Rural Connectivity: Empowering Communities and Bridging the Digital Divide!

Ethio telecom has successfully completed the first year of its Next Horizon: Digital & Beyond 2028 Strategy, marking significant progress in bridging Ethiopia’s digital divide. At the heart of this strategy is our commitment to inclusive, sustainable and transformative rural connectivity, ensuring that geography, distance and limited access to electricity do not prevent communities from participating in the digital economy.

During the fiscal year, we deployed 195 new rural mobile sites, reaching communities located, on average, 14.3 kilometres from the nearest town and 10.6 kilometres from the nearest existing mobile site. This demonstrates our deliberate focus on connecting Ethiopia’s most remote and underserved areas.

This expansion extended connectivity and digital access to 117 woredas and 492 kebeles and villages, enabling more than 1.53 million people to benefit from reliable communications, digital platforms and inclusive financial services.

To address power limitations in remote areas, we deployed 22 additional Rural Solution sites, specifically designed to serve communities with limited or no access to the national electricity grid. We also significantly expanded our green energy infrastructure, increasing installed solar power capacity from 27 MW to 39.72 MW, an additional 12.72 MW in just one year. This investment strengthens network resilience, reduces dependence on conventional energy sources and advances our environmental sustainability commitments.

Connectivity must also translate into meaningful access to essential services. Through our Rural Agent Project, we onboarded 812 new agents across 17 regions, achieving a 58% active-agent rate and bringing telebirr and other essential digital financial services closer to previously underserved communities. Going forward, we will focus on further improving agent activation, productivity and service availability.

We also advanced the fiberization of rural wireless sites, strengthening network capacity, reliability and service quality while preparing rural communities for growing digital demand.

Under the Next Horizon: Digital & Beyond 2028 Strategy, we remain committed to building resilient, green and scalable digital infrastructure, connecting the unconnected, empowering rural communities and ensuring that every citizen, everywhere, can participate in and benefit from Ethiopia’s digital future.
#ethiotelecom #telebirr #nexthorizon #digitalinclusion #ruralconnectivity #digitalethiopia #gsma #itu #eca

Rural Connectivity: Empowering Communities and Bridging the Digital Divide!

Ethio telecom has successfully completed the first year of its Next Horizon: Digital & Beyond 2028 Strategy, marking significant progress in bridging Ethiopia’s digital divide. At the heart of this strategy is our commitment to inclusive, sustainable and transformative rural connectivity, ensuring that geography, distance and limited access to electricity do not prevent communities from participating in the digital economy.

During the fiscal year, we deployed 195 new rural mobile sites, reaching communities located, on average, 14.3 kilometres from the nearest town and 10.6 kilometres from the nearest existing mobile site. This demonstrates our deliberate focus on connecting Ethiopia’s most remote and underserved areas.

This expansion extended connectivity and digital access to 117 woredas and 492 kebeles and villages, enabling more than 1.53 million people to benefit from reliable communications, digital platforms and inclusive financial services.

To address power limitations in remote areas, we deployed 22 additional Rural Solution sites, specifically designed to serve communities with limited or no access to the national electricity grid. We also significantly expanded our green energy infrastructure, increasing installed solar power capacity from 27 MW to 39.72 MW, an additional 12.72 MW in just one year. This investment strengthens network resilience, reduces dependence on conventional energy sources and advances our environmental sustainability commitments.

Connectivity must also translate into meaningful access to essential services. Through our Rural Agent Project, we onboarded 812 new agents across 17 regions, achieving a 58% active-agent rate and bringing telebirr and other essential digital financial services closer to previously underserved communities. Going forward, we will focus on further improving agent activation, productivity and service availability.

We also advanced the fiberization of rural wireless sites, strengthening network capacity, reliability and service quality while preparing rural communities for growing digital demand.

Under the Next Horizon: Digital & Beyond 2028 Strategy, we remain committed to building resilient, green and scalable digital infrastructure, connecting the unconnected, empowering rural communities and ensuring that every citizen, everywhere, can participate in and benefit from Ethiopia’s digital future.
#ethiotelecom #telebirr #nexthorizon #digitalinclusion #ruralconnectivity #digitalethiopia #gsma #itu #eca

As we successfully conclude Year One of our Next Horizon: Digital & Beyond 2028 Strategy, Ethio telecom continues to expand and modernize the critical digital infrastructure powering Ethiopia’s transformation.

During the year, we deployed 603 new mobile sites, expanding our nationwide footprint to 10,613 sites, while adding capacity for 10.2 million customers and scaling total mobile network capacity to 115.1 million. To strengthen network resilience, 44% of our sites are supported by backup generators, while 24% of off-grid sites are powered by solar energy.

We expanded 4G/LTE services to 264 additional towns, bringing the total to 1,200 towns and increasing 4G population coverage to 82.2%. Our 5G network now reaches 33 towns, including seven added during the year accelerating access to high-speed, next-generation digital services.

We also strengthened the high-capacity foundation of Ethiopia’s digital economy. Our national backbone fiber and OPGW network now spans 23,422 km, supported by 15,615 km of metro fiber. Total Optical Distribution Network capacity reached 1.46 million, comprising 708,992 greenfield capacity and 759,735 copper-switch-off capacity.

During the year, we migrated 100,000 customers from copper to fiber, helping the fixed-broadband customer base surpass the historic milestone of one million, of whom 443,298 are connected through fiber.

International gateway and local content-cache capacity increased by 1.8 Tbps to 4.3 Tbps, achieving 172% of the annual target. Expanded caching for leading global platforms, including Google, Meta, Netflix, TikTok and Cloudflare, is bringing content closer to users, improving speed and service experience while reducing international bandwidth dependency.

Together, these achievements reinforce Ethio telecom’s role as a principal architect and catalyst of Digital Ethiopia 2030 building a high-speed, resilient, inclusive and future-ready digital infrastructure that connects citizens, empowers businesses, modernizes institutions and unlocks new opportunities across Ethiopia.
#ethiotelecom #eca #telebirr #eca #digitalinfrustructure #digitalethiopia #gsma #itu #hopr #hof

ST. PAUL, Minn. - The Governor of Minnesota has officially proclaimed Friday, July 3, as "Ethiopian Day" across the state, acknowledging the rich cultural heritage and significant contributions of the Ethiopian American community.

The official proclamation recognizes the achievements of Ethiopian residents in various sectors that strengthen the state, including business, education, healthcare, public service, and the arts. It highlights the community's enduring spirit and its vital role in enriching Minnesota's social and economic landscape.

The declaration coincides with the 43rd annual Ethiopian sports tournament, a major community gathering. Organizers and community leaders welcomed the governor's proclamation, expressing their gratitude for the state's recognition of their heritage and resilience.

The Ethiopian Day celebrations are scheduled to take place on Friday, July 3, at TCO Stadium in Eagan, Minnesota, where attendees will gather to honor their unity, shared future, and vibrant traditions.

ከፈተና ወደ ከፍታ፦ “ኢትዮጵያን ማንም አያሸንፍም” የሚለው የጠቅላይ ሚኒስትሩ ቃል በተግባር ሲገለጥ
******************

ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ሰኔ 23 ቀን 2013 ዓ.ም “ኢትዮጵያንና ኢትዮጵያዊነትን ማንም አያሸንፍም” ማለታቸው ይታወሳል።

ይህ ታሪካዊ መልዕክት በወቅቱ ከነበረው ውስብስብ የጸጥታ እና የፖለቲካ ውጥረት አኳያ ስሜት ቀስቃሽ መፈክር አልነበረም፤ ይልቁንም ሀገራችን ፈተናዎችን በጽናት አልፋ ወደ ከፍታ የምታደርገውን ጉዞ ያበሰረ የተግባር ቃል እንጂ።

በወቅቱ በትግራይ ክልል ለሕግ ማስከበር እና ለመልሶ ማቋቋም ከ100 ቢሊዮን ብር በላይ ወጪ የተደረገበት፣ እንዲሁም ከፍተኛ ዓለም አቀፋዊ ጫናዎች የበረቱበት ጊዜ በመሆኑ፣ የሀገር ቀጣይነት ራሱ ትልቅ ጥያቄ ውስጥ የወደቀ መስሎ ነበር።

ይሁን እንጂ መፍረሷን የተመኙ ታሪካዊ ኃይሎች በየአቅጣጫው ቢሴሩም ያ የተስፋ ቃል ባለፉት አምስት ዓመታት በሁሉም ግንባሮች ወደ ተጨባጭ ድል ተቀይሯል። ሀገራችን በፖለቲካ፣ በዲፕሎማሲ እና በኢኮኖሚ ዘርፎች ታላላቅ ስኬቶችን በማስመዝገብ መዋቅራዊ ሽግግር እያደረገች ትገኛለች።

ፖለቲካዊ ሽግግር እና የሀገረ መንግሥት ግንባታ

በፖለቲካው መስክ ያጋጠሙ የውስጥ መከፋፈሎችን በሰላማዊ መንገድ ለመፍታት ታሪካዊ እርምጃዎች ተወስደዋል።

በደቡብ አፍሪካ ፕሪቶሪያ የተፈረመው የሰላም ስምምነት በሰሜኑ የሀገራችን ክፍል የነበረውን ጦርነት በዘላቂነት ማስቆም የቻለ ሲሆን ኢትዮጵያ ‘የአፍሪካን ችግሮች በአፍሪካዊ መፍትሔ’ በሚለው መርህ ችግሯን መፍታት መቻሏን በተግባር ያረጋገጠችበት ነው።

በተጨማሪም የዘመናት የፖለቲካ ቁርሾዎችን በጠረጴዛ ዙሪያ ለመፍታት የተቋቋመው የኢትዮጵያ ሀገራዊ ምክክር ኮሚሽን ሰፊ የአጀንዳ ማሰባሰብ ሥራዎችን አከናውኖ፣ ዋናውን ሀገር አቀፍ የምክክር ጉባኤ ለማካሄድ በዝግጅት ላይ ይገኛል። ይህም ልዩነቶችን በሰለጠነ መንገድ ለመፍታት የተጀመረውን የሽግግር ሂደት በተጨባጭ ያሳያል።

እነዚህ ተቋማዊ ግንባታዎችና የፀጥታ መዋቅር ማሻሻያዎች የሕዝብን አንድነት በማጠናከር የመከፋፈል አጀንዳዎችን ማክሸፍ ችለዋል።

የዲፕሎማሲ እና የሉዓላዊነት ድሎች

በዲፕሎማሲው መድረክ ኢትዮጵያ ያልተገቡ ዓለም አቀፍ ጫናዎችን እና የተዛቡ ትርክቶችን በጥበብ በማለፍ ብሔራዊ ጥቅሟን አስከብራለች። እ.አ.አ በ2024 የብሪክስ (BRICS) ሙሉ አባል መሆኗ የሀገራችንን የሁለትዮሽ እና የባለብዙ ወገን ግንኙነት ወደ ላቀ ደረጃ አሸጋግሮታል።

በሌላ በኩል የታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ ግንባታ ተጠናቅቆ ኃይል ማመንጨት የጀመረ ሲሆን በአፍሪካ ግዙፍ የሆነው ይህ ፕሮጀክት ለጎረቤት ሀገራት የኤሌክትሪክ ኃይል በማቅረብ ቀጣናዊ ትስስርን ከማጠናከር ባለፈ የውጭ ምንዛሬ ግኝትን እያሳደገ ይገኛል።

የናይል ተፋሰስ የትብብር ማዕቀፍ ስምምነት (CFA) በይፋ መጽደቁም የዘመናት የአንድ ወገን ተጠቃሚነት ታሪክን ወደ ፍትሐዊና የጋራ ተጠቃሚነት የለወጠ ታላቅ የዲፕሎማሲ ድል ተጠቃሽ ነው።

የኢኮኖሚ ማሻሻያ እና አገራዊ ግስጋሴ

የሀገራችን ሁለንተናዊ አሸናፊነት በኢኮኖሚው ዘርፍም ጎልቶ ታይቷል። ተግባራዊ የተደረገው ሁለገብ የሀገር በቀል የኢኮኖሚ ማሻሻያ ኢንቨስትመንትን የሚስቡ ውጤታማ ውሳኔዎችን በማሳለፍ ማክሮ-ኢኮኖሚውን አነቃቅቷል።

በጥቁር ገበያ ይባክን የነበረውን የውጭ ምንዛሬ ወደ ሕጋዊ ሥርዓት በማስገባት፣ በታሪክ ከፍተኛ የተባለ የውጭ ምንዛሬ ክምችት ላይ መድረስ ተችሏል።

በግብርናው ዘርፍ፣ በበጋ መስኖ ስንዴ ልማት የታየው መዋቅራዊ ሽግግር ሀገራችንን ከምግብ ጥገኝነት እያላቀቃት ሲሆን ምርቱ መጨመር ብቻ በዓመት ወደ 1 ቢሊዮን ዶላር የሚጠጋ የውጭ ምንዛሪ ማዳን አስችሏል።

ሜጋ ፕሮጀክቶች፣ የከተማ ልማት እና አረንጓዴ አሻራ

ይህ ሁለንተናዊ መነቃቃት በታላላቅ ፕሮጀክቶችም በግልጽ እየታየ ይገኛል። በአረንጓዴ አሻራ መርሐ-ግብር ከ48 ቢሊዮን በላይ ችግኞች የተተከሉ ሲሆን በቀጣዩ ሁለት ዓመታት ይህን ቁጥር 65 ቢሊዮን ለማድረስ እየተሠራ ነው።

በመዲናችን አዲስ አበባ የተጀመረው እና የዓለምን ትኩረት የሳበው የከተማ ኮሪደር ልማት በአሁኑ ወቅት ወደ 75 የሀገራችን ከተሞች በመስፋፋት ከተሜነትን እያዘመነ ይገኛል።

በእነዚህ ዓመታት የተለወጠችው አዲስ አበባ “ደህንነቷ አስተማማኝ አይደለም” በማለት ይቀርቡ የነበሩ አሉታዊ ትርክቶችን በማክሸፍ የዲፕሎማቶች እና ተፅዕኖ ፈጣሪዎች ተመራጭ መናኸሪያ ሆናለች።

በተጓዳኝም የአርሶ አደሩን ሕይወት የሚያዘምኑ የገጠር ኮሪደሮች እና ሞዴል መንደሮች ግንባታ ተጀምሯል። በመሰረተ ልማት ረገድ በ"ሚሽን 300" እና በ"አሰንት" ፕሮጀክቶች በሚሊዮን የሚቆጠሩ ዜጎች አዲስ የኤሌክትሪክ ተጠቃሚ መሆን ችለዋል።

በዓመት 110 ሚሊዮን መንገደኞችን የማስተናገድ አቅም ያለው የቢሾፍቱ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ግንባታም በከፍተኛ ፍጥነት እየተከናወነ ይገኛል።

ምንም እንኳን ከቀድሞ የተወረሰ የዕዳ ጫና እና እንደ የዋጋ ንረት ያሉ ማኅበራዊ ፈተናዎች አሁንም ሙሉ በሙሉ ባይቀረፉም፣ ባለፉት አምስት ዓመታት የተመዘገቡት እነዚህ ታሪካዊ ስኬቶች የኢትዮጵያ የዕድገት ጉዞ የማይቀለበስ መሆኑን የሚያረጋግጡ ሕያው ምስክሮች ናቸው።

ከዚህ አኳያ ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) “ኢትዮጵያን፣ ኢትዮጵያዊነትን ማንም አያሸንፍም” ሲሉ የተናገሩት ቃል መሬት የነካና በተጨባጭ መረጃዎች የተረጋገጠ አገራዊ ሀቅ መሆኑን ማየት እንችላለን።

ተግዳሮቶቻችንን ወደ ዕድል በመቀየር እነዚህን አበረታች ውጤቶች አጠናክረን በመቀጠል፣ የበለጸገች ኢትዮጵያን ለቀጣዩ ትውልድ ለማስረከብ የሁሉም ዜጋ ርብርብና ብሔራዊ መግባባት ወሳኝ ነው።

በለሚ ታደሰ
#ethiopia #resilience #economicgrowth #diplomacy #nationaldialogue #ebc

ሀገርን በጠንካራ መሠረት ላይ ለማቆም ድምጻቸውን የሰጡት ኢትዮጵያውያን
#የዜጎች_ድምፅ #ethiopiaisvoting #resilience #citizens

የታሪክ ምስክርነቱ እና የካሜራዬ የሕይወት ጉዞ
* ከምፅዋ እስከ ራያ ግንባር
#ethiopia | ለእኔ ካሜራዬ ተራ የሥራ መሣሪያ ሳይሆን የኢትዮጵያን ፈታኝ ወቅቶች፣ የጀግንነት ታሪኮችንና ወሳኝ ኩነቶችን በከፍተኛ መስዋዕትነት የዘገብኩበት ታማኝ የትግል አጋሬ ነው።

እያንዳንዱ በምስል የቀረጸው ትዕይንት ከጀርባው የእኔን የሕይወት ተጋድሎ ይዟል።

በአሁኑ ወቅት የማኅበራዊ ሚዲያ አጠቃቀም አጭርና ፍሬ ነገር ላይ ያተኮሩ ታሪኮችን የሚመርጥ በመሆኑ፣ እኔም በታሪካዊ የታሪክ መጋጠሚያዎች ላይ ተገኝቼ በሌንሴ ያስቀረሁትንና ያለፍኩበትን የሕይወት መስዋዕትነት እንደሚከተለው በአጭሩ አጋራችኋለሁ።

የታሪክ ምስክርነት ከምፅዋ እስከ ባድመ

በደርግ ሥርዓት ወቅት ገና በለጋ ዕድሜዬ በምፅዋ በረሃዎች ውስጥ የነበረውን የጦርነት እሳት በካሜራዬ እየቀረጽኩ የሀገርን ዋጋ በተግባር ተረድቻለሁ።

በዚያ አስቸጋሪ ወቅት ሌንሴን ወደ ጠላት ጥይትና ወደ ወገኖቼ ተጋድሎ ባዞርኩበት ቅጽበት የሀገር ፍቅር ትርጉም በውስጤ ይሰርጽ ነበር። እያንዳንዱን ገድል ለትውልድ እንዲተላለፍ በምስል ስዘግብ እኔም የታሪኩ አካል ነበርኩ።

