በስፓይና ቢፊዳ እና ሀይድሮሴፋለስ ግንዛቤ የፈጠረ የተማሪዎች ውድድር ተካሄደ
#ethiopia | ሆፕ ኤስ.ቢ.ኤች ከኒው አይሲቲ እና ኢቨንት ኦርጋናይዘር ጋር በመተባበር ያዘጋጀው የተማሪዎች የኪነ-ጥበብ እና የክህሎት ውድድር በወዳጅነት አደባባይ ተካሄደ።

መርሃ ግብሩ በተለይም በስፓይና ቢፊዳ (የነርቭ ዘንግ ክፍተት) እና በሀይድሮሴፋለስ (በጭንቅላት ውስጥ ፈሳሽ መከማቸት) ዙሪያ ማህበረሰባዊ ግንዛቤን ለማሳደግ ያለመ መሆኑን አዘጋጆቹ ገልጸዋል።

በዕለቱ በተካሄደው ውድድር ላይ ተማሪዎች በግጥም፣ ሙዚቃ፣ ስዕል እና ሞዴሊንግ እና በጥያቄና መልስ እንዲሁም አነቃቂ ንግግሮች ውድድር ተካሂዷል።

በተለይም በስፓይና ቢፊዳ (የነርቭ ዘንግ ክፍተት) እና በሀይድሮሴፋለስ (በጭንቅላት ውስጥ ፈሳሽ መከማቸት) አስቀድሞ ለመከላከል የሚረዱ የጥንቃቄ መንገዶች እና የአመጋገብ ስርዓት ላይ ያተኮሩ መልዕክቶች ተላልፈዋል።

የሆፕ ኤስ.ቢ.ኤች መስራች እና ዋና ስራ አስኪያጅ ወይዘሮ ቤዛ በሻህ እንደገለጹት፤ እነዚህ የአፈጣጠር ችግሮች የጤና ተግዳሮት ብቻ ሳይሆኑ ሰፊ ማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊ እና ስነ-ልቦናዊ ጫና የሚያሳድሩ ጉዳዮች መሆናቸውን ገልጸው ችግሩን ከ70-75 በመቶ ፎሊክ አሲድ በመውሰድ መከላከል እንደሚቻል ተናግረዋል።

በዝግጅቱ ላይ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባላት፣ ምሁራን፣ የታሪክ ተመራማሪዎች፣ የጥበብ ባለሙያዎች፣ መምህራን እና ተማሪዎች ተገኝተዋል።

ይህ የተማሪዎች ላይ ትኩረት አድርጎ የተጀመረው የግንዛቤ ማስጨበጫ ውድድር በየሶስት ወሩ በተከታታይ እንደሚካሄድ አዘጋጆቹ ገልጸዋል።
#spinabifida #hydrocephalus #awareness #hopesbh #publichealth #childhealth #ethiopia #prevention #educationalevent #friendshipsquare

ችላ ሊባሉ የማይገባቸው 10 የኩላሊት ህመም ምልክቶች
#ethiopia | የኩላሊት ህመም ብዙ ጊዜ "ጸጥተኛ ገዳይ" በመባል ይታወቃል። ምክንያቱም በሽታው በከፍተኛ ደረጃ ካልደረሰ በቀር ግልጽ ምልክቶችን ላያሳይ ይችላል። ሆኖም ግን፣ ሰውነታችን ኩላሊታችን እርዳታ በሚፈልግበት ወቅት የሚልካቸው ቀይ መብራቶች አሉ። እነዚህን 10 ምልክቶች ልብ በማለት የራስዎንና የቤተሰብዎን ጤና ይጠብቁ።

1. የሽንት ባህሪና መጠን ለውጥ
በተለይም ማታ ማታ በተደጋጋሚ ለሽንት መነሳት እንዲሁም በሚሸኑበት ወቅት የሽንቱ መታረፍ (አረፋ መፍጠር) የኩላሊት ማጣሪያ አቅም መቀነሱን የሚጠቁም የመጀመሪያው ምልክት ሊሆን ይችላል።

2. ያልተለመደ ድካምና ትኩረት ማጣት
ኩላሊት ሲታመም ቀይ የደም ሴሎችን የሚያመርተው ሆርሞን ስለሚቀንስ ለደም ማነስ ይዳርጋል። ይህም ከፍተኛ የድካም ስሜት፣ የአቅም ማጣትና ነገሮችን ለማስተዋል መቸገርን ያስከትላል።

3. የሰውነት እብጠት (Edema)
ኩላሊት ከመጠን በላይ የሆነን ፈሳሽና ጨው ማስወገድ ሲያቅተው፣ ፈሳሹ በሰውነት ውስጥ ይከማቻል። ይህም በእግር፣ በእጅ፣ በሆድ አልያም ረጅም ሰዓት ሲቀመጡ በጣትና በጉልበት አካባቢ እብጠት እንዲፈጠር ያደርጋል።

4. የጀርባና የጎን ህመም
ከጎንዎ ዝቅ ብሎ የሚሰማ ተደጋጋሚና ስቃይ ያለው የጀርባ ህመም የኩላሊት ኢንፌክሽን አልያም የጠጠር ምልክት ሊሆን ስለሚችል ጥንቃቄ ይሻል።

5. የምግብ ፍላጎት ማጣትና የክብደት መቀነስ
በደም ውስጥ መወገድ ያለባቸው መርዛማ ነገሮች ሲከማቹ፣ የምግብ ፍላጎት እንዲጠፋና ያለምንም ምክንያት የሰውነት ክብደት እንዲቀንስ ያደርጋሉ።

6. ማቅለሽለሽና ማስመለስ በተለይ በማለዳ እና ምግብ ከተመገቡ በኋላ በተደጋጋሚ የማቅለሽለሽ ስሜት የሚሰማዎት ከሆነ፣ ኩላሊትዎ ስራውን በአግባቡ እየሰራ እንዳልሆነ ሊያመለክት ይችላል።

7. የእንቅልፍ መዛባት የሽንት መብዛት፣ የእግር እረፍት ማጣት (Restless legs) እና የጡንቻዎች መኮማተር ጥልቅ እንቅልፍ እንዳይወስድዎት እንቅፋት ይሆናሉ።

8. በአፍ ውስጥ የሚሰማ የብረት ቃና
በደም ውስጥ ያሉ ቆሻሻዎች ሲበዙ፣ የምግብ ጣዕም እንዲቀየርና በአፍ ውስጥ "ብረት ብረት" የሚል መጥፎ ቃና እንዲሰማ ያደርጋል።

9. የጡንቻ መሰነፍና መኮማተር
በካልሺየም እና ፖታሺየም መዛባት ምክንያት የጡንቻ መሳሳብና ቁንጥጥ የሚያደርግ ስሜት ሊከሰት ይችላል።

10. የስሜት መለዋወጥ
ያለ ምክንያት ቶሎ መናደድና የሙድ መዘበራረቅ ከላይ ከተጠቀሱት የጤና እክሎች ጋር ተዳምሮ የኩላሊት ጤና መታወክ ምልክት ሊሆን ይችላል።

ማሳሰቢያ፦ እነዚህ ምልክቶች ከታዩብዎት ሳይዘገዩ ወደ ህክምና ተቋም በመሄድ የባለሙያ ምክርና ምርመራ እንዲያደርጉ ይመከራል። ቀድሞ መታከም ህይወትን ያድናል!

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu #ጌጡ #aradafm #ጤና #ኩላሊት #የጤና_መረጃ #ኢትዮጵያ #kidneyhealth #prevention #ethiopia

በካራቺ የገበያ ማዕከል በተነሳ የእሳት አደጋ የ6 ሰዎች ህይወት አለፈ

​በፓኪስታን ደቡባዊ ግዛት ካራቺ በሚገኘው ታሪካዊው "ጉል ፕላዛ" (Gul Plaza) የገበያ ማዕከል ላይ ትላንት ምሽት በተነሳ ከባድ የእሳት አደጋ ቢያንስ የ6 ሰዎች ህይወት ማለፉ ተነገረ።

​የአደጋው ዝርዝር ሁኔታ፦
​የጉዳት መጠን፦ ከ6 ሰዎች ሞት በተጨማሪ 11 ሰዎች ላይ ጉዳት ደርሷል። የገበያ ማዕከሉ ሙሉ በሙሉ በሚባል ደረጃ ወደ አመድነት ተቀይሯል።

​የነደደበት ጊዜ፦ አደጋው የተከሰተው ትላንት ምሽት 4:38 ላይ ሲሆን፣ እሳቱ ከመሬት በታች ካሉ ሱቆች ተነስቶ በፍጥነት ወደ ላይኛው ፎቆች ተስፋፍቷል።

​የነፍስ አድን ስራ፦ የእሳት አደጋ ሰራተኞች ሌሊቱን ሙሉ ሲረባረቡ ያደሩ ቢሆንም፣ በህንፃው መደርመስ ስጋት እና በስፍራው ባለው ከፍተኛ የህዝብ ብዛት ምክንያት ስራው ፈታኝ ሆኖ ቆይቷል።

​ምክንያቱ ምን ይሆን?
እስካሁን የአደጋው መንስኤ በውል አልታወቀም። ፖሊስ እሳቱ ሙሉ በሙሉ ጠፍቶ ሲያበቃ ምርመራ እንደሚጀምር አስታውቋል።

​ዋነኛው ችግር፦
በካራቺና በሌሎች የፓኪስታን ከተሞች የሚገኙ አብዛኛዎቹ ህንፃዎች የአደጋ መከላከያ እና እሳት ማጥፊያ ስርዓት (Fire Prevention Systems) የሌላቸው መሆኑ ለእንዲህ አይነት ከፍተኛ የሰው ህይወትና የንብረት ውድመት ምክንያት እየሆነ ይገኛል።

📢 የማርበርግ ቫይረስ በሽታ ዕለታዊ መረጃ

​ታህሳስ 20 ቀን 2018 ዓ.ም
#ethiopia | ​የኢፌዴሪ ጤና ሚኒስቴር እና የኢትዮጵያ የሕዝብ ጤና ኢንስቲትዩት በሀገራችን ያለውን የማርበርግ ቫይረስ በሽታ (Marburg Virus Disease) ወቅታዊ ሁኔታ በተመለከተ የዕለቱን መረጃ ይፋ አድርገዋል።

​🔍 የዕለቱ ዋና ዋና ነጥቦች፦

​የክትትል ሁኔታ፦ የጤና ባለሙያዎች በሽታው ሊከሰትባቸው ይችላል ተብለው በተለዩ አካባቢዎች እና የድንበር መግቢያዎች ላይ ጥብቅ ቁጥጥር እና ክትትል እያደረጉ ይገኛሉ።
​የላቦራቶሪ ምርመራ፦ ጥርጣሬ የታየባቸው ናሙናዎች በብሔራዊ የላቦራቶሪ ማዕከል ምርመራ እየተደረገባቸው ሲሆን፣ ውጤቱም በየጊዜው ለሕዝብ ይፋ ይደረጋል።

​የቅድመ ዝግጅት ስራዎች፦ የሕክምና ማዕከላት አስፈላጊውን ግብዓት በማሟላት እና የሰው ኃይል በማሰልጠን ዝግጁነታቸውን አጠናክረዋል።

​⚠️ ማስታወስ ያለብዎት ጥንቃቄዎች፦

​የማርበርግ ቫይረስ በሽታ በከፍተኛ ትኩሳት፣ በራስ ምታት እና በጡንቻ ሕመም የሚጀምር ሲሆን፤ በሽታውን ለመከላከል የሚከተሉትን ነጥቦች ይተግብሩ፦
​ንክኪን ማስወገድ፦ የታመመ ሰው ፈሳሽ (ደም፣ ምራቅ፣ ላብ) ጋር ከመነካካት ይቆጠቡ።

​ንጽህናን መጠበቅ፦ እጅን በሳሙና እና በውኃ ደጋግሞ መታጠብ።

​ሪፖርት ማድረግ፦ ከፍተኛ ትኩሳት እና መሰል ምልክቶች የታየበት ሰው ሲኖር በአቅራቢያዎ ለሚገኝ የጤና ተቋም ወይም በነፃ ስልክ መስመር 8335 በመደወል ያሳውቁ።

​ውድ ተከታታዮቻችን፦ የጤና መረጃዎችን ከትክክለኛ ምንጮች ብቻ በመውሰድ ራስዎንና ቤተሰብዎን ከሐሰተኛ ወሬዎች ይጠብቁ።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
​#marburgvirus #healthupdate #ethiopia #moh #ephi #publichealth #staysafe #prevention

ማርበርግ ቫይረስ

1) በሽታው ምንድን ነው?
#የቫይረሱ አይነት: ማርበርግ ቫይረስ የፋይሎቫይረስ (Filoviridae) ቤተሰብ አባል ሲሆን ይህም ኢቦላ ቫይረስ የሚገኝበት ቤተሰብ ነው። ለዚህም ነው ሁለቱም በሽታዎች ተመሳሳይ የሕመም ምልክቶች እና የሞት መጠን ያላቸው።
#ክብደት : በሽታው ከባድ እና ከፍተኛ የሞት መጠን ያለው ሲሆን፣ በቅርብ ጊዜ በተከሰቱ ወረርሽኞች በበሽታው ከተያዙት ውስጥ እስከ 88% የሚደርስ ሰዎች ሞተዋል (እንደ ወረርሽኙ ሁኔታ ሊለያይ ይችላል)። #ታሪክ : በሽታው ለመጀመሪያ ጊዜ በ1967 ዓ.ም በጀርመን ማርበርግ እና በፍራንክፈርት እንዲሁም በሰርቢያ ቤልግሬድ ከተሞች ተከስቷል። ቫይረሱ የመጣው ከዩጋንዳ በመጡ የላብራቶሪ ምርምር ዝንጀሮዎች አማካኝነት ነው ይባላል።

2) ስርጭት (በሽታው እንዴት ይተላለፋል?)
+++ ዋናው #ምንጭ : የማርበርግ ቫይረስ ተሸካሚዎች ፍራፍሬ ላይ የሚያዘወትሩ የሌሊት ወፎች (Rousettus bats) ናቸው። ሰዎች በቫይረሱ ሊያዙ የሚችሉት በእነዚህ የሌሊት ወፎች ባሉበት ዋሻዎች ወይም ማዕድናት ውስጥ በመገኘት ነው።

+++ ከሰው ወደ ሰው የሚኖረው #ስርጭት : ቫይረሱ ከሰው ወደ ሰው የሚተላለፈው በበሽታው የተያዘ ሰው ወይም እንስሳት በሚወጡ ፈሳሾች (ደም፣ ምራቅ፣ ማስታወክ፣ ሰገራ፣ ሽንት፣ የዘር ፈሳሽ እና ሌሎች) ጋር በቀጥታ በመገናኘት ነው።
3) #ምልክቶች
የበሽታው ምልክቶች በአብዛኛው ከ2 እስከ 21 ቀናት ባለው ጊዜ ውስጥ ይታያሉ።

የሚከተሉትን እንመልከት #የመጀመሪያ ደረጃ ላይ : ከፍተኛ ትኩሳት፣ ከባድ ራስ ምታት፣ ከባድ የጡንቻና የመገጣጠሚያ ህመም፣ ድካም ስሜት። #ሁለተኛ ደረጃ (ከጥቂት ቀናት በኋላ): ከባድ ተቅማጥ፣ የሆድ ቁርጠት፣ ማቅለሽለሽ፣ ማስታወክ፣ የደረት እና የጉሮሮ ህመም። #የከፋ ደረጃ (ከ5-7 ቀናት በኋላ) ከባድ የደም መፍሰስ (ከአፍንጫ፣ ከድድ፣ ከዓይን እና የቆዳ ስር)፣ የጉበት እና የኩላሊት ድካም፣ የንቃተ ህሊና መሳት፣ የብዝሃ-አካል ስራ መቆም (Multi-organ failure) እና ሞት። ከዚህ በተጨማሪ የዓይን መቅላት፣ የቆዳ ሽፍታ (በተለይ በደረት፣ ጀርባና ሆድ አካባቢ)።

4)የሚሰጠው ህክምና እና መከላከያ መንገዶች #ፈውስ : ለጊዜው ቫይረሱን የሚያጠፋ የተረጋገጠ መድኃኒት ወይም ክትባት የለም። #ህክምና : የሚሰጠው ህክምና ምልክቶችን ለማስታገስ (Supportive Care) ነው። #ፈሳሽ መተካት (IV fluids): በከፍተኛ ተቅማጥ እና ማስታወክ የጠፋውን ፈሳሽ መሙላት ነው። #የደም መፍሰስ ቁጥጥር: የደም ግፊትን ማረጋጋት እና የደም መርጋት መከላከል/ማከም። #የተጎዱትን የአካል ክፍሎች (ኩላሊት፣ ጉበት) ድጋፍ መስጠት።

በጣም #አስፈላጊው ነጥብ
-) የግል መከላከያ ቁሳቁስ (PPE): የጤና ባለሙያዎች የታመሙ ሰዎችን ሲያክሙ ጓንት፣ ጋውን፣ ጭንብል እና የዓይን መከላከያ የግድ መጠቀም አለባቸው።
_) ንጽህና: እጅን በአግባቡ በሳሙና መታጠብ፣ በተለይ የታመመ ሰው የነካን ወይም የጎበኘን ከሆነ።

የበለጠ መረጃ ለማግኘት ከፈለጉ
1) የዓለም ጤና ድርጅት (World Health Organization - WHO): Marburg Virus Disease (MVD)

2) የአሜሪካ የበሽታ መቆጣጠሪያና መከላከያ ማዕከላት (Centers for Disease Control and Prevention - CDC : Marburg Hemorrhagic Fever (Marburg HF)

ባምላኩ አበባው
ፕሮፌሽናል ነርስ እና የማህበረሰብ ጤና ባለሞያ
ከጅማ ዩኒቨርሲቲ ህክምና ማዕከል

ነስርን ለማስቆም የሚረዱ ቀላል ምክሮች | Stopping a Nosebleed: A Quick Guide

ነስር ወይም የአፍንጫ መድማት (ኤፒስታክስ) (Epistaxis) ሲያጋጥም ሊያስደነግጥ ይችላል፤ ነገር ግን አብዛኛውን ጊዜ ከባድ የጤና ችግርን አያመለክትም።

ነስር ወይም የአፍንጫ መድማት ሲያጋጥምዎ ምን ማድረግ እንዳለብዎ እና በምን ጊዜ መጨነቅ እንዳለብዎ እንጠቁምዎ።

ምን ማድረግ አለብን? | What to Do

1️⃣ መረጋጋት (Stay Calm):- ቀጥ ብለው ይቀመጡ፣ እና በትንሹ ወደፊት ያዘንብሉ። ይህ ደም ወደ ጉሮሮዎ እንዳይወርድ ይረዳል።

2️⃣ አፍንጫን መያዝ (Pinch):- አውራ ጣት እና አመልካች ጣትዎን ተጠቅመው ከአፍንጫዎ አጥንት በታች ያለውን ለስላሳ የአፍንጫ ክፍል አጥብቀው (ቆንጥጠው) ይያዙ።

3️⃣ ይዞ መቆየት (Hold):- መድማቱ መቆሙን ለማየት (ለማረጋገጥ) የያዙትን ሳይለቁ ከ 10 እስከ 15 ደቂቃዎች ያህል ይቆዩ።

4️⃣ መተንፈስ (Breathe):- በአፍዎ ይተንፍሱ።

ማድረግ የሌለብን ነገሮች | What to Avoid

ወደ ኋላ አይተኙ ወይም ራስዎን (ጭንቅላትዎን) ወደ ኋላ አያድርጉ። አፍንጫዎን በሶፍት አይሙሉት ወይም አይጠቅጥቁት።

መቼ ወደ ሐኪም መሄድ አለብን? | When to See a Doctor

የሚከተሉት ከተከሰቱ በአፋጣኝ የሕክምና ዕርዳታ ያግኙ፤

🔹 ደም መፍሰሱ ከ20 ደቂቃ በላይ ከቀጠለ።
🔹 የማዞር፣ የድካም ስሜት ከተሰማዎ።
🔹 የአፍንጫ መድማቱ በደረሰብዎ ጉዳት ለምሳሌ በጭንቅላትዎ ላይ በደረሰ ምት የተከሰተ ከሆነ።

የመከላከያ ምክሮች | Prevention Tips

🔹 ቤትዎ ደረቅ ከሆነ አየርን እርጥበት አዘል የሚያደርግ መሳሪያ (humidifier) ይጠቀሙ።
🔹 የአፍንጫዎን መድረቅ ለመከላከል ቀለል ያለ ቫዝሊን በአፍንጫዎ ቀዳዳ ውስጥ ይቀቡ።
🔹 አፍንጫዎን ከመጎርጎር ይቆጠቡ።

seledadotio
seledadotio

ወጣቶች ላይ እየጨመረ የመጣው ካንሰር

ጤናማ የአኗኗር ዘይቤን መከተል፣ የሕክምና መረጃዎችን እና ስታቲስቲክስን በጥንቃቄ መከታተል፣ እንዲሁም የባህሪ ለውጥ ማድረግ እንደ ካንሰር ያሉ ከባድ በሽታዎችን የመጋለጥ እድልን ለመቀነስ ወሳኝ ናቸው።
የቀድሞ የሕፃናት ሐኪም ባለቤቴ ፋሪዳ “በወጣቶች ላይ የአንጀትና የሌሎች የጨጓራና ትራክት ካንሰሮች ለምን እየጨመሩ ነው?” የሚል አሳሳቢ የሕክምና ጽሑፍ ልካልኝ ነበር።
ግልጽ የሆነው የመጀመሪያ ጥያቄ “ለምን?” የሚለው ነው። ምክንያቱም አብዛኛዎቹ የካንሰር ዓይነቶች ከ60 ዓመት በላይ በሆኑ ሰዎች ላይ የሚታዩ ናቸው። በብሔራዊ የጤና ተቋማት (National Institutes of Health) መሠረት በአሁኑ ጊዜ ከ100 ሰዎች መካከል አንዱ በካንሰር ይታመማል። በ2025 በአሜሪካ ውስጥ 18.6 ሚሊዮን የሚሆኑ ሰዎች የካንሰር ታሪክ ይዘው እየኖሩ ነው።

ባለቤቴ የላከችልኝ የኤም.ኤን.ቲ. ማጠቃለያ የሚከተለው ነው፦

“እድሜ እየጨመረ መሄድ ለሁሉም የካንሰር ዓይነቶች ትልቁ አደጋ መንስኤ ሲሆን፣ አብዛኛዎቹ ጉዳዮች ከ60 ዓመት በላይ በሆኑ ሰዎች ላይ ይታወቃሉ።
ይሁን እንጂ ከ50 ዓመት በታች በሆኑ ሰዎች ላይ የምግብ መፈጨት ሥርዓት ካንሰሮች ወይም የጨጓራና ትራክት ካንሰሮች በዓለም ዙሪያ በፍጥነት እየጨመሩ መጥተዋል።
ምንም እንኳን አሁንም ቢሆን ከትልልቆች ያነሰ ቢሆንም፣ ገና በወጣትነት ዕድሜ የሚከሰተው የአንጀት ካንሰር በአሁኑ ጊዜ በዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ ለወንዶች የካንሰር ሞት ዋነኛ መንስኤ ሲሆን፣ ለሴቶች ደግሞ ሁለተኛው ነው።
ትክክለኛው መንስኤ አይታወቅም፣ ነገር ግን በብሪቲሽ ጆርናል ኦፍ ሰርጀሪ ላይ የታተመው አዲስ ግምገማ ፀሀፊዎች እንደሚጠቁሙት ከመጠን በላይ መወፈር፣ የምዕራባውያን የአመጋገብ ዘይቤ፣ ጉበት በሽታ፣ ማጨስ፣ ከመጠን በላይ አልኮል መጠጣት፣ እና የማይክሮፕላስቲክስ ተጋላጭነት አስተዋጽኦ እያደረጉ ሊሆን ይችላል።

(ለስላሳ መጠጦች፣ ተዘጋጅተው ያለፉ ምግቦች እና ከመጠን በላይ የተጠበሱ ባርቤኪው ምግቦች በወጣቶችም ሆነ በትልልቆች ላይ ለሚታየው ችግር አስተዋፅዖ የሚያደርጉ ሌሎች ነገሮች ናቸው።)

በኔቸር ሜዲስን የታተመ ሌላ ጥናት በሚቀጥሉት ጥቂት አሥርተ ዓመታት ውስጥ 15.6 ሚሊዮን የሚደርሱ የጨጓራ ካንሰር ጉዳዮች ሊከሰቱ እንደሚችሉ ገምቷል።

አብዛኛዎቹም በተለመደው ባክቴሪያ በሄሊኮባክተር ፓይሎሪ ከሚከሰት ኢንፌክሽን ጋር የተያያዙ ናቸው።

መረጃውም እንዲህ ይላል፦ “ተመራማሪዎቹ እንዳመለከቱት በለጋ ዕድሜ የሚጀምሩት የአንጀት ካንሰሮች ከፍተኛ ጭማሪ አሳይተዋል። በ1990 የተወለዱ ሰዎች በ1950 ከተወለዱት ይልቅ የአንጀት ካንሰር የመያዝ ዕድላቸው በእጥፍ የሚበልጥ ሲሆን፣ የፊንጢጣ ካንሰር የመያዝ ዕድላቸው ደግሞ በአራት እጥፍ ይበልጣል። በአለም አቀፍ ደረጃ የአንጀት ካንሰሮች መጨመራቸውን አረጋግጠዋል።
በ20 የአውሮፓ አገሮች ላይ የተደረገ ጥናት እንዳመለከተው በ2004 እና 2016 መካከል ከ20-29 ዓመት ዕድሜ ባሉ ሰዎች ላይ የአንጀት ካንሰር በ8% ገደማ፣ ከ30-39 ዓመት ዕድሜ ባሉ ሰዎች ላይ በ5% ገደማ፣ እና ከ40-49 ዓመት ዕድሜ ባሉ ሰዎች ላይ ደግሞ በ1.6% ጨምሯል።

ከዚህም በላይ አስደንጋጭ የሆኑት ከዩ.ኤስ. የበሽታ መቆጣጠሪያና መከላከያ ማዕከል (Center for Disease Prevention and Control Wonder database) የተገኙ አሃዞች ናቸው፤ እነዚህም ከ15 እስከ 19 ዓመት ዕድሜ ባሉ ወጣቶች ላይ የአንጀት ካንሰር የመከሰት መጠን በ333% ጭማሪ ማሳየቱን፣ እና ከ20 እስከ 24 ዓመት ዕድሜ ባሉ ሰዎች ላይ ደግሞ በ185% ጭማሪ ማሳየቱን ያመለክታሉ።”

ይህ አስፈሪ ግኝት ሁሉንም ሰው ሊያስጨንቅ ይገባል። ጤናማ የአኗኗር ዘይቤን መከተል፣ የሕክምና መረጃዎችን እና ስታቲስቲክስን በጥንቃቄ መከታተል፣ እንዲሁም የባህሪ ለውጥ ማድረግ እንደ ካንሰር ያሉ ከባድ በሽታዎችን የመጋለጥ እድልን ለመቀነስ ወሳኝ ናቸው። ከዘረመል (genetics) ውጭ፣ ሁሉም ማለት ይቻላል የአደጋ መንስኤዎች ሊለወጡ የሚችሉ ናቸው፣ ይህም የሕክምና “እጣ ፈንታችንን” በእጅጉ በእጃችን እንዳለ ያስቀምጣል።

‘ሶዳ’ የተባለ መርዝ

ከግማሽ ምዕተ ዓመት በላይ በንግግሮቼና በጋዜጣ አምዶቼ ስለ ለስላሳ መጠጦችና ