(ዘ-ሐበሻ ዜና) በጅቡቲ አቅራቢያ አንድ ጀልባ ተገልብጦ ቢያንስ የ109 ሰዎች ህይወት ማለፉን የዓለም ዓለም አቀፍ የስደተኞች ድርጅት (IOM) ቀደም ብሎ ገልፆ የነበረ ሲሆን፣ አሁን ባሰራጨው መረጃ ደግሞ ተጨማሪ የ30 ስደተኞች አስከሬን መገኘቱን ይፋ አድርጓል። በመሆኑም በዚህ አደጋ ህይ*ወታቸው ያለፈ ሰዎች ቁጥር 139 ደርሷል።

ጀልባው ከጅቡቲ ተነስቶ ወደ የመን እየተጓዘ እንደነበር በህይወት የተረፉት ገልፀው፣ የተገለበጠውም ከጅቡቲ ኦቦክ ከተማ በስተሰሜን አቅጣጫ ላይ መሆኑን አስረድተዋል። 350 ሰዎችን አሳፍሮ ይጓዝ ከነበረው ከዚህ ጀልባ 80 ኢትዮጵያውያን በህይወት መትረፋቸውን IOM ገልፆ የነበረ ሲሆን፣ አሁን ባወጣው መረጃ ተጨማሪ ሁለት ሰዎች በህይ*ወት መትረፋቸውን አስታውቋል። እንደመረጃው ሐሙስ ዕለት ለአርብ አጥቢያ ሌሊት በተገለበጠው ከዚህ ጀልባ፣ አሁን ያሉበት የደረሱበት ያልታወቀ 84 ስደተኞች አሉ።

ይህ በእንዲህ እንዳለ የIOM ዋና ዳይሬክተር ኤሚ ፖፕ በሰጡት መግለጫ፣ ‹‹ማንም ሰው ሌላ አስተማማኝ መንገድ እንደሌለ ካላመነ በስተቀር በእንዲህ አይነት ጀልባ ውስጥ አይገባም›› ብለዋል። ጨምረውም ‹‹ሌላ ጀልባ ከመገልበጡ በፊት መንግስታትና ለጋሾች አፋጣኝ እርምጃ እንዲወስዱ ጥሪ አቀርባለሁ›› በማለት አስታውቀዋል። በተያያዘ የአፍሪካ ህብረት በዚህ አደጋ የተሰማውን ጥልቅ ሀዘን ገልፆ ለሟ*ች ቤተሰቦች መፅናናትን ተመኝቷል።

የእንግሊዝ ኤንባሲ የኢትዮጵያ እና ኤርትራ ውጥረቱ አሳሳቢ ነው አለ
​ #fastmereja I ​የብሪታንያ (የዩናይትድ ኪንግደም) ኤንባሲ በአዲስ አበባ በሰሜን ኢትዮጵያ ያለውን ወቅታዊ ሁኔታ በቅርበት እየተከታተለ መሆኑን አስታወቀ። ኤንባሲው በሰጠው መግለጫ፣ ሁሉም ኢትዮጵያውያን አካታች እና ሰላማዊ የወደፊት ዕጣ ፈንታ እንዲኖራቸው የአፍሪካ ህብረት በሚመራው የሽምግልና ጥረት ለሚደረገው ሁሉ ድጋፍ ለማድረግ ዩናይትድ ኪንግደም ዝግጁ መሆኗን አረጋግጧል።

​በመግለጫው የሰላማዊ ሰዎችን ደህንነት ማስጠበቅ ያለውን ትልቅ ፋይዳ እንደገና አፅንኦት ሰጥቶ የገለጸው ኤንባሲው፤ በተጎዱ አካባቢዎች መሰረታዊ አገልግሎቶች እንዲመለሱ እና ህይወት አድን ዕርዳታ ለተቸገሩት እንዲደርስ ጥሪ አቅርቧል። በተጨማሪም ሁሉም አካላት ደህንነቱ የተጠበቀና ያልተገደበ የሰብአዊ ድርጅቶች እንቅስቃሴ እንዲፈቅዱ እንዲሁም የሰብአዊ እርዳታ ሰራተኞችን እንዲያከብሩና እንዲጠብቁ አሳስቧል።

​በሌላ በኩል፣ በኢትዮጵያ እና በኤርትራ መካከል ባለፉት ጊዜያት እየተባባሰ በመጣው ውጥረት የተሰማውን ጥልቅ ስጋት የገለጸው የብሪታንያ ኤንባሲ፤ በክፍለ አህጉሩ የሚገኙ ሀገራት ሁሉ የጎረቤቶቻቸውን ብሔራዊ ሉዓላዊነትና ግዛት አንድነት እንዲያከብሩ ጥሪ አቅርቧል።

ኤንባሲው አያይዞም ግጭቶችን ለማቀዝቀዝ፣ በንግግር ለመፍታት እንዲሁም ልዩነቶችን በሰላማዊ መንገድ ለመፍታት ሁሉም ተሳታፊ አካላት አስፈላጊውን ጥረት እንዲያደርጉ አበክሮ አሳስቧል።

(ዘ-ሐበሻ ዜና) ግብፅ የአፍሪካ ህብረትን መግለጫ ‹‹እኛን ወደኢትዮጵያ ቀውስ ውስጥ ለመክተት የተደረገ ሙከራ ነው›› በማለት አጣጣለች፡፡ የአፍሪካ ህብረት ኮሚሽን ከ2 ቀናት በፊት ባወጣው መግለጫ በኢትዮጵያ፣ በግብፅና በኤርትራ መካከል እየተባባሰ የመጣውን ውጥረት በከፍተኛ ስጋት በቅርበት እየተከታተለው መሆኑን ማስታወቁ ይታወሳል፡፡

በመግለጫው 3ቱም የህብረቱ አባል አገራት ውጥረቱን ሊያባብሱ ከሚችሉ ድርጊቶች ወይንም መግለጫዎች እንዲቆጠቡ ጥሪ አቅርቦ የዲፕሎማሲ መስመሮችን ክፍት እንዲያደርጉና ችግሮቻቸውን በሰላማዊ ውይይት እንዲፈቱም አሳስቦ ነበር፡፡ መና የተሰኘው የግብፅ መንግስታዊው የዜና አገልግሎት አንድ ከፍተኛ የግብፅ መንግስት ምንጭን ዋቢ አድርጎ ባቀረበው ዘገባ ‹‹በአፍሪካ ህብረት መግለጫ ተደንቀናል›› ማለታቸውን አስታውቋል፡፡ ምንጩ ጨምረውም ‹‹በአፍሪካዊ ማንነቷ የምትኮራውና የአፍሪካ ህብረት መስራች የሆነችውን ግብፅ ወደኢትዮጵያ ውስጣዊ ጉዳይ ጎትቶ ለመክተት የተደረገ ያልተገባ ጥረት ነው›› በማለት መግለጫውን እንዳጣጣሉት ገልፆ፣ የአገሪቱ የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ በአለም አቀፍ ህግ፣ እንዲሁም በተመድና በአፍሪካ ህብረት ቻርተሮች መርሆዎችና አላማዎች ላይ የተመሰረተና በሉአላዊ አገራት ውስጣዊ ጉዳይ ጣልቃ አለመግባት መሆኑን መናገራቸውን ዘግቧል፡፡

እኚህ የመንግስት ምንጭ አክለውም ‹‹በኢትዮጵያ ውስጥ ያለው ወቅታዊ ቀውስ ውስጣዊ ጉዳይ እንጂ ከግብፅ ጋር ምንም ግንኙነት የለውም፡፡ በውስጥ ያሉ ችግሮችን መንስኤ ትኩረት ለማስቀየር የሚደረጉ ሙከራዎች መቅረት ይገባቸዋል›› ማለታቸውንም መና አስታውቋል፡፡







(ዘ-ሐበሻ ዜና) ግብፅ የአፍሪካ ህብረትን መግለጫ ‹‹እኛን ወደኢትዮጵያ ቀውስ ውስጥ ለመክተት የተደረገ ሙከራ ነው›› በማለት አጣጣለች፡፡ የአፍሪካ ህብረት ኮሚሽን ከ2 ቀናት በፊት ባወጣው መግለጫ በኢትዮጵያ፣ በግብፅና በኤርትራ መካከል እየተባባሰ የመጣውን ውጥረት በከፍተኛ ስጋት በቅርበት እየተከታተለው መሆኑን ማስታወቁ ይታወሳል፡፡

በመግለጫው 3ቱም የህብረቱ አባል አገራት ውጥረቱን ሊያባብሱ ከሚችሉ ድርጊቶች ወይንም መግለጫዎች እንዲቆጠቡ ጥሪ አቅርቦ የዲፕሎማሲ መስመሮችን ክፍት እንዲያደርጉና ችግሮቻቸውን በሰላማዊ ውይይት እንዲፈቱም አሳስቦ ነበር፡፡ መና የተሰኘው የግብፅ መንግስታዊው የዜና አገልግሎት አንድ ከፍተኛ የግብፅ መንግስት ምንጭን ዋቢ አድርጎ ባቀረበው ዘገባ ‹‹በአፍሪካ ህብረት መግለጫ ተደንቀናል›› ማለታቸውን አስታውቋል፡፡ ምንጩ ጨምረውም ‹‹በአፍሪካዊ ማንነቷ የምትኮራውና የአፍሪካ ህብረት መስራች የሆነችውን ግብፅ ወደኢትዮጵያ ውስጣዊ ጉዳይ ጎትቶ ለመክተት የተደረገ ያልተገባ ጥረት ነው›› በማለት መግለጫውን እንዳጣጣሉት ገልፆ፣ የአገሪቱ የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ በአለም አቀፍ ህግ፣ እንዲሁም በተመድና በአፍሪካ ህብረት ቻርተሮች መርሆዎችና አላማዎች ላይ የተመሰረተና በሉአላዊ አገራት ውስጣዊ ጉዳይ ጣልቃ አለመግባት መሆኑን መናገራቸውን ዘግቧል፡፡

እኚህ የመንግስት ምንጭ አክለውም ‹‹በኢትዮጵያ ውስጥ ያለው ወቅታዊ ቀውስ ውስጣዊ ጉዳይ እንጂ ከግብፅ ጋር ምንም ግንኙነት የለውም፡፡ በውስጥ ያሉ ችግሮችን መንስኤ ትኩረት ለማስቀየር የሚደረጉ ሙከራዎች መቅረት ይገባቸዋል›› ማለታቸውንም መና አስታውቋል፡፡

(ዘ-ሐበሻ ዜና) የሰሜን ኢትዮጵያው እሳት አድማሱን አስፍቶ፣ የሀገር ውስጥን ፖለቲካዊ ድንበር አልፎ ወደ ቀጠናዊ እሳተ ገሞራነት እየተቀየረ ነው። ለአልጀዚራ ቴሌቪዥን ቃለ መጠይቅ የሰጡት የአፋር ክልል ፕሬዚዳንት አወል አርባ፣ የኤርትራ ጦር በሰሜን ምስራቅ ኢትዮጵያ ቀጥተኛ ጦርነት ውስጥ መግባቱን በማጋለጥ፣ የአፍሪካ ህብረት በአስቸኳይ ጣልቃ እንዲገባ የድረሱልኝ ጥሪ አሰምተዋል።

ፕሬዚዳንቱ እንዳሉት አፋር አሁን እየተጋፈጠ ያለው የትግራይ ታጣቂዎችን ብቻ ሳይሆን፣ በከባድ መሳሪያ የታጠቀውንና የራሱን የተደራጀ እዝ ይዞ የሚንቀሳቀሰውን የኤርትራን መደበኛ ጦር ጭምር ነው። "ይህ ግልጽ የኤርትራ ወረራ ነው" ያሉት አቶ አወል፣ የኤርትራ ኃይሎች በኃይል ድንበር ለመቀየር እየሞከሩ መሆኑን ጠቁመው፣ በአፋር ዞን 2 ውስጥ ብቻ 36,000 ካሬ ኪሎ ሜትር መሬት መቆጣጠራቸውን የአልጀዚራው ዘጋቢ ሞሐመድ ጣሃ ተወኩል ባቀረበው ዘገባ አጋልጧል። ይህ የአቅም ሚዛን እጅግ የተዛባበትና አንዲት ክልል ከሉዓላዊ ሀገር መደበኛ ጦር ጋር የምታደርገው ፍልሚያ፣ የኢትዮጵያን ሉዓላዊነትና የግዛት አንድነት በቀጥታ ጥያቄ ውስጥ የከተተ ክስተት ነው።

በሌላ በኩል የትግራይ ኃይሎችና አጋሮቻቸው ወደ አፋር ክልል ጠልቀው በመግባት ጉዞ ቀጥለዋል። ኤረብቲን ሙሉ በሙሉ የተቆጣጠሩት ታጣቂዎቹ፣ ከዚያ በመነሳት 100 ኪሎ ሜትር ርቃ ወደምትገኘው አፍዴራ እያመሩ መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ። ይህ በየአቅጣጫው የተከፈተ አስፈሪ የጦርነት አውሎ ነፋስ፣ አፋር ክልል ውስጥ ብቻ ከ150,000 በላይ ሰዎችን ከመኖሪያ ቀያቸው አፈናቅሏል። መረጃ ለመሰብሰብ ባለው አስቸጋሪ ሁኔታ ምክንያትም ትክክለኛው የተፈናቃይ ቁጥር ከዚህም በእጅጉ ሊልቅ እንደሚችል ይገመታል።

ከዚህ ሁሉ በላይ የሀገሪቱን ህልውና የሚፈታተነው ትልቁ ስጋት ግን፣ የኢትዮጵያ የኢኮኖሚ የደም ስር በሆነው የጅቡቲ መስመር ላይ ያንዣበበው አደጋ ነው።

የውጊያው ወደ ምስራቅ አቅጣጫ መስፋፋት የሀገሪቱን የገቢና ወጪ ንግድ፣ በተለይም የነዳጅ አቅርቦት ማስተላለፊያ የሆነውን ኮሪደር ለማነቅ ያለመ መሆኑን ወታደራዊ ተንታኞች ይገልጻሉ። ይህ የኢኮኖሚ ጉሮሮ ከተዘጋ፣ መዘዙ ለአፋር አካባቢ ብቻ ሳይሆን ለመላው የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ የሞት ሽረት ጉዳይ ይሆናል። አንዲት ክልል ከሉዓላዊ የውጭ ሀገር ወራሪ ጦር ጋር ብቻዋን እየተናነቀች ባለችበት በዚህ የፈተና ሰዓት፣ እየተቃረበ ያለው አደጋ አፋጣኝ ሀገራዊና አህጉራዊ ምላሽ የሚሻ መሆኑን ሁኔታዎች ቁልጭ አድርገው ያሳያሉ።






