafrica #digitalethiopia #realizingdigitalethiopia #oneoffice

የቅርጽ፣ የቀለም እና የማኅበራዊ ትርክት ውህደት፡ የአርቲስት ሉልስገድ ረታ የምስል ጥበብ ፍልስፍና
#ethiopia | በኢትዮጵያ ዘመናዊ የምስል ጥበብ (Ethiopian Visual Art) መድረክ ላይ ቀለሞችና ቅርጾች ተራ የውበት መግለጫ ብቻ ከመሆን አልፈው የሰውን ውስጣዊ ስሜት፣ ማንነትና ማኅበራዊ ሕይወት መተረኪያ መሣሪያ ሲሆኑ ይታያሉ። በዚህ የፈጠራ ምህዳር ውስጥ አርቲስት ሉዑልስገድ ረታ (Leulsged Retta) የሚያቀርባቸው የሥዕል ሥራዎች በቀለም ህብረ-ዜማ፣ በሰው ምስል ቅርጻ ቅርጽ እና በጠንካራ ማህበራዊ ይዘታቸው ተመልካቹን ወደ አዲስ የእይታና የህሊና ምልከታ የሚያስገቡ ናቸው።

የሰው ፊት እና የጂኦሜትሪያዊ ቅርጾች ውህደት

የአርቲስት ሉዑልስገድ ረታ የጥበብ ሥራዎች ዋነኛ ማዕከል የሰው ፊትና የሰው ልጅ ማንነት ነው። አርቲስቱ የሰው ፊትን በተፈጥሯዊ ምሳሌያዊነት (Realistic Style) ብቻ ከመሳል ይልቅ በጂኦሜትሪያዊ ቅርጾች፣ በተቆራረጡ የቀለም ክፍሎችና በጠንካራ መዋቅራዊ መስመሮች ከፋፍሎ ያቀርበዋል።

ይህ አቀራረብ ተመልካቹ ሥዕሉን እያየ አልፎ እንዲሄድ ሳይሆን፣ “በእነዚህ ፊቶች ጀርባ ያለው ታሪክ ምንድን ነው? የፊቶቹ እይታ ምን ዓይነት ማህበራዊና ስሜታዊ እውነትን ይናገራል?” ብሎ እንዲጠይቅ ያደርጋል።

በፊቶቹ ላይ የሚታዩት የተቆራረጡና የተያያዙ ቅርጾች የሰውን ልጅ ውስብስብ ማንነት፣ የባህሪይ ልዩነትና የሕይወት ውጣ ውረድን የሚያመላክቱ የእይታ ምልክቶች ናቸው።

የጠንካራ ቀለሞች ኃይልና የቀለም ንፅፅር (Color Dynamics)

በሉዑልስገድ ረታ ሥራዎች ውስጥ ቀለም እንዲሁ የሚቀባ ሳይሆን የራሱ ድምፅና መልእክት ያለው የቋንቋ አካል ነው። በጥቁር፣ በቀይ፣ በሰማያዊ፣ በቢጫ፣ በነጭ እና በብርቱካናማ ቀለሞች መካከል የሚፈጠረው ከፍተኛ ንፅፅር (High Contrast) ለሥራዎቹ ከፍተኛ የእይታ ኃይልና ሕያውነት ይሰጣቸዋል።

የቀለም ተምሳሌትነት፡
ጥቁርና ጠንካራ መስመሮች መዋቅራዊ ጥንካሬን ሲሰጡ፣ ሞቃት ቀለሞች (ቀይ፣ ቢጫ፣ ብርቱካናማ) የሕይወትን ጉልበትና ውስጣዊ ስሜትን ያንፀባርቃሉ።

የተደራረቡ ቀለሞች (Layering):
በሥዕሎቹ ላይ የሚታየው የቀለም መደራረብ ለሥራው ጥልቀት (Depth) በመስጠት ተመልካቹ በተለያየ የርቀት ደረጃ የተለዩ ምስሎችንና ትርጉሞችን እንዲያስተውል ያመቻቻል።

ከግለሰብ ፊት ወደ ማኅበራዊ ትርክት

የአርቲስቱ ጥበብ በአንድ ግለሰብ ምስል ወይም ፊት ላይ ብቻ የሚወሰን አይደለም። በሸራው ላይ የሚደረደሩት በርካታ ፊቶች፣ ጎን ለጎንና ተደራርበው የሚታዩት የሰው ምስሎች ሰውን እንደ ማህበራዊ ፍጡር (Social Being) ያቀርባሉ።

በሥዕሎቹ የሚንጸባረቁት የፊቶች ስብስብ የማህበረሰብን የጋራ ትውስታ፣ ተስፋ፣ ጭንቀትና ትስስር ያሳያሉ።

አርቲስቱ ተመልካቹን ከሥዕሉ ጋር በቃላት ያልተደገፈ ነገር ግን በስሜትና በህሊና የሚደረግ የውስጥ ውይይት (Silent Dialogue) እንዲጀምር ይጋብዛል።

በኢትዮጵያ ዘመናዊ ጥበብ ውስጥ ያለው ድርሻ

የኢትዮጵያ ሥነ-ጥበብ ታሪክ ከቤተ-ክርስቲያን ሥዕላትና ከባህላዊ የብራና ቅደሶች ተነስቶ ዛሬ ላይ የራሱ ዘመናዊ መልክና ዓለም አቀፋዊ ይዘት ይዟል። በዚህ የዕድገት ሂደት ውስጥ የሉዑልስገድ ረታ አቀራረብ፡

የኢትዮጵያን ባህላዊና ማህበራዊ እሴቶች ከዘመናዊ ረቂቅና ቅርጻዊ የሥዕል ስልቶች (Abstract / Figurative Expression) ጋር አዋህዶ ያቀርባል።

ባህላዊ የፊት ቅርጾችንና የቀለም አመራረጥን በዘመናዊ የምስል ጥበብ ውበት (Modern Visual Aesthetics) በማሸጋገር የራሱን መለያ አሻራ ያሳያል።

የአርቲስት ሉዑልስገድ ረታ “The Art of Leulsged Retta” በሚለው ማዕቀፍ ሥር የሚቀርቡት ሥራዎች በጠቅላላው ሲቃኙ፣ ሥዕል ከቀለም ድብልቅነት በላይ የሰው ልጅን ማንነት፣ ማህበራዊ ህልውና እና ውስጣዊ ስሜት መግለጫ መሆኑን ይመስክራሉ።

ቀለሞች ሲናገሩ፣ መስመሮች ሲጠይቁ እና ፊቶች ታሪክ ሲተርኩ የሚፈጠረው ይህ የእይታ ጥበብ፣ በኢትዮጵያ ዘመናዊ የምስል ጥበብ ዕድገት ውስጥ የራሱን ጠንካራ ድምፅና አሻራ የሚያሳርፍ የፈጠራ ጉዞ ነው።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)

ግራንድ አፍሪካን ረን 2026 | Grand African Run 2026

አብሮነት መሻል ነው!
Celebrating Africa and bringing people together
#ethiopia | ወደ መነሻ መስመሩ ይቅረቡ፤ ግራንድ አፍሪካን ረን ~ የተለያዩ የኑሮ ዘርፎችና የሕይወት ታሪኮች ያሏቸውን ሰዎች በአንድ የሚያሰባስብ የ5 ኪሎ ሜትር ሩጫ እና ከባህል ጋር የተቆራኘ የአንድነትና የተሳትፎ ልምድ የሚያቀርብ የትርፍ ያልሆነ ዝግጅት ነው።

ከተለያዩ ትውልዶች የተውጣጡ ቤተሰቦች፣ የተለያየ ዕድሜ፣ የአኗኗር ዳራ፣ ችሎታና የሕይወት ልምድ ያላቸው ሰዎች ተመሳሳይ ቀለም ያላቸውን ሸሚዞች ለብሰው በሩጫው፣ በእግር ጉዞው እና በመራመዱ ይሳተፋሉ።

የግራንድ አፍሪካን ረን መስራች ዶ/ር ጋሻው አበዛ እንደሚሉት፦

“ሁሉም ሰው ተመሳሳይ ዓይነት ሸሚዝ ለብሷል፤ ስለዚህ ማን ዕድሜው የገፋ ወይም ወጣት፣ ሀብታም ወይም ድሃ መሆኑን ማወቅ አይቻልም። በመነሻ መስመሩ አጠገብ የሚፈሱትን ሰዎች ማየት ያለውን ስሜት እወደዋለሁ፤ ምክንያቱም ይህን ዝግጅት ለማዘጋጀት ብዙ ጥረት ይደረጋል።”

ከሩጫ በላይ የሆነ የባህል ተሞክሮ

ግራንድ አፍሪካን ረን በአሌክሳንድሪያ ከተማ በሚገኙ እንደ Old Town እና Potomac Yard ባሉ ሰፈሮች የሚካሄድ ሩጫ ብቻ አይደለም። ይህ አፍሪካዊ ባህልን የሚያስተዋውቅ ልዩ የባህል ተሞክሮም ነው።

በዝግጅቱ የተለያዩ የቀጥታ ትርዒቶች ይቀርባሉ። ሙዚቀኞች የተለያዩ የአፍሪካ ከበሮዎችንና ቫዮሊንን ይጫወታሉ፤ ዳንሰኞችም እስክስታ የተባለውን ባህላዊ የኢትዮጵያ ዳንስ ጨምሮ ከኤርትራ፣ ከሩዋንዳ፣ ከኬንያና ከሌሎችም የአፍሪካ አገራት የተውጣጡ ባህላዊ ውዝዋዜዎችን ያቀርባሉ።

በተጨማሪም ከአፍሪካ ዲያስፖራ የተውጣጡ ምግቦችና የባህል ቅርሶች በነጋዴዎች ይቀርባሉ። የበጎ አድራጎት አጋር ድርጅቶችም ከተሳታፊዎች ጋር በመገናኘት ሩጫውን የሚሳተፉበትን ወይም የሚደግፉበትን የበጎ አድራጎት ዓላማ እንዲመርጡ ያደርጋሉ።

ከእነዚህም መካከል African Women’s Cancer Awareness Association (AWCAA)፣ Your Ethiopian Professionals Network (YEP)፣ Raeye Children Aid (RCA) እና ሌሎች በርካታ ድርጅቶች ይገኙበታል። WIHA የተባለው ድርጅት ደግሞ በአፍሪካ ለሚገኙ በቂ አገልግሎት ላላገኙ ማህበረሰቦች ንጹህ ውሃ፣ የወር አበባ ንጽህና ፓዶችና ሌሎች አስፈላጊ ድጋፎችን ያቀርባል።

አሌክሳንድሪያ፦ የተለያዩ ባህሎች መገናኛ

ዶ/ር ጋሻው አበዛ አሌክሳንድሪያ ለግራንድ አፍሪካን ረን ተስማሚ ስፍራ የሆነችውን ምክንያት ሲገልጹ፦

“ከተማዋ ሰዎቿ ናቸው። ከመላው ዓለም የመጡ ሰዎች በአሌክሳንድሪያ ይኖራሉ። እዚህ ሁሉም ሰው ተቀባይነት አለው፤ ተሞክሮዎቹም ይህንን ያረጋግጣሉ።”

የመስጠትና የማህበረሰብ መንፈሱ በዝግጅቱ ሁሉ ይቀጥላል። ተሳታፊዎች የመኪና ሎተሪ ዕጣ ለመግዛትም ዕድል ያገኛሉ። በዚህ ዓመት ሽልማቱ 2026 Toyota Corolla ነው።

እንዲሁም African Impact Award በተለያዩ የሥራ ዘርፎች የላቀ አስተዋጽኦ ያበረከቱ የአፍሪካ መሪዎችን የሚያውቅና የሚያከብር የሽልማት መርሃ ግብር ነው።

ዶ/ር አበዛ፣ “ለማንም ክፍት ነው። ሁሉም ሰው በሩጫው መሳተፍ ይችላል። ነገር ግን የአፍሪካን ስኬቶች ለማክበር ስለፈለግን ግራንድ አፍሪካን ሩን ብለን ሰየምነው” ይላሉ።

የአፍሪካ የሩጫ ባህል ያነሳሳው ስም

ግራንድ አፍሪካን ረን የሚለው ስም አፍሪካ በሩጫ ዓለም ያላትን ጠንካራ ባህል ያንፀባርቃል። ዶ/ር አበዛ ይህንን ባህል በሥራ ሕይወታቸው መጀመሪያ ላይ ከ30,000 በላይ ተሳታፊዎችን ባሰባሰበ የሩጫ ዝግጅት ላይ በመስራት ተመልክተዋል።

“ያ የሥራ ሕይወቴ የመጀመሪያ ዘመን በጣም ያምር ነበር። ያ ከአምስት ዓመታት በላይ የሠራሁበት የመጀመሪያ ሥራዬ ነበር። በዚያን ጊዜ ወንዶች፣ ሴቶች፣ አካል ጉዳተኞች—ሁሉም አብረው ይሰበሰቡ ነበር።”

ዶ/ር አበዛ ለአምስት ዓመታት ያህል የሩጫ ዝግጅቶችን በማዘጋጀት ያሳለፉ ሲሆን፣ ስፖርት የዕድሜ፣ የባህል፣ የአኗኗር ወይም የችሎታ ልዩነት ሳይገድበው ሰዎችን ማቀራረብ እንደሚችል በተግባር ተመልክተዋል።

በቀጣይ ዓመታትም በስፖርት ቢዝነስ ዘርፍ ተመራማሪ፣ ፕሮፌሰርና አማካሪ በመሆን ሰፊ ልምድ አካብተዋል። የዶክትሬት ትምህርታቸውን ሲጀምሩ፣ ከባለቤታቸውና ከልጆቻቸው ጋር መረጋጋት ሲጀምሩና በሌላ ሀገር ቤት መስራት ምን ማለት እንደሆነ ሲያስቡ ስለሕይወት ዓላማቸው በጥልቀት ማሰብ ጀመሩ።

“ማስተማር እችላለሁ። መጽሐፍትን መጻፍና ተማሪዎችን ማስተማር እችላለሁ። ግን ከዚያስ? ማሰብ ጀመርኩ፤ ‘አንድ ነገር ማድረግ አለብኝ። ሕይወት ወደዚህ የዓለም ክፍል ካመጣኝ፣ መልሼ ለማኅበረሰቡ መስጠት እፈልጋለሁ’ አልኩ። 70 ዓመት ሲሆነኝ ለልጆቼ ምን እነግራቸዋለሁ? እናንተ በሕይወታችሁ ዓላማ አላችሁ፤ እኔም በሕይወቴ ዓላማ አለኝ። ሁሉም ሰው በዚህ ሕይወት ዓላማ አለው፣ አይደል? የእኔ ዓላማ ለሌሎች መስጠት ነው።”

ይህ የሕይወት ዓላማ ፍለጋ የግራንድ አፍሪካን ሩን ሃሳብ እንዲወለድ አደረገ። የሚቀረው ጉዳይ ይህንን ራዕይ ለማስፈጸም ተስማሚ ቦታ ማግኘት ነበር፤ እሱም አሌክሳንድሪያ ሆነች።

የአፍሪካ ብቃትና ስኬትን ማክበር

የዝግጅቱ ዓላማ ግልጽ ከሆነ በኋላ ዶ/ር አበዛ ግራንድ አፍሪካን ሩንን ከአፍሪካና ከዓለም የተወደዱ ታዋቂ አትሌቶች ጋር ለማገናኘት ችለዋል። ከእነዚህም መካከል የኦሎምፒክ ታሪካዊ አትሌቶች ጥሩነሽ ዲባባ እና ደራርቱ ቱሉ ይገኙበታል።

በአቅራቢያውም ለህፃናት የሚዘጋጅ የሩጫ ውድድር ይካሄዳል፤ ይህም ለዝግጅቱ ሌላ የደስታና የተሳትፎ ደረጃን ይጨምራል።

ዶ/ር አበዛ እንደሚሉት፦

“በአሌክሳንድሪያ ሁሉም ባህሎች ይገናኛሉ። ውብ ከተማ ናት፤ ከዓለም የመጡ ሰዎችም በውስጧ ይኖራሉ። ፍጹም መዳረሻ ናት። ከVisit Alexandria የሚደረገው ድጋፍም ሚና አለው። አሁን ያለችው ከንቲባ አሊያ ጋስኪንስ፣ የከተማው ምክር ቤት አባል ጆን ቴይለር ቻፕማን እና ሌሎችም በጣም ደጋፊ ነበሩ። ለዚህም ነው በአሌክሳንድሪያ የምናደርገው።”

ግራንድ አፍሪካን ረን 2026

ቅዳሜ፣ ጥቅምት 10 ቀን 2026
አሌክሳንድሪያ፣ ቨርጂኒያ፣ አሜሪካ
5 ኪ.ሜ ሩጫ • ባህል • ማኅበረሰብ • በጎ አድራጎት
አፍሪካን፣ ስኬቶቿንና የአንድነት መንፈሷን ለማክበር

ግራንድ አፍሪካን ረን ለሁሉም ክፍት ነው።

***
Grand African Run

Step up to the starting line for the Grand African Run, a nonprofit event where people from all walks of life come together for a 5K run and a cultural experience rooted in connection and belonging.

Families spanning generations, people of all ages, backgrounds, abilities, and life experiences create a vibrant sea of runners, joggers, and walkers—united by matching-colored shirts.

“All human beings in the same type of shirt…so you can’t tell who is old or young, rich or poor. I love that feeling of seeing a stream of people by the start line, because there’s a lot of hard work that goes into this event,” says Dr. Gashaw Abeza, founder of the Grand African Run.

More than a race through Alexandria’s neighborhoods, including Old Town and Potomac Yard, the Grand African Run is an immersive cultural experience. Live performers take the stage as musicians play African drums and violins, while dancers showcase Eskista, the traditional Ethiopian dance, alongside cultural performances from Eritrea, Rwanda, Kenya, and other African communities.

Vendors also offer food, cultural products, and artifacts from across the African diaspora. Charity partners connect with participants and give runners the opportunity to support causes of their choice, including the African Women’s Cancer Awareness Association (AWCAA), Your Ethiopian Professionals Network (YEP), Raeye Children Aid (RCA) and many other organizations. Among them is WIHA, which supports underserved communities in Africa by providing clean water, menstrual pads, and other essential resources.

Alexandria: A City of Connection

Dr. Abeza says Alexandria quickly became the perfect home for the Grand African Run.

“The city is the people. People from all over the world live in Alexandria. You are welcome, and the experiences prove it.”

That spirit of community and giving continues throughout the event. Participants also have the opportunity to enter a lottery drawing for a car, with the 2026 Toyota Corolla serving as this year’s prize.

The event also features the African Impact Award, which recognizes extraordinary achievements by African leaders across different industries.

“It’s open for anyone. Everybody is welcome to run in it. But we called it that way to celebrate Africa’s achievements, so we called it Grand African Run,” Dr. Abeza explains.

Inspired by Africa’s Running Culture

The name Grand African Run also reflects Africa’s remarkable running culture, something Dr. Abeza encountered early in his career while working at a local running event that attracted more than 30,000 participants.

“That early age of my career was beautiful. That was my very first job, which I did for five years, and during that time, men, women, anyone disabled, they all came together.”

For nearly five years, Dr. Abeza helped organize running events and saw firsthand how sport could bring people together regardless of age, background, or ability.

Over the years, he developed an extensive career as a researcher, professor, and consultant in sports business. But while pursuing his doctoral degree, settling down with his wife and children, and reflecting on what it meant to build a home in another country, he began thinking more deeply about purpose.

“I can teach. Write books and educate students. But so, what? I started to think, I have got to do something. If life took me to this part of the world, I want to give back. When I’m 70, what am I going to tell my kids? You have purpose in your life. I have a purpose in my life. Everyone has got purpose in this life, right? My purpose is giving back.”

That search for purpose became the inspiration for the Grand African Run. The remaining question was where to bring the vision to life—and Alexandria proved to be the place.

Celebrating African Excellence

With the event's purpose firmly established, Dr. Abeza has brought the Grand African Run to the attention of some of Africa and the world's celebrated athletes, including Olympic legends Tirunesh Dibaba and Derartu Tulu.

A dedicated kids’ race also takes place nearby, adding another generation to the celebration.

“In Alexandria, all cultures come together. It’s a beautiful city and people from all over the world live in it. It’s a perfect destination, and having support from Visit Alexandria plays a role as well. The current Mayor Alyia Gaskins, Councilman John Taylor Chapman, those people they have been amazingly supportive. That’s why we do it in Alexandria,” says Dr. Abeza.