ይህ በምፅዋ የጀመረው ጉዞ በኢህአዴግ ዘመን በባድመና በፆረና ግንባሮችም ቀጥሏል። የኢትዮጵያን ሉዓላዊነት ለማስከበር የተደረገውን ተጋድሎ ከጥይት ይልቅ የካሜራዬን ድምጽ እያስቀደምኩ በታማኝነት መዝግቤያለሁ።

ድንበር ተሻጋሪው ሌንስ በባይደዋና ሞቃዲሾ

የካሜራዬ ጉዞ ከሀገር ድንበር ተሻግሮ በጎረቤት ሶማሊያ ባይደዋና ሞቃዲሾ ምድረ በዳዎች ድረስ ዘልቋል። ስጋትና አቧራ በነገሰበት በዚያ ቀጠና የኢትዮጵያ ሠራዊት ለሰላም የከፈለውን ዋጋና የህልውና ትግሉን በምስል በመክተብ የታሪክ ድርሻዬን ተወጥቻለሁ። በእያንዳንዱ ምስል ውስጥ ቆራጥነትንና የጀግንነት ታሪክን ለዓለም አሳይቻለሁ።

የቅርቡ ተጋድሎ ከቅራቅር እስከ ራያ

ሀገራችን ወደ አዲስ የለውጥ ምዕራፍ ስትሸጋገር የሕግ ማስከበር ዘመቻውን ለመዘገብ በግንባር ቀደምትነት ተሰማርቼ ነበር። ከቅራቅር እስከ ቆላ ተንቤን፣ ከጋሸና እስከ ራያ ግንባር ድረስ የድል ብስራቶችንና ልዩ ልዩ ሁነቶችን በካሜራዬ ስዘግብ ቆይቻለሁ።

በራያ ግንባር በፈንጂ በደረሰብኝ ጉዳት ካሜራዬ ለጊዜው እንዲያርፍና በአካሌ ላይ ድካም ቢፈጠርም መንፈሴ ግን አልተሰበረም። በዚያ አስከፊ ፍንዳታ ወቅት እንኳ ካሜራዬን አጥብቄ መያዜ የጽናቴ መገለጫ ነበር። ያ አጋጣሚ በደሜና በቁስሌ የጻፍኩት የሀገር ፍቅር አሻራ ሆኖ በታሪክ ውስጥ ይኖራል።

በበረሃ አቧራና በጦርነት እሳት ውስጥ የታጠቡት እነዚህ ምስሎች ለእኔ ምስክርነት ብቻ ሳይሆኑ ለሀገሬ የከፈልኩት መስዋዕትነትና የሕይወቴ ትልቁ ኩራት ናቸው።

ይህ ታሪክ በጽናትና በጀግንነት የተገነባ ሕያው ምስክርነቴ ነው።

ዳኜ አበራ
ፎቶግራፈር
#history #journalism #heroism #documentary #warcorrespondent #ethiopianarmy #resilience #photography #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን #addisababa

የነዳጅ ዋጋ ንረቱ ጫና በቀጥታ ኅብረተሰቡ ላይ እንዳያርፍ መንግሥት ከፍተኛ ድጎማ እያደረገ ነው - አቶ አሕመድ ሽዴ
*************

በዓለም አቀፍ ደረጃ የነዳጅ ዋጋ መጨመርን ተከትሎ የሚፈጠረውን የኑሮ ውድነት ለመከላከል እና በተለይም የዋጋ ንረቱ ወደ ኅብረተሰቡ እንዳይተላለፍ ለማድረግ መንግሥት ከፍተኛ ድጎማ እያደረገ መሆኑን የገንዘብ ሚኒስተሩ አሕመድ ሽዴ ገለጹ።

መንግሥት በየወሩ የ20 ቢሊዮን ብር ድጎማ እያደረገ መሆኑን የጠቀሱት የገንዘብ ሚኒስትሩ፣ እስከአሁን ለነዳጅ የተደረገው አጠቃላይ ድጎማ ከ300 ቢሊዮን ብር በላይ መድረሱን ገልጸዋል።

አሁን የናፍጣ አቅርቦት መጠን ከመካከለኛው ምስራቅ ጦርነት በፊት ወደ ነበረበት መደበኛ ሁኔታ መመለሱን አንስተው፣ ይሁን እንጂ መንግሥት የዋጋ ጭማሪው ጫና በቀጥታ በሕዝቡ ላይ እንዳያርፍ በከፍተኛ የኃላፊነት ስሜት ድጎማውን አጠናክሮ መቀጠሉን ተናግረዋል።

መንግሥት ይህን ከፍተኛ የድጎማ ወጪ የመደበው ሀገራዊ የኢኮኖሚ እንቅስቃሴውን ይበልጥ ለማቀላጠፍ እና የታለመውን የ10.2 በመቶ የኢኮኖሚ ዕድገት ለማሳካት በማሰብ መሆኑን ገልጸዋል።

በመሆኑም ኅብረተሰቡ ይህን በከፍተኛ ወጪ ወደ ሀገር ውስጥ የሚቀርበውን ነዳጅ ከብክነት በጸዳ መልኩ በመጠቀም ለታለመለት የኢኮኖሚ ዓላማ ብቻ እንዲውል ከፍተኛ ጥንቃቄ ማድረግ እንደሚጠበቅበት አሳስበዋል።

በመንግሥት በኩልም የነዳጅ አቅርቦቱን እና ሥርጭቱን አፈጻጸም በቅርበት ለመከታተል የሚያስችል ግብረ ኃይል ተቋቁሞ አስፈላጊውን የቁጥጥር ሥራ 24 ሰዓት በማከናወን ላይ እንደሚገኝ ሚኒስትሩ ተናግረዋል።

በለሚ ታደሰ
#ethiopia #economy #resilience #fuel #subsidy

​🚀 በኢትዮጵያ ስራ ፈጣሪዎች የሚሰሯቸው 10 የተለመዱ ስህተቶች!

👉የቢዝነስ አማካሪዎች ምን ይላሉ?

​በየዓመቱ በኢትዮጵያ በሺዎች የሚቆጠሩ ወጣቶች የራሳቸውን ቢዝነስ ይጀምራሉ። ሆኖም አብዛኞቹ ገና ሳይጠነክሩ ይከስማሉ። ለምን? ተነሳሽነት ብቻውን በቂ አይደለም፤ እነዚህን ስህተቶች ማወቅና መከላከል የግድ ይላል።

​📌 ቢዝነስ ከመጀመርዎ በፊት እነዚህን 4 ነጥቦች ያስተውሉ፦

​የመደራደር ብቃት፦ ፈጠራን ካለዕቅድ መፈራገጥ (Improvisation) ጋር አያምታቱት።
​አለመረጋገጥ፦ የትርፍ ጊዜው ረጅም ሊሆን እንደሚችል ይገንዘቡ።
​ትክክለኛ ጊዜ፦ በኢትዮጵያ ገበያ ወቅታዊ ፍላጎትን ያገናዘበ ምርት ማቅረብ ወሳኝ ነው።
​ውድቀትን መቀበል፦ ቢዝነሱ ባይሳካ እንኳን እንደ ትልቅ ትምህርት ይውሰዱት።

​⚠️ ሊወገዱ የሚገባቸው 10 ስህተቶች፦

​1️⃣ ከመጠን ያለፈ ብሩህ አመለካከት፦ በሀሳብዎ መተማመን ጥሩ ቢሆንም፣ ገበያውን ካለማጥናት የሚመጣ "ይሳካል" ባዶ ተስፋ ግን አደገኛ ነው።

2️⃣ የእውቀት ማነስ፦ ስለሚገቡበት ዘርፍና ስለ ተወዳዳሪዎችዎ በቂ መረጃ ሳይኖርዎት አይጀምሩ።

3️⃣ ደካማ የፋይናንስ ዕቅድ፦ ወጪና ገቢን በአግባቡ አለመመዝገብና ለድንገተኛ ወጪዎች አለመዘጋጀት።

4️⃣ ከፍላጎት ወደ አባዜ መሸጋገር፦ በገበያው ለውጥ መሰረት ሀሳብዎን ለመቀየር አለመፈለግ (ለጥንታዊ ሀሳብዎ ብቻ መገዛት)።

5️⃣ የቡድን ምርጫ ስህተት፦ ዘመድ ወይም ጓደኛ ስለሆነ ብቻ ሳይሆን፣ ለስራው ብቃትና ልምድ ያለውን ሰው ይቅጠሩ።

6️⃣ ቁርጠኝነት ማጣት፦ ስራ ፈጣሪነት የሙሉ ጊዜ ትኩረትና መስዋዕትነትን የሚጠይቅ የአኗኗር ዘይቤ ነው።

7️⃣ የመቋቋም አቅም (Resilience) ማጣት፦ ችግሮች ሲገጥሙ ቶሎ ተስፋ መቁረጥ።

8️⃣ ደንበኛን መርሳት፦ ትኩረትዎ ትርፍ ላይ ብቻ ሳይሆን ደንበኛን ማርካት ላይ ይሁን። የቢዝነስዎ መሰረት ደንበኛ ነው።

9️⃣ በምርት ጥራት ላይ ብቻ መተማመን፦ ጥሩ ምርት ብቻውን አይሸጥም፤ ማስታወቂያ፣ አያያዝ እና ስርጭትም ወሳኝ ናቸው።

🔟 የባለሙያ ምክር አለመፈለግ፦ ሁሉንም አውቃለሁ ማለት ውድቀትን ይጋብዛል። የማያውቁትን ነገር ባለሙያ አማክሩ።

​💡 ማጠቃለያ፦ ስራ ፈጣሪነት ትግል ነው። ስህተቶቹን ቀድመው ከተረዱ ግን ጉዞዎ የተቃና ይሆናል!

ሳያልፍ አትግደላት!፦ የህብስት ጭንቀት እና የኢትዮጵያዊያን እናቶች የጽናት ታሪክ

የህብስት የልብ ትርታ

​በኢትዮጵያ የሙዚቃ ታሪክ ውስጥ እንደ "እምዬን አደራ" የብዙዎችን ልብ የሰበረ፣ የእያንዳንዱን ሰው የቤት ውስጥ ምስጢር አደባባይ ያወጣ እና የእናትን ክብር ከፍ ያደረገ ዜማ ማግኘት ይከብዳል። ድምፃዊት ህብስት ጥሩነህ ይህንን ዘፈን ስታዜም ድምፅዋ ብቻ አይደለም የሚሰማው፤ በውስጡ የሚርገበገብ የራሷ የልጅነት ጭንቀት፣ የእናቷ መስዋዕትነት እና የማይነጥፍ ተስፋ አለ። ይህ ዜማ ግጥም ብቻ አይደለም፤ የህብስት የቁጭት እና የልመና ጩኸት ነው።

እናት እንደ ሀገር መሠረት

​በታሪክ ምሁራን እይታ እናት የቤተሰብ ብቻ ሳይሆን የሥልጣኔ እና የህልውና መሠረት ናት። በተለይም በኢትዮጵያ ታሪክ እናት "የቁም ስቃይ" ተሸካሚ ሆና ኖራለች። የታሪክ ምሁራን እንደሚሉት፣ አንዲት እናት ስትራብ ሀገር መራቧን፣ እሷ ስትሰቃይ ደግሞ የትውልድ ስነ-ልቦና መቃወሱን ያሳያል።

​"እደርቆባት ሌማቷ... ሲታጠፍ አንጀቷ"

​የሚለው ግጥም፣ በጦርነት፣ በረሃብና በችግር የታመሰውን የኢትዮጵያን ታሪክ ያሳያል። እናት በታሪካችን ውስጥ ከራሷ ሆድ ይልቅ የልጆቿን ሆድ የምታስቀድም፣ ባዶ ሌማቷን በክብር የምትሸፍን "ታሪክ ሰሪ" ናት። ህብስት በዚህ ግጥም ውስጥ እናትን እንደ አንድ ግለሰብ ሳይሆን፣ መከራን በትዕግስት እንደምታሸንፍ አንዲት ጥንታዊት ሀገር አድርጋ ስላቀረበቻት የታሪክ ምሁራን ዘፈኑን "የኢትዮጵያ እናቶች ታሪካዊ ሰነድ" ይሉታል። እናት ለታሪክ ምሁራን የክሮኒክል መዝገብ ናት—የድልም የሽንፈትም፣ የረሃብም የጥጋብም ምስክር።

​ የድህነት ፊት

​ሶሾሎጂስቶች ይህንን ዘፈን "የድህነት ስነ-ምግባር" (Ethics of Poverty) በሚል ይተረጉሙታል። በማህበረሰብ ጥናት እይታ፣ ድህነት ቁሳዊ እጥረት ብቻ አይደለም፤ ማህበራዊ ጫናም ጭምር ነው።

​"የሰው ቤት ሲደምቅ አውዳመቱ... ስታዝን እምዬ እየከፋት"

​ይህ ስንኝ የማህበራዊ መደብ ልዩነትን እና በድህነት ውስጥ ያለን ክብር ያሳያል። ጎረቤት ሲስቅ፣ እናት ግን በጓዳዋ የምታለቅሰው የራሷን ችግር ለማንም ላለማሳየት በምትከፍለው "ማህበራዊ ዋጋ" ነው። እናት የድህነትን ሸክም ብቻዋን የምትሸከም የማህበረሰቡ "ድንጋይ" ናት። ሶሾሎጂስቶች እንደሚሉት፣ በዘፈኑ ውስጥ ያለው "የጓዳ ጎድጓዳ" ምስል፣ እናቶች ማህበረሰቡን ለማቆም የሚከፍሉትንና ማንም የማያየውን ድብቅ መስዋዕትነት ቁልጭ አድርጎ ያሳያል። በኢትዮጵያ ማህበረሰብ ውስጥ እናት የሰላም ሚኒስትር፣ የኢኮኖሚ ተንታኝ እና የሞራል አስተማሪ ናት።

​የህብስት ጭንቀትና የፍቅር ትስስር

​ስነ-ልቦናው በዘፈኑ ውስጥ ሁለት ዋና ዋና ስሜቶችን ያያል፡ Empathetic Distress (የሌላውን ስቃይ አይቶ የመታመም ስሜት) እና Survivor's Guilt (የልጆች የጥፋተኝነት ስሜት)።

​የህብስት ጭንቀት፦ "አምላክ አትግደለኝ ቁምነገር ሳልሰራ" የሚለው ጸሎት፣ ህብስት የእናቷን ውለታ ለመመለስ ያላትን ከፍተኛ ስስትና ያንን ሳታደርግ የመሞት ፍርሃትን ያሳያል። ይህ "የምላሽ ፍላጎት" (Need for Reciprocity) በህብስት አእምሮ ውስጥ ከፍተኛ ጭንቀት ይፈጥራል። እናቷ በችግር ውስጥ እያለች እሷ በሰላም መኖሯ የሚያሳቅቃት፣ የእናቷን ኑሮ ለመቀየር ካላት ፅኑ ፍላጎት የመነጨ የልጅነት ጭንቀት ነው። ይህ ጭንቀት ለፈጠራ ስራዋ ነዳጅ ሆኗታል።

​የእናቱ ጥንካሬ፦ እናት በስነ-ልቦና "Resilience" (የመቋቋም አቅም) ተምሳሌት ናት። "የእዮብን ትዕግስት አምላክ ስላደላት" የሚለው ስንኝ፣ እናት ስቃይን ወደ ተስፋ የመቀየር ልዩ ተሰጥኦ እንዳላት ያሳያል።

የስነ-ልቦና ምሁራን እንደሚሉት፣ እናት ለልጆቿ ስትል የራሷን ስብዕና መስዋዕት የምታደርግ "Superhuman" (ሰው-በላይ) ፍጥረት ናት።

መከራ እና ምስጋና

​ፈላስፎች እናትን ከ"Socratic" ትዕግስት እና ከ"Stoicism" (ጽናት) ጋር ያያይዟታል። ህይወት ትርጉም የሚኖረው ለምንድነው? ለሚለው ጥያቄ እናት በተግባር መልስ ትሰጣለች።

​"እንደ ተረፈው ሰው ይመስገን ትላለች"

​ይህ ከፍተኛው የፍልስፍና ደረጃ ነው። ምንም በሌለበት ሁኔታ ምስጋናን ማውጣት፣ መከራን እንደ ጸጋ የመቀበል ጥበብ ነው። ፈላስፎች እንደሚሉት እናት "ፍቅር መስዋዕትነት ነው" የሚለውን ትልቅ የህይወት ትርጉም በተግባር የምታሳይ ታላቅ መምህር ናት። የእሷ ህይወት "Existentialism" (ህልውና) ትርጉም የሚያገኘው ለሌሎች በመኖር ውስጥ መሆኑን ያረጋግጣል። እናት ለፈላስፋው የሰነ-ምግባር (Ethics) መጽሐፍ ናት።

​ "የሌማቱ ምስጢር"
​ከብዙ ዓመታት በፊት በአዲስ አበባ በረንዳ አደር የነበረ አንድ ወጣት (አሁን በውጭ ሀገር የሚኖር) ይህንን ዘፈን ሲሰማ ሁልጊዜ የሚያስታውሰው ታሪክ አለ።

​እናቱ በልብስ እጥበት ነበር እሱንና አራት እህቶቹን የሚያሳድጉት። አንድ ቀን የገና በዓል ነበር። የጎረቤት ቤት በስጋ መዓዛና በደስታ ሲናወጥ፣ የእነሱ ቤት ግን ቀዝቃዛ ነበር። እናቱ ሌማቱን መሃል ላይ አስቀምጠው "ዛሬ ትልቅ ድግስ አለን" አሏቸው። ልጆቹ በደስታ ተሰበሰቡ። እናቱ ሌማቱን ሲከፍቱት ግን በውስጡ የነበረው ደረቅ እንጀራና ጥቂት ጨው ብቻ ነበር።
​እናቱ ግን በፈገግታ "ልጆቼ ሆይ፣ ዛሬ አብረን በመሆናችን አምላክ ይመስገን፤ ይህን በልተን ነገ ትልቅ ሰው ትሆናላችሁ" አሏቸው። ልጁ ያኔ እናቱ ለምን እንደማትበላ አልገባቸውም ነበር። ቆይቶ ግን አስተዋለ—እናቱ አንጀቷ እየታጠፈ ልጆቿ እንዳያዝኑ ስትል "ጠገብኩ" ትል ነበር።