(ዘ-ሐበሻ ዜና) የሰሜን ኢትዮጵያው እሳት አድማሱን አስፍቶ፣ የሀገር ውስጥን ፖለቲካዊ ድንበር አልፎ ወደ ቀጠናዊ እሳተ ገሞራነት እየተቀየረ ነው። ለአልጀዚራ ቴሌቪዥን ቃለ መጠይቅ የሰጡት የአፋር ክልል ፕሬዚዳንት አወል አርባ፣ የኤርትራ ጦር በሰሜን ምስራቅ ኢትዮጵያ ቀጥተኛ ጦርነት ውስጥ መግባቱን በማጋለጥ፣ የአፍሪካ ህብረት በአስቸኳይ ጣልቃ እንዲገባ የድረሱልኝ ጥሪ አሰምተዋል።

ፕሬዚዳንቱ እንዳሉት አፋር አሁን እየተጋፈጠ ያለው የትግራይ ታጣቂዎችን ብቻ ሳይሆን፣ በከባድ መሳሪያ የታጠቀውንና የራሱን የተደራጀ እዝ ይዞ የሚንቀሳቀሰውን የኤርትራን መደበኛ ጦር ጭምር ነው። "ይህ ግልጽ የኤርትራ ወረራ ነው" ያሉት አቶ አወል፣ የኤርትራ ኃይሎች በኃይል ድንበር ለመቀየር እየሞከሩ መሆኑን ጠቁመው፣ በአፋር ዞን 2 ውስጥ ብቻ 36,000 ካሬ ኪሎ ሜትር መሬት መቆጣጠራቸውን የአልጀዚራው ዘጋቢ ሞሐመድ ጣሃ ተወኩል ባቀረበው ዘገባ አጋልጧል። ይህ የአቅም ሚዛን እጅግ የተዛባበትና አንዲት ክልል ከሉዓላዊ ሀገር መደበኛ ጦር ጋር የምታደርገው ፍልሚያ፣ የኢትዮጵያን ሉዓላዊነትና የግዛት አንድነት በቀጥታ ጥያቄ ውስጥ የከተተ ክስተት ነው።

በሌላ በኩል የትግራይ ኃይሎችና አጋሮቻቸው ወደ አፋር ክልል ጠልቀው በመግባት ጉዞ ቀጥለዋል። ኤረብቲን ሙሉ በሙሉ የተቆጣጠሩት ታጣቂዎቹ፣ ከዚያ በመነሳት 100 ኪሎ ሜትር ርቃ ወደምትገኘው አፍዴራ እያመሩ መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ። ይህ በየአቅጣጫው የተከፈተ አስፈሪ የጦርነት አውሎ ነፋስ፣ አፋር ክልል ውስጥ ብቻ ከ150,000 በላይ ሰዎችን ከመኖሪያ ቀያቸው አፈናቅሏል። መረጃ ለመሰብሰብ ባለው አስቸጋሪ ሁኔታ ምክንያትም ትክክለኛው የተፈናቃይ ቁጥር ከዚህም በእጅጉ ሊልቅ እንደሚችል ይገመታል።

ከዚህ ሁሉ በላይ የሀገሪቱን ህልውና የሚፈታተነው ትልቁ ስጋት ግን፣ የኢትዮጵያ የኢኮኖሚ የደም ስር በሆነው የጅቡቲ መስመር ላይ ያንዣበበው አደጋ ነው።

የውጊያው ወደ ምስራቅ አቅጣጫ መስፋፋት የሀገሪቱን የገቢና ወጪ ንግድ፣ በተለይም የነዳጅ አቅርቦት ማስተላለፊያ የሆነውን ኮሪደር ለማነቅ ያለመ መሆኑን ወታደራዊ ተንታኞች ይገልጻሉ። ይህ የኢኮኖሚ ጉሮሮ ከተዘጋ፣ መዘዙ ለአፋር አካባቢ ብቻ ሳይሆን ለመላው የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ የሞት ሽረት ጉዳይ ይሆናል። አንዲት ክልል ከሉዓላዊ የውጭ ሀገር ወራሪ ጦር ጋር ብቻዋን እየተናነቀች ባለችበት በዚህ የፈተና ሰዓት፣ እየተቃረበ ያለው አደጋ አፋጣኝ ሀገራዊና አህጉራዊ ምላሽ የሚሻ መሆኑን ሁኔታዎች ቁልጭ አድርገው ያሳያሉ።

(ዘ-ሐበሻ ዜና) የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት እና መንግስትን የሚደግፉ ታጣቂ ኃይሎች፣ በትግራይ ክልል ደቡባዊ ክፍል የምትገኘውን እና ስትራቴጂካዊ ጠቀሜታ ያላትን አላማጣ ከተማን ከህወሓት ኃይሎች ማስለቀቃቸውን አስታወቁ። ይህ የጦርነቱን ሚዛን የቀየረ ክስተት የተፈጠረው፣ ህወሓት ባለፈው ሳምንት የከፈተውን ማጥቃት ተከትሎ መንግስት በወሰደው ፈጣን የመልስ ምት ነው።

የመንግስት ደጋፊ የሆነው 'የትግራይ ሰላም ኃይል' ተሰኘው ታጣቂ ቡድን ወታደሮች የኢትዮጵያን ባንዲራ እያውለበለቡ በአላማጣ ከተማ ሲጓዙ የሚያሳይ ቪዲዮ በፌስቡክ ገጹ አጋርቷል። የዲፕሎማቲክ ምንጮች ከተማዋ በመንግስት ኃይሎች እጅ መግባቷን ሲያረጋግጡ፣ ከተቃዋሚዎች ወገን ያሉ ምንጮች በበኩላቸው ኃይሎቻቸው ከአላማጣ ማፈግፈጋቸውን እና ከተማዋ በፌደራል ጦር ቁጥጥር ስር መዋሏን አምነዋል።

ከመቀሌ 120 ኪ.ሜ ርቀት ላይ የምትገኘው አላማጣ ቁልፍ የሎጂስቲክስ፣ የምግብ እና የነዳጅ ማስተላለፊያ ማዕከል በመሆኗ፣ መያዟ ለፌደራል ጦሩ ትልቅ ወታደራዊ ስኬት ነው ተብሏል። አራት ዓመት ያስቆጠረውን የፕሪቶሪያውን የሰላም ስምምነት ያፈረሰው ይህ ዳግም ያገረሸው ጦርነት በትግራይ፣ አፋር እና አማራ ክልሎች አዋሳኝ ድንበሮች ላይ እየተካሄደ ይገኛል። ህወሓት ይህንን ማጥቃት ከመክፈቱ ከሶስት ቀናት በፊት የፌደራል መንግስቱን ከስልጣን ለማስወገድ ከስድስት ሌሎች ታጣቂ ቡድኖች ጋር ጥምረት መፍጠሩን ማሳወቁ ይታወሳል።

ከቀጣናዊ ፖለቲካ አንጻር፣ የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት ጠቅላይ ኤታማዦር ሹም ፊልድ ማርሻል ብርሃኑ ጁላ፣ ኤርትራ፣ ሱዳን እና ግብፅ እነዚህን ተቃዋሚ ኃይሎች እየደገፉ ነው ሲሉ በድጋሚ የከሰሱ ሲሆን፣ የኤርትራ እና የሱዳን መንግስታት በበኩላቸው ክሱን አጥብቀው አስተባብለዋል።

ግጭቱን ተከትሎ ዓለም አቀፉ ቀይ መስቀል ኮሚቴ (ICRC) የአፍሪካ ህብረት ታዛቢዎችን፣ የፌደራል ፖሊስ አባላትን፣ የኢትዮጵያ አየር መንገድ እና የቀይ መስቀል ሰራተኞችን ጨምሮ 161 ሰዎችን ከመቀሌ ወደ አፋር ክልል ሰመራ ማውጣቱን አስታውቋል።

በሌላ በኩል በትግራይ ክልል የስልክ እና የኢንተርኔት አገልግሎት ላለፉት አራት ቀናት ሙሉ በሙሉ የተቋረጠ ሲሆን፣ ይህንም ሆን ብሎ ያቋረጠው ራሱ ህወሓት መሆኑን ምንጮች ጠቁመዋል። አሁንም 750 ሺህ ተፈናቃዮች ባሉበትና የኤልኒኖ የድርቅ አደጋ በተጋረጠበት ክልል ውስጥ የኮሙኒኬሽን መቋረጡ እና የረድኤት ድርጅቶች ከስፍራው መልቀቃቸው፣ የ2013ቱን አውዳሚ የሰብዓዊ ቀውስ ዳግም እንዳይመልሰው ከፍተኛ ስጋት ተፈጥሯል።

የአላማጣ ከተማ በፌደራል መንግስት ቁጥጥር ስር መዋል የጦርነቱን የኃይል ሚዛንበከፍተኛ ሁኔታ የሚቀይር ወታደራዊ እርምጃ ነው። አላማጣ የትግራይ እና የአማራ ክልሎች ቁልፍ መገናኛ በመሆኗ፣ የፌደራል ጦሩ ወደ መቀሌ ለሚያደርገው ግስጋሴ ትልቅ መደላድል ይፈጥርለታል። በሌላ በኩል የቴሌኮም አገልግሎት መቋረጡ እና የዓለም አቀፍ ተቋማት ሰራተኞች ከመቀሌ መልቀቃቸው የሚያስተላልፈው ጥብቅ መልዕክት አለ... ጦርነቱ ወደ ከፋ ደረጃ እየተሸጋገረ መሆኑን እና ቀጣዮቹ ቀናት እጅግ ወሳኝ ወታደራዊ ፍልሚያዎች የሚስተናገዱባቸው እንደሚሆኑ ቁልጭ አድርጎ ያሳያል።









(ዘ-ሐበሻ ዜና) የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት እና መንግስትን የሚደግፉ ታጣቂ ኃይሎች፣ በትግራይ ክልል ደቡባዊ ክፍል የምትገኘውን እና ስትራቴጂካዊ ጠቀሜታ ያላትን አላማጣ ከተማን ከህወሓት ኃይሎች ማስለቀቃቸውን አስታወቁ። ይህ የጦርነቱን ሚዛን የቀየረ ክስተት የተፈጠረው፣ ህወሓት ባለፈው ሳምንት የከፈተውን ማጥቃት ተከትሎ መንግስት በወሰደው ፈጣን የመልስ ምት ነው።

የመንግስት ደጋፊ የሆነው 'የትግራይ ሰላም ኃይል' ተሰኘው ታጣቂ ቡድን ወታደሮች የኢትዮጵያን ባንዲራ እያውለበለቡ በአላማጣ ከተማ ሲጓዙ የሚያሳይ ቪዲዮ በፌስቡክ ገጹ አጋርቷል። የዲፕሎማቲክ ምንጮች ከተማዋ በመንግስት ኃይሎች እጅ መግባቷን ሲያረጋግጡ፣ ከተቃዋሚዎች ወገን ያሉ ምንጮች በበኩላቸው ኃይሎቻቸው ከአላማጣ ማፈግፈጋቸውን እና ከተማዋ በፌደራል ጦር ቁጥጥር ስር መዋሏን አምነዋል።

ከመቀሌ 120 ኪ.ሜ ርቀት ላይ የምትገኘው አላማጣ ቁልፍ የሎጂስቲክስ፣ የምግብ እና የነዳጅ ማስተላለፊያ ማዕከል በመሆኗ፣ መያዟ ለፌደራል ጦሩ ትልቅ ወታደራዊ ስኬት ነው ተብሏል። አራት ዓመት ያስቆጠረውን የፕሪቶሪያውን የሰላም ስምምነት ያፈረሰው ይህ ዳግም ያገረሸው ጦርነት በትግራይ፣ አፋር እና አማራ ክልሎች አዋሳኝ ድንበሮች ላይ እየተካሄደ ይገኛል። ህወሓት ይህንን ማጥቃት ከመክፈቱ ከሶስት ቀናት በፊት የፌደራል መንግስቱን ከስልጣን ለማስወገድ ከስድስት ሌሎች ታጣቂ ቡድኖች ጋር ጥምረት መፍጠሩን ማሳወቁ ይታወሳል።

ከቀጣናዊ ፖለቲካ አንጻር፣ የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት ጠቅላይ ኤታማዦር ሹም ፊልድ ማርሻል ብርሃኑ ጁላ፣ ኤርትራ፣ ሱዳን እና ግብፅ እነዚህን ተቃዋሚ ኃይሎች እየደገፉ ነው ሲሉ በድጋሚ የከሰሱ ሲሆን፣ የኤርትራ እና የሱዳን መንግስታት በበኩላቸው ክሱን አጥብቀው አስተባብለዋል።

ግጭቱን ተከትሎ ዓለም አቀፉ ቀይ መስቀል ኮሚቴ (ICRC) የአፍሪካ ህብረት ታዛቢዎችን፣ የፌደራል ፖሊስ አባላትን፣ የኢትዮጵያ አየር መንገድ እና የቀይ መስቀል ሰራተኞችን ጨምሮ 161 ሰዎችን ከመቀሌ ወደ አፋር ክልል ሰመራ ማውጣቱን አስታውቋል።

በሌላ በኩል በትግራይ ክልል የስልክ እና የኢንተርኔት አገልግሎት ላለፉት አራት ቀናት ሙሉ በሙሉ የተቋረጠ ሲሆን፣ ይህንም ሆን ብሎ ያቋረጠው ራሱ ህወሓት መሆኑን ምንጮች ጠቁመዋል። አሁንም 750 ሺህ ተፈናቃዮች ባሉበትና የኤልኒኖ የድርቅ አደጋ በተጋረጠበት ክልል ውስጥ የኮሙኒኬሽን መቋረጡ እና የረድኤት ድርጅቶች ከስፍራው መልቀቃቸው፣ የ2013ቱን አውዳሚ የሰብዓዊ ቀውስ ዳግም እንዳይመልሰው ከፍተኛ ስጋት ተፈጥሯል።

የአላማጣ ከተማ በፌደራል መንግስት ቁጥጥር ስር መዋል የጦርነቱን የኃይል ሚዛንበከፍተኛ ሁኔታ የሚቀይር ወታደራዊ እርምጃ ነው። አላማጣ የትግራይ እና የአማራ ክልሎች ቁልፍ መገናኛ በመሆኗ፣ የፌደራል ጦሩ ወደ መቀሌ ለሚያደርገው ግስጋሴ ትልቅ መደላድል ይፈጥርለታል። በሌላ በኩል የቴሌኮም አገልግሎት መቋረጡ እና የዓለም አቀፍ ተቋማት ሰራተኞች ከመቀሌ መልቀቃቸው የሚያስተላልፈው ጥብቅ መልዕክት አለ... ጦርነቱ ወደ ከፋ ደረጃ እየተሸጋገረ መሆኑን እና ቀጣዮቹ ቀናት እጅግ ወሳኝ ወታደራዊ ፍልሚያዎች የሚስተናገዱባቸው እንደሚሆኑ ቁልጭ አድርጎ ያሳያል።