Join the Grand African Run

The Grand African Run will take place on Saturday, October 10, 2026, in Alexandria, Virginia.

It is more than a 5K. It is a gathering of communities, cultures, generations, athletes, families, charities, and supporters coming together to celebrate Africa, its people, achievements, and spirit of belonging.

Everyone is welcome.

Grand African Run 2026
Saturday, October 10, 2026
Alexandria, Virginia, USA
5K Run • Culture • Community • Giving

Celebrating Africa and bringing people together

Getu: We had a coverage on Visit Alexandria:
https://visitalexandria.co...
We posted it this way:
https://www.facebook.com/s...

--

“የኢሮብ ሕዝብ”፦ ታሪክ፣ ባህልና የመኖር ትግልን የዳሰሰ መጽሐፍ
#ethiopia | አዲስ አበባ — “The Irob People: History, Culture, and the Struggle for Survival” የተሰኘው መጽሐፍ የኢሮብ ሕዝብን ታሪክ፣ ባህል፣ ቋንቋ፣ የአመጣጥ ትርክቶችን እና በኢትዮጵያ–ኤርትራ ድንበር አካባቢ የተጋረጡበትን የጂኦፖለቲካ ፈተናዎች በስፋት የሚዳስስ ሥራ ነው።

መጽሐፉ በግርማይ ተስፋገርጊስ የተዘጋጀ ሲሆን፣ ዋና ዓላማው የኢሮብ ወጣቶችና ቀጣዩ ትውልድ ስለ ቅርሳቸው፣ ስለ ታሪካቸው እና ስለ ባህላቸው በጥልቀት እንዲያስቡና በምርምር እንዲመረምሩ ማነሳሳት መሆኑ በመግቢያው ተገልጿል።

ታሪክን ከትውፊት መለየት

የመጽሐፉ ዋና መልዕክቶች አንዱ በአፍ ትውፊት የተላለፉ ታሪኮችን ከተመዘገበ ወይም በማስረጃ ከተደገፈ ታሪካዊ እውነታ ለይቶ መመልከት እንደሚገባ ያተኩራል።

በመጽሐፉ የተጠቀሱት አንዳንድ የአመጣጥ ትርክቶች ከኢሮብ ሕዝብ የቃል ትውፊት ጋር የተያያዙ ሲሆኑ፣ እነዚህ ትርክቶች በቀጥታ እንደ ታሪካዊ ማስረጃ ከመውሰድ ይልቅ በጥናትና በትችት መመርመር እንዳለባቸው ደራሲው ያሳስባል።

ለምሳሌ፣ “የሮም ንጉሥ መግድር” እና “የእስራኤሉ ንጉሥ ዳዊት ልጅ ንግሥት ኢሌኒ” የኢሮብ ሕዝብ ቅድመ አያቶች እንደነበሩ የሚነገረው ታሪክ በማስረጃ መመርመር እንደሚገባው መጽሐፉ ይጠቁማል።

በተመሳሳይም፣ በኢሮብ ትውፊት ጋይሶላ በእንስት አጋዘን ተንከባክባ ወተቷን እየጠባች አደገች የሚለውን ታሪክ ደራሲው እንደ ባህላዊ ተረት ማስቀመጥ እንደሚቻል እንጂ በቀጥታ እንደ ታሪካዊ እውነታ መቀበል እንደማይገባ ያብራራል።

ይህ አቀራረብ የትውፊትን ዋጋ ለመቀነስ ሳይሆን፣ ትውፊትን ከታሪካዊ ማስረጃ ጋር በመለየት በጥናት መመልከትን ለማበረታታት መሆኑ በመጽሐፉ መግቢያ ተገልጿል።

የኢሮብ ቋንቋና የቃል ባህል

መጽሐፉ የኢሮብ ሕዝብ ባህላዊ ማንነት የሚገለጽባቸውን የቃል ባህል መንገዶችም በስፋት ያካትታል።

ኢሮቦች ስሜታቸውን፣ ሐሳባቸውንና ልምዳቸውን በምትና በሥነ-ግጥም መልክ በሚቀርቡ “አዶር” በተባሉ ግጥሞች እንደሚገልጹ መጽሐፉ ያብራራል።

ከዋናው የመጽሐፉ ይዘት ጋር ተያያዥነት ያላቸው የአዶር ግጥሞች፣ ተጨማሪ ግጥሞችና የልቅሶ ግጥሞች በአባሪነት ተካተዋል። ደራሲው እንደሚገልጸው፣ የግጥሞቹ ምርጫ በጥብቅ የሥነ-ጥበብ ወይም የይዘት መስፈርት ላይ ሳይመሠረት በደራሲው እጅ በነበረው የመረጃ ተደራሽነት ላይ በከፊል የተመሠረተ ነው።

ደራሲው የአዶር እና የማይቃስ ግጥሞችን ለመተርጎም ከመሞከር ይልቅ በመጀመሪያ ቋንቋቸው ለመጠበቅ መርጧል። ይህም ለወደፊት ትውልድ የአካባቢውን ቋንቋዊና ባህላዊ ይዘት ለማስቀመጥ የታለመ ነው።

የሳሆ ቋንቋ ጽሑፎችም ለንባብ ቀላልነት በግዕዝ ፊደልና በላቲን ፊደል ቀርበዋል።

ምሳሌዎች፣ እንቆቅልሾችና ባህላዊ እውቀት

የኢሮብ ሕዝብ ከትውልድ ወደ ትውልድ ያስተላለፋቸው ምሳሌዎችና እንቆቅልሾችም በመጽሐፉ አባሪ ውስጥ ተካተዋል።

እነዚህ የቃል ቅርሶች በሕዝቡ ውስጥ የተስፋፉ እምነቶችን፣ የአስተሳሰብ መንገዶችንና የዕለት ተዕለት ባህላዊ እውቀቶችን ለመመልከት መስኮት እንደሚሆኑ መጽሐፉ ያቀርባቸዋል።

ከዚህ በተጨማሪ፣ በ“ናባራ” የተጠቀሱ ግለሰቦች ዝርዝርም በአባሪው ውስጥ ተካትቷል። ደራሲው ግን ዝርዝሩ በግል ማጣቀሻዎች ላይ የተመሠረተ መሆኑንና ሙሉ ዝርዝር እንዳልሆነ ገልጿል።

የድንበር ጦርነቶችና የሕዝቡ ፈተና

መጽሐፉ ከባህላዊ ይዘቱ ባሻገር የኢሮብ ሕዝብ የተጋረጠበትን የፖለቲካና የጂኦፖለቲካ ፈተና ያነሳል።

የኢሮብ ሕዝብ በሰሜን ምሥራቅ ትግራይ ከኢትዮጵያ–ኤርትራ ድንበር አካባቢ የሚኖር ኢትኖ-ሊንጉስቲክ አናሳ ማኅበረሰብ መሆኑን መጽሐፉ ይገልጻል። በቅርብ ዓመታት በአካባቢው በተከሰቱ ጦርነቶች ማኅበረሰቡ ከባድ ተጽዕኖ እንደደረሰበትም ይዳስሳል።

በመጽሐፉ አቀራረብ መሠረት፣ የኢሮብ ባህላዊና ታሪካዊ መኖሪያ አካባቢ በሁለት ሀገራት መካከል መከፈሉ የማኅበረሰቡን የግዛት ትስስር በመፈታተን ላይ እንደሚገኝ ይተነትናል።

መጽሐፉ በተለይ የኢትዮጵያ–ኤርትራ ድንበር ጦርነትና ውጤቱ በኢሮብ ማኅበረሰብ ላይ ያሳደረውን ተጽዕኖ በማተኮር የማኅበረሰቡን የመኖር ትግል ለማሳየት ይሞክራል።

የኢሮብ አስተዋጽዖ

ደራሲው በመጽሐፉ የኢሮብ ሕዝብ በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ያደረገውን አስተዋጽዖ ለማሳየት ሞክሯል።

የኢሮብ ሕዝብ ታሪክን በአካባቢያዊ የቃል ትውፊት ብቻ ሳይሆን ከኢትዮጵያ ሰፊ ታሪክ አንፃር መመልከት እንደሚገባም መጽሐፉ ያነሳል።

በዚህ ረገድ፣ ሥራው የኢሮብ ታሪክና ባህል በተለይም ለወጣቱ ትውልድ እንዲተዋወቅ የሚያግዝ የመረጃ ምንጭ ለመሆን ያለመ ነው።

የወጣቱ ትውልድ ሚና

ደራሲው በመጽሐፉ የሚያነሳው አንዱ ትልቅ ጉዳይ የወጣቱ ትውልድ የቅርስ ጥናት ላይ የሚኖረው ሚና ነው።

ያለፈውን ታሪክ ማወቅ አስፈላጊ ቢሆንም፣ የተላለፉ ትርክቶችን ያለጥያቄ ከመቀበል ይልቅ ምንጫቸውን፣ ማስረጃቸውንና ታሪካዊ አውዳቸውን መመርመር እንደሚገባ ደራሲው ያስገነዝባል።

በተለይም የዘር ሐረግን ከአዳም ጀምሮ እስከ ዛሬ ያለውን ትውልድ ያለማስረጃ መቀበል ምክንያታዊነቱን መመርመር እንደሚጠይቅ መጽሐፉ ይጠቁማል።

ይህም ሥራው የተለመዱ ትርክቶችን ብቻ ለማስተላለፍ ሳይሆን፣ የኢሮብ ወጣቶች ስለ ታሪካቸው በጥያቄ፣ በምርምርና በክፍት አስተሳሰብ እንዲያስቡ ለማነሳሳት የተዘጋጀ መሆኑን ያሳያል።

የመጽሐፉ ልዩ ይዘቶች

መጽሐፉ የኢሮብ ሕዝብን ታሪክና ባህል በጽሑፍ ብቻ ሳይወሰን በፎቶግራፎች፣ በምስሎች፣ በቋንቋ አነባበብ መመሪያዎች፣ በግጥሞች፣ በምሳሌዎችና በእንቆቅልሾች ያቀርባል።

ይህ አቀራረብ አንባቢዎች የኢሮብ ሕዝብን ባህላዊ ሕይወት በተለያዩ ገጽታዎች እንዲመለከቱ ለማስቻል የታሰበ ሲሆን፣ በተለይም በቃል ትውፊት የተጠበቁ ባህላዊ ይዘቶች ለወደፊት ትውልድ እንዲተላለፉ የሚያግዝ ሰነድ ለመፍጠር ያለመ ነው።

ደራሲው በዩናይትድ ስቴትስ የሚኖር የኢሮብ ተወላጅ ሲሆን፣ ለረጅም ጊዜ የኢትዮጵያ ታሪክንና የሀገሪቱን ውስብስብ የፖለቲካ ታሪክ ሲያጠና እንደቆየ መጽሐፉ ይገልጻል።

“The Irob People: History, Culture, and the Struggle for Survival” በዚህ መልኩ የኢሮብ ሕዝብን ታሪክና ባህል ከዘመናዊ የትችት አስተሳሰብ ጋር ለማያያዝ፣ የቃል ትውፊቶችን ለመመዝገብ እና ማኅበረሰቡ በድንበር ጦርነቶችና በጂኦፖለቲካዊ ለውጦች ያሳለፈውን ተሞክሮ ለማስቀመጥ የተሞከረ ሥራ ሆኖ ቀርቧል።

The Irob People

History, Culture, and the Struggle for Survival

Ghirmay Tesfagherghis

***
Introduction

The main purpose of this brief appraisal of Irob society is to inspire the younger generation to engage critically with their heritage. While understanding ancestral history and culture is important, including the appreciation of time-honored legends, it is equally vital to distinguish between folklore and historical facts.

For instance, legends claiming that "King Megdir of Rome and Queen Illeni, daughter of King David of the Israelites" were ancestors of the Irob people require critical evaluation to determine their factual basis.

Similarly, the tale of Gaiysola, who, according to Irob tradition, was raised by a she-deer and nursed on her milk, and other such stories should not be taken as literal history. However, there is nothing wrong with preserving and retelling them as folklore.

Some aspects of this text may appear unconventional or even controversial, especially to those with traditional views. These elements have been included deliberately to stimulate critical thinking and to encourage thoughtful research and reflection, particularly among Irob students and the younger generation. For example, the practice of tracing genealogy from Adam to the present day and accepting it without question may not be entirely rational or reasonable. In essence, this work seeks to inspire the new generation to explore their heritage with discernment and an open mind.

XII

The Irob people traditionally express their feelings, thoughts, and ideas through rhythmic verses known as ador (poems). A selection of these poems, chosen for their thematic relevance to the main text, is included in the appendix. Their purpose is to illustrate the popularity of the book's central figures.

The appendix also contains a small number of additional poems and eulogies that the author deemed significant. It should be noted, however, that the selection was guided primarily by the availability of material to the author, rather than by strict content or artistic criteria.

Similarly, the individuals listed as Nabara were identified through personal referrals. Their inclusion does not imply endorsement, and the list is not intended to be exhaustive. Furthermore, the few photographs and illustrations featured were selected based on their availability at the time of publication.

A collection of proverbs and riddles preserved through generations is included in the appendix to offer a glimpse into the cultural beliefs of the Irob people.

The author did not attempt to translate the poems (the ador and maiqas) but instead included them in their original language to preserve them for future local generations. To aid readability, the Saho texts are presented in both Ethiopic and Latin scripts.

***
The Irob people are an ethno-linguistic minority group from northeastern Tigray, Ethiopia. Situated on the Ethio-Eritrean border, this community has been uniquely devastated by the recent wars. In addition to suffering the ravages of war, the Irob have witnessed their ancestral lands and community baselessly and unjustly divided between two nations, threatening their territorial integrity and leaving their continuation as a significant ethno-political entity in question.

This book offers a rare look into the history, culture and geopolitical challenges of this little-known, fascinating minority group. It narrates theories about their origin story and details their significant contributions to the Ethiopian state throughout time. Readers will immerse themselves in Irob culture and language through pronunciation guides, photographs, vivid descriptions of cultural practices, and an appendix of poems, proverbs and riddles displaying their rich cultural heritage expressed through storytelling, poetry and oral history. Readers will also come away from this book with a deep insight into the causes and impact of the Ethio-Eritrean border war with a particular focus on how it has pushed this invaluable community to the brink of extinction.

An Irob native currently residing in the United States, the author is a lifelong Ethiopian history enthusiast who has dedicated much of his life to studying the nation’s rich history and exploring its complex political landscape.

***

‹ጋቢሶ - አመሰግናለሁ! … Gabyohso

🔴 የአለማችን ውዱ የአትሌቲክስ ውድድር በቡዳፔስት ሀንጋሪ

🔴ከ27 ሚሊዮን ብር በላይ የሚያሳፍስ ታሪካዊ ውድድር

🔴ማን አሸንፎ ታሪኩንም ህይወቱንም ይለውጥ ይሆን?

የአትሌቲክሱ ዓለም አይኖች አዲስ ነገር ለማየት ተቃርበዋል፤

ይህ አዲስ እና ልዩ የሆነ ውድድር አልቲሜት ሻምፒዮንሺፕ የሚባል ሲሆን እ.ኤ.አ ከሴፕቴምበር 11-13 ለሶስት ቀናት ብቻ ይካሄዳል።

ለታሪካዊው የ World Athletics Ultimate Championship Budapest 2026 ውድድር የተዘጋጁት የመጨረሻ የተሳታፊዎች ዝርዝር እንደሚያሳየው፣ ከ65 ፌዴሬሽኖች የተውጣጡ 381 አትሌቶች ከሴፕቴምበር 11 እስከ 13 በሃንጋሪዋ ዋና ከተማ ቡዳፔስት ይወዳደራሉ።

ሀገራችን ኢትዮጵያም በዚህ ውድድር በሁለት ወንዶችና በ12 ሴት አትሌቶች የምትሳተፍ ሲሆን 150ሺ ዶላር ለሚያስገኘው አሸናፊነትም በከፍተኛ ደረጃ ታጭተዋል።

ኢትዮጵያዊያን አትሌቶች የአለማችን ምርጦች በሚሳተፉበት ውድድር በ800ሜ፣በ1500 እና በ5000ሜ ሴቶችና በ5000ሜ ወንዶች ዳጎስ ላለው ሽልማት የሚተናነቁ ይሆናል።

እንደ አለም አቀፉ አትሌቲክስ መረጃ ከኢትዮጵያ

🔴በ5000ሜ ወንዶች

ቢንያም መሀሪ
አዲሱ ይሁኔ

🔴በ800ሜ ሴቶች
ጽጌ ዱጉማ
ንግሥት ጌታቸው

🔴በ1500ሜ ሴቶች
ብርቄ ሀይሎም
ፍሬወይኒ ኃይሉ
ሳሮን በርኸ
ሀረገወይኒ ካላዕዩ

🔴በ5000ሜ ሴቶች
ሊቀናው አሜባው
ፍሬወይኒ ኃይሉ
ሰናይት ጌታቸው
አለሽኝ ባወቀ
መዲና ኢሳ
ፋንታዬ በላይነህ

በአጓጊው ውድድር እንደሚሳተፉ ተረጋግጧል።

ለዚህ በአይነቱ ለየት ያለውና ሻምፒዮኖች ብቻ የሚሳተፉበት ውድድሩ ለሽልማት ብቻ 10 ሚሊዮን ዶላር ገንዘብ ተበጅቶለታል፣ከዚህ በፊት ታይቶ የማይታወቅ ልዩ የአዘጋጅነት ጥራት እና በ"ፓናም ስፖርትስ ቻናል" (Panam Sports Channel) የሚተላለፍ የቀጥታ ስርጭት ይኖረዋል ተብሎ የሚጠበቅ ሲሆን በቅርቡ፣Track & Field (የሜዳ እና የትራክ) ስፖርት ዓለም የ2026ቱን የውድድር ዘመን እጅግ አስፈላጊ ክስተት ያስተናግዳል።

ይህ በዓለም ላይ ያሉ ምርጥ አትሌቶችን ብቻ የሚያሰባስብ ልዩና አዲስ ዓይነት ሻምፒዮና ነው፤በውድድሩ የማጣሪያ ዙሮች አይኖሩም፤እንዲሁም ለአሸናፊዎች ሜዳሊያዎች አይሰጡም።

ሁሉም የTrack & Field (የሜዳ እና የትራክ) ውድድሮች በጥቁር ዳራ እና በልዩ የመብራት አጠቃቀም ታጅበው ይካሄዳሉ፤

ስለዚህ ታሪካዊ ውድድር ለማወቅ ዝርዝር መረጃዎችን ከዚህ በታች ይመልከቱ።

🔴እነማን ይሳተፋሉ?

ውድድሩ የኦሎምፒክ ሻምፒዮናዎችን፣ የዓለም ሻምፒዮናዎችን፣ የዳይመንድ ሊግ አሸናፊዎችን እና በዓለም ደረጃ ከፍተኛ ደረጃ ላይ የሚገኙ አትሌቶችን ያሰባስባል። ረጅም የማጣሪያ ዙሮች ወይም ሁለተኛ ደረጃ ያላቸው አትሌቶች በውድድሩ አይካተቱም።

🔴ታሪካዊ የሽልማት ገንዘብ

ይህ ውድድር በትራክ እና ፊልድ ስፖርት ታሪክ ውስጥ ትልቁን የሽልማት ገንዘብ ያካተተ ነው፤በአጠቃላይ 10 ሚሊዮን ዶላር ለሽልማት የሚውል ሲሆን፣ ለእያንዳንዱ የግል ውድድር አሸናፊ 150,000 ዶላር ወይም 27ሚሊዮን ብር ያሳፍሳል፤ ይህም ለዚህ የስፖርት ዓይነት ሪከርድና ታሪካዊ የሆነ የገንዘብ መጠን ነው።

🔴የውድድሩ አደረጃጀት ምን ይመስላል?