"እባክህ ጌታዬ ሳያልፍ አትግደላት" የሚለው የህብስት ዜማ ለዚህ ወጣት ጸሎቱ ብቻ ሳይሆን የህይወቱ ምስክርነት ነው። ዛሬ እናቱን በምቾት ቢያኖራቸውም፣ ያንን የጨውና እንጀራ "ድግስ" እና የእናቱን ጥንካሬ ሲያስብ እንባው አይቆምም።

​የግጥሙ ውበትና ምት

​ደራሲያን የግጥሙን አወቃቀር "የልመና እና የሙሾ ቅይጥ" ይሉታል። "እምዬ ሆይ..." የሚለው ዜማ የኢትዮጵያዊያን አልቃሾች (Mourners) ዜማ ይዘት አለው። ግጥሙ እናትን ከምድር ወደ ሰማይ (ወደ አምላክ) የሚወስድ ድልድይ አድርጎ ይስላታል። ቃላቶቹ ቀላል ግን እንደ ጦር የሚወጉ ናቸው።

​"ጓዳ ጎድጓዳ" የሚለው ቃል ድህነትን ብቻ ሳይሆን የእናትነትን ምስጢራዊ ስቃይ ይገልጻል። ደራሲያን እንደሚሉት፣ ይህ ዘፈን እንደ ትልቅ ልብ ወለድ መጽሐፍ ነው።

መጀመሪያው ላይ ሰቆቃ (Conflict) አለ፣ መሃል ላይ ጸሎት (Rising Action) አለ፣ መጨረሻ ላይ ደግሞ የጽናት ተስፋ (Resolution) አለ። ህብስት በድምፅዋ የግጥሙን ነፍስ ዘርታበታለች።

​ አደራውና ጸሎቱ

​አደራን አደራ እምዬን አደራ ጠብቃት አደራ
አምላክ አትግደለኝ ቁምነገር ሳልሰራ
እምዬን አደራ

​እዚህ ጋር የህብስት ጭንቀት በግልጽ ይታያል። ሞትን የምትፈራው ለራሷ ሳይሆን፣ የእናቷን ውለታ ሳትከፍል ለመሞት ነው። ይህ "ቅዱስ ፍርሃት" ይባላል። እያንዳንዱ ልጅ ይህ ፍርሃት በውስጡ አለ።

​ የጓዳው ምስጢር

​ጓዳ ጎድጓዳዋን እምዬን እናቴን እምዬን
እደርቆባት ሌማቷ እምዬን እናቴን እምዬን
ልጆቼን እያለች እምዬን እናቴን እምዬን
ሲታጠፍ አንጀቷ እምዬን እናቴን እምዬን
​ይህ ክፍል የእናትነትን "የውስጥ ማንነት" ይገልጻል። ሌማቱ መድረቁ የቁሳዊ ድህነትን ሲያሳይ፣ አንጀቷ መታጠፉ ደግሞ የፍቅር መስዋዕትነትን ያሳያል። እናት ለልጆቿ ስትል የራሷን ረሃብ የምትረሳ "የፍቅር አምባሳደር" ናት።

የአፍሪካ መዲና በላብራቶሪ መነጽር፦ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ጥናት የነዋሪውን እንግልት ይፈታዋል?

​የከተማዋ ስራ አስኪያጅ ጽህፈት ቤት ከሀገሪቱ አንጋፋ የጥናት ተቋም ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ጋር በ2018 በጀት ዓመት የሚጠናቀቁ ሁለት ግዙፍ ስልታዊ ጥናቶችን ለማካሄድ ተፈራርሟል።

ስምምነቱ "Building Urban Resilience" (የከተማ መቋቋም አቅምን መገንባት) እና "Counting Every Life" (ዲጂታል የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ) በሚሉ መጠሪያዎች የቀረቡ ናቸው።

​ነገር ግን ጥያቄው፦ ይህ ስምምነት የከተማዋን ነዋሪ ሕይወት በእርግጥ ይለውጠዋል ወይንስ ሌላ የቢሮክራሲ ሰነድ ሆኖ በመደርደሪያዎች ላይ ይከመራል? ይህ ዘገባ የዓለም አቀፍ ተሞክሮዎችን፣ የምሁራን የሰላ ትችቶችን እና የወደፊት ስጋቶችን በጥልቀት ይፈትሻል።

​1. የአደጋ ስጋት መከላከል፡ ከ"እሳት አጥፊነት" ወደ "አደጋ መከላከል"

​አዲስ አበባ በየዓመቱ በአማካይ ከሺ በላይ ድንገተኛ አደጋዎች (በተለይም የእሳት ቃጠሎ) ያስተናግዳል። እነዚህ አደጋዎች የሚከሰቱት ደግሞ በአብዛኛው መሠረተ ልማት ባልተሟላላቸው፣ የቤት አሰራራቸው ለቃጠሎ በሚያመቹ እና የደረቅ ቆሻሻ አወጋገድ ስርዓታቸው ባልተስተካከለ ሰፈሮች ነው።

​🌍 የዓለም ተሞክሮ፦ የቶኪዮ እና የሜክሲኮ ሲቲ ትምህርት

እንደ ቶኪዮ ያሉ ከተሞች አደጋ ከመከሰቱ በፊት "Micro-Zoning" የተባለ ስልት ይጠቀማሉ። ይህም እያንዳንዱ ወረዳ የራሱ የሆነ የአደጋ ስጋት ካርታ (Hazard Map) እንዲኖረው ያደርጋል። አዲስ አበባ አሁን የጀመረችው ጥናት ይህንን በወረዳ ደረጃ ያለውን ስጋት የመለየት ስራ የሚያከናውን ከሆነ፣ ግዙፍ እመርታ ነው። ነገር ግን እንደ ሜክሲኮ ሲቲ ሁሉ፣ ጥናቱ በወረቀት ላይ ብቻ ቢሰፍርና በቂ በጀት ካልተመደበለት፣ አደጋው ሲመጣ መከላከል አይቻልም።

​🎓 የምሁራን እይታ፦

የከተማ ፕላን ባለሙያዎች እንደሚሉት፣ አዲስ አበባ "Reactive" (አደጋ ሲመጣ የምትደነግጥ) ከተማ ነች። "ጥናቱ በወረዳ ደረጃ መውረዱ መልካም ነው፤ ነገር ግን ወረዳዎች አደጋን ለመከላከል የሚያስችል ራሱን የቻለ ስልጣንና በጀት የላቸውም። ጥናቱ ይህንን መዋቅራዊ ለውጥ ካላመጣ፣ ሰነዱ ብቻውን ህንፃዎችን ከአደጋ አይታደግም" ይላሉ።

​2. ዲጂታል ማንነት፡ የቢሮክራሲው ሞት ወይንስ አዲስ መልክ?

​ሁለተኛው ጥናት "Counting Every Life, Securing Every Right" የሚል ሲሆን፣ ዓላማው የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባን (ልደት፣ ጋብቻ፣ ሞት) ሙሉ በሙሉ ዲጂታላይዝ ማድረግ ነው። በአሁኑ ወቅት በአዲስ አበባ አንድ ነዋሪ የልደት ምስክር ወረቀት ለማውጣት ቢያንስ ከ3-5 ቀናት እንግልትና በወረቀት የተሞላ ፋይል ይገጥመዋል።

​🌍 የዓለም ተሞክሮ፦ የኢስቶኒያ ተአምር

ኢስቶኒያ 99% የመንግስት አገልግሎቶችን በዲጂታል ትሰጣለች። አንድ ዜጋ በህይወቱ ወረቀት የሚፈርመው ሲጋባ እና ቤት ሲገዛ ብቻ ነው። አዲስ አበባ ይህንን ልምድ ለመቅሰም የጀመረችው ጥናት፣ ዜጎች ከወረዳ ወረዳ መረጃ ፍለጋ እንዳይመላለሱ የሚያደርግ "Interoperable" (ተሳሳቢ) ዳታቤዝ መፍጠር ይኖርበታል።

ዲጂታላይዜሽን ማለት "የወረቀት ፎርምን ወደ ኮምፒውተር መተየብ" ማለት አይደለም። አሰራሩን (Process) መቀየር ማለት ነው። ምሁራን እንደሚጠቁሙት፣ በመንግስት መዋቅር ውስጥ ያለው "የመረጃ ምስጢራዊነት አባዜ" እና የተቋማት መረጃን አለማጋራት (Data Silos) ለጥናቱ ትግበራ ትልቅ እንቅፋት ናቸው። በተጨማሪም፣ 80% የሚሆነው የከተማዋ ነዋሪ የዲጂታል እውቀት (Digital Literacy) በሌለበት ሁኔታ፣ ሲስተሙ ለጥቂቶች ብቻ እንዳይሆን ያሰጋል።

​3. የጥናት አባዜ እና የትግበራ ድርቅ (Implementation Gap)

​ኢትዮጵያ ውስጥ በየዓመቱ በመቶዎች የሚቆጠሩ ጥናቶች በከፍተኛ በጀት ይከናወናሉ። ይሁን እንጂ ብዙዎቹ ጥናቶች "የፖለቲካ ፍጆታ" ተደርገው ይወሰዳሉ።

​የዳታ ጥራት ስጋት፦ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ጥናቱን ሲያደርግ የሚጠቀመው መረጃ ከወረዳዎች የሚሰጠውን ነው። ወረዳዎች ደግሞ ሪፖርታቸውን "ለማሳመር" ሲሉ የተጋነነ ወይም የተሳሳተ መረጃ የመስጠት ዝንባሌ አላቸው። "Garbage in, Garbage out" እንደሚባለው፣ መነሻው የተሳሳተ ዳታ ከሆነ፣ የጥናቱ ውጤትም የተሳሳተ ይሆናል።

​የሰው ኃይል ዝግጁነት፦ ዘመናዊ ሲስተም ቢገነባም፣ ያንን ሲስተም የሚረከበው የመንግስት ሰራተኛ በአሮጌው የቢሮክራሲ አስተሳሰብ የተተበተበ ከሆነ፣ ለውጥ ማምጣት አይቻልም። ቴክኖሎጂው ሳይሆን "አስተሳሰቡ" (Mindset) ይቀድማል።

​4. የወደፊት ዕጣ-ፈንታ፦ ምን መደረግ አለበት?

​ይህ ስምምነት ታሪካዊ ሊባል የሚችለው የሚከተሉት ነጥቦች ሲሟሉ ብቻ ነው፡

​ግልጽነትና ተጠያቂነት፦ ጥናቱ በየደረጃው ያለውን ግስጋሴ ለህዝብ ይፋ ማድረግ አለበት። በ2018 መጨረሻ ምን ተሳካ? ምን ቀረ? የሚለው በግልጽ መታወቅ ይኖርበታል።
​የግል ዘርፉ ተሳትፎ፦ መንግስትና ዩኒቨርሲቲ ብቻቸውን ከተማዋን ሊቀይሩ አይችሉም። የቴክኖሎጂ ኩባንያዎች (Startups) በዲጂታላይዜሽን ሂደቱ ውስጥ የራሳቸውን ሚና እንዲጫወቱ መፈቀድ አለበት።

​የዜጎች ዳታ ደህንነት፦ የነዋሪዎች የግል መረጃ (Privacy) በህግ መጠበቅ አለበት። መረጃው ለክትትል ሳይሆን ለአገልግሎት መሆኑን ህዝቡ ካላመነበት፣ ለዲጂታል ምዝገባው ያለው ትብብር ዝቅተኛ ይሆናል።

ማጠቃለያ

​የአዲስ አበባ ከተማ ስራ አስኪያጅ ጽ/ቤት እና የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ስምምነት ለከተማዋ "የተስፋ ጭላንጭል" ነው። ነገር ግን ይህ ጭላንጭል ወደ ደማቅ ብርሃን የሚቀየረው በጥናቱ ውጤት ሳይሆን በጥናቱ ተፈጻሚነት ነው።

​ከተማዋ በወረቀት ላይ ሳይሆን በመሬት ላይ፣ በሪፖርት ሳይሆን በነዋሪው እርካታ መመዘን አለባት። አዲስ አበባ በ2018 "ስማርት ሲቲ" (Smart City) ለመሆን የመጀመሪያውን እርምጃ ትረምዳለች ወይንስ በቢሮክራሲው አዙሪት ውስጥ ትቀጥላለች? መልሱ የሚገኘው ከጥናቱ መጠናቀቅ በኋላ በሚወሰዱት ደፋር የፖሊሲ እርምጃዎች ላይ ነው።

የሰው ልጅ መድኃኒቱ ሰው ነው፡ የጓደኝነትና የማህበራዊ ህይወት ፋይዳ በኢትዮጵያ አውድ

​በሀገራችን ኢትዮጵያ ካሉን ድንቅ እሴቶች መካከል አንዱና ዋነኛው "ሰው ለሰው መድኃኒቱ ነው" የሚለው ብሂል ነው። ይህ አባባል በባህላችን ውስጥ ስር የሰደደ ቢሆንም፣ በዘመናዊው ሳይንስና በኒውሮ ሳይንቲስት ቤን ሬይን (Ben Rein) ጥናት ደግሞ አዲስና አስገራሚ ትርጉም አግኝቷል።

እንደ ሬይን ገለጻ፣ ጓደኝነትና ማህበራዊ ትስስር ለጤናችን ልክ እንደ ምግብ፣ እንቅልፍና ስፖርት እጅግ አስፈላጊ የሆኑ ምሰሶዎች ናቸው።

​ማህበራዊ ግንኙነት እንደ አእምሮ ስፖርት

​በኢትዮጵያ የቡና ስነስርዓት ላይ ተቀምጠን የምናወራው ጨዋታ፣ ወይም በጎረቤት የምናሳልፈው የ"እድር" እና የ"እቁብ" ጊዜያት ለደስታ ብቻ የሚደረጉ አይደሉም። እነዚህ ግንኙነቶች ለአእምሮአችን እንደ ከባድ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ (Brain Workout) ያገለግላሉ። ቤን ሬይን እንደሚለው፣ ከሰዎች ጋር በምናደርገው ንቁ ተሳትፎ አእምሮአችን "ኮግኒቲቭ ሪዘርቭ" (Cognitive Reserve) የተባለውን የመቋቋም አቅም ይገነባል።

ይህም በዕድሜ መግፋት የሚመጣውን የአእምሮ ዝገት (Dementia) የመከላከል አቅም አለው።

​ከጓደኞች ጋር ጥቂት ደቂቃዎችን ማሳለፍ በአእምሮአችን ላይ የጠቆረውን ደመና ገፎ፣ ብርሃንና ጉልበት እንደሚሰጠን ሳይንሱ ያረጋግጣል። ይህ የሚሆነው በደስታ ጊዜ የሚመነጩ እንደ ኢንዶርፊን (Endorphins) ያሉ ኬሚካሎች በሰውነታችን ውስጥ ህመምን የመቋቋም አቅምን ስለሚጨምሩና ሥር የሰደደ መቆጣትን (Chronic Inflammation) ስለሚቀንሱ ነው።

​የጤና ምሰሶ፡ ከልብ እስከ ስኳር ህመም

​ብዙዎቻችን ለጤናችን ስንል የምንመገበውን ምግብ እንመርጣለን፣ ወይም እንቅስቃሴ እናደርጋለን። ነገር ግን "የማህበራዊ ህይወት አመጋገባችን" (Social Diet) ምን ይመስላል ብለን ጠይቀን አናውቅም። ጥናቶች እንደሚያሳዩት ጠንካራ ማህበራዊ ግንኙነት ያላቸው ሰዎች፦

👉​ለልብ ድካምና ለስኳር ህመም የመጋለጥ እድላቸው አነስተኛ ነው።

👉​ለጭንቀትና ለድብርት (Depression and Anxiety) የመሸነፍ አቅማቸው ዝቅተኛ ነው።

👉​አስቸጋሪ ሁኔታዎችን የመቋቋም አቅማቸው (Resilience) የላቀ ነው።

👉​በተቃራኒው፣ ብቸኝነትና ማህበራዊ መገለል እንደ ከባድ ጭንቀት (Chronic Stress) ይቆጠራሉ።

ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ሂውስተን ውስጥ የተደረጉ ጥናቶች እንደሚያሳዩት፣ ማህበራዊ መገለል አእምሮ ከስትሮክ (Stroke) በኋላ ራሱን የመጠገን አቅሙን እንኳን ያዳክመዋል።

​እንደ ተክል ውሃ ያስፈልገናል፡ የልዩነታችን ሚስጥር

​ሁላችንም ማህበራዊ ግንኙነት ቢያስፈልገንም፣ የፍላጎታችን መጠን ግን ይለያያል። ቤን ሬይን ይህንን በዕፅዋት ምሳሌ ያስረዳዋል።

​ተግባቢ (Extrovert) የሆኑ ሰዎች፦ ልክ እንደ ብዙ ውሃ እንደሚፈልግ ተክል ናቸው። በየቀኑ ከሰዎች ጋር መገናኘትና መጫወት ህይወት ይዘራባቸዋል።

​ውስጠ-ታዋቂ (Introvert) የሆኑ ሰዎች፦ ደግሞ ልክ እንደ በረሃ ተክል (Cactus) ናቸው። አልፎ አልፎ የሚደረግ ግንኙነት ይበቃቸዋል፤ ውሃ ቢበዛባቸው ሊጠወልጉ ይችላሉ።

​ይሁን እንጂ የትኛውም ተክል ያለ ውሃ ሊኖር እንደማይችል ሁሉ፣ "ብቸኝነት ይቀለኛል" የሚሉ ሰዎች እንኳ ቢያንስ አነስተኛውን የማህበራዊ ግንኙነት መጠን ማግኘት አለባቸው። ካልሆነ ግን አእምሮአቸው ግንኙነቶችን በጥቁር መነጽር ብቻ ማየት ይጀምርና ወደ ከፋ መገለል ይገፋቸዋል።