የኢትዮጵያ ፌዴራል ፖሊስ አባላትን የኢትዮጵያ አየር መንገድ ሰራተኞችን እና የአፍሪካ ኀብረት ታዛቢዎችን ጨምሮ 161 ሰዎችን ዛሬ ግጭት ካለባቸው የትግራይ አካባቢዎች ማስወጣቱን የዓለም አቀፍ የቀይ መስቀል ኮሚቴ በኢትዮጵያ አስታወቀ።

ድርጅቱ ሰዎቹን ወደ ሌላ ስፍራ ያዛወረው፣ ሁሉም የሚመለከታቸው ኃላፊዎች ባቀረቡት ጥያቄ እና በሰጡት ይሁንታ መሰረት የገለልተኛ ሚና በመወጣት መኾኑን ዛሬ ባወጣው መግለጫ አመልክቷል።ከትግራይ ክልል መቀሌ ከተማ ወደ አፋር ክልል ሰመራ የተደረገው ጉዞ፣ የቀይ መስቀል አርማ ምልክት በተደረገባቸው አውቶብሶችና በአለምአቀፍ ቀይ መስቀል ኮሚቴ እጀባ የተካሄደ መኾኑንም ጠቅሷል።

ቀይ መስቀል እንዳለው "ከተጓጓዙት ውስጥ የኢትዮጵያ ፌዴራል ፖሊስ አባላት እና ቤተሰቦቻቸው፣ የኢትዮጵያ አየር መንገድ ሰራተኞች እና ቤተሰቦቻቸው፣ የሲቪል አቪዬሽን ደህንነት ሰራተኞች፣ የአፍሪካ ህብረት ታዛቢዎች እና የኢትዮጵያ ቀይ መስቀል ማህበር አባላት ይገኙበታል።"የሰሜን ኢትዮጵያው ጦርነት ባገረሸበት ዋዜማ የሕወሃት ታጣቂዎች በትግራይ ክልል የሚገኙ ሶስት የአውሮፕላን ማረፊያዎችን በቁጥጥራቸው ስር ማድረጋቸው መዘገቡ ይታወሳል።

Via DW
@YeneTube FikerAssefa

(ዘ-ሐበሻ ዜና) በሱዳን፣ በሶማሊያ እና በየመን እየተካሄዱ ያሉትን አውዳሚ ጦርነቶች ተከትሎ፣ አሁን በኢትዮጵያ ያገረሸው መጠነ ሰፊ ግጭት መላውን ቀጠና ወደ እሳት አዘቅት የሚከት "እጅግ አስፈሪ ቅዠት" መሆኑን ዓለም አቀፉ የችግር ጊዜ ተንታኝ ቡድን (Crisis Group) አስጠነቀቀ። የሰሜን ኢትዮጵያ ህዝብ ባለፉት የጦርነት ዓመታት ካሳለፈው መከራ አንጻር፣ አዲሱ ጦርነት ሊያስከትል የሚችለው ሰብዓዊ ቀውስ ዘግናኝ ከመሆኑም በላይ፣ ሌሎች ጎረቤት ሀገራትን ወደ ጦርነቱ በማስገባት የአፍሪካ ቀንድን ሙሉ በሙሉ ሊያወድም የሚችልበት ዕድል እጅግ ከፍተኛ መሆኑ ተመላክቷል። ይህንን አደጋ ለማስቀረት አሁንም ጠባብ የዲፕሎማሲ ዕድል ቢኖርም፣ አፋጣኝ ጣልቃ ገብነት ካልተደረገ ይህችም በር በቅርቡ ልትዘጋ ትችላለች።

ይህ የቅዠት ስጋት እውን መሆን የጀመረው ህዝባዊ ወያኔ ሓርነት ትግራይ (ህወሓት) እና የአማራ ፋኖ ታጣቂዎች መንግስትን ለመጣል የጋራ ጥምረት ፈጥረው ከሴፕቴምበር 23 ጀምሮ ጥቃት መክፈታቸውን ተከትሎ ነው። ባለፈው ጦርነት ፊት ለፊት ሲዋጉ የነበሩት እነዚህ ኃይሎች መጣመራቸው፣ የፕሪቶሪያውን የሰላም ስምምነት ያፈረሰ ሲሆን፤ የፌደራል መንግስቱም በበኩሉ የድሮን ጥቃቶችን በማጠናከር በሰሜን ወሎ እና በትግራይ-አፋር ድንበር ላይ ከባድ ውጊያዎች እየተካሄዱ ይገኛሉ። የትግራይ ኃይሎች በመቀሌ፣ አክሱም እና ሽሬ ያሉትን አየር ማረፊያዎች ያለምንም ተኩስ ሲቆጣጠሩ፣ የኢትዮጵያ መንግስት ወደ ክልሉ የሚደረጉ በረራዎችን በሙሉ አቋርጧል።

የጉዳዩ አሳሳቢነት ከኢትዮጵያ ድንበር የዘለለ ሆኗል። ሪፖርቱ እንደሚያስረዳው... የፕሪቶሪያው ስምምነት አግልሎኛል የምትለው ኤርትራ አሁን ከቀድሞ ጠላቷ ህወሓት ጋር በድብቅ የተቧደነች ሲሆን፤ ኢትዮጵያ ደግሞ አስመራን የተቃዋሚዎች ጥምረት አስተባባሪ አድርጋ ትከሳለች። ከዚህም ባለፈ በሱዳኑ የእርስ በርስ ጦርነት ኢትዮጵያ እና የተባበሩት አረብ ኤሚሬቶች የፈጥኖ ደራሽ ኃይሉን (ሲደግፉ፤ ግብጽ፣ ኤርትራ እና ሳዑዲ አረቢያ የሱዳንን መደበኛ ጦር ይደግፋሉ። የሱዳን ጦር የትግራይ ተዋጊዎችን አስጠልሏል በሚል ቁጣ ውስጥ የሚገኘው የኢትዮጵያ መንግስት፣ ፋ*ኖን እና ህወሓትን ጨምሮ ይህንን የተወሳሰበ የጥቅም ትስስር ተከትሎ ጦርነቱ የሁለቱን ሀገራት (የኢትዮጵያ እና ሱዳን) ድንበር በማቋረጥ ሊቀላቀል እንደሚችል ስጋቱን አባብሶታል።

መላው የአፍሪካ ቀንድን ሊያነድ የተቃረበውን ይህንን ሰፊ ጦርነት ለማስቆም፣ የዓለም አቀፉ ማህበረሰብ፣ የአፍሪካ ህብረት አደራዳሪዎች (እንደ ኦሊሴጎን ኦባሳንጆ ያሉ)፣ የኬንያ መሪዎች፣ አሜሪካ እንዲሁም የመካከለኛው ምስራቅ ተጽዕኖ ፈጣሪ ሀገራት (UAE እና ሳዑዲ) አፋጣኝ ጫና መፍጠር አለባቸው። ጦርነቱ ወደ ለየለት እና ከቁጥጥር ውጭ ወደሆነ ቀጠናዊ እልቂት ከማምራቱ በፊት፣ የትግራይ ኃይሎች ጥቃታቸውን አቁመው ወደ ድርድር እንዲመጡ፣ የፌደራል መንግስቱም ወደ ትግራይ መጠነ ሰፊ የእግረኛ ጦር ከማስገባት እንዲቆጠብ እና ለድርድር ጊዜ እንዲሰጥ አስቸኳይ የዲፕሎማሲ ስራ ይጠይቃል።





(u12d8-u1210u1260u123b u12dcu1293) u1260u1231u12f3u1295u1363 u1260u1236u121bu120au12eb u12a5u1293 u1260u12e8u1218u1295 u12a5u12e8u1270u12abu1204u12f1 u12ebu1209u1275u1295 u12a0u12cdu12f3u121a u1326u122du1290u1276u127d u1270u12a8u1275u120eu1363 u12a0u1201u1295 u1260u12a2u1275u12eeu1335u12eb u12ebu1308u1228u1238u12cd u1218u1320u1290 u1230u134a u130du132du1275 u1218u120bu12cdu1295 u1240u1320u1293 u12c8u12f0 u12a5u1233u1275 u12a0u12d8u1245u1275 u12e8u121au12a8u1275 \

የህወሓት ምክትል ፕሬዚዳንት የሆኑት አቶ አማኑኤል አሰፋ የአሜሪካ እና የአፍሪካ ህብረት ኮሚሽን ባወጡት መግለጫ ማዘናቸውን ገልፀዋል።

ህወሃት የመቀሌ፣ የአክሱም እንዲሁም የሽሬ ኤርፖርት ጠባቂዎችን አፍኖ በመውሰድ በራሱ ታጣቂዎች መተካቱ ተገቢ አለመሆኑን የአፍሪካ ኅብረት ህወሓትን ወቅሷል።

አሜሪካ እና የአፍሪካ ህብረት በህወሓት ላይ ያቀረቡት ጠንከር ያለ ክስ ህወሓት ተቀባይነት እያጣ መሆኑን አመላካች መሆኑን ተንታኞች እየገለፁ ይገኛሉ።

Seledadotio
Seledadotio

(ዘ-ሐበሻ ዜና) የምስራቅ አፍሪካ የልማት በይነ መንግስታት ባለስልጣን (ኢጋድ) በሰሜን ኢትዮጵያ እያደገ በመጣው የጦርነት ውጥረት፣ ዳግም ባገረሸው ግጭት፣ በሲቪል አየር ማረፊያዎች ቁጥጥር እና የአየር በረራ አገልግሎቶች መቋረጥ ላይ ጥልቅ ስጋቱን ገልጿል።

ኢጋድ ባወጣውና ዘ-ሐበሻ በተመለከተው ይፋዊ መግለጫ ተፋላሚ ወገኖች ግጭቱን በአስቸኳይ እንዲያቆሙ፣ ከፍተኛ እርጋታ እንዲያሳዩ እና የንጹሃንን ህይወት አደጋ ላይ ከሚጥል ወይም የሰላም ሂደቱን ከሚያደናቅፍ ማንኛውም ድርጊት እንዲቆጠቡ በጥብቅ አሳስቧል። እ.ኤ.አ ህዳር 2 ቀን 2022 በፕሪቶሪያ የተፈረመው ዘላቂ የተኩስ አቁም ስምምነት አሁንም ያልተፈቱ ጉዳዮችን ለመፍታት የሚያስችል ዋነኛ ማዕቀፍ መሆኑን ያነሳው ተቋሙ፣ በስምምነቱ የተገቡ ግዴታዎች ሙሉ በሙሉ ሊከበሩ ይገባል ብሏል።
ተቋሙ አክሎም፣ ወገኖች ያለምንም መዘግየት ወደ ቀጥታ ውይይት እንዲመለሱ ያሳሰበ ሲሆን፤ ጎረቤት ሀገራት ውጥረቱን ለማርገብ እንዲደግፉ እና ሁኔታውን ሊያባብሱ ከሚችሉ ጣልቃ ገብነቶች እና ድርጊቶች ራሳቸውን እንዲያርቁ ጥሪ አቅርቧል።

ኢጋድ መግለጫውን ሲያጠቃልልም የአፍሪካ ህብረት ለሚያደርገው ዲፕሎማሲያዊ ጥረት እና በፕሪቶሪያ ስምምነት የተገኙትን የሰላም ውጤቶች ለመታደግ ከጎኑ በጽናት እንደሚቆም አረጋግጧል። ወደ መጠነ ሰፊ ጦርነት መመለስ በኢትዮጵያም ሆነ በሰፊው ቀጣና ላይ እጅግ ከባድ መዘዝ እንደሚያስከትልም አስጠንቅቋል።








(ዘ-ሐበሻ ዜና) የምስራቅ አፍሪካ የልማት በይነ መንግስታት ባለስልጣን (ኢጋድ) በሰሜን ኢትዮጵያ እያደገ በመጣው የጦርነት ውጥረት፣ ዳግም ባገረሸው ግጭት፣ በሲቪል አየር ማረፊያዎች ቁጥጥር እና የአየር በረራ አገልግሎቶች መቋረጥ ላይ ጥልቅ ስጋቱን ገልጿል።

ኢጋድ ባወጣውና ዘ-ሐበሻ በተመለከተው ይፋዊ መግለጫ ተፋላሚ ወገኖች ግጭቱን በአስቸኳይ እንዲያቆሙ፣ ከፍተኛ እርጋታ እንዲያሳዩ እና የንጹሃንን ህይወት አደጋ ላይ ከሚጥል ወይም የሰላም ሂደቱን ከሚያደናቅፍ ማንኛውም ድርጊት እንዲቆጠቡ በጥብቅ አሳስቧል። እ.ኤ.አ ህዳር 2 ቀን 2022 በፕሪቶሪያ የተፈረመው ዘላቂ የተኩስ አቁም ስምምነት አሁንም ያልተፈቱ ጉዳዮችን ለመፍታት የሚያስችል ዋነኛ ማዕቀፍ መሆኑን ያነሳው ተቋሙ፣ በስምምነቱ የተገቡ ግዴታዎች ሙሉ በሙሉ ሊከበሩ ይገባል ብሏል።
ተቋሙ አክሎም፣ ወገኖች ያለምንም መዘግየት ወደ ቀጥታ ውይይት እንዲመለሱ ያሳሰበ ሲሆን፤ ጎረቤት ሀገራት ውጥረቱን ለማርገብ እንዲደግፉ እና ሁኔታውን ሊያባብሱ ከሚችሉ ጣልቃ ገብነቶች እና ድርጊቶች ራሳቸውን እንዲያርቁ ጥሪ አቅርቧል።

ኢጋድ መግለጫውን ሲያጠቃልልም የአፍሪካ ህብረት ለሚያደርገው ዲፕሎማሲያዊ ጥረት እና በፕሪቶሪያ ስምምነት የተገኙትን የሰላም ውጤቶች ለመታደግ ከጎኑ በጽናት እንደሚቆም አረጋግጧል። ወደ መጠነ ሰፊ ጦርነት መመለስ በኢትዮጵያም ሆነ በሰፊው ቀጣና ላይ እጅግ ከባድ መዘዝ እንደሚያስከትልም አስጠንቅቋል።

ተመድ በኢትዮጵያ እያደገ በመጣው የጸጥታ ስጋት ላይ ያለውን ከፍተኛ ስጋት ገለጸ

የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት (ተመድ) በኢትዮጵያ እያደገ በመጣው የጸጥታ ስጋት፣ አዲስ የታጠቁ ቡድኖች ጥምረት መመሥረትን እና አሁንም በቀጠሉት የድሮን ጥቃቶችና አለመረጋጋቶች ዙሪያ የሚወጡ ዘገባዎችን በተመለከተ ያለውን ጥልቅ ስጋት ሰኞ ዕለት ገልጿል።

የተመድ ዋና ፀሐፊ አንቶኒዮ ጉተሬዝ ዋና ቃል አቀባይ እስቴፋን ዱጃሪክ በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ፤ "ውጥረት በነገሰበት በዚህ ወቅት ሁሉም ባለድርሻ አካላት ሁኔታውን የበለጠ ሊያባብሱ የሚችሉ ድርጊቶችን ወይም ንግግሮችን ከማድረግ እንዲቆጠቡ እንጠይቃለን።

በተጨማሪም ለውይይት አዲስ ቁርጠኝነት እንዲያሳዩ እናስሰብባለን፤ ምክንያቱም ወታደራዊ እርምጃ የፖለቲካ ልዩነቶችን አይፈታም ወይም ሥር የሰደዱ አቤቱታዎችን ምላሽ አይሰጥም" ብለዋል።

ዱጃሪክ አክለውም የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ውጥረቶችን ለመቀነስ እና የፕሬቶሪያውን ስምምነት ትግበራ ለማስቀጠል የአፍሪካ ህብረት የሚያደርገውን ጥረት መደገፉን እንደሚቀጥል ተናግረዋል።

ተመድ በኢትዮጵያ እያደገ በመጣው የጸጥታ ስጋት ላይ ያለውን ከፍተኛ ስጋት ገለጸ

የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት (ተመድ) በኢትዮጵያ እያደገ በመጣው የጸጥታ ስጋት፣ አዲስ የታጠቁ ቡድኖች ጥምረት መመሥረትን እና አሁንም በቀጠሉት የድሮን ጥቃቶችና አለመረጋጋቶች ዙሪያ የሚወጡ ዘገባዎችን በተመለከተ ያለውን ጥልቅ ስጋት ሰኞ ዕለት ገልጿል።

የተመድ ዋና ፀሐፊ አንቶኒዮ ጉተሬዝ ዋና ቃል አቀባይ እስቴፋን ዱጃሪክ በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ፤ "ውጥረት በነገሰበት በዚህ ወቅት ሁሉም ባለድርሻ አካላት ሁኔታውን የበለጠ ሊያባብሱ የሚችሉ ድርጊቶችን ወይም ንግግሮችን ከማድረግ እንዲቆጠቡ እንጠይቃለን።

በተጨማሪም ለውይይት አዲስ ቁርጠኝነት እንዲያሳዩ እናስሰብባለን፤ ምክንያቱም ወታደራዊ እርምጃ የፖለቲካ ልዩነቶችን አይፈታም ወይም ሥር የሰደዱ አቤቱታዎችን ምላሽ አይሰጥም" ብለዋል።

ዱጃሪክ አክለውም የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ውጥረቶችን ለመቀነስ እና የፕሬቶሪያውን ስምምነት ትግበራ ለማስቀጠል የአፍሪካ ህብረት የሚያደርገውን ጥረት መደገፉን እንደሚቀጥል ተናግረዋል።

(ዘ-ሐበሻ ዜና) አሜሪካ በሱማሊያ ለተሰማራወ የአፍሪካ ህብረት ሰላም አስከባሪ የምታደርገውን ድጋፍ ለአንድ አመት ለማራዘም ወሰነች፡፡ የአሜሪካ መንግስት በሱማሊያ ለሚገኘው የአፍሪካ ህብረት ሰላም አስከባሪ የሚሰጠውን ድጋፍ በአንድ አመት ማራዘሙን ሮይተርስ ዘገበ፡፡ እንደዘገባው ከሆነ አሜሪካ ድጋፉን የምትሰጠው በቀጥታ ለሰላም አስከባሪው ሀይል ሳይሆን በሱማሊያ ለሚገኘው የተመድ ድጋፍ ሰጭ ቢሮ ነው፡፡ ይህም ቢሮው ለሰላም አስከባሪው ሀይል እያቀረበ ያለውን የሎጅስቲክ ድጋፍ ለሚቀጥሉት 12 ወራት እንዲሰጥ የሚያስችለው ይሆናል፡፡ ቢሮው ቀደም ሲል የበጀት እጥረት ስላጋጠመው ይህንን ድጋፍ ለማቆም መወሰኑን ማስታወቁ ይታወሳል፡፡

በዚህ የተነሳም በሱማሊያ የሚገኙት ሰላም አስከባሪ ወታደሮች አገሪቱን ለቀው መውጣት መጀመራቸው የሚታወቅ ነው፡፡ ቢሮው አመታዊ በጀቱ ወደ500 ሚሊዮን ዶላር የሚጠጋ ሲሆን ከዚህ ውስጥ ትልቁን ገንዘብ የምታዋጣው አሜሪካ ናት፡፡ የአሜሪካ መንግስት ከጥቂት ወራት በፊት ይህንን ወደ190 ሚሊዮን ዶላር የሚጠጋ መዋጮ ለማቆም ወስኖ የነበረ ሲሆን ይህ እርምጃው አሁን አቋሙን መለወጡን የሚያሳይ ነው፡፡

አሜሪካ ለሶማሊያ ሰላም አስከባሪዎች የሚደረገው የሎጅስቲክስ ድጋፍ የሚቆምበትን ጊዜ አራዘመች

አሜሪካ በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የሶማሊያ ድጋፍ ቢሮ (UNSOS) በኩል ለአፍሪካ ህብረት የሶማሊያ ሰላም ማስከበር ተልዕኮ (AUSSOM) የሚደረገውን የሎጅስቲክስ ድጋፍ ለማቋረጥ የያዘችውን የጊዜ ገደብ ለተጨማሪ አንድ ዓመት ለማራዘም ተስማምታለች።

አሜሪካ ለዲፕሎማቶች ባሰራጨችው ረቂቅ ሰነድ መሠረት፣ በሶማሊያ የሚገኘው የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የድጋፍ ቢሮ ለአንድ ዓመት በሚቆይ የደረጃ በደረጃ ቅነሳ ሂደት አልፎ ሙሉ በሙሉ እንዲዘጋ ተስማምታለች።

ይህ ውሳኔ ድጋፉ እ.ኤ.አ. በታህሳስ 2026 ማብቂያ ላይ በድንገት ይቋረጣል ተብሎ የተደቀነውን ስጋት ያስቀረ ነው ተብሏል።

የአሜሪካ ውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ቃል አቀባይ ዋሺንግተን ወደፊት ቢሮውን ሥራ በገንዘብ እንደማትደግፍ ገልጸው፣ የቅነሳው ዝርዝር ሂደት በታህሳስ ወር በሚካሄደው የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የፀጥታው ምክር ቤት ስብሰባ እንደሚወሰን አስረድተዋል።

ቢሮው በየዓመቱ እስከ 500 ሚሊዮን ዶላር የሚደርስ በጀት ያለው ሲሆን፣ ለአፍሪካ ህብረት ሰላም አስከባሪዎች የምግብ፣ የውሃ፣ የነዳጅ፣ የሕክምና እና የትራንስፖርት አቅርቦቶችን ያመቻቻል።

የደህንነት ተንታኞች እንደሚሉት ከሆነ የሎጅስቲክስ ድጋፉ መቋረጥ የአፍሪካ ህብረት ሰላም አስከባሪ ኃይልን ህልውና አደጋ ላይ የሚጥልና አል-ሸባብን በመታገል ላይ የሚገኘውን የሞቃዲሾ መንግሥት ሊያዳክም ይችላል የሚል ስጋት አስቀምጠዋል።

አሜሪካ ባለፈው ዓመት የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ለአፍሪካ ህብረት ሰላም አስከባሪዎች 75 በመቶ በጀት እንዲሸፍን የቀረበውን የፋይናንስ መዋቅር ዕቅድ ውድቅ ማድረጓ ይታወሳል።

ዘገባው የሮይተርስ ነው።

@TikvahethMagazine

ታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ (GERD) እና የአባይ ወንዝ አጠቃቀም፡ ህጋዊ እና ታሪካዊ ትንተና
አጭር ጥናታዊ የህግ ጹሁፍ
አዘጋጅ፦ ፋንታሁን ደለለው

1. መነሻ (Introduction)

የአባይ (ናይል) ወንዝ ለዘመናት በበላይኛው እና በታችኛው ተፋሰስ ሀገራት መካከል የታሪካዊ፣ ህጋዊ እና ፖለቲካዊ ውዝግቦች መነሻ ሆኖ ቆይቷል። ኢትዮጵያ ከ85% በላይ የሚሆነውን የአባይ ውሃ የምታበረክት ቢሆንም፣ በታሪክ አጋጣሚዎች እና በቅኝ ግዛት ስምምነቶች ምክንያት ሀብቷን እንዳትጠቀም ተፅዕኖ ሲደረግባት ቆይቷል።

ታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ (GERD) መገንባት መጀመር የኢትዮጵያን የተፈጥሮ ሀብት የመጠቀም ሉዓላዊ መብት በተግባር ያረጋገጠ ትልቅ የታሪክ ምዕራፍ ነው። ይህ አጭር ጥናታዊ ጽሁፍ የኢትዮጵያን እና የግብፅን የህግ ክርክሮች፣ አለምአቀፍ ድንጋጌዎችን እና የኢፌድሪ ህገ-መንግስትን መሰረት በማድረግ የተዘጋጀ የህግ ትንተና ነው።

2. የግብፅ እና የሱዳን ስምምነቶች እና የህግ ክርክሮች
ግብፅ እና ሱዳን በአባይ ወንዝ ላይ ያላቸውን የውሃ ድርሻ እና የይገባኛል ጥያቄ የሚመሰርቱት በቅኝ ግዛት ዘመን እና ከዛ በኋላ በተደረጉ የሁለትዮሽ ስምምነቶች ላይ ነው።

ሀ) የ1929 ስምምነት፦ በእንግሊዝ (የምስራቅ አፍሪካ ቅኝ ግዛቶቿን ወክላ) እና በግብፅ መካከል የተደረገ ሲሆን፣ ግብፅ በወንዙ ላይ የቪቶ (የመከልከል) መብት እንዲኖራት እና በላይኛው ተፋሰስ ሀገራት የሚገነቡ ማናቸውም የልማት ስራዎች የግብፅን ፍላጎት እንዳይነኩ የሚደነግግ ነው።

ለ) የ1959 ስምምነት፦ በግብፅ እና በሱዳን መካከል ብቻ የተደረገ የሁለትዮሽ ውል ሲሆን፣ ጠቅላላ የወንዙን የውሃ ፍሰት ሙሉ በሙሉ በመከፋፈል 55.5 ቢሊዮን ሜትር ኪዩብ ለግብፅ፣ 18.5 ቢሊዮን ሜትር ኪዩብ ደግሞ ለሱዳን የሰጠ ስምምነት ነው። ኢትዮጵያ ከዚህ ውል ሙሉ በሙሉ ተገልላለች።

የህግ ተቀባይነት ድክመት (Res inter alios acta)፦ በአለምአቀፍ የውል ህግ መርህ መሰረት፣ በሁለት ወገኖች መካከል የተደረገ ስምምነት ሶስተኛ ወገንን ሊያስገድድ አይችልም። ኢትዮጵያ በእነዚህ ስምምነቶች ላይ ያልተፈራረመች በመሆኑ እና መብቷን በግልፅ የነፈጉ በመሆናቸው፣ እነዚህ ስምምነቶች በኢትዮጵያ ላይ ምንም አይነት ህጋዊ ተፈጻሚነት የላቸውም።

3. አለምአቀፍ የውሃ ስምምነቶች እና መርሆች
ዘመናዊው አለምአቀፍ የውሃ ህግ በቅኝ ግዛት ዘመን የነበሩ የይገባኛል ጥያቄዎችን ውድቅ በማድረግ ፍትሃዊ አጠቃቀምን ያበረታታል። እ.ኤ.አ የ1997 የተባበሩት መንግስታት የድንበር ተሻጋሪ ወንዞች ኮንቬንሽን (UN Watercourses Convention) ሁለት ዋና ዋና መርሆችን ያስቀምጣል፦
ሀ) ፍትሃዊ እና ሚዛናዊ አጠቃቀም (Equitable and Reasonable Utilization)፦ እያንዳንዱ ተፋሰስ ሀገር ሌሎችን ሳይጎዳ ከሀብቱ ተጠቃሚ የመሆን መብት አለው። ኢትዮጵያ የህዝቦቿን የኤሌክትሪክ ፍላጎት ለማሟላት ወንዙን የመጠቀም መብቷ በዚህ መርህ የተደገፈ ነው።

ለ) ጉልህ ጉዳት አለማድረስ (No Significant Harm)፦ የላይኛው ተፋሰስ ሀገራት ሀብታቸውን ሲጠቀሙ በታችኛው ተፋሰስ ሀገራት ላይ ከፍተኛ ጉዳት ማድረስ የለባቸውም። የታላቁ ህዳሴ ግድብ የውሃ ፍሰትን የማይቀንስ (Non-consumptive) የሃይል ማመንጫ ፕሮጀክት በመሆኑ በታችኞቹ ሀገራት ላይ ጉልህ ጉዳት አያደርስም።

4. የኢፌድሪ ህገ-መንግስት እና የኢትዮጵያ መብት
የኢፌድሪ ህገ-መንግስት የመንግስትን እና የህዝብን መብትና ግዴታዎች በግልፅ ያስቀምጣል፦

ሀ) አንቀፅ 40(3)፦ የገጠርም ሆነ የከተማ መሬት እና የተፈጥሮ ሀብት ባለቤትነት መብት የመንግስት እና የህዝብ ብቻ መሆኑን ይደነግጋል። ይህም መንግስት የአባይን ወንዝ ለሀገር ልማት የማዋል ሙሉ ሉዓላዊ ስልጣን እንዳለው ያረጋግጣል።

ለ) አንቀፅ 89(1) እና 92(1)፦ መንግስት የሀገሪቱን የተፈጥሮ ሀብቶች በሙሉ በማቀናጀት ዜጎች ህይወታቸው እንዲሻሻል እና ከድህነት እንዲወጡ የማድረግ ህገ-መንግስታዊ ግዴታ አለበት። ታላቁ የህዳሴ ግድብ ይህንን ህገ-መንግስታዊ ግብ ለማሳካት የተገነባ ዋነኛ ብሄራዊ ፕሮጀክት ነው።

5. የናイル ተፋሰስ የትብብር ማዕቀፍ ስምምነት (CFA)
የቅኝ ግዛት ስምምነቶችን ሙሉ በሙሉ በመሻር በናይል ተፋሰስ ሀገራት መካከል አዲስ የህግ ማዕቀፍ ለመፍጠር የተዘጋጀው የትብብር ማዕቀፍ ስምምነት (CFA) በቅርቡ (እ.ኤ.አ 2024) አስፈላጊው የሀገራት ቁጥር ፈርመውት ስላፀደቁት በይፋ ስራ ላይ ውሏል። ይህ ስምምነት የኢትዮጵያን እና የሌሎችን የላይኛው ተፋሰስ ሀገራት ፍትሃዊ የመጠቀም መብት በህግ ያረጋገጠ ትልቅ ድል ነው።

6. ታሪካዊ እና አለምአቀፋዊ ሀገርአቀፍ ድጋፍ
ኢትዮጵያ በግድቡ ዙሪያ ጠንካራ የውስጥ እና የውጭ ድጋፎችን አግኝታለች፦

• የሀገር ውስጥ አንድነት፦ መላው የኢትዮጵያ ህዝብ በገንዘቡ፣ በእውቀቱና በጉልበቱ ግድቡን በባለቤትነት ደግፏል።

• የአፍሪካ ህብረት አቋም፦ 'ለአፍሪካ ችግሮች የአፍሪካዊ መፍትሄ' በሚለው መርህ መሰረት የአፍሪካ ህብረት የድርድር መድረኩን በመምራት የውጭ ጣልቃገብነትን ተከላክሏል።

• የላይኛው ተፋሰስ ሀገራት አጋርነት፦ እንደ ኡጋንዳ፣ ኬንያ፣ ታንዛኒያ እና ሩዋንዳ ያሉ ሀገራት የኢትዮጵያን ፍትሃዊ የመጠቀም መብት ይደግፋሉ።

7. ማጠቃለያ (Conclusion)

በማጠቃለያው፣ የኢትዮጵያ የአባይን ወንዝ የመጠቀም መብት በተፈጥሮ ህግ፣ በአለምአቀፍ የውሃ ህግጋት (ፍትሃዊ አጠቃቀም) እና በሀገር ውስጥ ህገ-መንግስት የተደገፈ ፅኑ መብት ነው። የቅኝ ግዛት ዘመን የሁለትዮሽ ስምምነቶች ኢትዮጵያን አይገድዱም። የህዳሴው ግድብ መጠናቀቅ እና የCFA ስምምነት ስራ ላይ መዋል የኢትዮጵያን የታሪክ የበላይነት ወደ ህግ የበላይነት ቀይሮታል።

8. ማጣቀሻዎች (References)

1. United Nations Convention on the Law of the Non-Navigational Uses of International Watercourses (1997).
2. Agreement on the Nile River Basin Cooperative Framework (CFA), 2010 (Entered into force in 2024).
3. Declaration of Principles (DoP) on the GERD signed by Ethiopia, Egypt, and Sudan (2015).
4. The Constitution of the Federal Democratic Republic of Ethiopia (1995), Articles 40, 89, and 92.