ተጠባቂው ውድድር የሚካሄደው በቡዳፔስት ሀንጋሪ እ.ኤ.አ ከሴፕቴምበር 11–13፣ 2026 ሲሆን፣ እያንዳንዳቸው ለሦስት ሰዓታት በሚቆዩ ሦስት የምሽት ክፍለ-ጊዜዎች ብቻ የተገደበ ነው፤ዓላማውም ያለማቋረጥ የሚከናወኑ ውድድሮችን ማቅረብ እና ረጅም የእረፍት ጊዜያትን ማስወገድ ነው፤በእነዚህ ሦስት የምሽት ክፍለ-ጊዜዎች ውስጥ፤የሩጫ (ስፕሪንት)፣የዝላይ እና የውርወራ ውድድሮችን ጨምሮ ለ28 አሸናፊዎች ሽልማት ይሰጣል።

🔴በእያንዳንዱ ውድድር የሚሳተፉ አትሌቶች በእያንዳንዱ የውድድር ዓይነት ከ8 እስከ 16 የሚደርሱ አትሌቶች ይወዳደራሉ፤ይህም በእያንዳንዱ ውድድር ላይ የዓለም ምርጥ አትሌቶች ብቻ እንዲሳተፉ ያደርጋል።

🔴ሜዳሊያዎች የሉም ከወርቅ፣ ከብር እና ከነሐስ ሜዳሊያዎች ይልቅ፣ አሸናፊዎች ከገንዘብ ሽልማት በተጨማሪ ልዩ የሆነ "Ultimate Champion" (የላቀ ሻምፒዮን) ዋንጫን ያገኛሉ፤ሁሉም ተሳታፊዎችም ለዝግጅቱ የተዘጋጀ ልዩ መለያ (ፒን) ይሰጣቸዋል።

🔴በአገር ደረጃ በአትሌቶች ብዛት ላይ ገደብ የለም፤እንደ ኦሎምፒክ ጨዋታዎች፣ የዓለም ሻምፒዮናዎች ወይም የፓን አሜሪካን ጨዋታዎች ሳይሆን፣በዚህ ውድድር አንድ አገር በዓለም ምርጥ ደረጃ ላይ የሚገኙ በርካታ አትሌቶችን በአንድ የውድድር ዓይነት ማሳተፍ ይቻላል፤ይህም የውድድሩን ደረጃ ከፍ ያደርገዋል።

🔴በምን ይተላለፋል?

በፓናም ስፖርትስ ቻናል (Panam Sports Channel) የሚተላለፈው ይህ ትልቅ የስፖርት ዝግጅት በፓናም ስፖርትስ ቻናል በቀጥታ ይተላለፋል፤ በተጨማሪም የፓን አሜሪካን ስፖርት ድርጅት የዝግጅቱን አጠቃላይ ሁኔታ በማህበራዊ ሚዲያ፣በድረ-ገጽ እና በሌሎች ዲጂታል መድረኮች ለማስተላለፍ የባለሙያዎች ቡድን ያሰማራል።

🔴ኦፊሴላዊ መዝሙር

የ2026 የዓለም አትሌቲክስ "Ultimate Championship" ኦፊሴላዊ መዝሙር "Gold" (ወርቅ) ይባላል፤መዝሙሩ የተዘጋጀው በኦሎምፒክ ሻምፒዮን እና በፖል ቮልት (pole vault) የዓለም ክብረ ወሰን ባለቤት አርማንድ ዱፕላንቲስ፣እንዲሁም ከካርል ሲልቨርግራን እና ኦስካር ቼስ ጋር በመተባበር ነው፤እንደ ዱፕላንቲስ ገለጻ፣ ዘፈኑ ከአንድ ግለሰብ በላይ የሆነን ነገር—ማለትም ቤተሰብን፣ቡድንን፣ አሰልጣኞችን እና አገርን—ወክሎ ስለመወዳደር ነው፤ዋናው መልእክቱ የላቀ ብቃትን እና አንድነትን በሚያመለክተው "ወርቅ" ላይ ያተኮረ ነው፤በዝግጅቱ ወቅት ልዩ ትርኢቶች፣አስደናቂ የመብራት ዝግጅቶች እና በአትሌቲክስ ኮከቦች ላይ ያተኮረ ልዩ ተሞክሮ እንደሚኖር መጥቀስ ተገቢ ነው።

🔴የታሪካዊው ሽልማትን በግል(Individual)ለሚያሸንፉ የገንዘብ መጠን

🥇 ወርቅ $150,000

🥈 ብር $75,000

🥉ነሐስ $40,000

4ኛ $25,000

5ኛ $16,000

6ኛ $14,000

7ኛ $12,000

8ኛ.$10,000

9ኛ.$9,000

10ኛ $8,000

ማን የዚህ ዳጎስ ያለ ሽልማት የሚያሰገኘውን ታሪካዊ ውድድር በማሸነፍ ታሪክ ይሠራ ይሆን?አብረን የምንመለከተው ይሆናል።
ድል ለሀገራችን አትሌቶች

✍️በጋዜጠኛ ይስሀቅ በላይ(ሀትሪክ ስፖርት ኦፊሺያል)

ብሬቭ ኸርትስ ኢትዮጵያ አዲሱን ዓመት በማስመልከት ከፍተኛ ውጤት ላስመዘገቡ 49 ተማሪዎች ሽልማት አበረከተ

በዋናነት በትምሕርት እና በሕጻናት ደሕንነት ላይ ትኩረት አድርጎ የሚሰራው ብሬቭ ኸርትስ ኢትዮጵያ የ2019 አዲሱን ዓመት በማስመልከት በትምሕርታቸው ከፍተኛ ውጤት ላስመዘገቡ ተማሪዎች የማበረታቻ ሽልማት አበርክቷል።

በዚሁ የመልካም ምኞት እና የእንኳን አደረሳችሁ መርሐ ግብር ላይ የተገኙት የብሬቭ ኸርትስ የቦርድ አባል ወይዘሮ ስሕን ሳሕሉ፣ ተማሪዎች በርትተው እንዲማሩ ጥሪ ያቀረቡ ሲሆን፤ በአማካይ ውጤታቸው 70 በመቶ እና ከዚያ በላይ ላመጡ 49 ተማሪዎች የትምሕርት መርጃ መሳሪያዎች እና የአልባሳት ሽልማት ተበርክቶላቸዋል።

ከእነዚህም መካከል በ12ኛ ክፍል መልቀቂያ ፈተና በጥሩ ውጤት ያለፉ ሶስት ተማሪዎች እንዲሁም የ6ኛ እና የ8ኛ ክፍል ተማሪዎች ይገኙበታል። በድጋፍ ስር ያሉ የ12ኛ ክፍል ተማሪዎች ሙሉ በሙሉ ማለፋቸው የተገለጸ ሲሆን፤ ተማሪዎቹ ሽልማታቸውን ከአሜሪካ የመጡት የክብር ዕንግዶች ወይዘሮ ሙሉነሽ ሃይለማርያም እና ወይዘሪት ገበያነሽ ሃይለማርያም እጅ ተረክበዋል። በተጨማሪም ወይዘሮ ስሕን ለተማሪዎቹ ቤተሰቦች ሽልማት ያበረከቱ ሲሆን፤ በገና በዓል ሰሞንም ተመሳሳይ ተማሪዎችን የሚያበረታታ የሽልማት መርሐ ግብር እንደሚኖር ተጠቁሟል።

የተቋሙ መምሕራን በበኩላቸው ድርጅቱ በርካታ ድጋፎችን ማድረጉን፣ የተማሪዎችን አቅም የማሳደግ ስራዎች በጥሩ ሁኔታ መከናወናቸውን እና በክረምቱ ወቅት የተሰጠው የቲቶሪያል ዕገዛና ከትምሕርት ውጪ የሆኑ ገንቢ ዕንቅስቃሴዎች (Extracurricular Activities) ውጤታማ እንደነበሩ ገልጸዋል። የተማሪዎች ወላጆችም ብሬቭ ኸርትስ ለልጆቻቸው እያደረገ ላለው ሁለገብ ድጋፍ እና ለላቀ ውጤት ማብቃቱ ከፍተኛ ምስጋናቸውን ለድርጅቱ መስራቾች አቅርበዋል።

በዕለቱ በክብር ዕንግድነት የተገኙት ኢንስትራክተር አብርሃም መብራቱ፣ ተቋሙ ወጣቶች ከአልባሌ ቦታዎች ርቀው ውጤታማ እንዲሆኑ ላደረገው አስተዋጽኦ እና ለዲያስፖራዎች ድጋፍ ምስጋና አቅርበዋል። አያይዘውም፣ የዛሬው ሽልማት የነገዎቹንም ተማሪዎች የሚያነቃቃ መሆኑን በመጥቀስ ለተሸላሚዎች እንኳን ደስ ያላችሁ ብለዋል።

ይኸውም መርሐ ግብር በየዓመቱ የሚከናወን እንደሆነ የብሬቭ ኸርትስ አመራሮች ተናግረዋል።

ብሬቭ ኸርትስ ኢትዮጵያ ከ11 ዓመታት በፊት በ2007 ዓ.ም. የተመሰረተ የግብረ ሰናይ ድርጅት ሲሆን፣ ወላጅ አልባ እና አቅም የሌላቸውን ህፃናት ይደግፋል። ሕጻናት በክፍለ ከተማ እና ወረዳ የሴቶችና ሕጻናት ቢሮዎች አማካይነት ከድርጅቱ ዓላማ ጋር ይጣጣማሉ ተብለው ከተለዩ በኋላ ነው።

ወርሃዊ የቤት ኪራይ እና ተያያዥ ወጪዎችን መሸፈን፣ በጥናት ፕሮግራም አማካይነት በበጎ ፈቃደኝነት የማብቃት ስራ መስራት፣ በስነ-ልቦና አማካሪዎች የምክር ድጋፍ መስጠት፣ እና ህፃናት ከሱስና ከጎዳና ህይወት እንዲላቀቁ ማድረግን ያካትታል። ልጆች በፍቅር እርስ በርስ እንዲዋወቁ ይደረጋል። ከተመረቁ በኋላም የስራ እድል የማፈላለግ ድጋፍ ይደረግላቸዋል። በተጨማሪም በማዕከሉ ውስጥ ወደ 24 ሺህ የሚጠጉ መጻህፍት ያሉት ቤተ-መጽሐፍት ይገኛል።

በውጭ አገር የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን ለሚልኩት ግብዓት ምስጋና ይግባውና የሕጻናቱ ሞግዚት የሆኑ ጎልማሶች ራሳቸውን እንዲደግፉ የሚያስችሉ የገቢ ማመንጫ ስራዎች እንዲሰሩ ይደረጋል።

ድርጅቱ ከተመሰረተበት ጊዜ ጀምሮ በርካታ ተማሪዎችን ለውጤት ያበቃ ሲሆን፣ ለመጀመሪያ ጊዜ ወደ ድርጅቱ ከመጡ 38 ተማሪዎች መካከል 37ቱ ትምሕርታቸውን አጠናቅቀው ለምረቃ በቅተዋል።

በማርስ ላይ የታዩት “እግር አሻራዎች” የሕይወት ምልክት ናቸው?

NASA ምን ይላል?
#ethiopia | በቅርቡ በማርስ ላይ የተነሳ አንድ ምስል በማኅበራዊ ሚዲያ ትኩረት ስቦ በርካታ የሚያስገርሙ ጥያቄዎችን አስነስቷል።

በምስሉ ላይ በአቧራማው የማርስ ገጽታ ላይ እንደ መንገድ ወይም እግር አሻራ የሚመስሉ ጥቁር ምልክቶች ይታያሉ። ይህም “በማርስ ላይ የሕይወት ምልክት ተገኘ?” የሚለውን ጥያቄ አስነስቷል።

👽 ግን እውነቱ ምንድነው?

እስካሁን ድረስ NASA እነዚህ ምልክቶች ከየትኛውም የማርስ ሕይወት ወይም እንግዳ ፍጡር ጋር የተያያዙ ናቸው ብሎ አላረጋገጠም። በእርግጥ NASA በማርስ ላይ በአቧራ የሚፈጠሩ ረዥምና ጥቁር ምልክቶች የተፈጥሮ ክስተቶች መሆናቸውን በተደጋጋሚ አስረድቷል።

በተለይ “Dust Devils” የሚባሉ የአቧራ አውሎ ነፋሶች በማርስ ላይ በብዛት ይከሰታሉ። እነዚህ እንደ ትንንሽ አውሎ ነፋሶች የሚሽከረከሩ የአየር እንቅስቃሴዎች ሲሆኑ፣ በመሬቱ ላይ ያለውን ቀጭን የአቧራ ንብርብር በማንሳት ከስሩ ያለውን ጠቆር ያለ አፈር ያጋልጣሉ። በዚህም ከላይ ሲታይ እንደ መንገድ ወይም አሻራ የሚመስሉ ረዥም ጥቁር መስመሮች ይቀራሉ።

የማርስ አቧራ አውሎ ነፋስ “ሥዕል” ይሠራል

NASA እንደሚያስረዳው የአቧራ አውሎ ነፋሶች በማርስ ገጽታ ላይ የሚታዩ እንደ ሥዕል የሚመስሉ ቅርጾችን ይፈጥራሉ። በአንዳንድ ቦታዎችም በርካታ የአቧራ አውሎ ነፋስ አሻራዎች ተደራርበው የተወሳሰበ ምስል ይፈጥራሉ።

ይህ ክስተት ከምድራችን የሚያስታውሰንም ነገር አለው። በምድር ላይ እንደሚከሰቱ የአቧራ አውሎ ነፋሶች ሁሉ፣ የማርስ አውሎ ነፋሶችም የአፈርና የአቧራ ንብርብሮችን በማንቀሳቀስ የተለያዩ ምልክቶችን ያስቀራሉ።

“የመኪና መንገድ” የመሰለውስ?

ይህ የማርስ ምስል ለመጀመሪያ ጊዜ ሰዎችን ያስደነቀ ነገር አይደለም። NASA ከዚህ በፊትም በማርስ ላይ እንደ “SUV tracks” የሚመስሉ መስመሮችን የያዘ ምስል አሳይቷል። በመጀመሪያ ሲታይ ሰው ወይም መኪና በዚያ ቦታ እንደተጓዘ ሊያስመስል ቢችልም፣ NASA እነዚህ ምልክቶች በአቧራ አውሎ ነፋሶች የሚፈጠሩ መሆናቸውን ገልጿል።

ታዲያ በማርስ ላይ ሕይወት የለም ማለት ነው?

ይህ ግን ሌላ ጥያቄ ነው። “በዚህ ፎቶ ላይ የሕይወት ምልክት አለ” ማለት አንድ ነገር፣ “NASA በማርስ ላይ የጥንት ሕይወት ሊኖር ይችላል የሚያሳዩ ማስረጃዎችን እየፈለገ ነው” ማለት ደግሞ ሌላ ነው።

የNASA Perseverance ሮቨር ዋና ዓላማዎች መካከል በማርስ ላይ የጥንት ጥቃቅን ሕይወት ምልክቶችን መፈለግ ይገኝበታል። NASA በ2025 በ“Cheyava Falls” ተብሎ በተሰየመ ድንጋይ ላይ ሊሆኑ የሚችሉ biosignatures የሚያሳዩ ባህሪያት መገኘታቸውን ገልጾ ነበር፤ ሆኖም ይህም የጥንት ሕይወት ነበር ብሎ የመጨረሻ ማረጋገጫ አይደለም።

ሮቨሮቹም እውነተኛ አሻራ ይተዋሉ

በማርስ ላይ የሚታዩ ሁሉም መስመሮች የአቧራ አውሎ ነፋስ አይደሉም። NASA የሮቨሮች ጎማ የሚተዋቸውን አሻራዎችም ከምድር ወደ ማርስ የሚያደርሱ ምስሎችን አሳትሟል። ለምሳሌ፣ Curiosity እና Perseverance በማርስ ገጽታ ላይ የጎማ አሻራ ይተዋሉ፤ እነዚህም ከላይ በሚወሰዱ የሳተላይት ምስሎች ሊታዩ ይችላሉ።

የሰው ልጅ በማርስ ላይ ምን እየፈለገ ነው?

የማርስ ምርምር ዋና ጥያቄዎች ከ“እዚያ አሁን እንግዳ ፍጡር አለ?” በላይ ሰፊ ናቸው። በተለይ በጥንት ጊዜ ማርስ ላይ ውሃ ነበርን? ለሕይወት ተስማሚ አካባቢ ነበረን? የጥንት ጥቃቅን ሕይወት ምልክቶች ተርፈዋልን? የሚሉት ናቸው።

ስለዚህ በፎቶው ላይ የሚታዩትን እንደ “የእንግዳ ፍጡር እግር አሻራ” መተርጎም ከሳይንሳዊ ማስረጃ የራቀ ነው። እስካሁን የተረጋገጠው ነገር በማርስ ላይ አቧራ፣ ነፋስ፣ የሮቨር እንቅስቃሴና ሌሎች የጂኦሎጂካል ሂደቶች በገጽታው ላይ አስገራሚ ምልክቶችን መፍጠራቸው ነው።

ማርስ እያስገረመችን ነው—ግን የሚያስደንቀውን ሁሉ “የእንግዳ ሕይወት” ብሎ መጥራት አይቻልም።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#mars #nasa #marslife #space #science #marsexploration #perseverance #curiosity #ethiopia #sciencenews​ #mars #nasa #space #marsrover #perseverance #curiosity #astronomy #science #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን #addisababa

Enjoy Meet & Greet assistance, fast-track services, and a smooth airport journey at Addis Ababa Bole International Airport.
https://www.ethiopianairli... #flyethiopian

Enjoy Meet & Greet assistance, fast-track services, and a smooth airport journey at Addis Ababa Bole International Airport.
https://www.ethiopianairli... #flyethiopian

Enjoy Meet & Greet assistance, fast-track services, and a smooth airport journey at Addis Ababa Bole International Airport.
https://www.ethiopianairli... #flyethiopian

የሚስ ወርልድ ውድድር ለአሸናፊነት የሚያበቁ መስፈርቶች

​#fastmereja I የአለም አቀፉ የቁንጅና ውድድር (Miss World) አሸናፊዎችን የሚለይበትንና ተወዳዳሪዎች የሚመዘኑባቸው ከውጭ አካላዊ ውበት ይልቅ ለተወዳዳሪዎች የበጎ አድራጎት ስራዎች፣ የንግግር ችሎታ፣ አካላዊ ብቃትና ልዩ ክህሎቶች ከፍተኛ ነጥብ የሚሰጥበት ነው።

ተወዳዳሪዎች ወደ መጨረሻው የዘውድ ምዕራፍ ለማለፍ "Fast Track" በተሰኙ መስፈርቶች አልፈው በዳኞች ይገመገማሉ።

​ዓለም አቀፉ የሚስ ወርልድ ድርጅት ይፋ ባደረገው መረጃ መሠረት፣ ተወዳዳሪዎችን ለተፈለገው ዘውድ የሚያበቁትና ዳኞች ነጥብ የሚሰጡባቸው ዋና ዋና የምዘና መስፈርቶች እንደሚከተለው ተዘርዝረዋል፦

📌 ​Beauty with a Purpose
ይህ መስፈርት የውድድሩ ዋናና ትልቁ ማዕከል እንደሆነ ተገልጻል። ተወዳዳሪዎች በሀገራቸው ውስጥ የሚመሩትን ወይም የፈጠሩትን የበጎ አድራጎትና የማህበረሰብ አገልግሎት ፕሮጀክት ለዳኞች ያቀርባሉ። የማህበራዊ ችግሮችን ለመፍታት የሚያደርጉት ጥረትና ያመጡት ለውጥ ከፍተኛውን ነጥብ ያስገኛል።

​📌 Head-to-Head Challenge
የተወዳዳሪዎችን በህዝብ ፊት የመናገር ብቃት፣ የማህበራዊ ግንኙነት ችሎታ፣ አጠቃላይ እውቀትና የአስተሳሰብ የበሰለነት ደረጃ የሚመዘንበት ምዕራፍ ነው።

📌 ​የክህሎትና ፈጠራ ውድድር (Talent Round)
ተወዳዳሪዎች እንደ ዘፈን፣ ውዝዋዜ፣ ሙዚቃ መሣሪያ መጫወት ወይም ሌሎች ልዩ ልዩ የኪነ-ጥበብ ፈጠራዎቻቸውን በመድረክ ላይ በማቅረብ ችሎታቸውን ያሳያሉ።

📌 ​የፋሽንና ሞዴሊንግ ብቃት (Top Model)
ተወዳዳሪዎች ያላቸውን የመድረክ ላይ መተማመን፣ የፋሽን አቀራረብ፣ የአካሄድ ስልትና የልብስ አሰራርን የማስተዋወቅ ብቃት በዳኞች የሚገመገምበት መስፈርት ነው።

📌 ​የስፖርትና አካል ብቃት (Sports Challenge)
ተወዳዳሪዎች ያላቸውን አካላዊ ጥንካሬ፣ ስፖርታዊ እንቅስቃሴና የአካል ብቃት የሚያሳዩበት ልዩ የውድድር ክፍል ነው።