​"የማህበራዊ አመጋገብ" ጥንቃቄ

​ልክ ሆዳችንን የሚነፋን ወይም የሚያመን ምግብ እንደምንተወው ሁሉ፣ አእምሮአችንን የሚያቆስሉ ግንኙነቶችንም ማስወገድ ይገባናል። በኢትዮጵያ ማህበረሰብ ውስጥ "ዝምድና" እና "ጉርብትና" ትልቅ ቦታ ቢኖራቸውም፣ መርዛማ (Toxic) የሆኑ፣ ቁጣንና ጥላቻን የሚዘሩ ግንኙነቶች ለጤና ጠንቅ ናቸው። ሬይን እንደሚመክረው፣ ጤናማ ግንኙነት ማለት የመረዳዳት፣ የፍቅርና የጋራ ስሜት (Camaraderie) የሚሰጠን መሆን አለበት። ፌዝ፣ ማሸማቀቅና ጉልበተኝነት (Bullying) ለጤናችን የሚበጅ "ምግብ" አይደሉም።

​ከጎጠኝነት ወደ ሰብአዊነት

​በመጨረሻም፣ መጽሐፉ በአሁኑ ጊዜ በዓለም አቀፍ ደረጃ (በተለይም በእኛ ሀገር አውድ) የሚታየውን የ"እኛ" እና "እነሱ" ክፍፍል በኒውሮ ሳይንስ እይታ ይተነትነዋል። የሰው ልጅ አእምሮ በጥንት ዘመን ራሱን ለመከላከል ሲል "የእኔ ወገን" የሚለውን የመለየት ተፈጥሮአዊ ዝንባሌ አለው። ነገር ግን አንድን ሰው "ከእኔ የተለየ ነው" ብለን ስናስብ፣ በአእምሮአችን ውስጥ ያለው የርህራሄ (Empathy) ማዕከል ስራውን ያቆማል።

​ይህንን ተፈጥሮአዊ "ሃርድዌር" መቀየር ባንችልም፣ ግንዛቤ በመያዝ ግን ልንቆጣጠረው እንችላለን። ሌላውን ሰው እንደ ባዕድ ሳይሆን እንደ ራስ ወገን ማየት መቻል ለአእምሮአችን ሰላምና ለሰውነታችን ጤና ወሳኝ ነው።

​ማጠቃለያ

​በኢትዮጵያችን "ሰው የመድኃኒት ክምችት ነው" ቢባል ማጋነን አይሆንም። በሰፈር ጨዋታ፣ በቤተክርስቲያንና በመስጂድ ስነስርዓቶች፣ በስራ ቦታና በቡና ጠረጴዛ ዙሪያ የምናሳልፋቸው ጊዜያት የህይወታችንን ዘመን የሚቀጥሉ "ፋርማሲዎች" ናቸው። ስለሆነም ለጤናችን ስንል ጥሩ ጓደኞችን እንያዝ፣ መርዛማ ግንኙነቶችን እናስወግድ፣ እና ማህበራዊ ህይወታችንን እንደ ትልቅ የጤና መተግበሪያ እንመልከተው።

የኪስ ፍቅርና የሰውነት ክብር፡ በኤፍሬም ታምሩ "መልካም ውለታ" ግጥም ውስጥ የተደበቁ ህይወታዊ ፍልስፍናዎች

​የኪነ-ጥበብ ስራዎች የሰውን ልጅ ስነ-ልቦናዊ ውቅር፣ ማህበራዊ ትስስር እና የህልውና ትግል እንደ መስታወት አንፀባርቀው ያሳዩናል። የድምፃዊ ኤፍሬም ታምሩ "መልካም ውለታ" ግጥም ደግሞ ከዜማው ባሻገር፣ በውስጡ የያዘው መልእክት እጅግ ጥልቅና መራራ የሆነውን የሰውን ልጅ ባህሪ ይተነትናል።

ይህ ግጥም በስነ-ልቦና ባለሙያዎች "Social Exchange Theory" (የማህበራዊ ልውውጥ ንድፈ-ሀሳብ)፣ በፈላስፎች "Existentialism" (ህልውናዊነት) እና በደራሲያን አይን ደግሞ እንደ "ሰውኛ ድራማ" ሊታይ ይችላል።

​1. የስነ-ልቦና እይታ፡ "ኪስህ ነው የቅርብ ወዳጅህ"

​የስነ-ልቦና ምሁራን እንደሚሉት፣ የሰው ልጅ ግንኙነት በአብዛኛው በምላሽ ላይ የተመሰረተ ነው። ግጥሙ "ከሌለህ ማን አለ ደጅህ፣ ኪስህ ነው የቅርብ ወዳጅህ" ሲል፣ ሰዎች በችግር ጊዜ የሚሰጡትን ምላሽ በግልጽ ያስቀምጣል።

​ተያያዥነትና ጥቅም (Attachment Theory): ብዙ ጊዜ ሰዎች ወደ አንድ ሰው የሚጠጉት ያ ሰው የሚሰጠው ስነ-ልቦናዊ ወይም ቁሳዊ ጥቅም እስካለ ድረስ ነው። ኪስ ሲጎድል፣ የማህበራዊ ድጋፍ ሰንሰለት (Social Support Network) ሲበጠስ እናያለን። ይህ "Reciprocal Altruism" (ምላሽ የሚጠበቅበት ደግነት) ይባላል።

​የውርደት ስነ-ልቦና: ግጥሙ "ሆድህን እንዳታስብሰው" ይላል። በስነ-ልቦና፣ እርዳታ መጠየቅ (vulnerability) ለአንዳንድ ሰዎች እንደ ውርደት ሊቆጠር ይችላል። ሰው በገንዘብ አቅሙ ሲዳከም፣ በራስ የመተማመን መንፈሱ (Self-esteem) አብሮ ይወርዳል። ኤፍሬም "አትሂድ ከሰው" ሲል፣ ካለህበት የጭንቀት ስሜት በላይ የሰው ፊት የሚሰጠው ቁስል ከባድ መሆኑን ያስገነዝባል።

​2. የፈላስፎች እይታ፡ "ሰው በሰውነቱ"

​ፈላስፎች ይህንን ግጥም በሁለት መነፅር ያዩታል። በአንድ በኩል ኒኮሎ ማኪያቬሊ "ሰዎች ሰላም በሆነ ጊዜ ያንተ ናቸው፣ ችግር ሲመጣ ግን ፊታቸውን ያዞራሉ" የሚለውን አስተሳሰቡን ሲያጸናበት፣ በሌላ በኩል ደግሞ ሶቅራጥስና ካንት የሰውን ልጅ ክብር (Dignity) ያነሳሉ።

​የማኪያቬሊ እውነታ: "መልካም ውለታ" ብትውልም እንኳ፣ የሰው ልጅ ምስጋና ቢስ የመሆን ዝንባሌ እንዳለው ይነግረናል። የሰው ልጅ ፍቅር ለሰውየው ሳይሆን ለሰውየው "ሀብት" መሆኑን ፍልስፍናው ይሞግታል።

​የኢማኑኤል ካንት "ሰውነት": ግጥሙ በመጨረሻው መስመር ላይ "ቢለይም ሚዛን ክብደቱ፣ ሰው ነው ሰው በሰውነቱ" ይላል። ይህ ትልቅ የፍልስፍና ድምዳሜ ነው። ካንት እንደሚለው የሰው ልጅ "ግብ" (End) እንጂ "መገልገያ" (Means) አይደለም። ገንዘብ ቢኖረውም ባይኖረውም፣ የሰው ልጅ ሰብአዊ ክብሩ ሊጠበቅ ይገባዋል።

​3. የደራሲያን አይን፡ መራራው ትረካ

​ደራሲያን በህይወት ድራማ ውስጥ የሰውን ባህሪ ሲስሉ፣ ብዙውን ጊዜ ጀግናው (Protagonist) ሁሉንም አጥቶ ብቻውን ሲቀር ያሳዩናል። ይህ ግጥም ልክ እንደ ዊሊያም ሼክስፒር "King Lear" ወይም እንደ ዶስቶየቭስኪ ገጸ-ባህሪያት በድህነትና በብቸኝነት መካከል ያለውን ትግል ይተርካል።

​አጭር ታሪክ፡ የክብሮም እና የጥላው ትዝታ
​ክብሮም በአካባቢው ለጋስነቱ የታወቀ ሰው ነበር። ቤቱ ሁልጊዜ በእንግዳ ይሞላል። ለሰው ብሎ ደጅ ይቆማል፣ ለሰው ብሎ ኪሱን ያደክማል። ሆኖም አንድ ቀን በንግድ ስራው ኪሳራ ገጠመው። ትናንት በቤቱ የሚበሉና የሚጠጡ ወዳጆቹ፣ ዛሬ መንገድ ላይ ሲያዩት ሰላምታ ለመንፈግ "ስልክ እያወሩ" ያልፉታል። ክብሮም ያኔ የኤፍሬምን ግጥም አስታወሰ፡ "ኪስህ ነው የቅርብ ወዳጅህ"። ይህ ታሪክ የሚያሳየው የሰውን ልጅ ጊዜያዊ ታማኝነትና የገንዘብን ሀይል ነው።

​4. አስተማሪ ትንተና፡ "አንተነትህን አትርሳ"

​ግጥሙ ተስፋ አስቆራጭ ብቻ አይደለም፤ ይልቁንም ጠንካራ የህይወት መርህን ያስተምራል።

​ጽናት (Resilience): "በሀሳብ ገላህ ቢከሳ፣ አንተነትህን አትርሳ" የሚለው መስመር እጅግ ወሳኝ ነው። ሰውነትህ በኪስህ ባዶነት አይለካም። ድህነት ጊዜያዊ ሁኔታ እንጂ ማንነት አይደለም።

​ክብርን መጠበቅ: ለሰው ምፅዋት ከመገዛት ይልቅ፣ በራስ መቆምንና በችግር ጊዜ እንኳ ቢሆን "ሰውነትን" አለመሸጥን ይሰብካል።

​የእውነታው ግንዛቤ: ህይወት ሁልጊዜ ደግ አይደለችም። መልካም ስለዋልክ ብቻ መልካም ይመለስልሃል ማለት እንዳልሆነ፣ ይልቁንም ለከፋው ቀን ራስህን በስነ-ልቦና ማዘጋጀት እንዳለብህ ያስገነዝባል።

​ማጠቃለያ

​የኤፍሬም ታምሩ "መልካም ውለታ" የሰው ልጅን ውስብስብ ባህሪ፣ የሀብትንና የደግነትን ዋጋ፣ እንዲሁም የብቸኝነትን መራራነት በሚገባ የፈተሸ ስራ ነው። ግጥሙ የሚነግረን ታላቅ እውነት ቢኖር፡ "ዓለም በኪስህ ብዛት ብትለካህም፣ አንተ ግን ራስህን በሰውነትህ ሚዛን ለካ" የሚል ነው።

​ሰው በሰውነቱ ክቡር ነው። ነገር ግን ያ ክብር በሰዎች ዘንድ እንዲታወቅ ኪስ መሞላት ያለበት መሆኑ፣ የዘመናችን ትልቁ ስነ-ልቦናዊና ማህበራዊ ቀውስ ነው።

የላብ ቅዳሴ እና የነጻነት ጥምረት፡ የቴዎድሮስ ታደሰ "ልደሰት በወዜ"
​
​ጥበብ ከዜማና ከቃላት ድርደራ ባለፈ፣ የሰውን ልጅ የኑሮ አቅጣጫ ስታመለክት ታላቅ ትሆናለች። በ1970ዎቹ መጨረሻ አካባቢ በድምጻዊ ቴዎድሮስ ታደሰ አንደበት የፈሰሰው "ልደሰት በወዜ" የተሰኘው ግጥም፣ ተራ የሙዚቃ ግጥም ሳይሆን የሰው ልጅን የሞራል ልዕልና፣ የስነ-ልቦና ጽናት እና የኢኮኖሚ ነጻነትን የሰነቀ "የህልውና ማኒፌስቶ" ነው።

ይህ ፅሁፍ ግጥሙን በፈላስፎች ጥልቀት እና በሳይኮሎጂስቶች ረቂቅ መነጽር በመቃኘት፣ በውስጡ የተሸሸጉትን የጥበብ ዕንቁዎች ይዘረዝራል።

​1. የሥራ ሥነ-መለኮት እና የባላ ማገር ምስጢር

​ግጥሙ የሚጀምረው "የጎኔ ባላ ማገር" በሚል ጥልቅ ምስል ነው። በኢትዮጵያ ባህላዊ የቤት አሰራር "ባላ ማገር" ቤቱን ደግፎ የሚይዝ፣ ጣራው እንዳይወርድ የሚከላከል ዋና ምሰሶ ነው። ደራሲው ለሰራው ስራና ላፈራው ጥሪት የሰጠው ክብር "ባላ ማገር" ማለቱ፣ ስራ ለሰው ልጅ ቁሳዊ ፍላጎት ብቻ ሳይሆን ለስነ-ልቦናዊ መረጋጋቱም ዋነኛ ምሰሶ መሆኑን ያሳያል።

​የህልውና ትርጉም፦ እንደ ካርል ማርክስ ያሉ ፈላስፎች "ሰው ራሱን በስራው ውስጥ ያገኘዋል" ይላሉ። ግጥሙም "ካፈራሽ ጉልበቴ" ሲል፣ ሰው የፈጠረው ውጤት የራሱ ማንነት መገለጫ መሆኑን ያረጋግጣል።

​የበረከት ጽንሰ-ሀሳብ፦ "አይጎልም፣ አያልቅም... እንጀራሽ ሲጋገር" የሚለው መስመር የሚገርም ምስጢር አለው። በሀቅ የተገኘ ጥቂት ነገር፣ በስርቆት ከተገኘ ተራራ የሚያክል ሀብት በላይ "የበረከት" ስሜት (Psychological Abundance) እንደሚሰጥ ይገልጻል። ይህ ስራን እንደ ተራ ተግባር ሳይሆን እንደ ቅዱስ ተግባር (Sanctity of Labor) የመመልከት ጥበብ ነው።

​2. የስቶይሲዝም (Stoicism) ፍልስፍና እና የምኞት ልክ

​"ምኞቴን ከመጠንኩት፣ እንደራስ ካደረኩት" የሚለው ስንኝ የግጥሙ የልብ ትርታ ነው። በግሪክና ሮማውያን ዘንድ ይታወቅ የነበረው የስቶይሲዝም ፍልስፍና፣ ደስታ የሚገኘው ነገሮችን በመቆጣጠር ሳይሆን ባለን ነገር ላይ በሚኖረን አመለካከት እንደሆነ ያስተምራል።

​እርካታ (Contentment)፦ ደራሲው "እንዳቅም እንደኪሴ" ሲል፣ ደስታ የሚገኘው ብዙ በማግኘት ሳይሆን ፍላጎትን ከአቅም ጋር በማጣጣም መሆኑን ያስተምራል። ይህ በዘመናዊ ሳይኮሎጂ "Subjective Well-being" ይባላል። ሰው ከሌሎች ጋር ሳይሆን ከራሱ አቅም ጋር ሲወዳደር የውስጥ ሰላም ያገኛል።

​ከስግብግብነት ነጻ መሆን፦ "አንጀቴን ማራሴ" የሚለው አገላለጽ፣ ሰው ያለውን አጣጥሞ ሲኖር የሚገኘውን ጥልቅ እርካታ ያሳያል። ስግብግብነት ለጭንቀት (Anxiety) ዋነኛ መንስኤ መሆኑንና "በቂነት" (Adequacy) ደግሞ ለህሊና እረፍት መድኃኒት መሆኑን ግጥሙ በውብ ቋንቋ ይገልጻል።

​3. "ከረመጡ ፊት"፡ የጥገኝነት ስነ-ልቦናዊ ጠባሳ

​ግጥሙ "ከሰው ፊት - ከረመጡ፣ ከማለት - ከመክበዱ" በሚል መስመር የጥገኝነትን አስከፊነት ይገልጻል። የሰው ፊት እንደ እሳት ረመጥ የሚለበልበው ለምንድነው?
​የነጻነት ዋጋ፦ ጥገኝነት የሰውን ነጻ ምርጫ (Free Will) ያሳጣዋል። የሌላ ሰው እጅ ጠባቂ መሆን፣ በሳይኮሎጂው "Learned Helplessness" (ተላምዶአዊ ረዳት አልባነት) ወደሚባል ዝቅጠት ይከታል።

​የክብር እሳት፦ ሰው ሆኖ ተፈጥሮ ሌላ ሰው ፊት እጅ መዘርጋት "ክብደት" አለው። ይህ ክብደት የሞራል ክብደት ነው። ግጥሙ "ራስን መቻል ካለ፣ ኑሮ መከታው ነው" በማለት፣ የግል ነጻነት የሚገኘው በኢኮኖሚ ራስን ከመቻል ጋር መሆኑን ያበስራል።

​4. የውድቀት እና የትንሳኤ ሳይኮሎጂ (Resilience)

​"ያገግማል ወረቱ አልቆ፣ ቀን የጨለመበት" የሚለው ክፍል፣ ህይወት በዑደት (Cycles) የተሞላች መሆኑንና ውድቀት ጊዜያዊ መሆኑን ይጠቁማል። እዚህ ጋር ደራሲው እንደ ቪክቶር ፍራንክል አይነት የአስተሳሰብ መስመር ይከተላል።

​ተስፋ አለመቁረጥ፦ "ለተራው ለፈረቃው ቢከታተል ሰቆቃው" ሲል፣ መከራ ያልፋል የሚል ጽኑ እምነትን ይዘራል። ይህም በተለይ በ "Positive Psychology" ውስጥ ለተስፋ መኖር (Hope Theory) ትልቅ ግብዓት ነው።
​የስም ህያውነት፦ "በምድር ያፈራው ሥም፣ አይገባም መቃብር" የሚለው ስንኝ፣ ሰው ከሞተ በኋላም የሚኖረው በገነባው የሞራል ስብዕና መሆኑን ያሳያል።

ይህ "Transcendence" (ከራስ አልፎ መትረፍ) ይባላል። አንድ ሰው በሀቅ ሲኖር ስሙን ከሞት በኋላ ህያው ያደርገዋል።

​5. "ቢቀጥንም አንገት ነው"፡ የጀግንነት ትርጉም

​የግጥሙ ማጠቃለያ "ቢቀጥንም አንገት ነው፣ ራስን ከቻለ" በሚል ድንቅ ምሳሌያዊ ንግግር ይዘጋል። ይህ አገላለጽ ሁለት ትልልቅ ትርጉሞችን ይይዛል፦

​አካላዊ ድህነት vs መንፈሳዊ ሀብት፦ አንገት መቅጠኑ የድህነት ወይም የችግር ምልክት ሊሆን ይችላል። ነገር ግን ራስን እስከቻለ ድረስ ያ አንገት ቀና ብሎ የመሄድ መብት አለው።

​የጀግንነት አዲስ ትርጓሜ፦ ጀግንነት ጠላትን መጣል ብቻ ሳይሆን፣ በችግር ጊዜ ቅስምን ሳይሰብር፣ ሥራን እንደ ክብር አይቶ፣ በገዛ ወዝ መኖር መቻል መሆኑን ያስተምራል።

​ማጠቃለያ፡ የቴዎድሮስ ታደሰ የጥበብ አሻራ
​"ልደሰት በወዜ" የግጥም ስብስብ ብቻ ሳይሆን፣ የአንድ ማህበረሰብ የሞራል ኮምፓስ ነው። ቴዎድሮስ ታደሰ በዚህ ስራው በኩል የሚከተሉትን ሶስት ትልልቅ መልዕክቶች አስተላልፏል፦

​ተስፋ ለቆረጡ፦ ውድቀት ጊዜያዊ መሆኑንና በትጋት ማገገም እንደሚቻል አሳይቷል።

​ለስግብግቦች፦ እውነተኛ ደስታ በሀቅና በምኞት ልክ ውስጥ እንጂ በንጥቂያ እንደማይገኝ አስገንዝቧል።

​ለለፋተኞች፦ የላብ ዋጋ በምድር ላይ ስምን ህያው እንደሚያደርግና መከታ እንደሚሆን አብስሯል።

👑 ​ኢትዮጵያዊቷ ሀብታሟ ግርማ (ሪታ) በ Miss Deaf International 2026 ልትወዳደር ነው! 🇪🇹
#ethiopia | "በህይወት መንገድ ላይ ያጋጠመኝን ፈተና ወደ ስኬት ቀይሬ ሀገሬን ልጠራ ነው!"

​በፊሊፒንስ (Cebu) በሚካሄደው Miss Deaf International 2026 ዓለም አቀፍ ውድድር ላይ ኢትዮጵያን ወክላ የምትወዳደረው ጀግናዋ ሀብታሟ ግርማ (ሪታ) ዝግጅቷን ጨርሳለች።

​የማይበገረው መንፈስ:
ሀብታሟ (ሪታ) መስማት የተሳናት በተፈጥሮ ሳይሆን በሂደት ባጋጠማት ስህተት እንደሆነ ትናገራለች። ይሁንና ይህ ፈተና ጉዞዋን አልገታውም። እንዲህ ስትል የህይወት ትርጉምን ትገልጻለች፦

​"በብዙ ትግልና ፈተና አልፌያለሁ፤ የሕይወት አቅጣጫ እኛ እንዳሰብናት አይደለችም፤ እግዚአብሔር የራሱ መንገድና ዓላማ አለው። ባለመስማቴ ይሄንን እድል 'ሀ' ብዬ ጀምሬያለሁ። ለእኔ ውበት ማለት ድምፅ የሌለው ግን የማይበገረው የአልሸነፍ ባይነት ጉዞዬ ነው!"

​ከፌብሯሪ 2 እስከ 9 (እ.ኤ.አ) በሚካሄደው በዚህ ውድድር፤ የኢትዮጵያን ሰንደቅ ዓላማ ከፍ አድርጋ እንድታውለበልብ "መልካም እድል!" ብለን እንመርቃት።

​ድል ለሀብታሟ! ድል ለኢትዮጵያ! 🙏✨

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)

​#habtamwagirma #rita #missdeafinternational2026 #ethiopia #resilience #beautyqueen #cebu #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገ

​🏛 ስቶይሲዝም ምንድን ነው?

ሕይወትዎን ሊለውጡ የሚችሉ 5 ልምዶች!

​በዚህ ፈጣንና ግራ በሚያጋባ ዓለም ውስጥ የአእምሮ ሰላምን መጠበቅ ከባድ እየሆነ መጥቷል። ከሁለት ሺህ ዓመታት በፊት በግሪክ የተጀመረው ስቶይሲዝም የተሰኘው ፍልስፍና፣ ዛሬም ድረስ ለዘመናዊው የሰው ልጅ አስተሳሰብ ፍቱን መድኃኒት ነው የሚሉ ሰዎች አሉ።

​የስቶይሲዝም ዋና ትምህርት "በቁጥጥራችን ስር ባሉ ነገሮች ላይ ማተኮር እና ቁጥጥራችን ስር የሌሉ ነገሮችን ደግሞ መቀበል" የሚል ነው።

​ሕይወትዎን ሊቀይሩ የሚችሉ 5 የስቶይክ ልምዶች እነሆ፦

​1. የቁጥጥር ወሰንን መለየት (Dichotomy of Control) ⚖️
በሕይወታችን ውስጥ የምንቆጣጠራቸው ነገሮች (የራሳችን ሃሳብ፣ ውሳኔና ተግባር) እና የማንቆጣጠራቸው ነገሮች (የአየር ሁኔታ፣ የሌሎች ሰዎች ባህሪ፣ የሀገር ኢኮኖሚ... የመሳሰሉ ነገሮች) አሉ።

የማንቆጣጠረውን ነገር ለመቀየር ከመጨነቅ ይልቅ ትኩረታችንን በራሳችን ተግባር ላይ ካደረግን ጭንቀታችን በከፍተኛ ሁኔታ ይቀንሳል።

​2. መጥፎ አጋጣሚዎችን አስቀድሞ ማሰብ (Negative Visualization) 💭
ይህ ማለት "መጥፎ ነገር ይከሰታል" ብሎ መጨነቅ ሳይሆን፣ "ያሉኝ ውድ ነገሮች ባይኖሩስ?" ብሎ ማሰብ ነው። ይህ ልምምድ ላለን ነገር ምስጋና እንዲኖረን እና ማንኛውንም አስቸጋሪ ሁኔታ በዝግጁነት እንድንጠብቅ ያደርገናል።

​3. ከስሜት ይልቅ ለምክንያታዊነት ቅድሚያ መስጠት 🧠

ስቶይሲዝም ስሜትን ማፈን ሳይሆን መረዳትን ያስተምራል። በንዴት ወይም በፍርሃት ጊዜ ወዲያውኑ ምላሽ ከመስጠት ይልቅ፣ ለአፍታ ቆም ብሎ ሁኔታውን በምክንያታዊነት መመልከት ለተሻለ ውሳኔ ይረዳል። ይህም በዘመናዊው የሥነ-ልቦና ሕክምና (CBT) ውስጥ ትልቅ ቦታ አለው።

​4. ሆን ብሎ ምቾትን መተው (Voluntary Discomfort) 👟
አልፎ አልፎ ሆን ብሎ ቀላል ሕይወትን መለማመድ (ለምሳሌ፦ ቀለል ያለ ምግብ መመገብ፣ ከቅንጦት መራቅ)። ይህ ልምምድ ነገሮች ቢበላሹ እንኳ ማንኛውንም ችግር የመቋቋም አቅማችንን (Resilience) ይገነባል።

​5. የዕለት ተዕለት የራስ ምርመራ (Self-Review) ✍️
ታዋቂው ንጉሥ ማርከስ ኦሬሊየስ በየቀኑ ሃሳቡን ይመዘግብ ነበር። እኛም በቀኑ መጨረሻ "ዛሬ ምን አጠፋሁ? ምንስ አሳካሁ? ነገ ምን ማሻሻል አለብኝ?" ብለን ራሳችንን መጠየቅ ለስብዕና እድገታችን ወሳኝ ነው።

​ማጠቃለያ ስቶይሲዝም የጭካኔ ወይም የስሜት አልባነት ፍልስፍና ሳይሆን፣ በዙሪያችን ላለው ምስቅልቅል ዓለም የምንሰጠውን ምላሽ የማስተካከያ ጥበብ ነው።

seledadotio
seledadotio

​🏛 ስቶይሲዝም ምንድን ነው?

ሕይወትዎን ሊለውጡ የሚችሉ 5 ልምዶች!

​በዚህ ፈጣንና ግራ በሚያጋባ ዓለም ውስጥ የአእምሮ ሰላምን መጠበቅ ከባድ እየሆነ መጥቷል። ከሁለት ሺህ ዓመታት በፊት በግሪክ የተጀመረው ስቶይሲዝም የተሰኘው ፍልስፍና፣ ዛሬም ድረስ ለዘመናዊው የሰው ልጅ አስተሳሰብ ፍቱን መድኃኒት ነው የሚሉ ሰዎች አሉ።

​የስቶይሲዝም ዋና ትምህርት "በቁጥጥራችን ስር ባሉ ነገሮች ላይ ማተኮር እና ቁጥጥራችን ስር የሌሉ ነገሮችን ደግሞ መቀበል" የሚል ነው።

​ሕይወትዎን ሊቀይሩ የሚችሉ 5 የስቶይክ ልምዶች እነሆ፦

​1. የቁጥጥር ወሰንን መለየት (Dichotomy of Control) ⚖️
በሕይወታችን ውስጥ የምንቆጣጠራቸው ነገሮች (የራሳችን ሃሳብ፣ ውሳኔና ተግባር) እና የማንቆጣጠራቸው ነገሮች (የአየር ሁኔታ፣ የሌሎች ሰዎች ባህሪ፣ የሀገር ኢኮኖሚ... የመሳሰሉ ነገሮች) አሉ።

የማንቆጣጠረውን ነገር ለመቀየር ከመጨነቅ ይልቅ ትኩረታችንን በራሳችን ተግባር ላይ ካደረግን ጭንቀታችን በከፍተኛ ሁኔታ ይቀንሳል።

​2. መጥፎ አጋጣሚዎችን አስቀድሞ ማሰብ (Negative Visualization) 💭
ይህ ማለት "መጥፎ ነገር ይከሰታል" ብሎ መጨነቅ ሳይሆን፣ "ያሉኝ ውድ ነገሮች ባይኖሩስ?" ብሎ ማሰብ ነው። ይህ ልምምድ ላለን ነገር ምስጋና እንዲኖረን እና ማንኛውንም አስቸጋሪ ሁኔታ በዝግጁነት እንድንጠብቅ ያደርገናል።

​3. ከስሜት ይልቅ ለምክንያታዊነት ቅድሚያ መስጠት 🧠

ስቶይሲዝም ስሜትን ማፈን ሳይሆን መረዳትን ያስተምራል። በንዴት ወይም በፍርሃት ጊዜ ወዲያውኑ ምላሽ ከመስጠት ይልቅ፣ ለአፍታ ቆም ብሎ ሁኔታውን በምክንያታዊነት መመልከት ለተሻለ ውሳኔ ይረዳል። ይህም በዘመናዊው የሥነ-ልቦና ሕክምና (CBT) ውስጥ ትልቅ ቦታ አለው።

​4. ሆን ብሎ ምቾትን መተው (Voluntary Discomfort) 👟
አልፎ አልፎ ሆን ብሎ ቀላል ሕይወትን መለማመድ (ለምሳሌ፦ ቀለል ያለ ምግብ መመገብ፣ ከቅንጦት መራቅ)። ይህ ልምምድ ነገሮች ቢበላሹ እንኳ ማንኛውንም ችግር የመቋቋም አቅማችንን (Resilience) ይገነባል።

​5. የዕለት ተዕለት የራስ ምርመራ (Self-Review) ✍️
ታዋቂው ንጉሥ ማርከስ ኦሬሊየስ በየቀኑ ሃሳቡን ይመዘግብ ነበር። እኛም በቀኑ መጨረሻ "ዛሬ ምን አጠፋሁ? ምንስ አሳካሁ? ነገ ምን ማሻሻል አለብኝ?" ብለን ራሳችንን መጠየቅ ለስብዕና እድገታችን ወሳኝ ነው።

​ማጠቃለያ ስቶይሲዝም የጭካኔ ወይም የስሜት አልባነት ፍልስፍና ሳይሆን፣ በዙሪያችን ላለው ምስቅልቅል ዓለም የምንሰጠውን ምላሽ የማስተካከያ ጥበብ ነው።

ታሪካዊ ሪከርድ በአዋሽ ኢንሹራንስ! 📈
#ethiopia | ​አዋሽ ኢንሹራንስ በኢትዮጵያ የኢንሹራንስ ኢንዱስትሪ አዲስ እና ታሪካዊ ድል አስመዘገበ

​ኩባንያችን ዛሬ ይፋ ባደረገው የስድስት ወራት አፈጻጸም ሪፖርት፤ በአንድ ወር ብቻ ከ1 ቢሊዮን ብር በላይ የአረቦን (Premium) ገቢ በመሰብሰብ አዲስ ምዕራፍ ከፍቷል።

​የስኬቱ ድምቀት፡-

✅ በአንድ ወር ብቻ: 1 ቢሊዮን ብር+ (ይህ አሃዝ ከ4 ዓመታት በፊት የኩባንያው የአንድ ሙሉ ዓመት ገቢ ነበር)

✅ በ6 ወራት: 3.27 ቢሊዮን ብር አረቦን ተሰብስቧል።
​የዳይሬክተሮች ቦርድ ሰብሳቢ አቶ ታደሰ ገመዳ እና ዋና ሥራ አስፈጻሚ አቶ ጅባት አለምነህ፤ ኩባንያው ያለበትን ጫና ተቋቁሞ ለዚህ ውጤት መብቃቱን በመግለጽ፤ ለውጤቱ ተባባሪ ለሆኑ ሰራተኞች እና ክቡራን ደንበኞች ምስጋና አቅርበዋል።

​አዋሽ ኢንሹራንስ - ምንጊዜም ከእርስዎ ጋር!

​🏆 Historic Milestone: Awash Insurance Breaks Records

​We are thrilled to announce a groundbreaking achievement in the history of our company

​Today, during our half-year performance review, Board Chairperson Mr. Tadese Gemeda revealed that Awash Insurance has collected over 1 Billion ETB in premium in a single month, setting a new benchmark in the industry.

​Key Highlights:

🚀 Monthly Record: 1 Billion+ ETB (A feat that took a full year to achieve back in 2021).

📈 Half-Year Performance: A total of 3.27 Billion ETB collected in the last six months, surpassing our targets.

​Our CEO, Mr. Jibat Alemneh, emphasized that this success stands as a testament to our resilience amidst competition and the unwavering trust of our customers.

​Thank you to our dedicated team and loyal customers for being part of this incredible journey!

​Awash Insurance - Always with you.

​#awashinsurance #recordbreaking #businessnews #ethiopia #insurance #success
​#awashinsurance #milestone #financialnews #ethiopia #growth #leadership

TECNO and CAF Elevate Dream On The Field to New Heights with "Future Star of Africa" Youth Sponsorship Initiative

TECNO, the Official Global Partner of AFCON Morocco 2025, together with the Confederation of African Football (CAF), has expanded its flagship Dream On The Field charity program with the launch of the “Future Star of Africa” youth sponsorship initiative. Moving beyond pitch renovation, the partnership now directly invests in talent development by identifying and supporting promising male and female footballers aged 12–15 across Africa, providing structured support until age 18. This evolution builds on the success of Dream On The Field, which has already delivered eight renovated pitches with seven more underway, and aligns with TECNO’s long-term goal to renew 100 pitches continent-wide—creating a sustainable ecosystem that links grassroots infrastructure with professional player pathways.
The Future Star of Africa initiative combines CAF’s technical expertise with TECNO’s commitment to empowering young Africans, ensuring fair and professional talent identification through expert scouts, national youth coaches, and sports academics. Players will be assessed not only on technical ability, but also on mindset, resilience, and leadership potential, nurturing well-rounded future stars within their home countries. By integrating infrastructure, long-term sponsorship, and youth development, the TECNO x CAF partnership demonstrates how purposeful collaboration can transform African football building opportunities, strengthening communities, and shaping the continent’s next generation of football leaders.

TECNO and CAF Elevate Dream On The Field with “Future Star of Africa” Youth Sponsorship Initiative
#ethiopia | TECNO, the Official Global Partner of AFCON Morocco 2025, in collaboration with the Confederation of African Football (CAF), has expanded its flagship Dream On The Field charity program with the launch of the “Future Star of Africa” youth sponsorship initiative. This new phase marks a strategic shift from infrastructure development alone to direct, long-term investment in Africa’s emerging football talent.

Moving beyond pitch renovation, the initiative focuses on identifying and supporting promising male and female footballers aged 12 to 15 across the continent, providing structured development and sponsorship until they reach the age of 18. The program is designed to create clear, professional pathways for young players while allowing them to grow and thrive within their home countries.

The launch builds on the strong foundation of the Dream On The Field program, which has already delivered eight renovated football pitches, with seven additional projects currently underway. These efforts align with TECNO’s long-term vision to renovate 100 football pitches across Africa, establishing a sustainable ecosystem that connects grassroots infrastructure with elite player development.

The Future Star of Africa initiative combines CAF’s technical expertise with TECNO’s commitment to empowering young Africans. Talent identification will be conducted through a fair and professional process led by expert scouts, national youth coaches, and sports academics. Players will be evaluated not only on technical skill, but also on mindset, resilience, discipline, and leadership potential, ensuring the development of well-rounded athletes and future role models.

By integrating community infrastructure, long-term youth sponsorship, and professional development frameworks, the TECNO x CAF partnership demonstrates how purposeful collaboration can transform African football—expanding opportunities, strengthening communities, and shaping the continent’s next generation of football leaders.

የማይታየው ወጥመድ፡ መርዛማ ብሩህ ተስፋ የአእምሮ ጤንነታችንን እንዴት እያበላሸ ነው

​መርዛማ ብሩህ ተስፋ (Toxic Positivity) ለጭንቀት መፍትሄ ሳይሆን፣ በመድኃኒትነት የተመሰለ መርዝ ነው። ይህ አመለካከት ደግሞ የማኅበራዊ ሚዲያ (social media) አዝማሚያ ሆኖ የአእምሮ ጤንነትዎን በማይጠብቁት መንገድ እየጎዳ ሊሆን ይችላል።

​አንዲት ጓደኛዎ በኢኮኖሚ ቀውስ መካከል ሥራዋን ማጣቷን ስትነግርዎ፣ እንባ እየተናነቃት መጽናናትን ተስፋ አድርጋ ትመለከትዎታለች። እርስዎም በቅንነት "ምንድነው? ሁሉም ነገር የሚሆነው በምክንያት ነው! ከዚህ ምን እንደምትማሪ አስቢ። ብሩህ ተስፋ ይኑርሽ!" ብለው ይመልሱላታል። እሷም ራሷን ነቀነቀች፣ ፈገግታ አስመስላ ርዕሱን ቀየረች።

​ግን ከውስጥዋ ከምንጊዜውም በላይ ብቸኝነት ይሰማታል። በዕለት ተዕለት ውይይታችን የተለመደ የሆነው ይህ ሁኔታ፣ የመርዛማ ብሩህ ተስፋ መነሳትን ያሳያል፡- ሕመም የሚሰማው ቢሆንም እንኳን ሁሉንም ነገር "ጥሩ" ገጽታ የማየት ባህላዊ ግፊት ማለት ነው። በማኅበራዊ ሚዲያ እና በአበረታች መፈክሮች በሞላበት ዓለም፣ ይህ አመለካከት ምንም ጉዳት የሌለው፣ እንዲያውም ጀግንነት የሚመስል ይመስላል። ነገር ግን ባለሙያዎች ይህ ለአእምሮ ጤንነታችን ካሉት ትልልቅ ጸጥ ያሉ ስጋቶች አንዱ ሊሆን እንደሚችል ያስጠነቅቃሉ።

​በፍጹም ትክክል እና ስኬታማ እንድንሆን በሚያስገድደን ዓለም ውስጥ፣ ይህ የተገደደ ብሩህ ተስፋ ከባድ አደጋዎች አሉት። የሥነ ልቦና ባለሙያዎች እና የቅርብ ጊዜ ጥናቶችም ይህንን ይደግፋሉ። የጨለመውን ስሜት ችላ ማለት ደግሞ ጠንካራ ሳይሆን ይበልጥ ተጋላጭ የሚያደርገን ለምን እንደሆነ እናያለን።

​መርዛማ ብሩህ ተስፋ የቅርብ ጊዜ ፈጠራ አይደለም
​ይህ ጽንሰ-ሐሳብ በ1990ዎቹ በማርቲን ሴሊግማን ከተጀመረው የአዎንታዊ ሳይኮሎጂ (positive psychology) ሳይንሳዊ መስክ የተዛባ አካል ሆኖ ብቅ አለ። ሴሊግማን ተስፋ መቁረጥ የሚመጣው ከልምድ እንደሆነ እና አሉታዊ ሐሳቦችን ወደ እውነታዊና ገንቢ ሐሳቦች በመለወጥ ሊገታ እንደሚችል ተከራክሯል።

በፈረንጆቹ 1995 በፃፈወወ "The Optimistic Child" በተባለው መጽሐፉ፣ ደስታ በሳይንሳዊ መንገድ ሊጠና እንደሚችል አጽንኦት ሰጥቷል። እንዲሁም አሉታዊ ስሜቶች ከአካል እና ከአእምሮ የሚመጡ ወሳኝ ምልክቶች መሆናቸውን አምኗል። ነገር ግን በዲጂታል ዘመን፣ ይህ ሐሳብ ተበላሽቷል።

​ዛሬ መርዛማ ብሩህ ተስፋ የሚተረጎመው እንደ ሐዘን፣ ቁጣ ወይም ጭንቀት ያሉ "አሉታዊ" ስሜቶችን የሚያፍን ወይም ዋጋ የሚያሳጣ በሐሰተኛ ብሩህ አመለካከት ማስገደድ ነው። "ጥሩውን ገጽታ ተመልከት!" ወይም "ንዝረትህን ከፍ አድርግ" የሚሉ መፈክሮች ኢንስታግራምን እና ቲክቶክን ይሞላሉ፣ ይህም መከራ እንደ ግላዊ ድክመት የሚታይበት ባህል እየፈጠሩ ነው። የብሪታንያ ቴራፒስት የሆኑት ሳሊ ቤከር ፣ "The Getting of Resilience from the Inside Out" (2019) የተባለው መጽሐፍ ደራሲ እንደሚሉት፣ ይህ ተቋቋሚነት (resilience) ሳይሆን መካድ (denial) ነው፡- "አሉታዊ ስሜትን መደበቅ አድካሚ ነው እና እውነተኛ ጥንካሬን አይገነባም፤ ይልቁንም አካልንና አእምሮን ያደክማል።"

​የዚህ ወጥመድ አደጋዎች ብዙ ገፅታ ያላቸውና በሳይንሳዊ ማስረጃ የተደገፉ ናቸው። ዋናው አደጋ ሥር የሰደደ ስሜትን መገደብ ነው፣ ይህም አሳዛኝ ልምዶችን በተፈጥሯዊ መንገድ እንዳናስኬድ ይከላከላል።

ለምሳሌ ሐዘንን ስንክድ፣ አናስወግደውም፤ እንቀብረዋለን። ይህ ደግሞ የተገቱ ስሜቶች በከፍተኛ ኃይል ተመልሰው የሚመጡበትን "የስሜት መመለስ" (emotional rebound) ይፈጥራል፤ ብዙውን ጊዜም በአካላዊ ምልክቶች ይገለጻል።

​ጥናቶች እንደሚያሳዩት ለረጅም ጊዜ ስሜትን መገደብ የጭንቀት ሆርሞን የሆነውን ኮርቲሶልን ይጨምራል፣ ይህም ሥር የሰደደ ጭንቀት፣ ድብርት ወይም የተቆጣ አንጀት በሽታ ያሉ ሁኔታዎች ሊያመጣብን ይችላል።

በጭንቀት መታወክ ላይ ስፔሻሊስት የሆኑት የሥነ ልቦና ባለሙያ አንቶኒዮ ሮዴላር ሲያብራሩ:– “ያልተስተካከሉ ስሜቶች ስለ አካባቢያችን ቁልፍ መረጃ ይሰጣሉ። እነርሱን ችላ ማለት የሕይወትን የዋህነት እይታ ይፈጥራል፣ ይህም ለወደፊት ችግሮች ተጋላጭነትን ይጨምራል።”
​በአእምሮ ጤንነት ረገድ፣ ይህ እውነተኛ ተቋቋሚነትን ያጠፋል፡- ከውድቀቶች ካልተማርን፣ የተማርን አቅመ-ቢስነት እናዳብራለን፤ ይህ ጽንሰ-ሐሳብ ራሱ ሴሊግማን እውነተኛ ብሩህ ተስፋ ተቃራኒ እንደሆነ የገለጸው ነው።

​ሕመምን እንደ የጋራ ባህሪ መደበቅ

​ሌላው አደጋ ደግሞ ማኅበራዊ መገለል ነው። መርዛማ ብሩህ ተስፋ ሕመምን ያቃልላል፣ ሰዎችም በፍጥነት "አለመሻላቸው" የጥፋተኝነት ስሜት እንዲሰማቸው ያደርጋል። በ International Journal of Wellbeing (2020) ላይ በሲንክሌር፣ ሃርት እና ሎማስ የታተመ ጥናት እንዳመለከተው፣ መርዛማ አዎንታዊ አድልዎ የሚቀበሉ የቤት ውስጥ ብጥብጥ ሰለባዎች የደረሰባቸውን በደል ክብደት ዝቅ አድርገው በመገመት፣ በሐሰተኛ ብሩህ ተስፋ ምክንያት ለአደጋ የመጋለጥ ጊዜያቸውን ያራዝማሉ።

​"ከዚህም የከፋ ሊሆን ይችል ነበር" ብለው ራሳቸውን ይነግሩታል ወይም ከሌሎች ይሰማሉ፣ ይህም እውነተኛ ጉዳትን ይቀንሳል። ይህ ግለሰባዊ መከራን ከማባባስ በተጨማሪ ግንኙነቶችን ያበላሻል፡- አንድ ሰው "ይቅርታ፣ የበለጠ ንገረኝ" ከማለት ይልቅ በ"ሁሉም ነገር ጥሩ ይሆናል" በማለት ሌላውን ሰው ዋጋ ሲያሳጣው፣ ግንኙነት ይቋረጣል።

የሥነ ልቦና ባለሙያዋ ​ቴሬዛ ጉቲሬዝ እንዲህ ትላለች፡- "መርዛማ ብሩህ ተስፋ ከድብርት የበለጠ ከባድ የሥነ አእምሮ መዘዞች አሉት፣ ምክንያቱም የስሜት ዓለምን ያዛባል ። ወደ እውነታዊ ያልሆነ ሕይወት ይወስደናል።"

​የኮቪድ-19 ወረርሽኝ እነዚህን አደጋዎች በዓለም አቀፍ ደረጃ አባብሷል። ዓለም ከብዙ ኪሳራዎች ጋር ስትታገል፣ ማኅበራዊ ሚዲያዎች "ይህንን ጊዜ ራስህን ለመቀየር ተጠቀምበት" ወይም "በሕይወት በመኖርህ አመስግን" በሚሉ መልዕክቶች ተጥለቅልቀው ነበር። በቅንነት የታሰቡ ናቸው።ግን የጋራ ሐዘንን ባለማወቅ ረገድ ግን መርዛማ ነበሩ።

​በካሌቭ ሌታሩ በ2019 የተደረገ ትንታኔ እንደሚያሳየው፣ እንደ ኢንስታግራም ባሉ መድረኮች ላይ "ፍጹም" በሆኑ ምስሎች መሞላት አጠቃላይ ደስታን ይቀንሳል፣ ምክንያቱም እውነታዊ ያልሆነ ንጽጽርን ስለሚያበረታታ እና ተጋላጭነቶችን ስለሚደብቅ ነው። በሥራ ቦታ፣ ይህ ክስተት በተመሳሳይ ጎጂ ነው።

በብሔራዊ ትምህርት ማኅበር በየ2021 ሪፖርት መሠረት፣ በሩቅ በሚሠሩ ቡድኖች ውስጥ "የደስታ ስሜትን የመጠበቅ" ግፊት ወደ ድካም ይመራል።

ሠራተኞች "አሉታዊ" ተብለው እንዳይታዩ በመፍራት ጭንቀትን ይደብቃሉ፣ ይህም በሥራ መቅረትንና የአእምሮ ድካምን ይጨምራል። ክሊኒካል ሳይኮሎጂስት የሆኑት ጄሚ ሎንግ ሲያስጠነቅቁ:– "አዎንታዊነት እውነተኛ ሰብዓዊ ልምዶችን ሲደብቅ መርዛማ ይሆናል፣ ይህም የተገቱ ስሜቶችን ይፈጥራል፤ እነሱም በመጨረሻ ይፈነዳሉ።"

​አንዳንድ ጊዜ ነገሮች መጥፎ ይሆናሉ፣ እና ይህ ችግር የለውም።
​የዕለት ተዕለት ምሳሌዎች ብዙ ናቸው። በሥራ እና በቤተሰብ መካከል በመታገል የደከመች እናት አስቡ፡- ብስጭቷን ከማረጋገጥ ይልቅ፣ "በየቅጽበት ተደሰቺበት፣ በፍጥነት ያድጋሉ" ትባላለች።

🎙️ ዛሬ ፖድካስት | Zare Podcast

👋 እንኳን ወደ ዛሬ ፖድካስት በደህና መጡ!
ይህ ዝግጅት በማህበራዊ ሳይንስ ዘርፍ ባለሙያ በሆኑ፣
በብዙ ፕሮጀክቶች ላይ ተሳትፈው ልምድ ባካበቱ ባለሙያዎች የሚመራ መድረክ ነው።

🧠 በዘመናችን የሚታዩ ማህበራዊ ቀውሶችን እና ስጋቶችን እንወያያለን።
“ዝም መባላቸው ለምን?” ብለን በግልጽ እና በተዘረዘረ ውይይት እናቀርባለን።

👥 ለቤተሰብ መጠንካራት፣ ለማህበረሰብ መደጋገፍ፣ ለትውልድ አቋም መገንባት እንተጋለን!
ምክንያቱም — ዛሬ የኛ ነው!
🔥 ዛሬ ይገደናል!

🌍 Zare Podcast (English Summary)

Zare Podcast is a platform led by social science experts and experienced development practitioners committed to exploring Ethiopia’s social realities through everyday stories and community experiences.

Its mission is to strengthen families, communities, and the next generation by promoting resilience, balance, and self-reliance in a rapidly changing world.

Each episode highlights meaningful — and sometimes seasonal — social issues that shape values and influence the well-being of families and communities, encouraging dialogue, reflection, and collective solutions.

✨ At the core, the podcast aims to help build a strong, adaptable, and visionary society grounded in solidarity and resilience.

🎧 Zare Podcast – “Addressing Today’s Social Issues, Building a Resilient Society.”
⏳ Zare means Today — and today is the day we act!

Rare earths & environmental cost
By Assadullah Channa

Pakistan is entering a critical phase in its resource development strategy.

Beneath its mountainous terrain lies a vast reserve of rare earth elements (REEs), estimated to be worth between $6 to $8 trillion. These minerals are essential to the global supply chain for technologies such as smartphones, electric vehicles, renewable energy systems and advanced defense equipment. Their discovery has generated significant interest from both domestic policymakers and international investors. Yet, as the country races to unlock this potential, it risks plunging headlong into an environmental catastrophe of staggering proportions. This rapid push toward extraction has raised important questions about the adequacy of environmental safeguards and whether current governance systems can manage the long-term impacts of large-scale resource development. Without careful planning and oversight, the benefits of rare earth mining could be overshadowed by lasting ecological and social costs.

Recent geochemical mapping, conducted jointly by the Geological Survey of Pakistan and the China Geological Survey, has revealed extensive concentrations of REEs across nearly 360,000 square kilometers of Pakistani territory. These deposits, primarily found in carbonatite-related formations, represent not just economic opportunity but ecological peril. For every ton of rare earths extracted, the process generates 2,000 tons of toxic waste, including one ton of radioactive residue. This toxic arithmetic is not a footnote; it is the central equation of extraction—one that threatens to poison Pakistan’s soil, water and air for generations. Much of the exploratory work has been described as unscientific, random and insufficient. This knowledge gap means that decisions about extraction are being made without a full understanding of the environmental consequences. Eight strategic sites in Khyber Pakhtunkhwa, stretching from Mansehra to the Pakistan-Afghanistan border, have been earmarked for exploration. Drilling operations at Mashkichah in District Chagai are already underway, but the environmental implications raise serious concerns about transparency and accountability.

Pakistan’s ecological foundation seems fragile. The country faces one of the world’s most severe water crises, with over 60 percent of Balochistan’s population lacking access to safe drinking water. Groundwater depletion is accelerating and arsenic contamination in aquifers has reached dangerous levels. Rare earth processing, which requires massive volumes of water—up to 500,000 gallons per ton of lithium extracted—will place enormous strain on these already stressed resources. The competition for water between mining operations and local communities will be fierce and, in many cases, devastating. Contaminated aquifers can remain unusable for decades, wiping out agricultural potential in rural areas. The town of Talaap in Balochistan offers a grim preview of what lies ahead. For years, it has supplied water to the Saindak copper-gold project, yet its own residents have seen little benefit. The expansion of rare earth extraction threatens to replicate this pattern across multiple provinces, draining resources while delivering profits elsewhere.

The health consequences of rare earth exposure are equally alarming. REEs are known to cause cancer, cardiovascular damage, respiratory failure and neurological disorders. These elements disrupt fundamental biological processes, affecting multiple organ systems and compromising immune, reproductive and nervous functions. The burden of this environmental violence falls disproportionately on the most vulnerable and those with limited access to healthcare. Compounding these risks is Pakistan’s seismic vulnerability. The 2005 Kashmir earthquake was a stark reminder of the region’s tectonic instability. Balochistan continues to experience regular seismic activity, posing a direct threat to mining infrastructure. Rare earth extraction requires massive tailings dams to store radioactive waste and toxic chemicals. These structures, even under ideal conditions, are prone to failure.

Pakistan’s mineral wealth is undeniable. It holds the world’s fifth-largest copper-gold reserves, the second-largest coal and salt reserves and 92 discovered minerals in total. Yet the sector contributes less than 2 percent to the national GDP. This extraction-without-development model ensures that Pakistan captures minimal value from its resources while bearing the full brunt of environmental and social costs. The Saindak mine generated $2 billion between 2002 and 2017, yet Balochistan remains the poorest province. Proposed contracts for rare earth projects allocate just 10 percent equity to local communities, while foreign partners claim up to 70 percent. This is neo-colonial resource extraction, refined and repackaged for the 21st century. External geopolitical pressure further affects Pakistan’s mineral policy. In April 2025, U.S. State Department official Eric Meyer visited Islamabad just before the rushed passage of the Balochistan Mines Act. The legislation, which centralized control over provincial minerals, was suspended after widespread protests.

The risks Pakistan faces from rare earth mining are not abstract; they are immediate, measurable and potentially irreversible. If extraction proceeds without proper safeguards, the country could face widespread contamination of its water sources, accumulation of radioactive waste and loss of arable land. These impacts won’t disappear when the mining ends; they will linger for decades, affecting public health, agriculture and access to clean water. Pakistan must make a critical decision: whether to pursue mineral wealth at any cost or to develop policies that balance economic opportunity with environmental protection and community welfare. The country’s long-term stability depends on whether it can move beyond short-term profits and invest in sustainable practices and scientific oversight. This isn’t just about reputation; it’s about resilience.

— The writer is an educator, based in Sindh.

(channaassadullah320gmail.com)

ያንጎ ኢትዮጵያ እና ጆኒ ራጋ ተፈራረሙ !!!
ያንጎ ኢትዮጵያ እና ጆኒ ራጋ "ውሃ እና እሳት" በተሰኘው አዲስ አልበም ሙዚቃን፣ ባህልን እና ማህበረሰብን ለማክበር አንድ ሆኑ !!!
…
አዲስ አበባ፣ ኢትዮጵያ፣ መስከረም 21, 2018 - ያንጎ ኢትዮጵያ ከ20 ዓመታት በኋላ በታላቅ ዝግጅት ተመልሶ ከመጣው አንጋፋው የኢትዮጵያ ድምፃዊ ጆኒ ራጋ ጋር "ውሃ እና እሳት" በተሰኘው አዲስ አልበሙ ላይ አብሮ መስራቱን በኩራት ያስታውቃል። ይህ አጋርነት በኢትዮጵያ ውስጥ ተወዳጅ ከሆኑ ድምፃውያን መካከል የአንዱን መመለስ ከማክበሩም በተጨማሪ፣ ያንጎ የአገር ውስጥ ተሰጥኦዎችን እና የባህል መገለጫዎችን ለመደገፍ ያለውን ቀጣይነት ያለው ቁርጠኝነት ያሳያል።

በያንጎ የኢትዮጵያ ተወካይ የሆኑት ዶ/ር ይቅናአለም አበበ ፕሮግራም ላይ ሲናገሩ፥ "የጆኒ ራጋ ሙዚቃ ሁሌም የኢትዮጵያን መንፈስ እና ነፍስ የሚወክል ነው። ለረጅም ጊዜ ሲጠበቅ በነበረው የድምፃዊው መመለስ ላይ ከእርሱ ጋር በመተባበራችን ትልቅ ክስተትን ከማክበር ባለፈ፣ ያንጎ የአገር ውስጥ ተሰጥኦዎች ማህበረሰብን በማነሳሳት፣ በማስተማር እና በማዋሀድ ባለው ኃይል ላይ ያለውን እምነት ዳግም እያረጋገጥን ነው። ይህ ትብብር ከመዝናኛ በላይ የሆነው ከኢትዮጵያ ጋር ያለንን ጥልቅ ግንኙነት እና ያንጎን የዕለት ተዕለት ሕይወታቸው አካል ላደረጉት አሽከርካሪዎቻችን፣ ደንበኞቻችን እና አድናቂዎቻችን ያለንን ክብር የሚያሳይ ነው" ብለዋል።

ጆኒ ራጋ በበኩሉ፥ "ከያንጎ ጋር ያለው ይህ ትብብር ስለ ዳግም መመለሴ አልበም ብቻ አይደለም፤ ፅናትን፣ ማህበረሰብን እና የኢትዮጵያን ሙዚቃ ጉዞን ስለማክበር ጭምር ነው። ላለፉት 20 ዓመታት፣ የኮንሰርት ጉብኝቶቺ እና የቀጥታ ስርጭት ትርኢቶች ወቅት ከጎኔ ለነበሩኝ ታማኝ አድናቂዎቼ ምስጋና ይገባቸዋል፤ በተለይም ለአርቲስቶች መብት እና በኢትዮጵያ የሮያሊቲ ክፍያ እንዲጀመር በምታገልበት ወቅት ከጎኔ ነበሩ። በ'ውሃ እና እሳት' አልበሜ፣ የተረጋጋ መንፈስን እና አስደሳች በዓላትን የሚተርኩ ታሪኮችን በማጋራት ለሙዚቃ ቤተሰቤ ውለታውን መመለስ እፈልጋለሁ። ከያንጎ ጋር መስራታችን ይህንን ራዕይ በየመንገዱ፣ በጉዟቸው እና በዕለት ተዕለት ሕይወታቸው ውስጥ ላሉ ሰዎች ይበልጥ ለማቅረብ ያስችለናል። በጋራ፣ አልበም ብቻ እያወጣን አይደለም፤ የሁላችንም የሆነ የባህል ክስተት እየፈጠርን ነው" ብሏል።

በዚህ አጋርነት ያንጎ የሙዚቃ አፍቃሪዎችን፣ አሽከርካሪዎችን እና ሰፊውን ማህበረሰብ የጆኒ ራጋን መመለስ በደስታ እንዲቀበሉ እና በ"ውሃ እና እሳት" አልበም እንዲዝናኑ ይጋብዛል። አድናቂዎች ከአልበሙ መውጣት ጋር ተያይዞ የሚኖሩ አዳዲስ መረጃዎችን፣ ልዩ ይዘቶችን እና ልዩ ዝግጅቶችን ለማግኘት የጆኒ ራጋን የማህበራዊ ትስስር ገጾች እንዲከታተሉ ጥሪ ቀርቧል።

ይህ ትብብር በያንጎ እና በጆኒ ራጋ መካከል ለረጅም ጊዜ በቆየው ግንኙነት ላይ የተገነባ ነው። ከዚህ ቀደም አርቲስቱ አሽከርካሪዎችን ስለ መተግበሪያው አጠቃቀም በሚያስተምር ተወዳጅ ማስታወቂያ (ጂንግል) ላይ ከያንጎ ጋር ሰርቷል፤ ይህም ልዩ የሆነውን የሙዚቃ ስልቱን ከተግባራዊ መመሪያ ጋር አጣምሮ አቅርቧል። ያ ሽርክና ሙዚቃ ማህበረሰቦችን በማገናኘት እና የአሽከርካሪዎችን ተሳትፎ በማሳደግ ረገድ ምን ያህል ከፍተኛ ሚና መጫወት እንደሚችል አሳይቷል። ይህ ደግሞ ያንጎ ፈጠራን ከባህል ጋር በማዋሀድ አገልግሎቶቹ ከአካባቢው ማህበረሰቦች ጋር ጥልቅ ግንኙነት እንዲፈጥሩ እና ለኢትዮጵያ የፈጠራ ኢኮኖሚ አዎንታዊ አስተዋፅኦ እንዲያደርጉ ያለውን ሰፊ ራዕይ ዳግም ያረጋግጣል።

ስለ ያንጎ ቡድን

ያንጎ ግሩፕ ዋና መሥሪያ ቤቱን በዱባይ ያደረገ ዓለም አቀፍ የቴክኖሎጂ ኩባንያ ሲሆን በዓለም አቀፍ ደረጃ የተገኙ ቴክኖሎጂዎችን ለአካባቢው ማኅበረሰቦች ተስማሚ በሆነ መልኩ የዕለት ተዕለት አገልግሎቶች የሚያቀርብ ኩባንያ ነው። ለፈጠራ ባለው ቁርጠኝነት፣ በአለም ዙሪያ ያሉ መሪ ቴክኖሎጂዎችን ወደ ተለያዩ ክልሎች እንከን የለሽ እና የተቀናጁ ዕለታዊ አገልግሎቶች ያቀርባል፡፡ተልእኳችን በአለም ላይ ያሉ ፈጠራዎች እና በአካባቢ ማህበረሰቦች መካከል ያለውን ልዩነት ማቃለል፣ ግንኙነቶችን ማጎልበት እና የዕለት ተዕለት የኑሮ ልምዶችን ማጎልበት ነው። የያንጎ ባለብዙ-ተግባር መተግበሪያ በአፍሪካ፣ በላቲን አሜሪካ፣ በአውሮፓ እና በመካከለኛው ምስራቅ ባሉ 25+ አገሮች ውስጥ በርካታ የዲጂታል ከተማ አገልግሎቶችን ይሰጣል። የያንጎ ብዙ ባለ ብዙ ቋንቋ መተግበሪያ በአንድሮይድ እና አይ.ኦ.ኤስ iOS ላይ በነጻ ይገኛል።

###
For Immediate Release

Yango Ethiopia and Johnny Raga Unite to Celebrate Music, Culture, and Community with New Album Water and Fire

Addis Ababa, Ethiopia, 2 October, 2025 - Yango Ethiopia is proud to announce its collaboration with legendary Ethiopian singer Johnny Raga on his new album Water and Fire, marking his major comeback after 20 years. This partnership not only celebrates the return of one of Ethiopia’s most iconic voices but also underscores Yango’s ongoing commitment to supporting local talent and cultural expression.

Speaking on the collaboration, Dr. Yekenalem Abebe, Representative of Yango in Ethiopia said: “Johnny Raga’s music has always carried the spirit and soul of Ethiopia. By partnering with him on this long-awaited comeback, we are not only celebrating a cultural milestone but also reaffirming Yango’s belief in the power of local talent to inspire, educate, and unite communities. This collaboration is more than entertainment—it is a reflection of our deep connection to Ethiopia and our drivers, customers, and fans who make Yango part of their daily lives.”

Johnny Raga said: "This collaboration with Yango is more than just about my comeback album; it’s about celebrating resilience, community, and the journey of Ethiopian music. Over the past 20 years, I’ve been blessed with loyal fans who stood by me through tours and live performances, even as I fought for artists’ rights and the introduction of royalties in Ethiopia. With Water and Fire, I want to give back to my music family by sharing stories of calm reflection and fiery celebration. Partnering with Yango allows us to bring this vision closer to the people on the streets, in their rides, and in their daily lives. Together, we’re not just releasing an album; we’re creating a cultural moment that belongs to all of us."

Through this partnership, Yango invites music lovers, drivers, and the wider community to embrace Johnny Raga’s return and enjoy the album Water and Fire. Fans are encouraged to follow Johnny Raga’s channels for updates, exclusive content, and special features surrounding the release.

The collaboration builds on a long-standing relationship between Yango and Johnny Raga. Previously, the artist worked with Yango to produce a popular jingle that educated drivers on platform use, blending his unique sound with practical guidance. That partnership proved the powerful role music can play in connecting communities and advancing driver engagement. This also reaffirms Yango’s broader vision of blending innovation with culture, ensuring its services resonate deeply with local communities while contributing positively to Ethiopia’s creative economy.

About Yango

Yango Group is a global tech company headquartered in Dubai, transforming globally sourced technologies into everyday services that are tailored to local communities.Yango Ethiopia is operated by franchises G2G IT Solutions S.C and Elegance Import and Export PLC. With an unwavering commitment to innovation, we reshape and enhance leading cutting-edge technologies from around the world into seamlessly integrated daily services for diverse regions. Our mission is to bridge the gap between leading world innovations and local communities, fostering connections and enhancing everyday living experiences. Yango’s multi-functional app offers several digital city services across 25+ countries in Africa, Latin America, Europe, and the Middle East. Yango's multilingual app is available for free on Android and iOS.

የአትሌት መሰረት ደፋር የህይወት ታሪክና ለትውልድ
የሚሰጡት ትምህርቶች

የማይረሳ ስሟና ስራዋ ከወርቅ ፊደል ጋር የሚፃፍ
ድንቅ
አትሌት!!

"የፅናት መለያ"
አትሌት መሰረት ደፋር በኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን በዓለም አትሌቲክስ ታሪክ ውስጥ ከማይረሱ ስሟና ስራዋ ከወርቅ ፊደል ጋር የሚፃፍ ድንቅ አትሌት ናት። "ደፋር" የሚለውን ስሟን በሚገባ ያፀደቀችው ይህቺ ታላቅ አትሌት የብዙዎችን ልብ በአስደናቂ ብቃቷ፣ በቁርጠኝነቷና በሀገሯ ፍቅር አሸንፋለች።

መሰረት ደፋር በሩጫ ሜዳ ላይ የምትዋደቀው ለራሷ ስኬት ብቻ አልነበረም። ለኢትዮጵያ ስምና ክብር ትልቅ ዋጋ ትሰጥ ነበር። ወርቅ ሜዳሊያ ስታገኝም ሆነ ስትሸነፍ፣ ሁሌም ለአገሯ የነበራት ፍቅር የነበራት ፍቅር ቅንነት ያሳያል።

መሰረት ደፋር በውድድር ሜዳ ላይ ድል ስትቀዳጅ ለኢትዮጵያ ሰንደቅ ዓላማ ያላትን ክብርና ፍቅር ማሳየቷ፣ ስኬት የግለሰብ ብቻ ሳይሆን የሕዝብ ሁሉ ድል መሆኑን ያሳያል። ሜዳሊያ ስታገኝ የምታሳየው ስሜትና ለሀገሯ ባንዲራ ስታለቅስ የነበረው አጋጣሚ ለሁላችንም የጋራ ስኬትና የአገር ፍቅር ትልቅ ምሳሌ ነው። ይህ የሚያሳየው፣ ግለሰቦች የራሳቸውን ህልም እያሳኩ ሲሆን እንኳን የህዝባቸውንና የአገራቸውን ህልም ማሰብ እንዳለባቸው ነው። የሯጭነት ሕይወቷ የአንድ ሰው ስኬት ብቻ ሳይሆን፣ ትውልድ ሁሉ ሊማርበት የሚገባ ወርቃማ ተሞክሮ ነው።

፨ የፅናት መለያ

ይህ ስያሜ የመሰረትን ረጅም እና ስኬታማ የስፖርት ህይወት የሚያንጸባርቅ ነው። በብዙ ውጣ ውረዶች ውስጥ አልፋ፣ በሴቶች የዓለም ሪከርዶች ላይ የበላይነቷን ማስመስከር መቻሏ የፅናቷን ብርታት ያሳያል። "የፅናት መለያ" የሚለው ስም ደግሞ ከድል ይልቅ ለድል የሚያበቃውን የአትሌቷን ጠንካራ የስነ-ልቦና ጥንካሬ የሚያመለክት ነው።

፨ የወርቅ ዘመን አንበሳ

🦁 መሰረት ደፋር በኢትዮጵያ አትሌቲክስ የወርቅ ዘመን ከታዩ ታላላቅ ጀግኖች አንዷ ነች። ይህ ስያሜ እሷ በዓለም መድረክ የነበራት የበላይነት እና የሀገሯን ስም ከፍ የማድረጓን ተግባር ከጀግንነት ጋር ያያይዘዋል። አንበሳ የጥንካሬ፣ የድፍረትና የክብር ምልክት እንደመሆኑ መጠን፣ መሰረት በውድድር ሜዳ ላይ የነበራትን ቁርጠኝነት እና መሪነት በትክክል ይገልጻል። 🦁

፨ የተስፋ ምሽግ

አትሌት መሰረት ደፋር ስትሮጥ ስትመለከቱ ተስፋ የማይቆርጥ መንፈስን ያንጸባርቃል። በውድድሮች ላይ የፍጻሜውን መስመር በመድረስ የተስፋና የድል ምልክት ሆና በሀገርም ሆነ በዓለም አቀፍ ደረጃ አገልግላለች። ይህ ስያሜ ለወጣቱ ትውልድ በየትኛውም ፈተና ውስጥ ተስፋ ሳይቆርጡ የመትጋትና የመታገል አስፈላጊነትን ያሳያል።

📌 አስደናቂ የስፖርት ህይወት እና ዋና ዋና ስኬቶች

መሰረት ደፋር በ5000 ሜትር እና በ3000 ሜትር የቤት ውስጥ ውድድር ላይ ያላትን የበላይነት በተደጋጋሚ አስመስክራለች። ከስኬቶቿ መካከል ጥቂቶቹን ለመጥቀስ ያህል፡-

፨ የኦሎምፒክ ሻምፒዮን:

በ2004 የአቴንስ ኦሎምፒክ በ5000 ሜትር የወርቅ ሜዳሊያ ያገኘችበት መንገድ ለብዙዎች ትልቅ ተስፋን ሰጥቷል።

፨ የዓለም ሻምፒዮን:

በ2007 እና በ2013 የዓለም አትሌቲክስ ሻምፒዮና ላይ በ5000 ሜትር ወርቅ በመውሰድ አቅሟንና ብቃቷን አሳይታለች።

፨ የቤት ውስጥ የዓለም ሻምፒዮና:

በ3000 ሜትር የቤት ውስጥ ውድድር ላይ ለበርካታ ዓመታት የዓለም ሻምፒዮን በመሆን የበላይነቷን አረጋግጣለች።

📌 የሪከርድ ባለቤት: ለተወሰኑ ጊዜያት የዓለም ሪከርዶችን በመስበር የፍጥነት ንግስት መሆኗን አስመስክራለች።

አትሌት መሰረት ደፋር በብዙ መልኩ ልዩ የሆነች አትሌት ናት። በስልጠና እና በውድድር ያሳየችው የላቀ የዲሲፕሊን፣ የትኩረት እና የቴክኒክ ብቃት በስፖርት ስነልቦና መነጽር ስንመለከተው፣ የእሷን ስኬት ምንጮች በግልፅ መረዳት እንችላለን።

📌 ከመሰረት ደፋር የሚማሩ ወርቃማ ትምህርቶች

አትሌት መሰረት ደፋር፣ ስሟ እንደሚያመለክተው፣ በዓለም አትሌቲክስ መድረክ በድፍረትና በፅናት የኢትዮጵያን ባንዲራ ከፍ አድርጋ ያውለበለበች ታላቅ ጀግና ነች።

አትሌት መሰረት ደፋርን ከብዙ አትሌቶች ለየት የሚያደርጋት ነገር ያላት የሯጭነት ብቃት ብቻ ሳይሆን ለውድድርና ለህይወት ያላት አመለካከት ጭምር ነው። ይህ አመለካከት ለወጣቱና ለተተኪው ትውልድ ትልቅ መነሳሳት ሊሆን ይችላል።

ከረጅም ጊዜ የሩጫ ሕይወቷ እና ከማትረሳው ስኬቷ፣ ይህ ትውልድ እና መጪው ትውልድ ሊያነሳቸው የሚችሉ ወርቃማ ተሞክሮዎች አሉ። እነዚህ ተሞክሮዎች በሩጫ ሜዳ ላይ ብቻ ሳይሆን በሕይወት መንገድም ላይ እኛን ለመምራት የሚያገለግሉ ቁልፍ መርሆች ናቸው።

1. የድል ቁርጠኝነት እና የግብ አቀማመጥ
(Commitment & Goal Setting)

የመሰረት ስኬት መሰረት የጣለው ለስፖርቷ ባላት ከፍተኛ ቁርጠኝነት ነው። ይህ ቁርጠኝነት የረጅም ጊዜ ግቦችን (ለምሳሌ ኦሊምፒክን ማሸነፍ) እና የአጭር ጊዜ ግቦችን (የየቀኑን ስልጠና በትጋት ማከናወን) በመለየት እና እነሱን ለማሳካት በቋሚነት በመስራት ይገለፃል። የግብ አቀማመጥ የአትሌቱን አቅጣጫ የሚመራ እና ስልጠናውን ትርጉም ያለው የሚያደርግ ሲሆን፣ የመሰረት የላቀ ስኬትም የዚህ ፅንሰ-ሀሳብ ህያው ምሳሌ ነው።

2. የአእምሮ ዝግጁነት እና ትኩረት (Mental
Preparedness & Focus)

ውድድር ከመጀመሩ በፊት አትሌቶች ከፍተኛ የስነልቦና ጫና ያጋጥማቸዋል። የመሰረት በውድድር ወቅት የነበራት 'ንቃተ ህሊና' እና 'ትኩረት' የስፖርት ስነልቦና ውስጥ የAttentional Control (የትኩረት ቁጥጥር) ፅንሰ-ሀሳብን ያሳያል። እሷ የውድድር ስሜቷን እና የአካባቢውን ጫና ወደ ጎን በመተው በውድድሩ ስልት ላይ ብቻ በማተኮር ብቃትዋን ሙሉ በሙሉ መጠቀም ትችል ነበር።

3. የስነልቦና ጥንካሬ (Psychological
Toughness)

የአትሌቶች የላቀ ስኬት ከችሎታ እና ከጠንካራ ስልጠና በላይ የሆነ ነገር ይጠይቃል። ይህ የስነልቦና ጥንካሬ (Resilience) ሲሆን፣ መሰረት በጉዳት ወይም በሽንፈት ጊዜ ታግላ የመመለስ እና ከመቼውም ጊዜ በበለጠ ጠንክራ የመምጣት ችሎታዋ የዚህ አንዱ ማሳያ ነው። ይህም፡-

፨ የራስ መተማመን (Self-Efficacy):

፨ በችሎታዎ ላይ ያለ ጥርጥር እምነት።

፨ የስሜት ቁጥጥር (Emotional Regulation):

፨ ከፍርሃት፣ ጭንቀት ወይም ከመጠን ያለፈ ደስታ ጋር የመተሳሰር ችሎታ።

፨ ጠንካራ አስተሳሰብ (Growth Mindset):

፨ ከስህተቶች የመማር እና የማደግ አስተሳሰብን በመገንባት ይገለጻል።

4. የቴክኒክ እና የስልታዊ ብቃት (Technical &
Tactical Prowess)

የመሰረት ደፋር ልዩ ከሚያደርጓት ነገሮች መካከል፣ በሩጫው ወቅት የምትከተለው ልዩ የቴክኒክ ብቃት እና ስልት አንዱ ነው። ከሌሎች ሯጮች በተለየ መልኩ፣ የሩጫውን ፍጥነት የምታስተካክለውና የማጥቃት ስልቷን የምትመርጠው በልዩ ሁኔታ ነው። በተለይም በመጨረሻው ዙር የምታሳየው አስደናቂ ፍጥነትና ቅልጥፍና ተፎካካሪዎቿን ከኋላዋ በማስቀረት ድልን እንድትቀዳጅ አስችሏታል። ይህ የሚያሳየው፣ በእያንዳንዱ ሙያ ዘርፍ አንድ ሰው ልዩ የሆነ የራሱን አሻራ ወይም ዘዴ ሲጨምርበት፣ ከሌሎች የተለየ ስኬት ማግኘት እንደሚችል ነው። አሁን ያለው ትውልድ፣ የሌሎችን ስኬት ከመምሰል ይልቅ፣ በራሱ ላይ አተኩሮ ልዩ የብቃት ስልቶችን መፍጠርና የራሱን መንገድ መቅረጽ እንደሚችል ከመሰረት ሊማር ይችላል።

በስፖርት ስነልቦና ውስጥ፣ የአትሌት የቴክኒክ እና ስልታዊ ብቃት ከስነልቦናዊ ዝግጁነት ጋር በቅርብ የተገናኘ ነው። የመሰረት ውድድሩን የምትቆጣጠርበት እና የመጨረሻ ዙር ላይ የምትጨርስበት ልዩ ችሎታዋ ይህንን ያሳያል። ይህ ደግሞ በውድድሩ ወቅት የሌላውን ተወዳዳሪ የስነልቦና ሁኔታ መረዳት እና ለዛው ተገቢውን የስልት ለውጥ ማድረግ ትችል እንደነበር ያመለክታል።

6. ጽናትና ቁርጠኝነት ተምሳሌት

መሰረት ደፋር በስፖርት ህይወቷ ውስጥ ብዙ መሰናክሎችንና ከባድ ውድድሮችን አሳልፋለች። ከጉዳትም ሆነ ከሌሎች ተግዳሮቶች በኋላ ተመልሳ ወደ ስኬት ጎዳና መምጣቷ ያላትን የብረት ጽናትና ለስራዋ ያላትን ከፍተኛ ቁርጠኝነት ያሳያል። ይህ ደግሞ በየትኛውም የህይወት ዘርፍ ለተሰማራ ሰው ችግሮች ሲያጋጥሙት ተስፋ ሳይቆርጥ በትዕግስት መታገል እንዳለበት ያስተምራል።

7. የአእምሮ ጥንካሬ

ምንም ያህል ጠንካራ እና ተፎካካሪ ቢገጥማትም፣ አሸናፊነትን በልቧ ውስጥ ይዛ ትሮጥ ነበር። ይህ በአዕምሮ ጠንካራ የመሆን ልምምድ፣ በሕይወት ውስጥ የሚያጋጥሙን ፈተናዎችና ተግዳሮቶች ሲመጡ እንዳንደናገጥ፣ በራሳችን አቅም እንድናምን እና በትዕግስት ወደፊት እንድንገፋ ያግዘናል። በውድድሮች ላይ በተለይም በመጨረሻው ዙር ያላት ፍጥነትና አእምሮአዊ ብቃት ለብቻው የውድድሩን ውጤት የመወሰን አቅም ነበረው። በአእምሮ ጥንካሬዋና በፍላጎቷ ታስበውና ታሻግራቸው ነበር። ይህ የሚያሳየው አካላዊ ብቃት ብቻ በቂ አለመሆኑንና የአዕምሮ ጥንካሬ ወሳኝ መሆኑን ነው።

8. ለሀገር ፍቅር መሥዋዕትነት መክፈል

መሰረት ደፋር ውድድሮችን የምትሮጠው ለራሷ ስኬት ብቻ አልነበረም፤ የኢትዮጵያን ሰንደቅ ዓላማ በአለም መድረክ ከፍ ለማድረግ ታላቅ ፍላጎት ነበራት። በውድድሮች ላይ ድል ስትቀዳጅ የምታሳየው ስሜት፣ የምትሸለመውን የሜዳሊያ ሽልማት ለሀገሯ ልጆች መስጠት መፈለጓና ለወጣቶች የነበራት አክብሮት ለሀገር ፍቅር ያላትን የከበረ አመለካከት የሚያሳይ ነው።

9. ከፍተኛ ዲሲፕሊን

ለስልጠና ይሁን ለውድድር ያላት ትኩረትና ዲሲፕሊን ከስኬቶቿ ዋነኛ ምስጢሮች አንዱ ነው። ከፍተኛ ዲሲፕሊንና ተቀዳሚ ትኩረት ለተገቢው ጉዳይ መስጠት ከስኬት ለመድረስ ወሳኝ መሆኑን ከእርሷ መማር ይቻላል።

10. ትህትና እና የትውልድ ሽግግር

የመሰረት ደፋር እና ጥሩነሽ ዲባባ ፉክክር ሁሌም በስፖርት ዓለም ውስጥ ሲነሳ የሚወደድ ነበር። ይሁንና፣ ከዚህ ፉክክር ጀርባ የነበረው ወዳጅነት እና የቡድን ስራቸው ለሌሎች ትልቅ ትምህርት ነው። እርስ በእርስ በመበረታታት፣ በመደጋገፍ እና ለአገር ክብር ሲሉ አብረው በመስራት፣ በዓለም አትሌቲክስ ውስጥ ኢትዮጵያ ስም እንድትገነባ ትልቅ ሚና ተጫውተዋል። ይህም የሚያሳየው፣ ስኬታማ ለመሆን የሌላውን ስኬት ከመጠላት ይልቅ፣ እርስ በእርስ በመደጋገፍ የበለጠ ከፍታ ላይ መድረስ እንደሚቻል ነው። ትህትናን እና የቡድን መንፈስን መያዝም ለግለሰብም ሆነ ለማኅበረሰብ እድገት ወሳኝ ነው።

ምንም እንኳ በአለም አትሌቲክስ ከፍተኛ ደረጃ ላይ ብትገኝም፣ ከአትሌቶች ጋር ያላት ትህትናና በመድረኩ የነበራት ስነ-ምግባር አርአያነት ያለው ነው። በተጨማሪም አዳዲስ አትሌቶችን ማበረታታትና ማነሳሳት የትውልድ ሽግግር ወሳኝ አካል መሆኑን በተግባር አሳይታለች።

11. ለአገር ክብር መስዋዕትነት

መሰረት ደፋር በሩጫ ሜዳ ላይ የምትዋደቀው ለራሷ ስኬት ብቻ አልነበረም። ለኢትዮጵያ ስምና ክብር ታላቅ ዋጋ ትሰጥ ነበር። ወርቅ ሜዳሊያ ስታገኝም ሆነ ስትሸነፍ፣ ሁሌም ለአገሯ የነበራት ፍቅር የነበራት ፍቅር ቅንነት ያሳያል። ወጣቱ ትውልድ፣ ለራሱ ስኬት ሲጥር፣ የአገሩን ስምና ክብር ከፍ ለማድረግ ጭምር ማሰብ እንዳለበት ከዚህ ታላቅ አትሌት ሕይወት መማር ይኖርበታል።

በአጠቃላይ ፣ የአትሌት መሰረት ደፋር የሯጭነት ሕይወት ከፍቅር፣ ከቁርጠኝነት፣ ከትጋት፣ ከጽናትና ከሀገር ፍቅር የተቀዳ የአልማዝ ታሪክ ነው። ይህ ታሪክ ለዛሬውና ለነገው ተተኪ ትውልድ ስኬት በገንዘብ የማይገመት ትምህርትና መነሳሳት ይሰጣል። ስኬት የጠንካራ ስራና የአእምሮ ጥንካሬ ውጤት እንጂ የአጭር ጊዜ ስሜት እንዳልሆነ እንድናውቅ ታላቅ ትምህርት ሰጥታናለች።

እሷ በዘመኗ የላቀ የነበረችው በእግሮቿ ብቻ ሳይሆን በአዕምሮዋም ጭምር ነው። የአሁን የኢትዮጵያ አትሌቲክስ ፌዴሬሽን ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ አባል መሆኗም የስነልቦና ጥንካሬዋ እና የውድድር ልምዷ ለቀጣዩ ትውልድ ትልቅ ሀብት እንደሆኑ ያሳያል።እነዚህን መርሆች በመከተል፣ አዲሱ ትውልድ የራሱን አሻራ ሊያኖር ይችላል።

✍️ By Gebremichael Teklay ( መቐለ)
25/12/2017 ዓ/ም

ዶ/ር አብተው ለጂቦ ድልበቶ ከዚህ ዓለም ድካም አረፉ
#ethiopia | ዶክተር አብተው ለጂቦ ድልበቶ ወላይታ ሶዶ ዩንቨርሲቲ ሲመሰረት ከነበሩ ከመጀመሪያዎቹ አንጋፋ ምሁራን መካከል አንዱ ናቸው። ዶ/ር አብተው በዩኒቨርሲቲው ከ1999 ዓ.ም እስከ 2002 ዓ.ም የአስተዳደርና ልማት ምክትል ፕሬዝዳንት በመሆንም በቅንነት እና ታማኝነት አገልግለዋል።

በተቋሙ በነበራቸው ቆይታ በግብርና ኮሌጅ ሆርቲካልቸር ት/ት ክፍል በመማር ማስተማር እና በችግር ፈቺ ሳይንሳዊ ጥናትና ምርምር መስክ በተለይ በእንሰት ተክል ባካሄዱት ጥልቅ ምርምር እንደ ሀገር የምግብ ዋስትና ለማረጋገጥ ሲካሄድ በነበረ ጥረት ጉልህ አሻራ አሳርፈዋል። በሙያቸው የማስተርስና ዶክትሬት ዲግሪ ተማሪዎችን በማማከር እና አቅጣጫ በማሳየትም ከፍተኛ እገዛ አድርገዋል።

ዶ/ር አብተው በሙያቸው መስክ በዋና እንዲሁም ተባባሪ ተመራማሪነት ከ40 የሚበልጡ ሳይንሳዊ የጥናትና ምርምር ስራዎች በዓለም አቀፍ ጆርናል ላይ በማሳተም ለአካዳሚው ዓለም የጥናትና ምርምር እድገት የማይተካ ሚና ነበራቸው።

ዶክተር አብተው በሀገረ ስዊድን ኡፕሳላ ከተማ በሚገኘው ❝የስዊድን ግብርና ሳይንስ ዩኒቨርሲቲ❞ በመምህርነት እና ተመራማሪነት ሲያገለግሉ የቆዩ ሲሆን፤በሚኖሩበት ስውዲን ሀገር ባደረባቸው ህመም በህክምና ሲረዱ ቆይተው ከዚህ ዓለም ድካም ማረፋቸው ተሰምቷል።

ዶ/ር አብተው በወላይታ ሶዶ ዩኒቨርሲቲ መስራች በመሆን በተቋም ደረጃ በምክትል ኘሬዝዳንትነት ከፍተኛ አስተዋጽኦ በማበርከት ታሪካዊ አሻራቸውን ከማሳረፋቸውም ባሻገር
በቀድሞ የደቡብ/ብ/ብ/ህ/ክ መንግስት በአመራርነት እንዳገለገሉ የግለ ታሪክ ማህደራቸው ያመላክታል።

ወላይታ ሶዶ ዩኒቨርሲቲ አስተዳደር በቀድሞ የዩኒቨርሲቲው ባልደረባ እና አንጋፋ ምሁር በሆኑት ዶ/ር አብተው ለጅቦ ድልበቶ ህልፈት የተሰማውን ልባዊ ሀዘን በመግለጽ ለመላ ቤተሰባቸው፣ ለወዳጅ ዘመዶቻቸው እንዲሁም ለአካዳሚው ማህበረሰብ መጽናናትን ይመኛል!!

ነፍስ ይማር

የወላይታ ሶዶ ዩኒቨርሲቲ አስተዳደር!!

Condolence Message for Abitew Lagibo Dalbato (Dr.)

We are deeply saddened by the passing of Dr. Abitew Lagibo Dalbato, a brilliant researcher, dedicated educator, and compassionate soul whose work touched lives far beyond the academic sphere. His pioneering research on Ensete ventricosum and sustainable agriculture has left an enduring legacy that will continue to inspire future generations.

Dr. Dalbato was not only a scholar of great intellect but also a person of humility, kindness, and unwavering commitment to improving food security and environmental resilience. His contributions to science and society will be remembered with profound respect and admiration.

Our thoughts and prayers are with his family, friends, and colleagues during this difficult time. May his memory be a blessing, and may his work continue to flourish in the hands of those he inspired.

Rest in peace, Dr. Abitew. Your work lives on. 🌿
#rip #abitewdalbato #agriculturalscience #ensetresearch #wsu #sustainableagriculture #legacyoflearning #ethiopia #slu #plantpropagation
***
በመማሩ ማይታበየው ትሁቱና ቀናው ሰው !

በሽግግር መንግስቱ ሁሉም አከባቢውን እንዲያለማ ጥሪ ይተላለፋል።ዶ/ር አብተው ለጂቦ ደሞ በጊዜው ልእለ ሀያል ደረጃ ባለችው በሀገረ ጀርመን 2ኛ ዲግሪውን ያጠናቀቀበት ጊዜ ነበር። በትምህርት ዝግጅቱ በተማረበት ሀገርም ሆነ በሀገራችን አሉ በሚባሉ የሙያም ሆነ በስልጣን ደረጃ ማገልገል የሚያስችል አቅሙ ብቻ ሳይሆን እድሉም ነበረው። ቅድሚያ ለምቾቱ ሳይሆን ለህዝቡ በመስጠት ጥሪውን ተቀብሎ የዞኑን የግብርና ዘርፍ በዱራሜ ለመምራት በሰው ሀይልም ፣በግብአትም ሆነ በበጀት ያልተደራጀ ተቋም ለማደራጀት ምቹ እድሉን ሰውቶ ምቹ ሁኔታ የፈጠረ ቆራጥ ሰው ነበረ።

የቀድሞ የደ/ብ/ብ/ህ/ክ ክልሉን በአመራርነት ፤የወላይታ ዩኒቨርሲቲ መስራችና በምክትል ኘረዝደንትነት ታሪካዊ አሻራውን ያሳረፈ ፤ በሀገረ ሲውዲን ስመጥር ተመራማሪው ዶ/ር አብተው ዛሬ ከዚህ ዓለም መለየቱን ስሰማ ልቤ ተሰበረ።

ሩቅ አላሚው ለሀገሩም ለህዝቡም ብዙ ራእይ እንደነበረው ያጫወተኝ ነገር ትልቅ ሸክም ፈጥሮብኛል።የማይቀርበት ቢሄድም በማይሞተው ራእይውና ሌጋሲው ሁሌም ከትውልዱ ጋር ይኖራል።

ነፍስህን በአጸደ ገነት ያሳርፍልን!

ለቅሶ ሥነ ስርዓቱ የሚከናወነዉ በትዉልድ ስፍራዉ አሽራ ቀበሌ ልዩ ስሙ ቤቄራ አከባቢ በቀን 21-12-2017 ከ 5:00 ሰዓት ጀምሮ ይካሄዳል።

Slanted Justice by Zed Wondemu

We are excited to see you at the official book launch and signing event for Zed Wondemu’s powerful new release, Slanted Justice , a bold exploration of truth, power, and resilience.
Book Launch: Slanted Justice by Zed Wondemu Today, Saturday, July 19, 2025 2:00 PM – 6:00 PM The Westin Arlington Gateway 801 N. Glebe Road, Arlington, VA 22203

Join us for an inspiring afternoon featuring a live reading, Q&A with the author, and signed copies of Slanted Justice.

This special event is organized by Zed Consultant Services Space is limited we encourage early arrival and registration

For questions or media inquiries, please contact us at booksign1gmail.com or call +1 (703) 980-8881
We look forward to seeing you there today,
Warm regards, Zed Consultant Services

ደራሲዋ በጥቂት ወራቶች በፊት በሸገር FM 102.1 የጨዋታ እንግዳ ሆነው ከጋዜጠኛ መአዛ ብሩ ጋር ቆይታ አድርገው ነበር።