አዘጋጅ ፋንታሁን ደለለው , Lawyer , 0929101037
በ word እና PDF በቴሌግራም በአማረኛ እና እንግሊዘኛ ያገኙታል። https://t.me/Fantahunlawye...
email :- delelewfantahun20102010.com
https://www.facebook.com/s...
#ethiopia
#governmentpolicy
#ethiopianculture

(ዘ-ሐበሻ ዜና) የአሜሪካ ጦር ሀይል በምእራባዊ ሞቃዲሾ የአየር ጥቃት መፈፀሙን አስታወቀ፡፡ የአሜሪካ ጦር ሀይል የአፍሪካ እዝ ወይንም አፍሪኮም በስተምእራብ ሞቃዲሾ በአልሸባብ ታጣቂዎች ላይ የአየር ጥቃት መፈፀሙን ገለፀ፡፡

ጥቃቱ የተፈፀመው ከሱማሊያ ዋና ከተማ በ175 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ መሆኑንም አስረድቷል፡፡ በመግለጫው ‹‹አፍሪኮም ከሱማሊያ ፌዴራል መንግስትና ከሱማሊያ ጦር ሀይል ጋር በመተባበር አልሻባብ በውጭ አገር ለሚኖሩ ወታደሮቻችንና ዜጎቻችን ስጋት እንዳይሆን አቅሙን የማዳከም እርምጃ መውሰዱን ቀጥሏል፡፡›› ብሏል፡፡ ይህ ጥቃት የተፈፀመው አርብ እለት እንደሆነ ቢገልፅም ምን አይነት የጦር መሳሪያ እንደተጠቀመና ምን ያህል ጉዳት እንዳደረሰ ግን ያለው ነገር የለም፡፡ ይህ ጥቃት የተፈፀመው በተለያዩ የአገሪቱ ክፍሎች ውስጥ አልሸባብ እንደገና ራሱን እያጠናከረ መሆኑ መገለፁን ተከትሎ ነው፡፡ ይህ በእንዲህ እንዳለ በሌላ አቅጣጫ ደግሞ የአሸባሪው አልሸባብ ታጣቂዎች ዛሬ ከሞቃዲሾ ዳርቻ የሚገኙ መንደሮችን መቆጣጠራቸው ተዘግቧል፡፡

ትላንት የአካባቢው ሀይሎችና የጎሳ ሚሊሻዎች ከሞቃዲሾ በ45 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ የሚገኘውን ባስራ መንደር ለቀው መውጣታቸውን ተከትሎ ታጣቂዎቹ እንደገቡ ዘገባዎች አስረድቷል፡፡ ታጣቂዎቹ በዚህም ሳይወሰኑ አፍጎዮ በተሰኘው አውራ ጎዳና አድርገው ሪይስ የተሰኘውን መንደር መቆጣጠራቸውም ተገልጿል፡፡ እንደዘገባዎች የአፍሪካ ህብረት የሰላም ተልእኮ አባል የሆኑ የኡጋንዳ ወታደሮች አሁን ከታጣቂዎቹ ጋር በቅርብ ርቀት ተፋጠው ይገኛሉ፡፡

የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ጠቅላላ ጉባኤ የአፍሪካን አህጉር ትክክለኛ ስፋት የሚያሳይ አዲስ የዓለም ካርታ ጥቅም ላይ እንዲውል የቀረበውን የውሳኔ ሀሳብ አፀደቀ።

በቶጎ አቅራቢነት እና በአፍሪካ ህብረት ደጋፊነት የቀረበውን ይህንን የውሳኔ ሀሳብ በ164 ሀገራት ድጋፍ ሲጸድቅ ፣አሜሪካ ብቸኛ ተቃዋሚ ሀገር ሆና ተመዝግባለች። 6 ሀገራት ደግሞ በዉሳኔው ላይ ድምፅ ከመስጠት ተቆጥበዋል።
እስካሁን ጥቅም ላይ ሲውል የነበረው የመርኬተር ካርታ ከምድር ወገብ ርቀው የሚገኙ ሀገራትን አጉልቶ የሚያሳይ በመሆኑ የአህጉራትን እውነተኛ መጠን ያዛባ ነበር።
በነባሩ ካርታ ላይ ግሪንላንድ እና አፍሪካ እኩል ተደርገው ቢሳሉም፣ በእውነታው ግን አፍሪካ ከግሪንላንድ በ14 እጥፍ ያህል መብለጧ በጉባኤው ላይ በማሳያነት ቀርቧል።

ጉዳዩን በማነሳሳት ለጉባኤው እንዲቀርብ ያደረገችው የቶጎ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሮበርት ዱሴ ውሳኔውን "ታሪካዊ" ሲሉ አወድሰዉታል። ጉዳዩ «የካርታ ስራ ብቻ ሳይሆን የፍትህ፣ የክብር እና የእኩልነት» ጉዳይ መሆኑን ገልፀዋል።
አዲሱ የውሳኔ ሀሳብ ነባሩን ካርታ ሙሉ በሙሉ የሚያግድ ባይሆንም፣ ትምህርት ቤቶች፣ የቴክኖሎጂ ኩባንያዎች እና ዓለም አቀፍ ድርጅቶች በ2018 የተሰራውን እና ለችግሩ ምላሽ ይሰጣል የተባለውን የ"ኢኳል ኤርዝ" ካርታ እንዲጠቀሙ ጥሪ አቅርቧል።

የአፍሪካ ህብረት በበኩሉ ነባሩ የተዛባ ካርታ በትምህርት፣ በሚዲያ እና በፖለቲካ አስተሳሰብ ላይ አሉታዊ ተፅዕኖ ሲያሳድር መቆየቱን በመግለፅ አዲሱን ውሳኔ ደግፎታል።

DW Amharic

(ዘ-ሐበሻ ዜና) የተባበሩት መንግስታት ድርጅት (ተመድ) አርብ እለት ባሳለፈው ታሪካዊ ውሳኔ፣ አፍሪካን አሳንሶ የሚያሳየውን የ16ኛው ክፍለ ዘመን የሜርካተር ካርታ አጠቃቀም በመቀነስ፣ የአህጉሪቱን እውነተኛ ስፋት ወደሚያንጸባርቀው አዲስ ካርታ ለመሸጋገር የቀረበውን የውሳኔ ሃሳብ አጽድቋል። ቶጎ የመራችው እና የአፍሪካ ህብረትን ዘመቻ ያገዘው ይህ የውሳኔ ሃሳብ፣ አፍሪካ በዓለም ካርታ ላይ ያላትን የዳርቻነት እና አነስተኛ ገጽታ ለመቀየር ያለመ ነው።

ለዘመናት በትምህርት ቤቶች እና በተለያዩ ተቋማት ሲሰራበት የቆየው የሜርካተር ካርታ፣ ወደ ዋልታዎቹ የተጠጉትን አገራት በማስፋት የመሬት ስፋትን በሚዛን የሚያዛባ ነው። ለምሳሌ ያህል፣ አፍሪካ ከግሪንላንድ በአስራ አራት እጥፍ ብትበልጥም፣ በዚህ የቆየ ካርታ ላይ ግን ሁለቱ እኩል ስፋት እንዳላቸው ተደርጎ ይሳላል። ይህንን ታሪካዊ ስህተት ለማረም የቀረበው አዲሱ 'ኢኳል እርዝ' ካርታ፣ የአህጉራትን ትክክለኛ ስፋት ፍትሃዊ በሆነ መልኩ የሚያሳይ ነው። የቶጎ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሮበርት ዱሴይ ከድምጽ አሰጣጡ በፊት፣ "ፍትሃዊ ዓለም የሚጀምረው ከፍትሃዊ ካርታ ነው" በማለት የለውጡን አስፈላጊነት አስገንዝበዋል።

የውሳኔ ሃሳቡ በተመድ ጠቅላላ ጉባኤ 164 በ 1 የድምጽ ብልጫ የጸደቀ ሲሆን፣ ስድስት ሀገራት ድምጽ ከመስጠት ታቅበዋል። አስገራሚው እና የብዙዎችን ትኩረት የሳበው ጉዳይ፣ ውሳኔውን የተቃወመችው ብቸኛዋ ሀገር አሜሪካ መሆኗ ነው። ዋሽንግተን ውሳኔውን የተቃወመችው፣ ርዕዮተ ዓለማዊ አጀንዳን የሚያራምድ እና ከእውነተኛው የዓለም ሰላም፣ ብልጽግና እና መልካም ግንኙነት ጉዳዮች ትኩረትን የሚከፋፍል ነው በሚል ምክንያት መሆኑን አስታውቃለች።

ይህ የውሳኔ ሃሳብ አስገዳጅ የህግ ማዕቀፍ ባይኖረውም እና ለባህር እና አየር ላይ አሰሳ የሜርካተር ካርታን ጠቀሜታ ባይክድም፣ የቶጎ መንግስት እስከ ፈረንጆቹ ዓመት መጨረሻ ድረስ የትምህርት ቤት የጂኦግራፊ መጽሐፍቶቿን በአዲሱ ካርታ ለመቀየር ዝግጅቷን አጠናቃለች። የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ አክለውም፣ ይህ ዘመቻ አፍሪካ የቅኝ ግዛት ትሩፋቶችን ለመቀልበስ ከምታደርገው ሰፋ ያለ ትግል ጋር የተቆራኘ መሆኑን ገልጸው፣ "ዓለም እየተቀየረ ነው፣ አፍሪካም እንዲሁ እየተቀየረች ነው" በማለት አቋማቸውን አንጸባርቀዋል። በቀጣይ ስድስት ወራት ውስጥ ከአፍሪካ ህብረት እና ሌሎች አጋሮች ጋር በመሆን የካርታ፣ የጂፒኤስ (GPS) እና ሌሎች ቴክኖሎጂ ኩባንያዎች ይህንን አዲስ ካርታ እንዲጠቀሙ ሰፊ የዲፕሎማሲ ስራ እንደሚሰራ ታውቋል።

የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የአፍሪካን ትክክለኛ ስፋት የሚያሳይ አዲስ የዓለም ካርታ እንዲተገበር ወሰነ

የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ጠቅላላ ጉባኤ እስካሁን ጥቅም ላይ ሲውል የቆየውን ባህላዊ የዓለም ካርታ በአፍሪካን ትክክለኛ መጠን በሚተካ አዲስ ካርታ ለመተካት ወስኗል

በቶጎ አቅራቢነትና በአፍሪካ ህብረት አባላት ድጋፍ የቀረበው "ካርታውን ማስተካከል" የሚለው የውሳኔ ሀሳብ የፈረንሳይ እና የብሪታንያን ጨምሮ በ164 ሀገራት ድጋፍ አግኝቷል።

አሜሪካ ውሳኔውን የተቃወመች ብቸኛ ሀገር ስትሆን ስድስት ሀገራት ደግሞ ድምጽ ከመስጠት ተቆጥበዋል።

ውሳኔው በህግ ማስገደድ ባይችልም በመላው ዓለም በሚገኙ ተቋማት ጥቅም ላይ በሚውሉ ካርታዎች ላይ ለውጥ ያመጣል ተብሎ ይጠበቃል።

ከ16ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ በስፋት ጥቅም ላይ የዋለው የሜርኬተር (Mercator) ካርታ አፍሪካ ከግሪንላንድ ጋር እኩል ያህል ስፋት እንዳላት አድርጎ በማሳየቱ ለትችት ሲጋለጥ ቆይቷል።

ነገር ግን አፍሪካ በስፋቷ ከግሪንላንድ በ14 እጥፍ እንደምትበልጥ ይታወቃል።

ተቺዎች እንደሚሉት ይህ የተሳሳተ ምስል በምድር ወገብ አካባቢ ያሉ ሀገራትን የልማት ፍላጎትና እምቅ አቅም አነስተኛ አድርጎ እንዲታይ አድርጓል። የሜርኬተር ካርታ በ1569 እ.ኤ.አ የአውሮፓ አሰሳዎችን ለመርዳት በጂኦግራፊ ባለሙያው ጄራርደስ ሜርኬተር የተሰራ ነበር።

የካርታው መዛባት የመጣው የሉል ቅርጽ ያለውን ምድር በጠፍጣፋ ወረቀት ላይ በትክክል ለማስቀመጥ ባለው አስቸጋሪነት ምክንያት ነው። የሜርኬተር ካርታ በምድር ወገብ አካባቢ ያሉትን ሀገራት አነስተኛ አድርጎ ሲያሳይ በሰሜንና ደቡብ ዋልታ አካባቢ ያሉትን ደግሞ አብዝቶ ትልቅ አድርጎ ያሳያል።

ይህን ለማስተካከል በ2018 እ.ኤ.አ የጂኦግራፊ ባለሙያዎች "Equal Earth" የተሰኘ እኩል ስፋት የሚያሳይ ካርታ ሰርተዋል። በየካቲት ወር የ54 ሀገራት አባል ያሉት የአፍሪካ ህብረት ይህን ካርታ የተቀበለው ሲሆን የሁሉንም አህጉራት በተለይም የአፍሪካን ስፋት በትክክል ያሳያል ብሏል።

#correctthemap የተሰኘው የቅስቀሳ ቡድን አሜሪካን፣ ቻይናን፣ ህንድን፣ ጃፓንን፣ ሜክሲኮን እና የአውሮፓን አብዛኛውን ክፍል አፍሪካ ውስጥ ከተቱ በኋላ እንኳ ተጨማሪ መሬት ይተርፋል ብሏል።

የቶጎ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሮበርት ዱሴይ ካርታ መቼም ቢሆን ገለልተኛ እንዳልሆነና የሕዝቦችን ቦታ በሚታሰብበት መንገድ ላይ ተፅዕኖ እንደሚያሳድር ተናግረዋል።

የፈረንሳይ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ኖኤል ባሮት የሜርኬተርን ካርታ መጠቀም እንደሚያቆሙና የተሳሳተን ምስል ማስተካከል የእውነት እርምጃ እንደሆነ ገልጸዋል።

በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የአሜሪካ ተወካይ ያሪና ፈረንሴቪች ግን ውሳኔው የድርጅቱን ስራ ያቃልላል ሲሉ ተችተዋል። እሳቸው እንዳሉት ድርጅቱ በእውነተኛ የዓለም ሰላምና ብልፅግና ላይ ከመኮረር ይልቅ በ16ኛው ክፍለ ዘመን ካርታዎች ላይ መከራከሩ ተገቢ አይደለም ብለዋል።

የአፍሪካ በካርታ ላይ ተዛብታ መቅረብ የካርታ ስህተት ብቻ ሳይሆን የታሪክና የምስል መዛባት እንደሆነ የዘመቻው አስተባባሪዎች ገልጸዋል።

የኬንያ የጂኦግራፊ ባለሙያ ኪዮኮ ሙኤንዶ ካርታዎች የጉዞ መመሪያ ብቻ ሳይሆኑ የአንድን አካባቢ የፖለቲካና ኢኮኖሚ እይታ የሚቀርጹ ናቸው ብለዋል።

የአፍሪካን ትክክለኛ ስፋት የሚያሳየው አዲሱ ካርታ መፅደቁ ታሪካዊ ድል ነው - ማህሙድ አሊ የሱፍ
****************

የአፍሪካን ትክክለኛ እና እውነተኛ ስፋቷን የሚያሳየው አዲሱ የዓለም ካርታ መፅደቁ ታሪካዊ ድል መሆኑን የአፍሪካ ህብረት ኮሚሽን ሊቀመንበር ማህሙድ አሊ የሱፍ ገለፁ፡፡

የአፍሪካ ህብረት ኮሚሽን ሊቀመንበር ማህሙድ አሊ የሱፍ የአፍሪካን እና የሌሎችን የዓለም ክፍሎች እውነተኛና ትክክለኛ ስፋት የሚያሳይ አዲስ የካርታ አሰራር ውሳኔ በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ጠቅላላ ጉባኤ በመፅደቁ ለመላው አፍሪካውያን የአንኳን ደስ አላችሁ መልእክት አስተላልፈዋል።

ውሳኔው በቶጎ አቅራቢነት እና በአፍሪካ ቡድን ስም የቀረበ ታሪካዊ እርምጃ መሆኑን ጠቅሰዋል።

ሊቀመንበሩ ለዚሁ ስኬት የቶጎ ሪፐብሊክ ያሳየችውን አመራር እና የሀገሪቱን ፕሬዝዳንት ፎሬ እሶዚምና ኛሲንግቤ ቁርጠኝነት ያደነቁ ሲሆን፤ የአፍሪካ ህብረት አባል ሀገራት እና በኒውዮርክ የሚገኘው የአፍሪካ ቡድን ላሳዩት አንድነትና ጥረት ምስጋና አቅርበዋል።

በ16ኛው ክፍለ ዘመን ለባህር ጉዞ ማመቻቻ ተብሎ የተሰራው የሜርኬተር (Mercator) ካርታ፤ የአፍሪካን አህጉር ትክክለኛ ስፋት እጅግ አሳንሶ እንደሚያሳይ ያብራሩት ማህሙድ አሊ የሱፍ፤ የአዲሱ ውሳኔ መጽደቅ ይህንን ታሪካዊ ስህተት የሚያርም ትልቅ እርምጃ መሆኑን አስታውቀዋል።

አህጉሪቱን በሳይንሳዊና ተጨባጭ እውነታዎች ላይ ተመስርቶ ማሳወቅ ወሳኝ መሆኑን ያሰመሩበት ሊቀመንበሩ፤ ዓለም አቀፍ ተቋማት፣ የትምህርት ስርአቶች፣ አታሚዎች እና የዲጂታል አቅራቢዎች አዲሱንና ትክክለኛውን የካርታ ምስል ደረጃ በደረጃ ስራ ላይ እንዲያውሉ ጥሪ አቅርበዋል።

የአፍሪካ ህብረት ኮሚሽን ከቶጎ፣ ከአባል ሀገራት እና ከሚመለከታቸው አካላት ጋር በመተባበር የውሳኔ ሃሳቡን ወደ ተግባር ለመቀየር የሚደረገውን ጥረት አጠናክሮ እንደሚቀጥልም አረጋግጠዋል።

አዲስ አበባ በመንገድ ልማት የደረሰችበት ከፍታ
*****************

መሰረተ ልማት የአንድ ሀገር ኢኮኖሚያዊ እድገት፣ ማህበራዊ ለውጥ እና ዘላቂ ልማት ዋና መሰረት ነው። መንገዶች፣ ድልድዮች፣ የኤሌክትሪክ ሀይል፣ የባቡር መስመሮች፣ የአየር ማረፊያዎች፣ የቴሌኮሙኒኬሽን አውታረ መረቦች እና የዲጂታል መሰረተ ልማቶች የሀገር እድገትን የሚያፋጥኑ ወሳኝ መሰረቶች ናቸው።

በተለይም መንገድ ሰዎችን ከሰዎች፣ ገበያን ከምርት፣ ከተማን ከገጠር፣ እንዲሁም ኢንቨስትመንትን ከእድገት የሚያገናኝ የልማት ደም ስር በመሆኑ፣ በኢትዮጵያ ባለፉት ዓመታት በእነዚህ ዘርፎች ትልቅ መዋዕለ ንዋይ በመመደቡ የተለያዩ ፕሮጀክቶች ተከናውነው ለአገልግሎት በቅተዋል።

ባለፉት ጥቂት ዓመታት በከተማና በክልል ደረጃ የተከናወኑ የመንገድ ግንባታና ማሻሻያ ፕሮጀክቶች የሀገሪቱን የመጓጓዣ ሥርዓት ለማዘመን ጉልህ ሚና ተጫውተዋል።

ከአስፋልት እስከ ሰፋፊ የፍጥነት መንገዶች፣ ከከተማ ኮሪደር ልማቶች እስከ ገጠር መንገዶች ድረስ የተከናወኑት ስራዎች በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ዜጎችን በቀጥታ ተጠቃሚ አድርገዋል። ከእነዚህም መካከል የአዲስ አበባ - አዳማ፣ የሞጆ - ሀዋሳ እና የአዋሽ - መተሃራ የፍጥነት መንገዶች ተጠቃሾች ናቸው።

ቀደም ሲል ለጉዞ ብዙ ሰዓታት ወይም ቀናት ይወስዱ የነበሩ አካባቢዎች ዛሬ ከዋና ዋና ከተሞች ጋር በመገናኘታቸው የንግድ እንቅስቃሴውን ከማፋጠናቸው ባሻገር፤ ተማሪዎች ወደ ትምህርት ቤት፣ ሕሙማን ደግሞ ወደ ጤና ተቋማት በቀላሉ እንዲደርሱ በማድረግ በከተማና በገጠር መካከል ያለውን የልማት ልዩነት አጥብበዋል።

በተለይም የገጠር መንገዶች ግንባታ አርሶ አደሩ ምርቱን ከእርሻ ወደ ገበያ በቀላሉ እንዲያደርስ፣ የግብርና ግብዓቶችን እንዲያገኝ እና የምርት ብክነትን በመቀነስ የገበያ ትስስርን እንዲያጠናክር አስችሎታል።

ይህ የልማት እንቅስቃሴ ከግንባታ ባሻገር በጥገና፣ በጥራት ቁጥጥር፣ በዘመናዊ ቴክኖሎጂ አጠቃቀም እና በመንገድ ደህንነት ላይም ተጠናክሮ ቀጥሏል።

በዚህ ዘርፍ የተመዘገበው ስኬት የአፍሪካ ህብረት መቀመጫና የዲፕሎማሲ ማዕከል የሆነችውን አዲስ አበባን ተወዳዳሪነት በጠንካራ መሠረት ላይ ገንብቷል።

ከተማዋ ባለፉት ዓመታት ባከናወነቻቸው ተግባራት ዘመናዊ አዳዲስ የአስፋልት መንገዶች፣ የነባር መንገዶች ጥገና፣ የኮብልስቶን ንጣፎች፣ ለእግረኞችና ለሳይክል የተዘጋጁ መንገዶች፣ የፈጣን አውቶቡስ መስመሮች፣ የውሃ መውረጃ (ድሬኔጅ) መስመሮች እና የድጋፍ ግንቦች ተገንብተዋል።

በሁለት ምዕራፎች ተከፍሎ የተተገበረው የኮሪደር ልማት የመንገድ ዝርጋታን ከአካባቢ ውበት፣ ከአረንጓዴ ልማት እና የመንገድ መብራቶች ጋር በማቀናጀት የትራፊክ ፍሰቱን አቃሏል።

ይህ የኮሪደር ልማት ቀደም ሲል የለሙ መሰረተ ልማቶችን በማስተሳሰር በሜክሲኮ እና በፒያሳ አካባቢዎች የነበሩትን የትራንስፖርት መጉላላቶችና የሀብት ብክነቶችን አስወግዷል።

ፕሮጀክቱ ሀገራዊና አህጉራዊ ሁነቶችን ለማስተናገድ አመቺ ሁኔታን ከመፍጠሩም በላይ፣ ለአካባቢው ነዋሪዎች ሰፊ የሥራ እድል በመፍጠር አካባቢውን ወደ ትልቅ የንግድ ማዕከልነት ቀይሮታል።

በተጨማሪም የሸገር እና የወንዝ ዳርቻ ልማት የተፈጥሮ ውበትን በመመለስ ለቱሪዝምና ለመዝናኛ አዳዲስ እድሎችን ሲፈጥር፤ የስማርት ሲቲ አሰራሮች እና የአድዋ ድል መታሰቢያን የመሰሉ የታሪክና የባህል ማዕከላት ግንባታ ከተማዋን ለነዋሪዎቿ ምቹና ጽዱ አድርገዋታል።

በመሆኑም የመንገድ መሰረተ ልማቱ፣ አዲስ አበባን የዘመናዊነትና የአጠቃላይ እድገት ማሳያ በማድረግ አህጉራዊ ተወዳዳሪነቷን አረጋግጧል።

በብሌን ደምበሎ
#ethiopia #ebc #infrastructure #addisababa #corridordevelopment

የኤርትራ ማስታወቂያ ሚኒስትር አቶ የማነ ገብረመስቀል የኢትዮጵያ ገዥ ፓርቲን (በጽሑፋቸው 'ፖተምኪን ፓርቲ' ሲሉ የገለጹትን ብልጽግናን) እና የፓርቲውን ልሳኖች በኤርትራ ላይ የከረረ የሀሰት መረጃ እና የጥላቻ ዘመቻ ከፍተዋል ሲሉ አውግዘዋል። አቶ የማነ በማህበራዊ ትስስር ገጻቸው (ኤክስ) ላይ ባሰፈሩት ጠንከር ያለ መልዕክት፣ የኢትዮጵያ ከፍተኛ የፖለቲካ እና የወታደራዊ አመራሮች በኤርትራ ላይ የሚያካሂዱትን የስም ማጥፋት ዘመቻ መጠን በማሳደግ "እንደተበላሸ የሸክላ ማጫወቻ" አንድ ዓይነት ድምጽ ደጋግመው እያሰሙ ይገኛሉ ብለዋል።

እንደ ሚኒስትሩ ማብራሪያ ይህ ከኢትዮጵያ በኩል የሚሰነዘረው ዘመቻ በዋናነት ሦስት "አሰልቺ" እና "ተደጋጋሚ ጭብጦች" ላይ ያተኮረ ነው። የመጀመሪያው የኤርትራን ሉዓላዊ የመንግስትነት ታሪክ ጥላሸት የሚቀባ የታሪክ ክለሳ ማድረግ ሲሆን፤ ሁለተኛው ደግሞ ገዥው ፓርቲ በገዛ እጁ ለፈጠራቸው ውስብስብ ሀገራዊ ቀውሶች ኤርትራን በሐሰት ተጠያቂ የማድረግ ሙከራ ነው። ሦስተኛው የዘመቻቸው ዓላማ ደግሞ፣ ኤርትራ በአፍሪካ ቀንድ እና በሰፊው የመካከለኛው ምስራቅ ቀጠና የምትከተለውን መደበኛ የቀጠናዊ ትብብር ፖሊሲ ሙሉ በሙሉ ማጣመም መሆኑን አስምረውበታል።

አቶ የማነ አክለውም እነዚህ አሳሳች የፖለቲካ ሴራዎች ዋነኛ ግባቸው ሌላ የተደበቀ አጀንዳን መሸፈን ነው ሲሉ ይሞግታሉ። ይኸውም የኢትዮጵያ መንግስት "ወደ ባህር የሚያስገባ ሉዓላዊ የባለቤትነት መብት" ለማግኘት፣ እንዲሁም "በቀይ ባህር ላይ ስትራቴጂካዊ ጥልቀት ያለው የባህር ላይ ኃይል" ለመገንባት በማሰብ ላለፉት ሦስት ዓመታት ሲያሰላስለው የቆየውን አደገኛ እና አጥፊ የጦርነት አጀንዳ ትክክለኛ አስመስሎ ለማቅረብ የሚደረግ ጥረት ነው ብለዋል። ይህ የኢትዮጵያ ፍላጎት ደግሞ ዓለም አቀፍ ህጎችን፣ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ቻርተርን እና የአፍሪካ ህብረትን መመስረቻ ህግን በግልጽ የሚጥስ መሆኑን አስገንዝበዋል።

የገዥው ፓርቲ "ባዶ እና ቅዥት የተሞላበት" መግለጫ የአፍሪካ ቀንድ ህዝቦችንም ሆነ ሰፊውን የዓለም አቀፍ ማህበረሰብ ሊያታልል አይችልም ያሉት ሚኒስትሩ፤ ለዚህ ሁሉ የፕሮፓጋንዳ ዘመቻ የአስመራ ምላሽ አንድ እና አጭር ነው ሲሉ "ዘረባ ኣደይ ለቱ፡ ኣየውፍር ኣየእቱ!" (ትርጉሙም፡ ፋይዳ ቢስ እና ምንም ውጤት የማያመጣ ወሬ) የሚለውን የትግርኛ አባባል ተጠቅመው መልዕክታቸውን ቋጭተዋል።