📌 ​የማህበራዊ ሚዲያና መልቲሚዲያ (Multimedia)
ተወዳዳሪዎች በዲጂታል አማራጮች ከህዝብ ጋር ያላቸውን ቁርኝት፣ የሚያዘጋጁትን የመረጃ ይዘትና የሚያገኙትን የህዝብ ድጋፍ መጠን ለመለካት የሚያገለግል መስፈርት እንደሆነ ተመልክቷል። ይህ መስፈርት አሁን ህዝቡ ድምጽ እየሰጠበት ያለው ውስጥ ይካተታል።

የፌደራል ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንቶች እና የፌደራል ዳኞች አስተዳደር ጉባኤ ፥ የበጀት ፣ ፋይናንስ እና በህግ የተሰጣቸው አስተዳደር ስልጣን እስከ ምን ድረስ?
በኢትዮጵያ ህግ ማእቀፍ

መግቢያ እና የጹሁፉ አላማ #ethiopia | በዚህ ጹሁፍ ማንኛውም አካል ፣ ዜጋ ፣ እንዲረዳ የተፈለገው የፍርድ ቤቶች ግልጽ አሰራር ለፍርድ ቤቶች ያለማንም ጣልቃ ገብነት ነጻ ሆነ በተሰጣቸው ህገመንግስታዊ ስልጣን መሠረት ግልጽ ሆነው ነጻነት እና ተጠያቂነት በሰፈነበት መልኩ በፍርድ ቤቱ የሚሰሩ ዳኞች፣ እና ሌሎች ሰራተኞች መብቶቸቻቸው ግልጽ በሆነ መንገድ ተጠብቆላቸው በዚያው ልክ የተጠያቂነታቸውም አሰራር ግልጽ በሆነ መንገድ ታውቆ ፍርድ ቤት እንደ ፍርድ ቤት የሚጠበቅበትን ቁመና እንዲጠብቅ ለማስቻል ፣ የፍርድ ቤት ፕሬዝዳንቶችም ሆነ የፌደራል ዳኞች አስተዳደር ጉባኤ በተሰጠው ስልጣን መሠረት ከበጀት አንስቶ ሌሎች አስተዳደራዊ ስልጣንን ሁሉም በህግ መሠረት ስልጣኑን ተጠቅሞ እንዲያገለግል ፍርድ ቤትም ከቆመለት አላማ አንጻር አመራሮች እና የዳኞች አስተዳደር ጉባኤ በህግ የተሰጣቸው ስልጣን ምን ምን እንደሆነና ይህንስ ካልተወጡ ያላቸው የህግ ተጠያቂነትና የእርምት እርምጃ እስከ ምን ድረስ እንደሆነ በዚህ ጹሁፍ በማስፈር ለማስገንዘብ ተፈልጓል። በማንበብ የህግ ግንዛቤዎን ያሳድጉ።

1. የፌደራል ዳኞች አስተዳደር ጉባኤ ስልጣን

በፌደራል ዳኞች አስተዳደር ጉባኤ አዋጅ ቁጥር 1233/2013 አንቀጽ 6 መሠረት፣ ጉባኤው የፌደራል ፍርድ ቤቶች የዳኝነት ነጻነት፣ ገለልተኝነትና ብቃት እንዲረጋገጥ የሚያደርግ ከፍተኛው የአስተዳደር አካል ነው። ዝርዝር ሥልጣንና ኃላፊነቱ ዋና ዋናዎቹ የሚከተለው ሲሆን እነዚህም

1.1. የዳኞች ቅጥር፣ ምደባ እና ዕድገትየዕጩ ዳኞች ምርጫ፦ መስፈርቱን የሚያሟሉ የፌደራል ጠቅላይ፣ ከፍተኛ እና መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ዕጩ ዳኞችን መርምሮ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ለሹመት ያቀርባል።የሥራ ምደባና ዝውውር፦ የፌደራል ፍርድ ቤት ዳኞችን የሥራ ምደባ፣ ዝውውር እንዲሁም የዕድገት አሰጣጥ ሥርዓትን ይወስናል።

1.2. የዳኞች ጥቅማጥቅም እና የአገልግሎት ሁኔታየደመወዝ እና አበል ጥናት፦ የዳኞችን ነጻነት ለመጠበቅ የሚያስፈልጉ የደመወዝ፣ የአበልና ሌሎች ጥቅማጥቅሞች ጥናት አዘጋጅቶ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ያቀርባል።የጡረታ እና የጤና ዋስትና፦ የዳኞችን የጤና፣ የሕይወት ዋስትና እና የጡረታ አፈጻጸም መመሪያዎችን ያወጣል።

1.3.የሥነ-ምግባር ክትትልና የዲሲፕሊን እርምጃየሥነ-ምግባር ደንብ ማውጣት፦ ዳኞች ሊመሩበት የሚገባውን ጥብቅ የሥነ-ምግባር ደንብ ያወጣል።የክስ ምርመራ፦ በዳኞች ላይ የሚቀርቡ የዲሲፕሊን እና የሥነ-ምግባር ግድፈት ክሶችን መርምሮ የደመወዝ ቅጣት፣ ከሥራ ማገድ ወይም ሙሉ በሙሉ ከዳኝነት ሙያ እንዲሰናበቱ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የውሳኔ ሐሳብ ያቀርባል።

1.4.ተቋማዊ ፖሊሲ እና ስትራቴጂየግንኙነት መመሪያዎች፦ ፍርድ ቤቶች ከሌሎች የመንግሥት አካላትና ባለድርሻ አካላት ጋር ሊኖራቸው የሚገባውን ተቋማዊ ግንኙነት እና የአሠራር ፖሊሲ ያጸድቃል።

በፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 16 መሠረት፣

2. የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት ስልጣን
የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት የፌደራል የዳኝነት አካል የበላይ ኃላፊ ሲሆን፣ የሁሉንም የፌደራል ፍርድ ቤቶች (ጠቅላይ፣ ከፍተኛ እና መጀመሪያ ደረጃ) የዳኝነትና የአስተዳደር ሥራዎች በበላይነት የመምራትና የማስተዳደር ሥልጣን አለው።ዝርዝር ሥልጣንና ኃላፊነቱ የሚከተለው ነው፦

2.1. የተቋማዊ ውክልና እና የሪፖርት አቀራረብ ሥልጣንመንግሥታዊ ውክልና፦ የፌደራል የዳኝነት አካልን በበላይነት በመወከል ከሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት፣ ከአስፈጻሚ አካላት እና ከውጭ አገራት ጋር ግንኙነት ያደርጋል።የፌደራል ፍርድ ቤቶችን አጠቃላይ የሥራ አፈጻጸም ሪፖርት አዘጋጅቶ በየዓመቱ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ያቀርባል። የበታች ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንቶችም ሪፖርታቸውን የሚያቀርቡት ለእርሱ ነው። የፌደራል ፍርድ ቤቶችን ዓመታዊ በጀት አዘጋጅቶ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ያቀርባል፤ ሲፈቀድም ለበታች ፍርድ ቤቶች የበጀት ድልድል ያደርጋል።

2.2 የዳኝነትና የአሠራር የበላይነት ሥልጣንየችሎት ምደባ፦ በጠቅላይ ፍርድ ቤት ስር የሰበር፣ የይግባኝ እና የመጀመሪያ ደረጃ ችሎቶችን ያደራጃል፤ ዳኞችንም በየችሎቱ ይመድባል።የአሠራር ወጥነት፦ በየደረጃው ባሉ የፌደራል ፍርድ ቤቶች ፈጣን፣ ቀልጣፋና ተደራሽ የዳኝነት አገልግሎት መሰጠቱን ይከታተላል፤ መመሪያዎችንና ስትራቴጂዎችን ያወጣል።

2.3. የዳኞች አስተዳደር ጉባኤ ሰብሳቢነትየፌደራል ዳኞች አስተዳደር ጉባኤ ሰብሳቢ በመሆን የዳኞችን ቅጥር፣ ምደባ፣ ዝውውር፣ ጥቅማጥቅም እና የሥነ-ምግባር ክስ መመርመር ሥራዎችን በበላይነት ይመራል።

3. የፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ስልጣን
በፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 17 መሠረት፣ የፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት የፍርድ ቤቱን የዳኝነት እና የአስተዳደር ሥራዎች በበላይነት የመምራትና የማስተዳደር ሥልጣን አለው። ዝርዝር ሥልጣንና ኃላፊነቱ የሚከተለው ሲሆን እነዚህም

3.1. የዳኝነት ሥራዎችን ማደራጀትና መምራትችሎቶችን ማደራጀት፦ በፍርድ ቤቱ ስር ያሉትን የወንጀል፣ የፍትሐብሔር፣ የንግድና የሠራተኛ ችሎቶች በዓይነትና በቁጥር ያደራጃል።ዳኞችን መመደብ፦ የፍርድ ቤቱን ዳኞች በየችሎቶቹ ይመድባል፤ የሥራ ክፍፍል ያደርጋል።የሥራ አፈጻጸም መከታተል፦ የዳኝነት ሥራዎች በብቃት፣ በገለልተኝነትና ያለምክንያት መዘግየት መከናወናቸውን ያረጋግጣል።

3.2. የአስተዳደርና የፋይናንስ ሥልጣንበጀት ማስተዳደር፦ ለከፍተኛው ፍርድ ቤት የተፈቀደውን ዓመታዊ የሥራ ማስኬጃ በጀት በሥራ ላይ እንዲውል ይፈቅዳል፤ ያስተዳድራል።ሠራተኞችን መምራት፦ የፍርድ ቤቱን ሬጂስትራር፣ መዝገብ ቤት እና የድጋፍ ሰጪ የአስተዳደር ሠራተኞችን በበላይነት ይመራል፤ ይቆጣጠራል።

3.4. የተጠያቂነትና የሪፖርት ግዴታለጠቅላይ ፍርድ ቤት ሪፖርት ማቅረብ፦ የፍርድ ቤቱን የዳኝነትና የአስተዳደር የሥራ አፈጻጸም ሪፖርት አዘጋጅቶ ለፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት ያቀርባል።የውስጥ ስብሰባዎችን መምራት፦ የፍርድ ቤቱን የውስጥ የአሠራር ግምገማና የኮሌጅየም ስብሰባዎችን ይጠራል፤ ይመራል።ቅሬታዎችን ማስተናገድ፦ በዳኞችና በሠራተኞች የሥነ-ምግባር አፈጻጸም ላይ ከተገልጋዩ ሕዝብ የሚቀርቡ አስተዳደራዊ ቅሬታዎችን መርምሮ ውሳኔ ይሰጣል፤ ወይም ለዳኞች አስተዳደር ጉባኤ ያስተላልፋል።

4. የፌደራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ፕሬዝደንት ስልጣን
በፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 18 መሠረት፣

ፍርድ ቤቱን የማስተዳደር፣ የመምራትና የማስተናበር ሥልጣንና ኃላፊነት አለው። ዝርዝር ሥልጣኑ የሚከተለው ነው፦
4.1 የዳኝነት ሥራን ማደራጀት፦ በፍርድ ቤቱ ስር ያሉ ችሎቶችን ማደራጀት፣ ዳኞችን በየችሎቱ መመደብ እና የሥራ ክፍፍል ማድረግ።

4.2. በጀት ማስተዳደር፦ ለፍርድ ቤቱ የተፈቀደውን የሥራ ማስኬጃ በጀት በሥራ ላይ እንዲውል መፍቀድና ማስተዳደር።
4.3. አስተዳደራዊ ሠራተኞችን መምራት፦ የፍርድ ቤቱን መዝገብ ቤት፣ የሬጂስትራር ክፍል እና የድጋፍ ሰጪ አስተዳደር ሠራተኞችን በበላይነት መቆጣጠር።

4.4. የሥራ አፈጻጸም ሪፖርት ማቅረብ፦ የፍርድ ቤቱን የዳኝነትና የአስተዳደር የሥራ አፈጻጸም ሪፖርት አዘጋጅቶ ለፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት ማቅረብ።ጉባኤና ስብሰባዎችን መምራት፦ የፍርድ ቤቱን ዳኞችና ሠራተኞች የውስጥ የሥራ ግምገማ ስብሰባዎችን መጥራትና መምራት።

4.5. ቅሬታዎችን መመርመር፦ በዳኞችና በሠራተኞች የአገልግሎት አሰጣጥ ላይ ከሕዝብ የሚቀርቡ አስተዳደራዊ ቅሬታዎችን ተቀብሎ ማስተካከል ወይም ለዳኞች አስተዳደር ጉባኤ ማስተላለፍ ዋና ዋናዎቹ ናቸው።

5. የፌደራል ፍርድ ቤቶች ከፍተኛ/መጀመሪያ ፍርድ ቤት/ጠቅላይ ፍርድ ቤት እና የፌደራል ዳኞች አስተዳደር ጉባኤ የስልጣን ወሰን እና ኃላፊነት

በኢትዮጵያ የፍትህ ሥርዓት እና በፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 1234/2013 መሠረት፣ የፌደራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ከፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፈቃድ ውጪ በራሱ ሌሎች የመንግስት አካላትን ጠርቶ ስብሰባ የማካሄድ ሕጋዊ ሥልጣን የሌለው ሲሆን የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የፌደራል ፍርድ ቤቶችን በበላይነት የማስተዳደርና የመምራት ሕገ-መንግስታዊ ኃላፊነት አለበት።

( ሀ ) የፍርድ ቤቶች ፕሬዝዳንቶች የስልጣን ምንጭ ከኢፊድሪ ህገመንግስት እና ሌላ ህጎች መነሻ
5.1. የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ሕገ-መንግሥት
አንቀጽ 79(1)፦ የዳኝነት ሥልጣን ሙሉ በሙሉ የፍርድ ቤቶች ብቻ መሆኑን ይደነግጋል።

አንቀጽ 80(1)፦ የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በፌደራል የዳኝነት አካላት ላይ የበላይነት ሥልጣን እንዳለው በግልጽ ያስቀምጣል።
5.2. የፌዴራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 1234/2013
የጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት ሥልጣን፦ በአዋጁ መሠረት የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት የፌደራል ፍርድ ቤቶችን በበላይነት የማስተዳደር፣ የመምራት እና የውጭ ግንኙነቶችን የመወከል ሕጋዊ ኃላፊነት አለበት።

የበታች ፍርድ ቤቶች (ከፍተኛ እና መጀመሪያ ደረጃ) የተሰጣቸው ሥልጣን የዳኝነት ሥራን በችሎት ደረጃ ማከናወን ሲሆን፣ ከሌሎች የመንግሥት አካላት ጋር ራሳቸውን ችለው በጋራ መድረክ የማደራጀት ወይንም ፖሊሲ ነክ ስብሰባዎችን የመጥራት አስተዳደራዊ ሥልጣን አልተሰጣቸውም።

5.3. የፍርድ ቤቶች አስተዳደር ጉባኤ ሥርዓት

የፌደራል ፍርድ ቤቶች የጋራ አስተዳደራዊና የፖሊሲ ጉዳዮች የሚወሰኑት በፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰብሳቢነት በሚመራው የፌደራል ዳኞች አስተዳደር ጉባኤ አማካኝነት ነው።

6. የፌደራል መጀመሪያና ከፍተኛ ፍርድ ቤት የስልጣን ኃላፊነት ወሰን

በኢትዮጵያ የፍትህ ሥርዓት እና በፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 1234/2013 መሠረት፣ የፌደራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት/ከፍተኛ ፍርድ ቤት ከፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፈቃድ ውጪ በራሳቸው ሌሎች የመንግስት አካላትን ጠርቶ ስብሰባ የማካሄድ ሕጋዊ ሥልጣን የላቸውም። የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የፌደራል ፍርድ ቤቶችን በበላይነት የማስተዳደርና የመምራት ሕገ-መንግስታዊ ኃላፊነት እንዳለበት መጠን ከውጭ ተቋማት ጋር አካላት ጋር የሚደረጉ ግንኙነቶች ስብሰባዎች በጠቅላይ ፍርድ ቤት በኩል ሲሆን ከዚህ ውጭ የሚደረጉ አካሄዶች ተጠያቂነትን የሚያስከትል ነው።

7. በስር ፍርድ ቤቶች ማለትም በፌደራል መጀመሪያና ከፍተኛ ፍርድ ቤት አስተዳደር የሚደረጉ የስልጣን ወሰን ማለፍ የሚያስከትለው ህጋዊ ተጠያቂነት ከህግ አግባብ

7.1. . የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ሕገ-መንግሥት

አንቀጽ 79(1)፦ የዳኝነት ሥልጣን ሙሉ በሙሉ የፍርድ ቤቶች ብቻ መሆኑን ይደነግጋል።

አንቀጽ 80(1)፦ የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በፌደራል የዳኝነት አካላት ላይ የበላይነት ሥልጣን እንዳለው በግልጽ ያስቀምጣል።

7.2. የፌዴራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 1234/2013
የጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት ሥልጣን፦ በአዋጁ መሠረት የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት የፌደራል ፍርድ ቤቶችን በበላይነት የማስተዳደር፣ የመምራት እና የውጭ ግንኙነቶችን የመወከል ሕጋዊ ኃላፊነት አለበት።

7.3. የመጀመሪያ ደረጃ እና ከፍተኛ ፍርድ ቤት ወሰን፦ የበታች ፍርድ ቤቶች (ከፍተኛ እና መጀመሪያ ደረጃ) የተሰጣቸው ሥልጣን የዳኝነት ሥራን በችሎት ደረጃ ማከናወን ብቻ ሲሆን፣ ከሌሎች የመንግሥት አካላት ጋር ራሳቸውን ችለው በጋራ መድረክ የማደራጀት ወይንም ፖሊሲ ነክ ስብሰባዎችን የመጥራት አስተዳደራዊ ሥልጣን አልተሰጣቸውም።

7.4. የፍርድ ቤቶች አስተዳደር ጉባኤ ሥርዓት
የፌደራል ፍርድ ቤቶች የጋራ አስተዳደራዊና የፖሊሲ ጉዳዮች የሚወሰኑት በፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰብሳቢነት በሚመራው የፌደራል ዳኞች አስተዳደር ጉባኤ አማካኝነት ነው።
8. የፌደራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ያለ ፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ወይም ያለ ዳኞች አስተዳደር ጉባኤ ፈቃድ እና ዕውቅና የውጭ የመንግሥት አካላትን ሰብስቦ "የሥራ አፈጻጸም ግምገማ" ወይም "ሪፖርት" ማቅረብ የማይችልባቸው ዝርዝር፣ የፋይናንስ እና የኦዲት ህግ መሠረቶች የሚከተሉት ናቸው፡

8.1. የአስተዳደራዊ እና የሪፖርት አቀራረብ ሕግ መሠረት
የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 16፡ የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት የፌደራል ፍርድ ቤቶችን በበላይነት የማስተዳደር እና የመወከል ሥልጣን አለው። የበታች ፍርድ ቤቶች (ከፍተኛ እና መጀመሪያ ደረጃ) ሪፖርት የማቅረብ ግዴታቸው ለጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት ብቻ ነው።

8.2.አዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 18 እና 19፡ የመጀመሪያ ደረጃ እና ከፍተኛ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት የፍርድ ቤቱን የሥራ አፈጻጸም ሪፖርት አዘጋጅቶ የሚያቀርበው ለፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት እንጂ በቀጥታ ለሌሎች አስፈጻሚ አካላት ወይም ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አይደለም።

8.3. የሕገ-መንግሥቱ አንቀጽ 80፡ የፌደራል ፍርድ ቤቶችን የጋራ ሪፖርት ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የማቅረብ ሕገ-መንግሥታዊ ሥልጣን የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ብቻ መሆኑን ያስቀምጣል።

8.5 የፋይናንስ እና የበጀት ሕግ መሠረት (Financial & Budgetary Laws)
የኢፌዲሪ የፌደራል መንግሥት የፋይናንስ አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 648/2001፡

ፍርድ ቤቱ የሚጠቀምበት በጀት "የመንግሥት ገንዘብ" በመሆኑ ለማንኛውም ወጪ (ለስብሰባ አዳራሽ ኪራይ፣ ለአበል፣ ለምግብ እና መስተንግዶ) የተመደበው በጀት አስቀድሞ በታቀደው የሥራ ፕሮግራም መሠረት መሆን አለበት።

ያለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ዕውቅና የተደረገ ስብሰባ በበጀት ዕቅድ (Action Plan) ውስጥ የማይካተት በመሆኑ፣ ለዚህ የሚወጣው ወጪ ያለአግባብ የተደረገ ወጪ (Unauthorized Expenditure) ተብሎ ይፈረጃል።

የፌደራል የፋይናንስ መመሪያ ቁጥር 17/2002፡ ማንኛውም የመንግሥት መሥሪያ ቤት ከበጀት በላይ ወይም ከተፈቀደው ዓላማ ውጪ ወጪ ማድረግን ይከለክላል።

8.6.. የኦዲት አሠራር እና ተጠያቂነት (Audit & Accountability)
የፌደራል ዋና ኦዲተር መሥሪያ ቤት ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 982/2008 (ማሻሻያ 1256/2013)፡
የስራ አፈጻጸም ኦዲት (Performance or operational Audit)፦ ፍርድ ቤቱ ያካሄደው ስብሰባ ከሕጋዊ ተልእኮው (የዳኝነት ሥራ) ውጪ ከሆነ በኦዲት ወቅት "የሕጋዊነትና የቁጠባ መርህን ያልጠበቀ (Irregular Expenditure)" ተብሎ ይመዘገባል።

የፋይናንስ ኦዲት፦ ለስብሰባው የወጣው የገንዘብ ክፍያ የላይኛው የአስተዳደር አካል (የጠቅላይ ፍርድ ቤት/የጉባኤው) ፈቃድና የድጋፍ ሰነድ (Supporting Documents) ስለማይኖረው የኦዲት ግኝት (Audit Finding) ሆኖ ይያዛል። ይህ ደግሞ በገንዘብ ያዥና ፈቃጅ ላይ አስተዳደራዊና የወንጀል ተጠያቂነት ሊያስከትል ይችላል።

8.7. . የዳኞች አስተዳደር ጉባኤ አዋጅ ቁጥር 1233/2013
ፍርድ ቤቶች ከሌሎች ባለድርሻ አካላት ጋር ያላቸውን ግንኙነት የሚመራው ይህ ጉባኤ ነው። ፍርድ ቤቱ ራሱን ችሎ ከሌሎች አስፈጻሚ አካላት ጋር መድረክ መፍጠሩ የዳኝነት ነጻነትን (Judicial Independence) ሊያናጋ የሚችል በመሆኑ በጉባኤው የሥነ-ምግባር ደንብ መሠረት እንደ ጥፋት ሊቆጠር ይችላል።

9.. የፌደራል ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንቶች አስተዳደራዊ ጉድለት ወይም ስልጣንን አላግባብ መጠቀም እስከ ተጠያቂነት

በፌደራል ዋና ኦዲተር መሥሪያ ቤት ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 982/2008 (በአዋጅ ቁጥር 1146/2011 እና 1256/2013 በተሻሻለው) መሠረት፣ ሕገ-ወጥ የፋይናንስ ወጪ ማድረግ ወይም የኦዲት ግኝትን አለማስተካከል የሚከተሉትን ከባድ የቅጣትና የተጠያቂነት እርምጃዎች ያስከትላል።

9.1. አስተዳደራዊ እና የሥራ ኃላፊነት እርምጃዎች የበጀት ዕገዳ (Budget Withholding)፦

ኦዲት የተደረገው ተቋም (ፍርድ ቤቱ) የኦዲት ግኝቶችን ካላስተካከለ፣ ዋና ኦዲተሩ ለገንዘብ ሚኒስቴር በማሳወቅ የፍርድ ቤቱን የበጀት ድልድል ሙሉ በሙሉ ወይም በከፊል እንዲታገድ የማድረግ ሥልጣን አለው።ከሥራ ማገድ እና ከኃላፊነት ማንሳት፦ የሕግ ጥሰቱን በፈጸሙትና ወጪውን በፈቀዱት የፍርድ ቤት ኃላፊዎች (ፕሬዝዳንት፣ ምክትል ፕሬዝዳንት ወይም የፋይናንስ ዳይሬክተር) ላይ አስተዳደራዊ እርምጃ እንዲወሰድ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት እና ለበላይ አካል (ለጠቅላይ ፍርድ ቤት/ለዳኞች አስተዳደር ጉባኤ) ሪፖርት ይደረጋል።

9.2. የገንዘብ መመለስ ግዴታ (Surcharge) በግል ንብረት የመጠየቅ ኃላፊነት፦

ያለአግባብ፣ ያለ በላይ አካል ዕውቅና እና ከተፈቀደው ዓላማ ውጪ ለስብሰባ የወጣው የመንግሥት ገንዘብ "ያለአግባብ የተደረገ ወጪ" (Financial Irregularity) ተብሎ ይመዘገባል። ይህንን ወጪ የፈቀዱትና የከፈሉት ኃላፊዎች በራሳቸው የግል ገንዘብና ንብረት ለሀገር ውስጥ ገቢ ወይም ለመንግሥት ካዝና እንዲመልሱ ይገደዳሉ።

9.3. የወንጀል ተጠያቂነት እና የእስራት ቅጣት በተመለከተ
ዋና ኦዲተሩ ግኝቶቹን በቀጥታ ለፍትሕ ሚኒስቴር ወይም ለፌደራል የሥነ-ምግባርና ፀረ-ሙስና ኮሚሽን ያስተላልፋል። ይህ ሲሆን የወንጀል ተጠያቂነትን ሊያስከትል ይችላል።

9.3.1. የወንጀል ህግ ተጠያቂነት

በወንጀል ሕጉና በሙስና ወንጀል አዋጅ መሠረት፦ሰነድ ባለማቅረብ ወይም ኦዲትን በማደናቀፍ፦ ለኦዲት ምርመራ የሚያስፈልጉ ሰነዶችን (የበላይ አካል ፈቃድ፣ የውሳኔ ሐሳብ) አዘጋጅቶ አለማቅረብ ወይም የኦዲት ሥራን ማደናቀፍ ከ3 እስከ 5 ዓመት በሚደርስ ጽኑ እስራት ያስቀጣል።

ሥልጣንን ያለአግባብ በመገልገል። (Abuse of Power)፦ ከተሰጠው ሕጋዊ የሥልጣን ወሰን ውጪ የመንግሥትን በጀት ላልታለመለት ዓላማ ማዋል በሙስና ወንጀል የሚያስጠይቅ ሲሆን፣ እንደ ጥፋቱ ክብደት ከ5 እስከ 15 ዓመት በሚደርስ ጽኑ እስራት እና ከፍተኛ የገንዘብ መቀጮ ያስከትላል።

10. የፌደራል ፍርድ ቤቶች የብዙኀን መገናኛ ሚዲያ ግንኙነት በተመለከተ..

በኢፌዲሪ የሕግ ሥርዓት መሠረት፣ የፌደራል መጀመሪያ ደረጃም ሆነ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንትም ሆነ አመራር፣ ያለ ፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት ወይም ያለ ዳኞች አስተዳደር ጉባኤ ፈቃድና ዕውቅና፣ ራሳቸውን ችለው ከቴሌቪዥንና ከዩቲዩብ (YouTube) ሚዲያዎች ጋር የመገናኛ ዘዴዎችን የመፍጠርም ሆነ ውል የመዋዋል ሕጋዊ ሥልጣን የላቸውም።ይህንን ለማድረግ የማይችሉበት ዝርዝር የሕግና የውል መሠረት እንደሚከተለው ተለይቷል፦

10.1. የሚዲያ ግንኙነትን የተመለከተ የሕግ መሠረትየተቋማዊ ውክልና ወሰን (አዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 16)፦

ሙሉውን የፌደራል የዳኝነት አካል ወክሎ ከማንኛውም የውጭ አካል፣ ከማኅበረሰብ እና ከሚዲያ ጋር ግንኙነት የማድረግ ሥልጣን የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት ብቻ ነው። የበታች ፍርድ ቤቶች ይህንን ተቋማዊ የኮሚኒኬሽን መዋቅር የመጣስ መብት የላቸውም።

የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ሥልጣን (አንቀጽ 17እና 18)፦ የመጀመሪያ ደረጃ እና ከፍተኛ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት የተሰጠው ሥልጣን የፍርድ ቤቱን የውስጥ አስተዳደርና የዳኝነት ሥራ መምራት ብቻ ነው። ራሱን የቻለ የሚዲያ ፖሊሲ ወይም የሕዝብ ግንኙነት ዘመቻ የመቅረጽ ሥልጣን አስመልክቶም ስልጣን አልተሰጠውም።የዳኝነት ነጻነትና ሥነ-ምግባር (አዋጅ ቁጥር 1233/2013)፦ ዳኞችም ሆኑ የፍርድ ቤት አመራሮች ያለ በላይ አካል ቁጥጥርና መመሪያ በሚዲያ ላይ የሚሰጡት አስተያየት የፍርድ ቤቱን ገለልተኝነት አደጋ ላይ ሊጥል ስለሚችል በዳኞች አስተዳደር ጉባኤ የሥነ-ምግባር ደንብ በጥብቅ የተከለከለ ነው።

10.2. ውል የመዋዋል ሥልጣን (Contractual Capacity)..

ውል የመዋዋል ስልጣን ወሰን የመንግሥት ግዥና ንብረት አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 649/2001 መሠረት ፍርድ ቤቱ ከሚዲያ ድርጅቶች ጋር ለጋራ ሥራ፣ ለማስታወቂያ ወይም ለፕሮግራም ስርጭት የሚያደርገው ማንኛውም ውል የገንዘብ ክፍያን ወይም የመንግሥት ሀብትን አጠቃቀም ጨምሮ ያለፈቃድ ውል ማሰር የሚያስከትለው ውጤት በተመለከተ ፍርድ ቤቱ በራሱ ተነሳሽነት ከቴሌቪዥን ወይም ከዩቲዩብ ሚዲያ ጋር የሚዋዋለው ውል "ካለ ሥልጣን የተደረገ ውል" (Ultra Vires) ስለሚሆን በሕግ ፊት ውድቅ (Void) ከመሆኑም በላይ፣ ውሉን የፈረመው አመራር በግል ተጠያቂነትና በሙስና ወንጀል (ሥልጣንን ያለአግባብ መገልገል) ሊጠየቅበት ይችላል።

10.3.በፍርድ ቤቶች የሚዲያና ኮሚኒኬሽን መመሪያ ላይ የተቀመጡ ገደቦች አስመልክቶ የፌደራል ፍርድ ቤቶች ተቋማዊ ገለልተኝነትን፣ የዳኝነት ነጻነትን እና ወጥነቱን ለመጠበቅ የሚመሩበት የፌደራል ፍርድ ቤቶች የሚዲያና ኮሚኒኬሽን ስትራቴጂ እና መመሪያ [1] (የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት/የዳኞች አስተዳደር ጉባኤ ያወጣቸው) የሚከተሉትን ጥብቅ ገደቦች ያስቀምጣሉ፦የማዕከላዊነት መርህ (Centralized Communication)፦ የፌደራል ፍርድ ቤቶች የሕዝብ ግንኙነትና የሚዲያ ሥራዎች የሚመሩት በፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የኮሚኒኬሽን ዳይሬክቶሬት በኩል ብቻ ነው። የበታች ፍርድ ቤቶች (ከፍተኛ እና መጀመሪያ ደረጃ) የሚዲያ መግለጫ መስጠትም ሆነ ፕሮግራም ማዘጋጀት የሚችሉት ከጠቅላይ ፍርድ ቤቱ የኮሚኒኬሽን ክፍል ቅድመ-ፈቃድና ዕውቅና ሲያገኙ ብቻ ነው።የአስተያየትና የይዘት ገደቡን በተመለከተም ማንኛውም የፍርድ ቤት አመራርም ሆነ ዳኛ፣ ጠቅላይ ፍርድ ቤቱ ካልፈቀደ በቀር በቴሌቪዥን ወይም በዩቲዩብ

(YouTube) ቀርቦ ስለ ፍርድ ቤቱ የአሠራር ሪፖርት፣ ስለ ውሳኔዎች ወይም ተቋማዊ ጉዳዮች መግለጫ መስጠት አይችልም።

ይህ መመሪያ የሚጣሰው የዳኝነት አካሉን ገጽታ ሊያበላሽ ወይም ተቋማዊ ምስጢርን ሊያባክን ይችላል ከሚል ስጋት ነው።የዲጂታል ሚዲያ እና የዩቲዩብ አጠቃቀም ገደብ በተመለከተም በፌደራል ፍርድ ቤቶች ስም የሚከፈቱ የማኅበራዊ ሚዲያ ገጾች (ፌስቡክ፣ ዩቲዩብ፣ ቴሌግራም ወዘተ) የሚመዘገቡትና የሚተዳደሩት በማዕከል በጠቅላይ ፍርድ ቤት ነው። የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት የራሱን የተለየ የዩቲዩብ ቻናል ከፍቶ ወይም ከግል የዩቲዩብ ሚዲያዎች ጋር ተዋውሎ ተቋማዊ ሪፖርቶችን መልቀቅ በመመሪያው በጥብቅ የተከለከለ (Unauthorized/Informal channel) ነው።

10.4. ያለ ሥልጣን የተፈጸመ ውል የሚያስከትለው የፍትሐብሔር ተጠያቂነት እና የፍርድ ቤቱ ፕሬዝዳንት ወይም አመራር ያለ በላይ አካል (ያለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ወይም ያለ ዳኞች አስተዳደር ጉባኤ) ውክልና ከቴሌቪዥንና ከዩቲዩብ ሚዲያዎች ጋር እና ሌሎች አካላት ጋር የሚያደርጉት ውል በፍትሐብሔር ሕግ መሠረት የሚከተሉትን ውጤቶች ያስከትላል፦

ሀ. ውሉ በሕግ ፊት ፈራሽ (Void) መሆኑየፍትሐብሔር ሕግ አንቀጽ 1716 (ሕገ-ወጥ ይዘት)፦

አንድ ውል ሕጋዊ ውጤት እንዲኖረው ውሉን ያደረገው አካል ውል የመዋዋል ሕጋዊ ሥልጣን (Capacity/Authority) ሊኖረው ይገባል። የመንግሥት በጀትንና ተቋማዊ ውክልናን የሚነካ ውል ያለ ሥልጣን ሲፈረም፣ ውሉ መሠረታዊ የሕግ ጉድለት ስላለበት ከመጀመሪያውኑ ፈራሽ እና ተፈጻሚነት የሌለው (Void ab initio) ይሆናል።የፍትሐብሔር ሕግ አንቀጽ 2182 (ያለ ሥልጣን መወከል)፦ አንድ ወኪል (በዚህ ዐውድ የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት) ከተሰጠው የሥልጣን ወሰን ውጪ ውል ቢዋዋል፣ ውሉ ዋናውን አካል (የፌደራል የዳኝነት አካልን ወይም ጠቅላይ ፍርድ ቤቱን) አያስገድደውም።

ለ. የውሉ ፈራሚ ግል ተጠያቂነት (Personal Liability)
የፍትሐብሔር ሕግ አንቀጽ 2183 (የሶስተኛ ወገኖች መብትና የጉዳት ካሳ)፦

ውሉ በሕግ ፊት ፈራሽ በሚሆንበት ጊዜ፣ ከቴሌቪዥን ወይም ከዩቲዩብ ድርጅቱ ጋር ለተደረገው ውል ማናቸውንም የገንዘብ ክፍያ ወይም የደረሰ ጉዳት ካሳ ካለ፣ ተጠያቂነቱ የሚወድቀው ውሉን ያለ ሥልጣን በፈረመው ግለሰብ (በፍርድ ቤቱ ፕሬዝዳንት/አመራር) ላይ እንጂ በመንግሥት ወይም በፍርድ ቤቱ ተቋም ላይ አይደለም። ሚዲያው የደረሰበትን ኪሳራ ከፈራሚው ግለሰብ ንብረት ላይ የመጠየቅ መብት አለው።

ሐ. የመንግሥት ግዥና ንብረት አስተዳደር ሕግ ጥሰት
የፌደራል መንግሥት ግዥና ንብረት አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 649/2001 አንቀጽ 76፦ ማንኛውም የመንግሥት አካል ለሚዲያ አገልግሎት ወይም ለማስታወቂያ የሚከፍለው ክፍያ በግዥ ሕጉ መሠረት መፈጸም አለበት። ያለ ጠቅላይ ፍርድ ቤትና ያለ ግዥ ኮሚቴ ዕውቅና የተደረገ የውል ክፍያ በፍትሐብሔር ሕጉ "ያለአግባብ መበልጸግ" (Unjust Enrichment) ተብሎ ሊፈረጅ የሚችል ሲሆን፣ የተከፈለው የመንግሥት ገንዘብ ከፈራሚው ኃላፊ እና ከሚዲያ ድርጅቱ ተመላሽ እንዲሆን ይደረጋል።

11. የፌደራል መጀመሪያ እና ከፍተኛ ፍርድ ቤት የፋይናንስ ግዢና ንብረት አስተዳደር ስልጣን እስከ ምን ድረስ ነው?

በኢፌዲሪ የፋይናንስ አስተዳደር እና የፍርድ ቤቶች አዋጅ መሠረት፣ የፌደራል መጀመሪያ ደረጃ እና ከፍተኛ ፍርድ ቤት በራሱ ራሱን የቻለ ገለልተኛ የፋይናንስ እና የግዥ ሥልጣን የለውም፤ ይልቁንም በፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ስር የሚተዳደር "የበጀት ማዕከል" (Budget Center) ነው።ፍርድ ቤቱ ከግዥ እና ከፋይናንስ ወጪ ጋር ተያይዞ ያለው ሕጋዊ ሥልጣን እና የሥልጣን ወሰን በሚከተሉት ዋና ዋና ነጥቦች ይገለጻል።

11.1.. የተፈቀደለትን በጀት የማስተዳደር ሥልጣንየበጀት አጠቃቀም፦

ፍርድ ቤቱ በየዓመቱ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ተፈቅዶ በፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በኩል የሚደለደለትን የሥራ ማስኬጃ (Recurrent Budget) በጀት የማስተዳደር ሥልጣን አለው።የክፍያ ፈቃድ፦ የፍርድ ቤቱ ፕሬዝዳንት በአዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 18(2)(ረ) መሠረት የተፈቀደውን የፍርድ ቤቱን በጀት በሥራ ላይ እንዲውል የመፍቀድ (Financial Approver) ሥልጣን አለው። ሆኖም ይህ ወጪ አስቀድሞ በጸደቀው የሥራ ዕቅድ (Approved Action Plan) መሠረት መሆን አለበት።

11.2. የመንግሥት ግዥ የመፈጸም ሥልጣን (Procurement Authority)የግዥ ኮሚቴ ማደራጀት፦

በፌደራል የመንግሥት ግዥና ንብረት አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 649/2001 መሠረት፣ ፍርድ ቤቱ የውስጥ የግዥ ፈጻሚ ክፍል እና የጋራ የግዥ ኮሚቴ በማደራጀት የዕለት ተዕለት የቢሮ ዕቃዎች፣ የጽሕፈት መሣሪያዎች እና የአገልግሎት ግዥዎችን የመፈጸም ሥልጣን አለው።የግዥ ወሰን (Threshold Limits)፦ ፍርድ ቤቱ በራሱ ሥልጣን መግዛት የሚችለው በመንግሥት የግዥ መመሪያ ላይ በተቀመጠው የገንዘብ ጣሪያ (Financial Threshold) መሠረት ብቻ ነው። ከተፈቀደው ጣሪያ በላይ የሆኑ ከባድና ትላልቅ ግዥዎችን (ለምሳሌ የሕንጻ ግንባታ፣ የተሽከርካሪዎች ግዥ) በራሱ የመወሰን ሥልጣን የለውም፤ በጠቅላይ ፍርድ ቤት በኩል መፈጸም አለበት።

11.3.የሥልጣን ወሰን እና ክልከላዎች (Limitations)በጀት የማዛወር ሥልጣን ማጣት (No Budget Re-appropriation)፦ የፌደራል መጀመሪያ እና ከፍተኛ ደረጃ ፍርድ ቤት ከተመደበለት የሕግ ከፍል (Budget Line) ላይ ገንዘብ ቀንሶ ለሌላ ላልታቀደ ዓላማ ማዛወር አይችልም። ይህንን ለማድረግ የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት እና የገንዘብ ሚኒስቴር ፈቃድ ማግኘት አለበት።

የካፒታል በጀት (Capital Budget) አለመፍቀድ፦ ፍርድ ቤቱ አዳዲስ ሕንጻዎችን ለመገንባትም ሆነ ሰፊ ተቋማዊ መሠረተ-ልማቶችን ለመዘርጋት የሚያስችል የካፒታል በጀት በራሱ የመቅረጽና የማጽደቅ ሥልጣን የለውም።

11.4. የሒሳብ አያያዝ እና የሪፖርት ግዴታ የፋይናንስ ሪፖርት... ያወጣውን ወጪ በሙሉ በየወሩ የሒሳብ መዝገብ በመዝጋት ለፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የፋይናንስ ዳይሬክቶሬት ሪፖርት የማድረግ ግዴታ አለበት።

ለኦዲት ተገዥ መሆን፦ ፍርድ ቤቱ የራሱ የውስጥ ኦዲት (Internal Audit) ክፍል ቢኖረውም፣ ዓመታዊ የፋይናንስ አጠቃቀሙ በፌደራል ዋና ኦዲተር መሥሪያ ቤት በቀጥታ የሚመረመርና በግኝቶቹ ላይም ተጠያቂ የሚሆንበት አግባብ እንዳለ ከላይ ተገልጿል።

12. የጹሁፉ ማጠቃለያ አብይ ሀሳብ

የፌደራል ፍርድ ቤቶች የአሰራር፣ የዳኝነትና የአስተዳደር ስራዎች የፋይናንስ እና ሌሎች ስራዎችን ጨምሮ ለህዝብ ግልጽ መሆን እንዳለባቸው ከህገመንግስቱ እና ሌሎች አዋጆች እና ህግጋት ጨምሮ መረዳት የምንችለው ዲሞክራሲያዊ የተቋማት ባህል ፣ እሴት እና የህግጋት ውጤት ነው። ይህ እንደመሆኑ መጠን በዚህ ጹሁፍ ያቀረብነው የፌደራል ፍርድ ቤቶች እና ፕሬዝዳንቶች እንዲሁም የፌደራል ዳኞች አስተዳደር ጉባኤ ስልጣንና ኃላፊነት በአስተዳደር ጉዳዮች በተለይም የዚህ ጹሁፍ ማጠንጠንኛ የሆነው የፋይናንስ አስተዳደር ፣ ፍርድ ቤቶች ከውጭ አካላት ፣ ከብዙኃን መገናኛ ጋር የሚያደርጉት ግንኙነቶች ውሎች ስልጣን እና ኃላፊነት እስከ ተጠያቂነት ድረስ ያለው የዲሞክራሲያዊ ባህላችንን እና የህግ የበላይነትን የሚያጠናክር በመሆኑ ለፍትህ ስረአቱ እድገት ሲባል ለግንዛቤ ሲባል የተዘጋጀ ጽሁፍ ነው።

በህግ ባለሙያው ፋንታሁን ደለለው Fantahun Delelew

ማጣቀሻዎች/References/
1. የኢፊድሪ ህገመንግስት አዋጅ ቁጥር 1/1987
2. የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 1234/2013
3. በፌደራል ዋና ኦዲተር መሥሪያ ቤት ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 982/2008 (በአዋጅ ቁጥር 1146/2011 እና 1256/2013
4. የዳኝነት ነጻነትና ሥነ-ምግባር (አዋጅ ቁጥር 1233/2013)
5. በፌደራል የመንግሥት ግዥና ንብረት አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 649/2001
https://t.me/Fantahunlawye...
https://www.facebook.com/s...

delelewfantahun2010gmail.com

መልካም ጉዞ...

ተፃፈ በመሐሪ ነጋሽ
(የኢትዮጵያ አትሌቲክስ ፌዴሬሽን ኮሚኒኬሽን )
#ethiopia | ዛሬ ማምሻውን የኢትዮጵያ ከ20 ዓመት በታች አትሌቲክስ ልዑክ ቡድናችንን በከፍተኛ ኩራትና በመልካም ምኞት ወደ አሜሪካ ኦሪገን ሸኝተናል።

የኢትዮጵያ አትሌቲክስ ፌዴሬሽን አትሌቶቻችን በተሟላ ዝግጅት ወደ ሻምፒዮናው እንዲያቀኑ ሱሉልታ በሚገኘው የጀግናው ኦሊምፒያን አትሌት ቀነኒሳ በቀለ ሆቴል በማሳረፍ አስፈላጊውን ድጋፍ፣ ክትትልና ዝግጅት ሲያደርግ ቆይቷል።

የቀነኒሳ በቀለ ሆቴልም አትሌቶቻችንን እንደቤተሰቦቹ በመቀበል፣ በፍቅር፣ በአክብሮትና በልዩ እንክብካቤ እስከ ሽኝታቸው ድረስ አግዟቸዋል።

ለዚህ ውድ አስተዋፅኦ ከልብ የመነጨ ምስጋና ተቀበሉ

ዓለም የሚጠብቀው ሻምፒዮና 21ኛው የዓለም ከ20 ዓመት በታች (World Athletics U20 Championships) ሻምፒዮና ....

በአሜሪካ ኦሪገን ግዛት ዩጂን ከተማ በሚገኘው ታሪካዊው ሄይዋርድ ፊልድ ከሐምሌ 29 እስከ ነሐሴ 3 ይካሄዳል።

ከ1,700 በላይ ወጣት አትሌቶች ከ190 የሚጠጉ አገራት በ44 የውድድር ዓይነቶች ላይ ይፎካከራሉ።

ዩጂን ከተማ በግምት 180,000 የሚጠጋ ህዝብ ያላት ብትሆንም፣ በዓለም ላይ "Track Town USA" በሚል ስም የምትታወቅ የአትሌቲክስ ዋና መዲና ናት።

የሻምፒዮናው ትኬቶች በፍጥነት እየተሸጡ እንደሆነ አዘጋጆቹ ገልጸዋል፣ ውድድሩም በብዙ የዓለም አቀፍ የቴሌቪዥን ኔትወርኮች፣ ዲጂታል መድረኮች እና በመቶዎች የሚቆጠሩ የስፖርት ጋዜጠኞች ይሸፈናል። የዚህ ውድድር ቀደምት እትሞች በ140 በላይ አገራት በቴሌቪዥን ተሰራጭተው 16 ሚሊዮን በላይ የተጠራቀመ የቲቪ ተመልካች ደርሰው ነበር።

በ2024 በፔሩ ሊማ በተካሄደው 20ኛው ሻምፒዮና ኢትዮጵያ 6 የወርቅ፣ 1 የብር እና 2 የነሐስ ሜዳሊያዎችን በማሸነፍ በአጠቃላይ 9 ሜዳሊያዎችን በመሰብሰብ በዓለም 2ኛ ደረጃን ማስመዝገቧ ይታወሳል።

ዘንድሮም አትሌቶቻችን በ5000 ሜትር፣ 3000 ሜትር፣ 1500 ሜትር፣ 800 ሜትር፣ 3000 ሜትር መሰናክል፣ 400 ሜትር እና በርምጃ ውድድሮች ላይ የኢትዮጵያን ስም በክብር ለማስጠራት ዝግጁ ናቸው።

ለጀግኖቻችን...
ውድ አትሌቶቻችን!
ከእናንተ ጋር የሚጓዘው የኢትዮጵያ 60 ዓመታትን ያስቆጠረ የድል ታሪክ ነው፤ የአበበ ቢቂላ ጨምሮ
የብዙ ጀግኖች የድል አሻራ ነው።

ኢትዮጵያውያን ልብ ከእናንተ ጋር ነው። በእግራችሁ የምትሮጡት ለራሳችሁ ብቻ ሳይሆን ለሀገራችሁ፣ ለሕዝባችሁ እና ለመጪው ትውልድ ነው።

መልካም ጉዞ!
መልካም ውድድር!

መልካም ዕድል! ❤️

Enjoy an amazing 5-night / 6-day getaway to Mauritius from just USD 1,519. Take advantage of this special opportunity to discover the island's unique culture, exciting attractions, and create unforgettable memories. #flyethiopian

Enjoy an amazing 5-night / 6-day getaway to Mauritius from just USD 1,519. Take advantage of this special opportunity to discover the island's unique culture, exciting attractions, and create unforgettable memories. #flyethiopian

Enjoy an amazing 5-night / 6-day getaway to Mauritius from just USD 1,519. Take advantage of this special opportunity to discover the island's unique culture, exciting attractions, and create unforgettable memories. #flyethiopian

Enjoy an amazing 5-night / 6-day getaway to Mauritius from just USD 1,519. Take advantage of this special opportunity to discover the island's unique culture, exciting attractions, and create unforgettable memories. #flyethiopian

Enjoy an amazing 5-night / 6-day getaway to Mauritius from just USD 1,519. Take advantage of this special opportunity to discover the island's unique culture, exciting attractions, and create unforgettable memories. #flyethiopian

Enjoy an amazing 5-night / 6-day getaway to Mauritius from just USD 1,519. Take advantage of this special opportunity to discover the island's unique culture, exciting attractions, and create unforgettable memories. #flyethiopian

Enjoy an amazing 5-night / 6-day getaway to Mauritius from just USD 1,519. Take advantage of this special opportunity to discover the island's unique culture, exciting attractions, and create unforgettable memories. #flyethiopian

Enjoy an amazing 5-night / 6-day getaway to Mauritius from just USD 1,519. Take advantage of this special opportunity to discover the island's unique culture, exciting attractions, and create unforgettable memories. #flyethiopian

የአገሪቱን የመስኖ ሽፋን ወደ 2.6 ሚሊዮን ሄክታር ለማድረስ የተያዘው ግብ እመርታ እያሳየ መሆኑ ተገለጸ

የመስኖና ቆላማ አካባቢ ሚኒስቴር
መግለጫ እነሆ ፥
#ethiopia | አገራዊ የመስኖ ልማት ጉዞ ተስፋ ሰጪ እመርታ የኢትዮጵያ በመስኖ የመልማት አቅሟን፤ ለመጠቀምና ተፈጥሮ የለገሰቻትን ውሃ፣ መሬት፣ ምቹ የአየር ሁኔታ እንደዚሁም አምራች የሰውሃይል በአግባቡ መጠቀም ባለመቻሏ ለዘመናት የራሷን የምግብ አቅርቦት እንኳን መሸፈን ሳትችልና በችግር ወቅት ለዕርዳታ ወደ ውጪ ስታማትር መኖሯ የቅርብ ጊዜ ታሪካችን ነው፡፡

ኢትዮጵያን በተለያየ ጊዜያት ያስተዳደሩ መንግስታት ምርታማነት ለማሳደግ ያስችለናል ያሏቸውን የተለያዩ ሙከራዎች በመከተል ጥረት ቢያደርጉም በሚጠበቀው ልክ ውጤታማ ሳይሆኑ ቀርተዋል፡፡ በዚህም ሳቢያ አገራችን የራሷን የምግብ አቅርቦት መሸፈን ሳትችል፣ በቢሊዮን የሚቆጠር የውጭ ምንዛሬ በማውጣት ስንዴን ጨምሮ የተለያዩ የምግብ ምርቶችን ከውጭ ስታስገባ ኖራለች።

እንደ ሃገር ሰፋፊ የመስኖ ፕሮጀክቶች ከ1960ዎቹ ጀምሮ መተግበር ቢጀምሩም ቁጥራቸው እጅግ ጥቂትና ውጤታቸውም በዛው ልክ ውስን እንደነበር በመስኩ የተደረጉ የዳሰሳዎች ጥናቶች ያሳያሉ ፡፡ ለአብነትም ለስኳር ልማት የተገነቡ ፕሮጀክቶች እንደ ወንጂ፣ መተሃራ፣ ፊንጫ ፣ የአሚባራ፣ የአልዌሮ፣ የጎዴ፣ የተንዳሆ እና የከሰም መስኖ ልማት ፕሮጀክቶች ተጠቃሾች ቢሆኑም በትግበራ ሂደት ግን ለአመታት ባጋጠሙ ተግዳሮቶች ውጤታማ ሳይሆኑ መቆየታቸው ይታወቃል፡፡

ይህንን አዙሪት በመስበርና የምግብ ሉዓላዊነትን ለማረጋገጥ፣ ከተፈጥሮ ዝናብ ባሻገር የከርሰ-ምድርና የገጸ-ምድር ውኃን በአግባቡ በመጠቀም መስኖን ማስፋፋት ወሳኝ ሆኖ ተገኝቷል። በተለይም ባለፉት የለውጥ አመታት የኢትዮጵያ መንግስት ከዚህ የተለመደና ፈተና የሆነ አዙሪት ለመላቀቅ የሚያስችሉ የተለያዩ እቅዶችን አዘጋጅቶ እና ዘርፉን ራሱን በቻለ ሚኒስቴር መስራቤት ደረጃ በማደራጀት አዲስ የፖሊሲ መር የልማት ጥረትን ተግባራዊ ለማድረግ የሚያስችል ስራ መስራት ጀምሯል፡፡

መንግስት የኢትዮጵያን የምግብ ሉአላዊነት ለማረጋገጥ ከወሰዳቸው ወሳኝ እርምጃዎች መካከል የመስኖ ልማት ዘርፍን ውጤታማ በሆነ መንገድ በማሻሻል ምርታማነትን ማሳደግ እንዲቻል ዘርፋ ለአጠቃላይ አገራዊ እድገት የሚኖረውን ሚናም በልዩ ትኩረት ለማሳደግ እንዲያስችለው መስኖ በጥናት በተለዩ ቦታዎች ላይ በልዩ ትኩረት እንዲያስፋፋ በማለም የመስኖና ቆላማ አካባቢ ሚኒስቴርን በ2014 ዓ/ም እንዲቋቋም አድርጓል፡፡ በዚህም የአገር አቅም በፈቀደ ልክም መንግስት ለዘርፉ ከፍተኛ በጀት እንዲመደብለት እና በዘርፉ ተግባራዊ ለውጥ እንዲመጣ የሚያስችሉ ስራዎችን ሲሰራ ቆይቷል ፡፡

የመስኖና ቆላማ አካባቢ ሚኒስቴርም የመስኖና ቆላማ አካባቢ ልማትን ወደ ተቀናጀ የልማት አቅጣጫ በመምራት፤ ሀገራችን ያላትን ከፍተኛ የውሃና ሰፊ የመሬት ሀብት ማዕከል በማድረግ፤ የመስኖ ልማትን በማስፋፋት እና በቆላማ አካባቢ የሚገኘውን እምቅ የልማት ፀጋዎችን በማጥናትና ለአርብቶአደሩና ከፊልአርብቶአደሩ ጥቅም እንዲዉል በማድርግ የሀገራችንን የምግብ ሉዓላዊነት እንዲረጋገጥ ለማስቻል መተግበር የጀመራቸውም ስራዎች አመርቂ ውጤቶች ማሳየት ጀምረዋል፡፡

መስሪያ ቤቱ ግዙፍ የመስኖ ፕሮጀክቶችን በማስጠናትና በመገንባት፤በሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ እና በክልሎች የሚገቡ አነስተኛ መስኖዎችን በመከታተልና ድጋፍ በመስጠት በሃገሪቱ ምርትና ምርታማነት ላይ ተጨባጭ ለውጥ ማምጣት ያስቻሉ ተግባራትን መጀመሩም ከወዲሁ መታዘብ ይቻላል፡፡

በተለይ ደግሞ ባለፋት ሁለት የበጀት አመታት ማለትም በ2017 እና 2018 በጀት ዓመት በኢትዮጵያ የመስኖ ፕሮጀክቶች ግንባታ አፈጻጸም ዙርያ የተከናወኑ ስራዎች በአጠቃላይ በዘርፋ የሚታዩ ጅምር ሙከራዎችን ወደ አዲስ ታሪክ ያሸጋገረ ምዕራፍ ላይ መድረሱን መታዘብ ይቻላል።

ዘርፋ ከተሰጠው ልዩ ትኩረትና በአገር አቀፍ ደረጃ የመስኖ ልማት ጥያቄዎች መበራከት ከጅምሩ በቂ ጥናቶችና የዲዛይን ስራዎች ጥልቅ የበጀት ዝግጅትና በከፍተኛ የህዝብና የመንግስት አመራር ማእቀፎች በቂ ውይይት ተደርጎባቸው እንዲሁም የአፈጻጸም ስጋቶችና በተለይም ከአጠቃላይ የበጀት ዝግጅቶች አንጻር በነበሩ ውስንነቶች ጉልህ ችግሮች የነበሩ ቢሆንም ሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ ከህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት እና ከገንዘብ ሚኒስቴር ጋር በፍጥነት በመመካከር መሰረታዊ የማጣጣም ስራዎች መከወን በመቻሉ በርካታ ስራዎችን በተከታታይ ወራት በስኬት ሐዲድ ለማስጓዝ ተችሏል።

በዚህም በነዚህ ሁለት አመታት ለበርካታ አመታት ግንባታቸው የተጓተቱ ፣ የዲዛይን ስራ ጉድለቶች የነበሩባቸው ተጠናቀውም ለረጅም ጊዜ ጥገና ያልተደረገላቸው እና ከፍተኛ ብልሽት አጋጥሟቸው የነበሩ ፕሮጀክቶችን ቁርጠኛ በሆነ የፕሮጀክት አመራር ክትትል እና ጥብቅ የኮንትራት አስተዳደር ስርዓትን መሰረት በማድረግ ፕሮጀክቶችን በማጠናቀቅ አመርቂ ውጤቶች ተመዝግበዋል፡፡

ለዚህ ስኬት ሚኒስቴር መስሪያ ቤታችንም መንግስት የኢትዮጵያን የምግብ ሉአላዊነት ለማረጋገጥ ያለውን ፅኑ ፍላጎትና እያደረገ ያለውን ከፍተኛ ድጋፍ ከግንዛቤ በማስገባት ይህንንም በሚመጥን መልኩ ተገቢውን ትኩረት ሰጥቶ በጥራት በፍጥነት እና የኮንትራት ስምምነቶችን መሰረት በማድረግ የሰጠው በሳል አመራርም ተጠቃሽ ምክንያት ነው።

በዚህም ምክንያት ለአመታት የዘገዩና የማህበረሰባችን የአመታት የቅሬታ ምንጨ ሆነው የኖሩትን በአጠቃላይ 10 የሚሆኑ ግዙፍ የመስኖ ፕሮጀክቶችን በአጭር ግዜ ከውስብስብ ችግሮች በማላቀቅ በልዩ ትኩረት ቅድሚያ በተሰጣቸው አቅጣጫ መሰረት በተፋጠነ ጊዜ እንዲጠናቀቁ ጥረት ተደርጓል።

እነዚህም የመስኖ መሰረተ ልማት ፕሮጀክቶች የማልማት አቅማቸው እና ተጠቃሚ የሚያደርጉት እማና አባ ወራወዎች በቅደም ተከተላቸው መሰረት የሚከተሉት ናቸው ፡-
1.ጊዳቦ ሎት 2 - የማልማት አቅሙ- 13420 ሄ/ር 26840 እማ/አባወራዎች
2. ጎዴ -የማልማት አቅሙ -10,000 ሄ/ር 20000 እማ/አባወራዎች
3. ወልመል ሎት 1 እና 2 – 12040 ሄ/ር -24080 እማ/አባወራዎች
4. ጨልጨል ሎት 2- 4145 ሄ/ር 8290 እማ/አባወራዎች
5.የቄጦ መስኖ 5000 ሄ/ር 10,000 እማ/አባወራዎች
6. የታችኛው ርብ -3200 ሄ/ር 6400 እማ/አባወራዎች
7. የተንዳሆ - 60,000 ሄ/ርያለማል 120,000 እማ/አባወራዎች
8. የከሰም መስኖ -20 ሺኅ ሄ/ር 40,000 እማ/አባወራዎች
እንዲሁም አርጆ ዲዴሳ እና መገጭ መስኖ ልማት ፕሮጀክቶች መሠረታዊ የግንባታ ሥራቸው አልቆ የማጠናቀቂያ ሥራቸው እየተፋጠነ ከመሆኑም በላይ በቅርቡ በክብር የሚመረቁ ይሆናል፡፡
መገጭ እና አርጆ የመስኖ ፕሮጀክቶች ሲጠናቀቁ በአጠቃላይ የ10ሩ ፕሮጀክቶች ብቻ ድምር የማልማት አቅማቸው 224,805 ሄክታር ሲሆን 450,000 እማና አባወራዎችን ተጠቃሚ የሚደርጉ ናቸው፡፡

በሌላ በኩል እንደ ጨልጨል (ሎት1) አጂማጫጫ፣ ካሊድ ዲጆ፣ ሎጊያ፣ ላይኛው ጉደር፣ አንገር ፣ ፈንታሌ፣ ወይቦ፣ ላይኛው ርብ፣ ሽንሌ፣ እና አደኣ በቾ የመስኖ መሰረተ ልማት ፕሮጀክቶች በዕቅዳቸው መሠረት የግንባታ ስራዎቻቸው እየተከናወ ባጠናቀቅናቸው የመስኖ ፕሮጀክቶች በአሁኑ ወቅት ሰፋፊ የእርሻ መሬቶችን በማልማት የማህበረሰቡን ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ የተቀናጁ ስራዎች በመተግበር ላይ እንገኛለን፡፡

መንግስት ለመስኖ ልማቱ ዘርፍ በሰጠው ከፍተኛ ትኩረት በተሰሩ ስራዎች ከለውጡ በፊት 490 ሺህ ሄክታር የነበረው የመስኖ ሽፋን ወደ 2.6 ሚሊዮን ሄክታር ከፍ እንዲል አድርጓል፡፡ አሁን የተጀመሩ ፕሮጀክቶችም ሲጠናቀቁ የአገራችን የመስኖ ሽፋን በከፍተኛ መጠን የሚጨምር ይሆናል፡፡ እነዚህ መሰረተ ልማቶችም የተጀመረውን የኢትዮጵያን የምግብ ሉአላዊነት በማረጋገጥ ረገድ የሚኖራቸው ሚና ከፍተኛ ነው፡፡

በ2017 እና በ2018 በጀት አመት ፕሮጀክቶች አጠናቅቀን ለስኬት ስንበቃ ፤ ግንባታዎች ባቀድነው ጊዜ እንዳይጠናቀቁ ስያደርጉ የቆዩትን፣ እንደዚሁም በቀጣይነትም ስራን ሊያስጓጉሉ የሚችሉትን ቁልፍ ማነቆዎች በጥናት በመለየት ውስብስብ ለሆኑና ለቆዩ ችግሮች ተገቢ እና ህጋዊ መፍትሄ እንዲያገኙ በማድረግ ረገድ የተሰሩ ስራዎች ሚናቸው ትልቅ ነው፡፡

በመሆኑም ይህ ፈጣን የፕሮጀክት አፈጻጸም እና ክትትል በቀላሉ የተገኘ እንዳልሆነ መገንዘብ ያሻል።
ለመሆኑ በእነዚህ የግንባታ 2 አመታት እንደማንኛውም የኮንስትራክሽን ዘርፍ የመስኖ ግንባታ ያጋጠሙት ተግዳሮቶች ምንድናቸው? የተሰጣቸው መፍትሔዎችስ ?
በግንባታ ሂደቱ ያጋጠሙንን ተጠባቂና ተጠባቂ ያልሁኑ ተግዳሮቶች ተወጥተን የግንባታ ስራችንን ስናከናውን በግንባታ ሂደቱ ላይ ተፅዕኖ ያሳደሩ ዋና ዋና ተግዳሮቶችን የሚከተሉት ናቸው፦

* የመስኖ ልማት ፕሮጀክቶች ከውኃ ጋር የተቆራኙና በካበተ የዘርፍ ጥናት የተደገፋ መሆን የሚገባቸው በመሆናቸው በዘርፉ ልምድ ያላቸው በቂ አገር በቀል የአማካሪና ተቋራጮች አቅም በበቂ አለመኖሩ ከጅምሩ የታዩ ተግዳሮቶች ነበሩ:: በተጨማሪም አብዛኞቹ ፕሮጀክቶች የሚከናወኑት በመንግስት የልማት ድርጅቶች ሲሆን ተቋማቱ በዘርፋ ለሚደረግ የመሰረተ ልማት ግንባታ የነበራቸው ልምድና አቅምም ውስን ከመሆኑም በላይ ከግሉ ዘርፍ የሚሳተፉት በጣት የሚቆጠሩ ተቋማትም ገና አጥጋቢ ቁመና ያልነበራቸው መሆኑ።

* የበጀት እጥረትና የገንዘብ አቅርቦት መዘግየት፦ ፕሮጀክቶቹ ከፍተኛ ሀብት የሚጠይቁ ቢሆንም በየዓመቱ የሚመደበው በጀት አነስተኛ መሆኑና የተፈቀደው በጀትም በወቅቱ ጥሬ ገንዘብ ሆኖ ባለመለቀቁ ከክፍያዎች መስተጓጎል የተነሱ መጓተቶችና የዋጋ ንረት ፕሮጀክቶች በሚፈለገው ደረጃ ማከናወን አለመቻሉ፣

* ከፍተኛ የገበያ የዋጋ ንረት (Market Inflation)፦ ከ2013 ዓ.ም ጀምሮ በዓለም አቀፍና አገር ውስጥ ሁኔታዎች ምክንያት እንደ ሲሚንቶ፣ ብረት፣ ነዳጅ እና የጉልበት ዋጋ ላይ በየግዜው ከፍተኛ ጭማሪ ማጋጠሙ። በዚህም ምክንያት የፕሮጀክት በዘገዩ ቁጥር ወጪዎቻቸው በየግዜው እንዲጨምሩ ምክንያት ሆነዋል ::

* የስትራቴጂካዊ ግንባታ ዕቃዎች አቅርቦት እጥረት፦ ሲሚንቶ፣ ብረትና ነዳጅ በገበያ ላይ በበቂ ሁኔታ በወቅቱ አለመገኘታቸው የግንባታውን ፍጥነት በእጅጉ ገድበውት ቆይተዋል። በዚህም ምክንያት ፕሮጀክቶች በእቅዳቸው ልክ እንዳይከወኑ ምክንያት ሆኖ ቆይቷል ::

* የግድብ እና መስኖ መሰረተ ልማቶች ዲዛይን ስራዎች ጉልህ ክፍተቶችና ያጋጠሙ የጂኦሎጂካል ውስብስብነት ችግሮች :: ምንም እንኳን ፕሮጀክቶች መነሻ የሚሆኑ ጥናትና ዲዛይን ተሠርቶባቸው ቢጀመሩም፣ በትግበራ ወቅት በሚያጋጥሙ የመሬት አቀማመጥና የጂኦሎጂካል ይዘቶች ምክንያት የዲዛይን ክለሳዎችን ማድረግ የግድ ማስፈለጉ የውል ማሻሻያዎችንና የጊዜ ማራዘሚያዎችን እንዲደረጉ የግድ የሚያስብሉ ሁኔታዎች አጋጥመዋል ::

በዚህም ምክንያት ለሚኖሩ ለውጦች ተጨማሪ የኮንትራት ወጪ እና ግዜ መጠየቃቸው የግድ ሆኗል።
የተወሰዱ ስልታዊና መዋቅራዊ የማስተካከያ እርምጃዎች የመስኖና ቆላማ አካባቢ ሚኒስቴር ከዚህ በፊት በተደጋጋሚ ያጋጠሙትን የአሠራር ክፍተቶች፣ የኦዲት ግኝቶችና የባለድርሻ አካላትን አስተያየቶች እንደ ግብዓት በመውሰድ ሰፊ ተቋማዊ ለውጥ (Institutional Reform) አድርጓል።
በዚህም መሠረት የተወሰዱት ቁልፍ ተቋማዊ እርምጃዎች የሚከተሉት ናቸው፦

* ልዩ የፕሮግራም ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት በአዲስ መልክ በ2017ዓ/ም ተቋቁሟል ፦ከዋናው መሥሪያ ቤት እስከ ፕሮጀክት ሳይት የነበረውን የቁጥጥር እና ክትትል ለማጥበቅና የውል አስተዳደር እንዲሁም የቁጥጥር ሥርዓቱን (Contract Administration & Construction supervision) በዲጂታል ፕላትፎርም ጭምር ለማዘመን ዘርፈ-ብዙ ብቁ ባለሙያዎችን ያቀፈ ፕሮጀክት ጽሕፈት ቤት ተቋቁሟል።
* ጥብቅ የክትትልና ግምገማ (M&E) ሥርዓት መዘርጋት፦የዲጂታል ቴክኖሎጂን በመጠቀም ዕለታዊ፣ ሳምንታዊ፣ወርሃዊ፣ ሩብ ዓመት፣ ግማሽ ዓመት እና ዓመታዊ የክትትልና የመስ ክምልከታ ሥርዓት ተዘርግቶ ተግባራዊ ሆኗል።

* በኮንትራት ስምምነት መሰረት ለፕሮጀክቶች ክትትል የሚያስፈልገውን ሎጅስቲክስ እንዲሟላ ተደርጓል፥- በአዲስ መልክ ለተደራጀዉ ፕሮግራም ጽ/ቤት ከማዕከል እስከ ፕሮጀክት ሳይት ለተመደቡ የስራ መሪዎችና ሙያተኞች የሚያስፈልጉ የመስክን ነባራዊ ሁኔታ የሚቋቋሙ የመስክ ተሽከርካሪዎች እና የቢሮ ቁሳቁሶችን በኮንትራት ስምምነት ውስጥ በተቀመጠው መሰረት በማሟላት የክትትል አመራሮች እና ባለሙያዎች በተቀናጀ መልኩ ጉልበታችዉና እውቀታቸዉን ለፕሮጀክቶቹ ስኬት የሚያውሉበትን ሁኔታ በመፍጠር በጊዜና በጥራት ፕሮጀክቶችን በማጠናቀቅ ውጤታማ ስራ እየተመዘገበ ይገኛል::

* የቁሳቁስ አቅርቦት ሰንሰለትን ማሳለጥ (Supply Chain Optimization)፦ የሲሚንቶ እና የነዳጅ እጥረትን ለመቅረፍ ሚኒስቴሩ በቀጥታ ከአምራች ፋብሪካዎችና አቅራቢዎች ጋር ስልታዊ ትስስር በመፍጠር የግንባታ ግብዓቶች ሳይቆራረጡ ፕሮጀክት ሳይት ላይ እንዲቀርቡ አድርጓል።

* ባለሦስት ወገን ስምምነት (Tri-party Agreement) መተግበር፦ በተቋራጭ፣ በአማካሪ መሐንዲስ፣ በባለቤት(ሚኒስቴሩ) እና በቁሳቁስ አቅራቢዎች መካከል የተቀናጀ የጋራ መግባቢያ ስምምነት በመፈረም ሥራዎች በተቀመጠላቸው ወሰን፣ በጀትና ጥራት ኮንትራት መሰረት አድርገው እንዲከናወኑ ተደርጓል።

* አዳዲስ መመሪያዎችና ስታንዳርዶች ማዘጋጀት፦ ወደፊት ለሚከናወኑ ማናቸውም ግንባታዎች መነሻ የሚሆኑ የፕሮጀክት አስተዳደርን የሚያዘምኑ አዳዲስ የአሠራር ደንቦችና መመሪያዎች ተዘጋጅተዋል።

* የዋጋ ማስተካከያ መፍቀድ፦ አገር በቀል ተቋራጮች ፕሮጀክቶች በወቅቱ መጠናቀቅ ባለመቻላቸው ያጋጠመውን የዋጋ ንረት በራሳቸ መቋቋም ባለመቻላቸው፣ በመንግስት የተቀመጡ አሠራሮችን በመከተል ቀደም ሲል የዋጋ ማስተካከያን ይከለክሉ የነበሩ ውሎችን ከ2013 ጀምሮ በተሰጠው የመንግስት ውሳኔ መሰረት ውሎችን በማሻሻል የዋጋ ማስተካከያ በሃገር ደረጃ እንዲደረግ ፈቅዷል።

* የበጀት እጥረትና የገንዘብ አቅርቦት መዘግየትን በተመለከተ ሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ ከገንዘብ ሚኒስቴር ጋር በቅርበት በመወያየት እና በመስራት አስፈላጊው በጀት እና ጥሬ ገንዘብ በወቅቱ ለመስኖ ፕሮጀክቶች ቅድሚያ ተሰጥቶ እንዲለቀቁ ማድረግ ተችሏል፡፡

የመስኖ ፕሮጀክቶች እንደ ማንኛውም የግንባታ ፕሮጀክቶች መንግስት ባወጣው የግዥ መመሪያዎች፣ ደንቦች እና ውሎች የሚተዳደሩ ናቸው :: የመስኖና ቆላማ አካባቢ ሚኒስቴር መ/ቤት ከሌሎች ተቋማት የተረከባቸውንም ሆነ በራሱ የጀመራቸውን ፕሮጀክቶች የሚያስተዳድረው የመንግስትን ህግና ስርአትን በማክበር በኮንትራት ውል ስምምነት መሰረት ብቻ ነው፡፡

በዚህም መሰረት በየግዜው ልዩ ፍቃድ የሚያስፈልጋቸው ጉዳዮች ሲያጋጥሙም በህግ የመፍቀድ መብት ያለውን የመንግስት አካል ፍቃድ በማግኘት ብቻ የተፈፀሙ ስራዎችን መከወን ተችሏል ፡፡
ከመስኖ ፕሮጀክቶች ውስብስብ ባህሪ በመነሳት በተቻለ መጠን ባሉ ሀገራዊ አቅሞች እና ልምድና አቅም ባላቸው አማካሪ ድርጅቶች ዝርዝር ጥናትና ዲዛይን ሳይሰራ የመስኖ ፕሮጀክቶች አይጀመሩም፡፡ ሆኖም በትግበራ ወቅት የዲዛይን ክፍተቶች መኖራቸው ሲታወቅ በተቀመጠው የውል አስተዳደር ስምምነት መሰረት የፕሮጀክቶች የዲዛይን ችግር እንዲፈታ በማድረግ የተጀመሩ ፕሮጀክቶች በዲዛይን
ማሻሻያው መሰረት እንዲቀጥሉ እና እንዲጠናቀቁ ይደረጋሉ፡፡

ምንም እንኳን የዲዛይን ክፍተቶች ችግር ደረጃ ቢለያይም ፕሮጀክቶች በተግባር የዲዛይን ክፍተቶች እንደሚያጋጥማቸው ይታወቃል፡፡ ከፕሮጀክቶች ውል አስተዳደር አንፃርም ተቋራጭ እና አማካሪ ድርጅቶች በገቡት ውል መሰረት ብቻ ሚኒስቴር መ/ቤቱ ውሎችን ያስተዳድራል በዚህም የፕሮጀክቶች አፈጻጸም ውጤትም ይህንኑ ሀቅ ያረጋግጣል። በመሆኑም በሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ ከውል ውጪ የሚፈፀሙ ምንንም አይነት ግዥዎችና ጭማሪዎችም የሉም።

አለማቀፍ ልምዶች እንደሚያሳዩት ማንኛውም ፕሮጀክት ተግባራዊ በሚደረግባት ወቅት በገቢያ ሁኔታ ለሚከሰቱ የዋጋ ጭማሪዎች ተገቢውን አሰራር እና ኮንትራት ስምምነትን በመከተል የሚፈቀዱ የዋጋ ማስተካከያዎችን በማድረግ ፕሮጀክቶች ተግባራዊ ይደረጋሉ፡፡

በአገራችን ከ2013 ዓ.ም. ጀምሮ በከፍተኛ ሁኔታ የግንባታ ግብአቶች በመጨመሩ፣የነዳጅ ዋጋ በከፍተኛ ሁኔታ በመጨመሩ እና በአለማቀፍ ሁኔታዎች መለዋወጥ ምክንያት የግንባታ ሴክተሩ በከፍተኛ ሁኔታ ችግር ውስጥ ገብቶ ቆይተው የነበሩ ፕሮጀክቶች በመኖራቸውም እስካሁንም ከተመሳሳይ ችግሮች ሙሉ በሙሉ ለማገገም የሚያስችል ስራ መስራትም ቀጣይ የቤት ስራችን ይሆናል፡፡

በዚህም ምክንያት አገር በቀል ተቋራጭ ድርጅቶች የተከሰተውን የግንባታ ግብአቶች ከፍተኛ የዋጋ ጭማሪ በራሳቸው መቋቋም እንዳቃታቸው መንግስት በመገንዘቡ የተቀመጡ አሰራሮችን በመከተል የዋጋ ማስተካከያ እንዲደረግ ፍቃድ ሰጥቷል፡፡ በዚህም መሰረት ቀደም ሲል የዋጋ ማስተካከያ ይከለክሉ የነበሩ ውሎችን በማሻሻል የዋጋ መስተካከያ መፍቀድ እና ተግባራዊ ማድረግ ከፕሮጀክቱ መጠናቀቅ የሚያስገኘውን ጥቅም ቅድሚያ በመስጠት በተሰጠው ፍቃድ መሰረት ተግባራዊ ተደርጓል፡፡

ኢትዮጵያ በዝናብ ጥገኝነት ላይ የተመሠረተውን የግብርና ክፍለ-ኢኮኖሚ ወደ መስኖ መርና አስተማማኝ ምርታማነት ለመቀየር የጀመረችውን ጉዞ ስኬታማ ሊሆን የሚችለው አሁን የተጀመሩት ተቋማዊ ሪፎርሞች እና ፕሮጀክቶችን በማጠናቀቅ ወደ ውጤት የመቀየር ጅምሮች ቀጣይነት ሲኖራቸው ብቻ ነው። ይህንን ለማደናቀፍና ኮንትራትና ፕሮጀክት አስተዳደር ስርዓትን በአግባቡ መረዳት ባቃታቸው ወይም ሆን ተብሎ ሂደቶችን ለማጠልሸት የሚሰሩ ስራዎች በፍፁም ተቀባይነት ሊኖራቸው አይችሉም ::

እንደሚታወቀው ሃገራችን በተለያዩ ሴክተሮች አስደናቂ የሆኑ ስኬቶችን እያስመዘገበች ትገኛለች፡፡ ከዚህ አንጻር እንደ ሃገር የምናስመዘግባቸው ስኬቶች ለህዝባችንን እና ለአጋሮቻችን የሚሰጠው ትርጉም ትልቅ የመሆኑን ያህል ይህ ጅምር እመርታ የማያስደስታቸው በከፍተኛ የአመራር ቁርጠኝነት እና የአጋሮች ጥረት የተገኙ ውጤቶች የሚያቅራቸው ሀይላት መኖራቸው ግን ሳይታለም የተፈታ ነው፡፡

ከዚህ አንጻር በኢትዮጵያ ታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ በመስኖ ዘረፍ እየተገኘ ያለውን ስኬት ለመገንዘብና እውቅና ለመስጠት ሲቸገሩ ይስተዋላል፡፡ ይሁን እንጂ ሚኒስቴር መስሪያ ቤታችን ይህንን ሁኔታ ወደ ጎን በመተው የተቋቋመለትን አላማ እና የኢትዮጵያን ሁለንተናዊ ሉአላዊነት እና የህዝብ ጥቅም ታሳቢ በማድረግ በዘርፉ የሚገኙ አሰራሮችንና ህጎችን መሰረት በማድረግ በሃገሪቱ የጀመራቸውን በውጤት የታጀበ የመስኖ ፕሮጀክቶች የማጠናቀቅ ድሎችን አጠናክሮ የሚቀጥል ይሆናል፡፡

ለኢትዮጵያ የምግብ ሉኣላዊነት መረጋገጥ እንሰራለን!!
የመስኖና ቆላማ አካባቢ ሚንስቴር
ሃምሌ 9 ቀን 2018 ዓ.ም

L’Éthiopie renforce son attractivité touristique

Enjoy an amazing 3 Night/4 Day getaway to Mombasa from just USD 1,152. Discover the city's unique culture, exciting attractions, and create unforgettable memories this summer.
https://www.ethiopianholid... #flyethiopian #mombassa

Enjoy an amazing 3 Night/4 Day getaway to Mombasa from just USD 1,152. Discover the city's unique culture, exciting attractions, and create unforgettable memories this summer.
https://www.ethiopianholid... #flyethiopian #mombassa

Enjoy an amazing 3 Night/4 Day getaway to Mombasa from just USD 1,152. Discover the city's unique culture, exciting attractions, and create unforgettable memories this summer.
https://www.ethiopianholid... #flyethiopian #mombassa

የአራጣ ብድር ምንነት እና ተጠያቂነት
በኢትዮጵያ ህግ ማእቀፍ
ፋንታሁን ደለለው ጠበቃና የህግ አማካሪ

መግቢያ #ethiopia | የአራጣ ብድር በኢ.ፌ.ዲ.ሪ የወንጀል ሕግ የህሊናን ወይም የሰውን ችግር መሰረት በማድረግ የሚፈፀሙ ወንጀሎች ስር የሚካትት ወንጀል ሲሆን አስቀጪነቱም በሕጉ ተደንግጓል። ይህ ድርጊት በማኅበረሰብ ላይ መጠነ ሰፊ ጉዳት የሚያደርስ በመሆኑ በሕግም ሆነ በሞራል ተቀባይነት የሌለው ተግባር ነው። በዚህ ጽሑፍ የአራጣን ምንነት፣ በሕግ የተፈቀደን የወለድ መጠን፣ የአራጣ መንስኤዎችንና የሚያስከትላቸውን ጉዳቶች እና የአራጣ ብድር ተጠያቂነት እና መፍትሄዎችን ጭምር በአጭሩ እንዳስሳለን።

1. የአራጣ ምንነት
የሕግ መዝገበ ቃላት የሆነው ብላክስ ሎው መዝገበ ቃላት 8ኛው እትም እንደሚሰጠው ትርጉም ”USURY is an illegal contract for a loan or forbearance of money, goods, or things in action, by which illegal interest is reserved, or agreed to be reserved or taken.” ይህን ወደ አማርኛ በግርድፉ ስንመልሰው አራጣ ማለት ሕገ-ወጥ በሆነ የብድር ውል ወይም ገንዘብን፣ እቃዎችን ወይም በድርጊት ላይ ያሉ ነገሮችን መስጠት ሆኖ ሕጋዊ ያልሆነ ወለድ ለመጠበቅ ወይም ለመስጠት የሚደረግ ስምምነት ነው። በሌላ በኩል ማሪያም ዌብስተር የተሰኘው መዝገበ ቃላት አራጣን በተጋነነ የወለድ መጠን ገንዘብ ማበደር በማለት ይተረጉመዋል። በመሆኑም ከተለያዩ ትርጉሞች መረዳት እንደሚቻለው አራጣ ያልተገባ የወለድ ስሌት ተበዳሪዎችን በማስከፈል የሚፈፀም ድርጊት ነው፡፡ ተመጣጣኝ የወለድ መጠን ፋይናንስ ገበያው ወይም ብሔራዊ ባንኮች በሚወስኑት መሰረት ማሰብ ተገቢ ቢሆነም በሕግ ከተወሰነው የወለድ ምጣኔ በላይ ገንዘብ ማበደር በብዙ አገሮች ዘንድ ወንጀል ተደርጎ ተደንግጓል፡፡ ወንጀሉም አራጣ በመባል ይታወቃል፡፡

በሀገራችን በ1996 ዓ.ም በወጣው የኢ.ፌ.ዲ.ሪ የወንጀል ሕግ ለአራጣ ቀጥተኛ ትርጉም ባይሰጥም በአንቀጽ 712 በአራጣ ወንጀል የሚያስጠይቁ ተግባራትን ያስቀምጣል። ይኸውም ማንም ሰው የተበዳዩን ችግረኝነት፣ የበታችነቱን፣ ወይም የገንዘብ ችግሩን፣ ወይም መንፈሰ ደካማነቱን፣ ወይም ልምድ ወይም ችሎታ የሌለው መሆኑን መሰረት በማድረግ፡-

በሕግ ከተፈቀደው ወለድ በላይ ገንዘብ ያበደረው እንደሆነ ወይም
ካበደረው ገንዘብ ጋራ በግልፅ ተመጣጣኝነት የሌለው ንብረት በምትኩ እንዲሰጠው ያደረገው ወይም ቃል ያስገባው እንደሆነ የአራጣ ወንጀል በመፈፀም የሕግ ተጠያቂነት ይኖርበታል።

በመሆኑም በአጠቃላይ አራጣ ማለት በሕግ ከተፈቀደው በላይ የተጋነነ የወለድ መጠን በማስከፈል እና ከገንዘቡ ጋር ተመጣጣኝነት የሌለው መያዣ በመቀበል የሚደረግ የብድር ስምምነት ሲሆን ይህም የተበዳሪውን ሁኔታ ማለትም ችግረኝነቱን፣ የበታችነቱን፣ የገንዘብ ችግሩን፣ መንፈሰ ደካማነቱን... መሠረት በማድረግ የሚፈፀም ብዝበዛ" (Exploitation of distress) ነው፡፡

በኢትዮጵያ በሕግ የተፈቀደውን የወለድ መጠን ስንመለከት የፍትሐብሔር ሕጉ ቁጥር 1751 ሕጋዊ ወለድ (Legal Rate of Interest) ማለት በውል ያልተወሰነ ወለድ (ጥቅም) ከፋይ የሆነ ሰው በዓመት በመቶ ዘጠኝ (9%) ሂሳብ ይከፍላል ይላል። በተጨማሪም የፍትሐብሔር ሕጉ ቁጥር 2479(1) የብድር ውል ተዋዋይ ወገኖች ተበዳሪው ሊከፍለው የሚገባው የወለድ መጠን በወር ወይም በቀን ሳይሆን በዓመት ከአስራ ሁለት በመቶ (12%) በላይ ሊበልጥ እንደማይችል ይደነግጋል፡፡ በመሆኑም ሕጉ የፈቀደው የብድር ውል ወለድ መጠን በዓመት 12% ድረስ ብቻ እንደሆነ መረዳት ይቻላል።

2. የኢፊድሪ ህግ 1996 እና የኢትዮጵያ ፍትሀብሄር ህግ ተፈጻሚነት ወሰን

ይሁንና ይህ የወለድ መጠን በባንኮች እና በማይክሮ ፋይናንስ ተቋማት ላይ ተፈፃሚነት የለውም። ምክንያቱም የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ የገንዘብ ብድር አቅርቦት በተፈለገው መጠን መገኘትን፣ እንዲሁም የወለድ ተመንና ሌሎች ክፍያዎችን የመወሰንና የመቆጣጠር ሥልጣን የተሰጠው ሲሆን ብሔራዊ ባንክ በአዋጅ ቁጥር 591/2000 ዓ.ም አንቀፅ 5(4) እና በመመሪያ ቁጥር 12/2010 መሠረት የብድር ውል ለደንበኞቻቸው በሚሰጡበት ወቅት ላበደሩት ብድር የወለዱን ምጣኔ በራሳቸው እንዲወስኑ ሥልጣን ተሰጥቷቸዋል፡፡ እንዲሁም በኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክ የወለድ ተመን መመሪያ ቁጥር 295/2020 መሰረት በብድር እና በቅድመ ክፍያ ላይ የብድር መጠን በተመለከተ በእያንዳንዱ ባንክ በነፃነት የሚወሰን እንደሆነ ያስቀምጣል። በመሆኑም ባንኮች በሚሰጡት ብድር ላይ የሚታሰበው የወለድ ምጣኔ ከላይ በፍትሐብሔር ሕጉ እንደተመለከተው የወለድ ጣራው በዓመት እስከ 12% ብቻ ሳይሆን ከዛም በላይ ማድረግ ይችላሉ።

በዚሁ መሰረት የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ከየካቲት 28 ቀን 2017 ዓ.ም. ጀምሮ ተግባራዊ የሚደረግ በተለያዩ የብድር ዓይነቶች ላይ ጭማሪ ያደረገ ሲሆን በተደረገው ማስተካከያ መሰረት፣ የግብርና ብድሮች እስከ 15.5%፣ የንግድ ብድሮች እስከ 18%፣ የወጪ ንግድ ብድሮች እስከ 14%፣ የግል ብድሮች ደግሞ እስከ 15% ጭማሪ ተደርጎባቸዋል። ስለዚህ አራጣ ማለት ሕጉ ከፈቀደው የብድር ወለድ መጠን በላይ ተዋውሎ ማበደር ማለት ነው፡፡

3. የአራጣ ወንጀል የሚያስከትላቸው ጉዳቶች

አራጣ በተበዳሪዎች ላይ ከፍተኛ ጉዳት ሊያስከትል ይችላል። ተበዳሪዎች ለተበደሩት ገንዘብ እንዲከፍሉ የሚጠየቁት የወለድ መጠኑ በጣም የተጋነነ ስለሆነ ብድሩን መልሰው ሳይጨርሱ ጥሪታቸው ወይም በብድሩ ገንዘብ ሰርተው ያገኙትን ትርፍ አበዳሪው ስለሚወስድባቸው ለኪሳራ እና ለከፋ ድህነት ይዳረጋሉ፡፡ ተበዳሪዎች ጊዜያዊ ችግሮችን ለመቅረፍ ብለው በተበደሩት ገንዘብ ድህነትን ሸምተዉ ድሀ ሆነው ሲቀሩ፤ አበዳሪዎችም ምንም እሴት በኢኮኖሚ ውስጥ ሳይጨምሩ ሀብት የሚሰበስቡበት ሁኔታ ይፈጥራል፡፡

የአራጣ ወንጀል በግለሰቦች ላይ ከሚያደርሰው ጉዳት ባለፈ የድርጊቱ መበራከት ሀገራዊ ጉዳት በማስከተል የሀገር ኢኮኖሚ ላይ ሊያደርስ የሚችለው ተፅዕኖ ቀላል የሚባል አይሆንም። በአራጣ የሚዘዋወረው ገንዘብ ላይ መንግሥት እውቅና ስለማይኖረው ከትርፉ ላይ ግብር ስለማይከፈል መንግሥት ገቢ ሳይሰበስብ ይቀራል፡፡

ሌላው ጉዳት ገንዘብ ያላቸው ሰዎች ገንዘባቸውን ባንክ እንዳያስቀምጡ ከማድረጉ ጋር የተያያዘ ሲሆን ይህም የሚሆነው ጥቂትም ቢሆን ገንዘብ ያላቸው ሰዎች ገንዘባቸውን ባንክ ከማስቀመጥ ይልቅ አራጣ በማበደር እንዲሰማሩ በማድረጉ ነው፡፡ ገንዘቡ በባንክ ተቀመምጦ ለኢኮኖሚው ሊያበረክተው የሚችለውን አስተዋጽኦ የሚያስቀረው ሲሆን ወደ ባንኮች የሚገባው ተቀማጭ እየቀነሰ መሄዱ በመጨራሻም ባንኮች አቅም እያጠራቸው እንዲሄዱ ያደርጋቸዋል፡፡ ባንኮች ለብድር የሚውል ተቀማጭ ገንዘብ ሲያጥራቸው በተዘዋዋሪ አራጣ አበዳሪዎች የብድር አማራጭ ይሆናሉ፡፡ ይህ መሆኑ ደግሞ በተመጣጣኝ ወለድ መጠን ገንዘብ ተበድረው ሥራ ሊሰሩ የሚችሉ ሰዎች ብድር ሳያገኙ እንዲቀሩ ያደርጋቸዋል።

4. የአራጣ ብድር ተጠያቂነት

በአራጣ ብድር በሚያስከትሉ የወንጀል እና የፍትሀብሄር ተጠያቂነትን በዚህ ክፍል ያካተትን ሲሆን እንደማከተለው ቀርቧል።
4.1 የአራጣ ወንጀል የሕግ ተጠያቂነት
የአራጣ ወንጀል በወንጀል ሕጉ በአንቀፅ 712 ስር ሽፋን አግኝቷል። ከላይ እንደተገለፀው በድንጋጌው ላይ የዘረዘሩትን ተግባራት የፈፀመ ሰው በቀላል እስራት ወይም እንደነገሩ ሁኔታ ከ5 (አምስት አመት) በማይበልጥ ፅኑ እስራት እና በመቀጮ ይቀጣል፡፡ በተመሳሳይ ሁኔታ ማንኛውም ሰው ከላይ በተጠቀሰው ሀሳብ መነሻነት በአራጣ ላይ የተመሰረተ መብት የተቀበለ፣ በመከላከያነት የተጠቀመበት ወይም ለሌላ ሰው ያስተላለፈ እንደሆነ በተመሳሳይ ሁኔታ ይቀጣል፡፡

4.2 የአራጣ ብድር የፍትሀብሄር ተጠያቂነት

በፍትሃብሔር ህግ አንቀጽ 1162 መሠረት አላግባብ መበልጸግ በፍትሃብሔር ቀጥታ ወይም በሌላ መንገድ በእርግጥ ተጎጂ የሆነው ሰው ወይም አካል የተበዳሪውን ችግር ውስጥ መግባት ወይም የመንፈስ/ስነ ልቦና ደካማናት በመጠቀም በማበደር ያልተገባ፣በህግ ያልተደገፈ የወለድ ምጣኔን በመተመን የሚያበድሩ አካላት በፍትሃብሔር ውል ህጎቻችን ቁጥር 1676 ጀምሮ እንደሚደነግገው ከፍቃድ ውጪ እንደሆነ ተቆጥሮ አላግባብ ጥቅም ለማግኘት ሲባል በህገወጥ ስምምነት/1808(2) መሠረት እንዳልነበረ ሊቆጠር የሚችል ወይም ሊፈርስ የሚችል ውል በመሆኑ ተበዳሪው ከተበደረው ክፍያ በላይ በአበዳሪው ተጠይቆ እንደሆነ ይህንን ሊያስመልስ መብት አለው።

5. የአራጣ ብድር ውል ጉዳቶች

5.1 አራጣ በተበዳሪዎች ላይ ከፍተኛ ጉዳት ሊያስከትል ይችላል። ተበዳሪዎች ለተበደሩት ገንዘብ እንዲከፍሉ የሚጠየቁት የወለድ መጠኑ በጣም የተጋነነ ስለሆነ ብድሩን መልሰው ሳይጨርሱ ጥሪታቸው ወይም በብድሩ ገንዘብ ሰርተው ያገኙትን ትርፍ አበዳሪው ስለሚወስድባቸው ለኪሳራ እና ለከፋ ድህነት ይዳረጋሉ፡፡ ተበዳሪዎች ጊዜያዊ ችግሮችን ለመቅረፍ ብለው በተበደሩት ገንዘብ ድህነትን ሸምተዉ ድሀ ሆነው ሲቀሩ፤ አበዳሪዎችም ምንም እሴት በኢኮኖሚ ውስጥ ሳይጨምሩ ሀብት የሚሰበስቡበት ሁኔታ ይፈጥራል፡፡

5.2 የአራጣ ወንጀል በግለሰቦች ላይ ከሚያደርሰው ጉዳት ባለፈ የድርጊቱ መበራከት ሀገራዊ ጉዳት በማስከተል የሀገር ኢኮኖሚ ላይ ሊያደርስ የሚችለው ተፅዕኖ ቀላል የሚባል አይሆንም። በአራጣ የሚዘዋወረው ገንዘብ ላይ መንግሥት እውቅና ስለማይኖረው ከትርፉ ላይ ግብር ስለማይከፈል መንግሥት ገቢ ሳይሰበስብ ይቀራል፡፡

5.3 ሌላው ጉዳት ገንዘብ ያላቸው ሰዎች ገንዘባቸውን ባንክ እንዳያስቀምጡ ከማድረጉ ጋር የተያያዘ ሲሆን ይህም የሚሆነው ጥቂትም ቢሆን ገንዘብ ያላቸው ሰዎች ገንዘባቸውን ባንክ ከማስቀመጥ ይልቅ አራጣ በማበደር እንዲሰማሩ በማድረጉ ነው፡፡ ገንዘቡ በባንክ ተቀመምጦ ለኢኮኖሚው ሊያበረክተው የሚችለውን አስተዋጽኦ የሚያስቀረው ሲሆን ወደ ባንኮች የሚገባው ተቀማጭ እየቀነሰ መሄዱ በመጨራሻም ባንኮች አቅም እያጠራቸው እንዲሄዱ ያደርጋቸዋል፡፡ ባንኮች ለብድር የሚውል ተቀማጭ ገንዘብ ሲያጥራቸው በተዘዋዋሪ አራጣ አበዳሪዎች የብድር አማራጭ ይሆናሉ፡፡ ይህ መሆኑ ደግሞ በተመጣጣኝ ወለድ መጠን ገንዘብ ተበድረው ሥራ ሊሰሩ የሚችሉ ሰዎች ብድር ሳያገኙ እንዲቀሩ ያደርጋቸዋል።

6. የህግ ምክር

ገንዘብ ተበዳሪዎች ወይም ፈላጊዎች ባስፈለጋቸው የኢንቨስትመንት ወይም የብድር አገልግሎት መስክ በመሰማራት ካልተፈለገ ጉዳትና ኪሳራ እንዲድኑ እንዲሁም በዘመነ የፋይናንስ ስረአት ለመመራት ፤ የፋይናንስ ተቋማት ብድር በተጠየቁ ጊዜ ቀልጣፋና፣ማራኪ በሆነ አገልግሎት የብድር አገልግሎት እንዲያቀርቡ የአሰራር ማሻሻል እንዲኖር ተገቢውን ጥረት ማድረግ እንዲሁም ለማህበረሰቡ ማለትም ለተበዳሪውም ሆነ ለአበዳሪው
አግባብ ያለው የህግ ግንዛቤ እንዲኖረው ማስቻል የሀገራችን ኢኮኖሚ እድገት እና ለዜጎች የነፍስ ወከፍ ገቢ መጨመር ከፍተኛ አስተዋጽኦ ይኖረዋል።

ማጣቀሻዎች/References/
1. የኢፊድሪ ወንጀል ህግ 1996
2. የኢትዮጵያ ፍተሀብሔር ህግ 1952
3. የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ የተቋቋመበት አዋጅ ቁጥር 591/2002
4. የፍትህ ሚኒስተር የፊት /የፌስቡክ/ ገጽ
45 ሌሎች የባንክ ፥የማይክሮ ፋይናንስ አበዳሪ ተቋማት አዋጅ፣ደንብ፣መመሪያዎች

ጠበቃና የህግ አማካሪ ፋንታሁን ደለለው
https://t.me/Fantahunlawye...
0929101037

🚗🛡️ መኪናዎን በኪራይ አከራይተው ይጨነቃሉ?

🛰️ በሳሚ አውቶሞቲቭ GPS ቴክኖሎጂ መኪናዎን 24/7 በስልክዎ ይቆጣጠሩ!

✅ ቀጥታ የመኪና ክትትል (Live Tracking)
✅ የሞተር ቁጥጥር እና ማቆሚያ (Remote Engine Cut)
✅ ፈጣን የደህንነት ማንቂያዎች
✅ Geo-Fence ቁጥጥር
✅ የጉዞ ታሪክ ሪፖርት

🔒 ስርቆትን ይከላከሉ

📍 መኪናዎ የት እንዳለ በቅጽበት ይወቁ 📱 ሁሉንም ከሞባይል ስልክዎ ይቆጣጠሩ

📞 የደንበኞች አገልግሎት፦
+251 11 470 576

📍 ቅርንጫፎች • አዲስ አበባ: 0912072874 | 0947329334

• አዳማ: 0906015555 | 0906065151

• ድሬዳዋ: 0948110505

• ሀዋሳ: 0926263688 | 0988685888

🛡️ ሳሚ አውቶሞቲቭ — ለተሽከርካሪዎ አስተማማኝ የደህንነት መፍትሄ!

የማርሻል አርት ተወዳዳሪው ሴዶ ወደ ከቱርክ ቅድመ ኮበለለ

በቅርቡ ሙያዊ የውድድር ስምምነት (Professional Fight Contract) መፈረሙ የሚነገርለት የማርሻል አርት ተወዳዳሪ ሴዶ ማርሻል (Sedo Martial)፣ በአሁኑ ወቅት ከሀገር ውጪ መሆኑን ገልጾ ወደ ኢትዮጵያ ተመልሶ ለመወዳደር ከፍተኛ የገንዘብና የንብረት ጥያቄዎችን የያዘ ቅድመ-ሁኔታ አቅርቧል።

ተወዳዳሪው በቱርክ አውሮፕላን ማረፊያ ሆኖ ባሰራጨው የቪዲዮ መልዕክት፣ ያለምንም በቂ ክፍያ «በነጻ» እንዲወዳደር ለቀረበለት ጥሪ ምላሽ እንደማይሰጥና በአደራዳሪዎች ላይ ከፍተኛ ቅሬታ እንዳለው በይፋ ተናግሯል።

ሴዶ ማርሻል ወደ ሀገሩ ተመልሶ ወደ መጋጠሚያው መድረክ (Ring) ለመግባት በአጠቃላይ የ70 ሚሊዮን ብር ግምት ያላቸውን ሦስት መስፈርቶች አስቀምጧል፡-

* የ20 ሚሊዮን የኢትዮጵያ ብር ዋጋ ያለው ተሽከርካሪ፤
* የ30 ሚሊዮን ብር ግምት ያለው የመኖሪያ ቤት፤
* በቀጥታ ወደ ግል አካውንቱ ገቢ የሚደረግ 20 ሚሊዮን የኢትዮጵያ ብር።

እነዚህ መስፈርቶች ተሟልተው አካውንቴ ላይ ከተገቡ ብቻ መጥቼ እደባደብላችኋለሁ፤ ካልሆነ ግን በነጻ የሚሆን ምንም ነገር የለም።