Seledadotio
Seledadotio

(ዘ-ሐበሻ ዜና) ታይላንድ የአዲስ አበባ ኤምባሲዋን ከ45 አመት በኋላ ድጋሚ ለመክፈት ወሰነች፡፡ ታይላንድ በአዲስ አበባ ኤምባሲዋን መልሳ ለመክፈት ዝግጅት እያደረገች መሆኑን አስታወቀች፡፡ ይህንን ያስታወቁት የአገሪቱ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትርና የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሲሀሳክ ፉዋንግኬትኪው ሰሞኑን በኢትዮጵያ ይፋዊ ጉብኝት ባደረጉበት ወቅት ነው፡፡ ታይላንድ እ.ኤ.አ በ1964 በኢትዮጵያ ኤምባሲ ከፍታ የነበረ ሲሆን ይሁንና እ.ኤ.አ በ1981 በአገሪቱ ውስጥ የነበረውን አለመረጋጋት ተከትሎ ዲፕሎማቶቿን አስወጥታ ኤምባሲውን ዘግታለች፡፡

ከዚያን ጊዜ ጀምሮ ከኢትዮጵያ ጋር ያለውን ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት የሚያስተባብረው በኬንያ የሚገኘው የአገሪቱ ኤምባሲ ነበር፡፡ ይሁንና ከአራት አስርት አመታት በኋላ በኢትዮጵያ ዋና ከተማ የታይ ዲፕሎማሲ ህልውና ሊመለስ መሆኑን የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ አስታውቀዋል፡፡ ታይላንድ የአዲስ አበባ ኤምባሲዋን የምትከፍተው ከኢትዮጵያ ጋር ያላትን ግንኙነት ለማጠናከር ከማሰብም በላይ ከተማዋ የአፍሪካ ህብረት መቀመጫ በመሆኗ ከአፍሪካ ጋር ያላትን ትስስር ለማሳደግ ያለመም ነው፡፡

በአፍሪካ ህብረት ስብሰባ የውጭ ጣልቃ ገብነትን ያወገዘችው ኤርትራ ድርጊት በቀጠናው ተንታኞች ዘንድ ከባድ ትችት አስተናገደ

በኢትዮጵያ፣ ሱዳን፣ ሶማሊያ እና የመን የትርምስ አጀንዳ የምታስፈጽመው ኤርትራ ስለ ጣልቃ ገብነት ማውራቷ ምጸት ነው-የፖለቲካ አጥኚዎች

በአንጎላ ርዕሰ ከተማ ሉዋንዳ በተካሄደው 21ኛው የአፍሪካ ህብረት ያልተለመደ የመሪዎች ጉባኤ ላይ የተሳተፈችው ኤርትራ፣ በአፍሪካ ለሚከሰቱ ግጭቶች ዋነኛ መንስኤ የሆኑትን የውጭ ጣልቃ ገብነት እና የብሔር ፖለቲካ ማወገዟን ተከትሎ፣ የቀጠናው ፖለቲካ አጥኚዎች እና ሀገራት ፖለቲከኞች በኤርትራ መንግስት ላይ የከረረ ትችት እያሰሙ መሆኑ ተገለጸ።

በአፍሪካ የግጭት መከላከል እና አፈታት ስልቶችን ማጠናከር በሚል መሪ ቃል በተካሄደው የሉዋንዳው ጉባኤ ላይ የኤርትራ ልዑክ ባደረገው ንግግር፣ አህጉሪቱ በውስጣዊ እና ውጫዊ ምክንያቶች በሚቀሰቀሱ ግጭቶች እየተሰቃየች መሆኑን በመግለጽ የውጭ ኃይሎች ጣልቃ ገብነትን፣ የብሔር ፖለቲካን እና የሀብት ክፍፍል መጓደልን ኮንኗል።

ኤርትራ በተጨማሪም ሀገራት ከብሔር ፖለቲካ ወጥተው ወደ አቃፊ የዜግነት ፖለቲካ እንዲሸጋገሩ፣ የአፍሪካ ህብረትም በውጭ የገንዘብ ድጋፍ ላይ ያለውን ጥገኝነት እንዲያቆም ጥሪ አቅርባለች።

ሆኖም የኤርትራን መግለጫ ተከትሎ አስተያየታቸውን የሰጡ የቀጠናው ጉዳይ አጥኚዎች እና ፖለቲከኞች፣ የአስመራ አስተዳደር በአህጉራዊ መድረክ ላይ ያቀረበው መግለጫ ፍጹም ከእውነት የራቀ እና የራሱን የጥፋት ሚና ለመሸፈን የተደረገ የፖለቲካ ምጸት ሲሉ አጣጥለውታል።

የፖለቲካ ተንታኞች እንደሚገልጹት፣ ኤርትራ በአህጉር ደረጃ የውጭ ጣልቃ ገብነትን ብታወግዝም፣ በተግባር ግን በአፍሪካ ቀንድና በቀይ ባህር ቀጠና ዋነኛ የትርምስና የውክልና ጦርነት አስፈጻሚ በመሆን የምትታወቅ ሀገር ናት።

ኤርትራ በኢትዮጵያ፣ በሱዳን፣ በሶማሊያ እንዲሁም በየመን የውስጥ ፖለቲካ እና ግጭቶች ውስጥ በቀጥታም ሆነ በውክልና እጇን በማስገባት አካባቢውን ወደ አልተረጋጋ ሁኔታ ስትከት መቆየቷን የዘርፉ ባለሙያዎች ያስታውሳሉ።

ሀገራት አግላይ ከሆነው የማንነት ፖለቲካ ወጥተው አቃፊ ወደሆነ የዜግነት ፖለቲካ እንዲሸጋገሩ ኤርትራ ያቀረበችውን ጥሪ በተመለከተ አስተያየታቸውን የሰጡ ፖለቲከኞች፣ የራሷን ዜጎች መሰረታዊ የሰብአዊ እና የፖለቲካ መብቶች በግፍ የገፈፈች፣ የህግ የበላይነት እና የዲሞክራሲ ተቋማት የሌሏት ሀገር ለአፍሪካውያን የመልካም አስተዳደር መካሪ ሆና መቅረቧ አስገራሚ ነው ሲሉ ተችተዋታል።

ኤርትራ ስለ አፍሪካ ህብረት የፋይናንስ ነጻነት እና ስለ ቅጥረኛ ወታደሮች መቃወም ያነሳችውን ነጥብ አጥኚዎች ሲያቃልሉት፣ ኤርትራ እራሷ የውጭ ኃይሎችን አጀንዳ በማስፈጸም እና የጥፋት ኃይሎችን በመደገፍ የቀጠናውን ሰላምና ደህንነት ስታናጋ መቆየቷን ጠቅሰዋል።

የኤርትራ ልዑክ በሉዋንዳው ስብሰባ ላይ ያደረገው ንግግር በዓለም አቀፍ እና በአህጉራዊ መድረኮች ላይ የራሷን ገጽታ ለመገንባት የተደረገ የታክቲክ እንቅስቃሴ እንጂ፣ ኤርትራ በአካባቢው ለምታካሂደው አጥፊ የጣልቃ ገብነት ፖለቲካ ምላሽ አይሆንም ሲሉ ተንታኞች ደምድመዋል።

addisreporter2

(ዘ-ሐበሻ ዜና) በአንጎላ ርዕሰ ከተማ ሉዋንዳ በተካሄደው ሀያ አንደኛው የአፍሪካ ህብረት ያልተለመደ የመሪዎች ጉባኤ ላይ የተሳተፈችው ኤርትራ፣ በአፍሪካ ለሚከሰቱ ግጭቶች ዋነኛ መንስኤ የሆኑትን የውጭ ጣልቃ ገብነት፣ የብሔር ፖለቲካ እና የሀብት ክፍፍል መጓደልን ኮነነች። "በአፍሪካ የግጭት መከላከል እና አፈታት ስልቶችን ማጠናከር" በሚል መሪ ቃል ነሐሴ ሃያ አራት ቀን ሁለት ሺህ አስራ ስምንት ዓ.ም በተካሄደው ጉባኤ ላይ የኤርትራ ልዑክ ባደረገው ንግግር፣ አህጉሪቱ አሁንም ድረስ በውስጣዊ እና ውጫዊ ምክንያቶች በሚቀሰቀሱ ግጭቶች እየተሰቃየች መሆኑን ገልጿል። የአፍሪካ ህብረት ላለፉት ዓመታት የዘረጋቸው የግጭት መፍቻ ስልቶች በቂ አለመሆናቸውን የጠቆመው ልዑኩ፣ አፍሪካውያን ያልሆኑ ሀገራት እና ተቋማት የሚያደርጉት ጣልቃ ገብነት ችግሩን ይበልጥ እንዳወሳሰበው አስገንዝቧል።

የኤርትራ ልዑክ በንግግሩ በአፍሪካ ለሚታዩ ቀውሶች መነሻ ናቸው ያላቸውን ዋነኛ ምክንያቶች ዘርዝሯል። ከእነዚህም መካከል የብሔር እና የሃይማኖት መከፋፈል፣ የመንግስታት መዳከም፣ ሙስና፣ አግላይ ፖለቲካ እንዲሁም የውጭ ኃይሎች ጣልቃ ገብነት በዋናነት ተጠቅሰዋል። እነዚህን ችግሮች ለመፍታት ሀገራት አግላይ ከሆነው የማንነት ፖለቲካ ወጥተው አቃፊ ወደሆነ የዜግነት ፖለቲካ በአስቸኳይ መሸጋገር እንዳለባቸው ኤርትራ አሳስባለች። በተጨማሪም፣ በጥቂቶች እጅ የተከማቸው ሀገራዊ ሀብት ለሁሉም ዜጎች በእኩልነት ሊከፋፈል እንደሚገባ አጽንኦት የሰጠች ሲሆን፣ ጠንካራ አህጉራዊ ሰላም ለማምጣት ቅድሚያ ሀገራዊ ተቋማትን ማጠናከር መሰረታዊ ቅድመ ሁኔታ መሆኑን አብራርታለች።

የኤርትራ መንግስት መግለጫ በዋናነት ትኩረት ካደረገባቸው ጉዳዮች አንዱ የአፍሪካ ህብረት የፋይናንስ ነጻነት ጉዳይ ነው። ህብረቱ በውጭ የገንዘብ ድጋፍ ላይ ያለውን ዘላቂነት የሌለው ጥገኝነት እንዲያቆም እና የራሱን የሀብት ማሰባሰብ አቅም በማጠናከር ነጻነቱን እንዲያስጠብቅ ኤርትራ ጠይቃለች። ቅጥረኛ ወታደሮችን በማሰማራትም ሆነ ለግጭት ተዋናዮች የገንዘብና የጦር መሳሪያ ድጋፍ በማድረግ የሚደረገውን ማንኛውንም የውጭ ጣልቃ ገብነት አፍሪካውያን በጋራ ሊቃወሙት እንደሚገባም ጥሪ ቀርቧል። አፍሪካ የራሷን ዕድል በራሷ መወሰን የምትችለው የራሷን የችግር መፍቻ ስልቶች በባለቤትነት ስትመራ እና የውጭ ጣልቃ ገብነትን አምርራ ስትቃወም ብቻ መሆኑ ተገልጿል።
በማጠቃለያው፣ የአፍሪካ ህብረት የአባል ሀገራቱን ሉዓላዊነት፣ የግዛት አንድነት እና የፖለቲካ ነጻነት የማስከበር መሠረታዊ መርሁን ሳይሸራረፍ እንዲያስጠብቅ የኤርትራ ልዑክ አሳስቧል። ከተለዩት ችግሮች ለመውጣትም ግልጽ፣ ተጨባጭ እና በጊዜ የተገደበ የድርጊት መርሃ ግብር ተነድፎ ፖለቲካዊ ቁርጠኝነት በተሞላበት መንገድ ወደ ተግባር እንዲገባ ጠይቋል።

(ዘ-ሐበሻ ዜና) ከሚያዚያ 2015 ጀምሮ በከባድ የርስበርስ ጦርነት ውስጥ ለምትገኘው ሱዳን፣ በራሳቸው በሱዳናውያን የሀገር ሽማግሌዎች አሰተባባሪነት በሀገሪቱ ውስጥ ሊካሄድ የታሰበውን "የሱዳን-ሱዳን" አገራዊ የምክክር እና የውይይት ማዕቀፍ የአፍሪካ ህብረት ኮሚሽን በደስታ እንደሚቀበለው አስታወቀ።

የህብረቱ ኮሚሽን አመራር ባወጣው መግለጫ፣ ይህ ትልቅ ሃላፊነት የሚጠይቅ የፖለቲካ ሂደት ስኬታማ እንዲሆን የውይይቱ መድረክ በሱዳናውያን እውነተኛ ባለቤትነትና መሪነት ላይ የተመሰረተ መሆን እንዳለበት አሳስቧል። በተጨማሪም ሂደቱ ሁሉንም የሱዳን የሲቪል፣ የፖለቲካ እና የሲቪክ ማህበረሰብ ተወካዮችን ያካተተ (አካታች) ሊሆን እንደሚገባው ህብረቱ አጽንኦት ሰጥቷል።

የዚህ አዲስ የውይይት ማዕቀፍ ዋነኛ ግብ፤ ህጋዊ በሆነ የሲቪል ተቋማት የምትመራ፣ አንድ ወጥ የሆነ ብሔራዊ የጸጥታ መዋቅር (ያላት፣ እንዲሁም ፖለቲካዊ እና ማህበራዊ ልዩነቶቿን በሰላማዊ መንገድ ለመፍታት የሚያስችል ጠንካራ ስርዓት ያላት የተባበረች እና ሉዓላዊት ሱዳንን መፍጠር መሆኑ ተገልጿል።

ይህ በሱዳናውያን ባለድርሻ አካላት የሚመራው ተነሳሽነት፣ የአፍሪካ ህብረትን የሰላም ፍኖተ-ካርታ እና የ'ባለ አምስትዮሹን ስብስብ' ስትራቴጂካዊ አካሄድ ይበልጥ የሚያጠናክር ትክክለኛ እርምጃ መሆኑን ህብረቱ አስገንዝቧል።

በዓለም መድረኮች የአፍሪካን ድምጽ የምታጎላው ኢትዮጵያ

አዲስ አበባ፣ ነሐሴ 23፣ 2018 (ኤፍ ኤም ሲ) ኢትዮጵያ በታሪኳ ሙሉ ሉዓላዊነቷን አስከብራ የኖረች የነፃነት ምልክት ብቻ ሳትሆን፤ የመላው አፍሪካውያን ድምፅ በዓለም አቀፍ መድረክ ጎልቶ እንዲሰማ የቀዳሚነትን ሚና ስትጫወት የኖረች የአህጉሩ የዲፕሎማሲ ማዕከል ናት።

ከተባበሩት መንግሥታት ጉባኤዎች እስከ ብሪክስ እንዲሁም በበርካታ የዓለም መድረኮች ኢትዮጵያ ለአፍሪካ እኩልነት፣ ነፃነትና ልማት በፅናት የምትቆረቆርና የምትሞግት ሀገር ነች፡፡

ኢትዮጵያ የቀድሞውን የአፍሪካ አንድነት ድርጅት፤ የአሁኑን የአፍሪካ ህብረት በመመስረት ሂደት መሃንዲስ በመሆን የነበራት ሚና ታሪካዊ ነው።

የኢትዮጵያ ርዕሰ መዲና አዲስ አበባ የአፍሪካ የዲፕሎማሲ ዋና ከተማ በመሆን የአህጉሪቱ ሀገራት በአንድ ጥላ ስር እንዲሰበሰቡ አድርጋለች።

በቅኝ ግዛት ስር የነበሩ በርካታ የአፍሪካ ሀገራት ነፃነታቸውን እንዲጎናፀፉ የገንዘብ፣ የዲፕሎማሲና የሎጂስቲክስ ድጋፍ በማድረግ የአህጉሪቱን ነፃነት ያረጋገጠች ቀንዲል፤ የጽናት ተምሳሌት ናት።

በዓለም አቀፍ መድረኮች የአፍሪካ ድምፅ የማይሰማበትና ፍትሃዊ ያልሆኑትን ዓለም አቀፍ አካሄድን ለመቀየር በግንባር ቀደምትነት እየተሟገተች፤ መፍትሄ እንዲሰጥ በማሳመን ዘልቃለች።

በተለይም አፍሪካ በተባበሩት መንግሥታት የፀጥታው ምክር ቤት ውስጥ ቋሚ ውክልና እንዲኖራት ጠንካራ የዲፕሎማሲ ትግል እያደረገች ትገኛለች።

በዓለም አቀፍ የአየር ንብረት ጉባኤዎች (ኮፕ) የበካይ ጋዝ ልቀት አነስተኛ በሆነባት ነገር ግን የጉዳቱ ሰለባ ለሆነችው አፍሪካ የካሳ እና የፋይናንስ ድጋፍ ጥያቄዎችን በፅናት በማቅረብ የአፍሪካን አቋም ስታንጸባርቅ ቆይታለች።

በተጨማሪም በአረንጓዴ ዐሻራ መርሐ ግብር አማካኝነት የቀጣናውን ተፈጥሮ መልሶ የመንከባከብ ቁርጠኝነትን በተግባር በማሳየት ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ምሳሌ ሆናለች።

በአጠቃላይ ኢትዮጵያ እንደ ትናንቱ ዛሬም፤ ወደፊትም የምትቀጥለው የአፍሪካ ድምፅ፣ ጋሻና መሪ በመሆን ነው።

በዲፕሎማሲያዊ ከፍታዋና በጠንካራ የፓን አፍሪካኒዝም እምነቷ የአፍሪካን ክብርና ጥቅም በዓለም አቀፍ ደረጃ ማስከበሯን ትቀጥላለች።

በመልካም ፈቃዱ

(ዘ-ሐበሻ ዜና) የሱዳን ውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሱዳን በቻድ ውስጥ ጥቃት መፈፀሟን ሲያስተባብል ‹‹ከኢትዮጵያ የሚነሱ ድሮኖች ድንበራችንን እየጣሱ ነው›› አለ፡፡ የሱዳን ውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ዛሬ ባወጣው መግለጫ የሱዳን ጦር ሀይል በቻድ ግዛት ውስጥ ‹‹ፈፅሟል›› የተባለው ጥቃትን አስተባብሏል፡፡

ሚኒስትሩ በመግለጫው በተለያዩ አካላት የሱዳን ጦር የቻድ ግዛት ውስጥ ገብቶ የአየር ጥቃት መፈፀሙን የሚገልፁ መረጃዎች መሰራጨታቸው እንዳሳሰበው ጠቅሶ ‹‹የሱዳን መንግስት ለመልካም ጉርብትና፣ ለአገራት ሉአላዊ ግዛትና ለተመድ ቻርተር ትልቅ ክብር አለው›› ብሏል፡፡ በቻድ ውስጥ የተፈፀመውን ጥቃት በተመለከተ በገለልተኛና በባለሙያዎች የታገዘ ምርመራ ሳይደረግ ሀላፊነቱን በሱዳን ጦር ሀይል ላይ መጫኑን አጥብቆ እንደሚያወግዝ ገልፆ ይሁንና የአገሪቱን ድንበር ከማንኛውም ጥቃት ለመጠበቅ ዝግጁ መሆኑን አስረድቷል፡፡ መግለጫው በማስከተልም ከኢትዮጵያ ድንበር በኩል አልፈው የሚገቡ ድሮኖች በሱዳን ግዛት ውስጥ በሰላማዊ ሰዎችና በመሰረተ ልማቶች ላይ ጉዳት እያደረሱ መሆኑን አስታውቋል፡፡

ጨምሮም ሁሉም ጎረቤት አገራት በሱዳን ውስጣዊ ጉዳይ ጣልቃ ከመግባት እንዲታቀቡና መልካም ጉርብትናን በማክበር ለሰላም ድጋፍ እንዲያደርጉ ጥሪ አቅርቧል፡፡ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ ይህንን መግለጫ ያወጣው በትላንትናው እለት የአፍሪካ ህብረት በቻድና በሱዳን መካለል የተፈጠረው ውጥረት እንዳሳሰበው ማስታወቁን ተከትሎ ነው፡፡

ቻድ በድንበሯ ከ100 ኪሎ ሜትር በላይ ዘልቆ በተፈፀመው የጦር አውሮፕላንና የድሮን ጥቃት የሱዳን ጦር ሀይልን ተጠያቂ ማድረጓ ይታወሳል፡፡ በሌላ በኩል የፕሬዝደንት ትራምፕ የአረብና የአፍሪካ ጉዳዮች ከፍተኛ አማካሪ የሆኑት ማሳድ ብሉስ በቻድ ውስጥ የተፈፀመው ጥቃት እንዳሳሰባቸው ገልፀው ጦርነቱን ከሱዳን ውጭ ለማስፋፋት የሚደረገው ጥረት እንዲቆም ጥሪ አቅርበዋል፡፡ በኤክስ ገፃቸው ላይ ‹‹ለሱዳን ጦርነት ምንም ወታደራዊ መፍትሄ የለውም፡፡ ጦርነቱን ከሱዳን ድንበር እንዲያልፍ ማድረግም ምክንያታዊ አይደለም፡፡ የሚያዋጣው ሰላማዊ ሰዎችን ለመጠበቅ የሰብአዊነት ተኩስ አቁም ማድረግ ብቻ ነው›› ብለዋል፡፡

አሜሪካ በትግራይ ጉዳይ ላይ ስምምነት እንዲደረግ ጠየቀች፤ ህወሓት ከአፍሪካ ህብረት ውይይት በፊት ቅድመ ሁኔታዎችን አስቀመጠ

​በአፍሪካ ህብረት ከፍተኛ ተወካይ ኦሉሴጉን ኦባሳንጆ የመቀሌ ጉብኝት ማብቂያ ላይ አሜሪካ በኢትዮጵያ መንግስት እና በትግራይ አመራሮች መካከል እርቅ እንዲወርድ እና ስምምነት ላይ እንዲደረስ ጥሪ አቀረበች።

​በኢትዮጵያ የአሜሪካ አምባሳደር ኤርቪን ማሲንጋ እና የአፍሪካ ህብረት የዩኤስ ሚሲዮን ጉዳይ ፈጻሚ ዎልተር ፓርስ በጋራ ባወጡት መግለጫ፣ የኦባሳንጆ ጥረት እንዳበረታታቸው ገልጸው  ውይይቱን እንዲቀጥሉ ጠይቀዋል።

አሜሪካ ቀዳሚ ትኩረት ሊሰጠው የሚገባው የሰብአዊ እርዳታ አቅርቦት እና ተፈናቃዮችን ወደ ቀደመ ቀያቸው በሰላም የመመለሱ ሂደት እንደሆነ አስታውቃለች።

​በሌላ በኩል ህወሓት በሰጠው ምላሽ በቅርቡ ከመቀሌው ውይይት ከአዲስ አበባ በኩል የመጣ "አዲስ ሃሳብ ወይም የእድገት ማሳያ የለም" ሲል ገልጿል።

ድርጅቱ ከመደበኛ ድርድር በፊት መፈታት ያለባቸውን በርካታ ቅድመ ሁኔታዎችን አስቀምጧል።

​ህወሓት ካቀረቧቸው ቅድመ ሁኔታዎች መካከል፡

👉​ወታደራዊ ከበባ እንዲያበቃ እና የኢኮኖሚ ማዕቀብ እንዲነሳ፣

​👉አከራካሪ ቦታዎች  ነፃ ወጥተው ተፈናቃዮች እንዲመለሱ፣

👉​የህወሓት ህጋዊ እና ፖለቲካዊ ህልውና ሙሉ በሙሉ እንዲመለስ የሚሉ ይገኙበታል።

Seledadotio
Seledadotio

(ዘ-ሐበሻ ዜና) የአውሮፓ ህብረትና የአፍሪካ ህብረት በኢትዮጵያ ወቅታዊ ጉዳይ የጋራ መግለጫ አወጡ፡፡ በኢትዮጵያ ዲፕሎማሲያዊ ልኡክ ያላቸው የአውሮፓ ህብረት አባል አገራት ማለትም ኦስትሪያ፣ ቤልጂየም፣ ቡልጋሪያ፣ ዴንማርክ፣ ፊንላንድ፣ ፈረንሳይ፣ ጀርመን፣ ግሪክ፣ ሀንጋሪ፣ አየርላንድ፣ ጣሊያን፣ ሉክዘምበርግ፣ ማልታ፣ ኔዘርላንድስ፣ ፖላንድ፣ ፖርቹጋል፣ ሮማኒያ፣ ስሎቫኪያ፣ ስፔን፣ ስዊድን እንዲሁም በአዲስ አበባ የሚገኙት የካናዳ፣ የኖርዌይና የዩናይትድ ኪንግደም ኤምባሲዎች ከአፍሪካ ህብረት ጋር በመሆን ዛሬ አጠር ያለ መግለጫ አውጥተዋል፡፡ በመግለጫቸውም በሰሜን ኢትዮጵያ ያለውን ሁኔታ በከፍተኛ ስጋት እየተከታተሉት መሆኑን ገልፀዋል፡፡

ጨምረውም ሁሉም አካላት የፕሪቶሪያን የሰላም ስምምነት ገንቢና ቅን በሆነ መንፈስ ተግባራዊ ለማድረግ እንዲሳተፉ ጥሪ አቅርበዋል፡፡ የአፍሪካ ህብረት የምስራቅ አፍሪካ ልዩ መልእክተኛ የሆኑት የቀድሞው የናይጄሪያ ፕሬዝደንት ኦሉሴጎን ኦባሳንጆ በአዲስ አበበና በመቀሌ ተገኝተው አዲስ ምክክር መጀመራቸውን እንደሚደግፉም አስታውቀዋል፡፡

በከፍተኛ ድርቅና ከፍተኛ የሰብአዊነት ፍላጎት ውስጥ ባለው ትግራይ ክልል አዲስ ጦርነት መነሳቱ በህዝቡ ላይ ሌላ ቀውስ እንደሚፈጥርም መግለጫው አሳስቧል፡፡

(ዘ-ሐበሻ ዜና) ኢትዮጵያ እ.ኤ.አ በ2028 የሚካሄደውን የአፍሪካ ዋንጫ ለማዘጋጀት በይፋ ጥያቄ ማቅረቧ ተገለጸ። ይህም አህጉሪቱ በጉጉት የምትጠብቀውን ትልቁን የእግር ኳስ ውድድር ከ50 ዓመታት በላይ በኋላ ወደ ሀገር ቤት ለመመለስ የተደረገ ትልቅ ሙከራ ነው።
የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን ውድድሩን የማዘጋጀት ፍላጎቱን ለአፍሪካ እግር ኳስ ኮንፌዴሬሽን አቅርቧል። ኢትዮጵያ የአፍሪካ ዋንጫን ለመጨረሻ ጊዜ ያዘጋጀችው ከግማሽ ምዕተ ዓመት በፊት እ.ኤ.አ. በ1976 ነበር።

ወደ 130 ሚሊዮን የሚጠጋ ህዝብ ያላት እና በአፍሪካ በህዝብ ብዛት ሁለተኛዋ የሆነችው ኢትዮጵያ፣ የውድድሩ አዘጋጅ ሆና ብትመረጥ፣ የአፍሪካ ህብረት ዋና መሥሪያ ቤት መገኛ በሆነችው አዲስ አበባ አህጉራዊውን ውድድር በድምቀት ልታስተናግድ ትችላለች።

ይሁን እንጂ የኢትዮጵያ ጥያቄ በተለይ ከፀጥታ ሁኔታዎች ጋር በተያያዘ ትልልቅ ፈተናዎች ሊገጥሙት እንደሚችሉ እየተነገረ ይገኛል። በአማራ እና በኦሮሚያ ክልሎች ያለው የፀጥታ መደፍረስ፣ እንዲሁም በትግራይ ክልል ሊኖር ይችላል የሚባለው ዳግም የግጭት ስጋት፣ ሀገሪቱ ይህን መሰል ትልቅ ውድድር በሰላም ለማዘጋጀት ያላትን አቅም ጥያቄ ውስጥ ሊያስገባው እንደሚችል ተዘግቧል።

ከጸጥታው በተጨማሪ በስፖርቱ ዘርፍም ቢሆን ሀገሪቱ የራሷ የሆኑ ተግዳሮቶች አሉባት። የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን በአሁኑ ወቅት በዓለም አቀፍ ደረጃ 143ኛ ደረጃ ላይ የሚገኝ ሲሆን፣ ለመጨረሻ ጊዜ ለአፍሪካ ዋንጫ ያለፈው እ.ኤ.አ. በ2022 ነበር፤ በወቅቱም በምድብ ድልድል መሰናበቱ ይታወሳል።

እነዚህ ስጋቶች ቢኖሩም የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን ሀገሪቱ ውድድሩን ለማስተናገድ ሙሉ ዝግጁነት እንዳላት አስታውቋል። የ2028ቱ ውድድር የአፍሪካ ዋንጫ አዲስ የአራት ዓመት ዑደት መጀመሪያ መሆኑም ታውቋል። ይህንንም ተከትሎ ኢትዮጵያ ከ52 ዓመታት ቆይታ በኋላ የአህጉሪቱን ትልቁን ውድድር አዘጋጅ በመሆን ታሪካዊ መመለስ ለማድረግ ተስፋ ሰንቃለች።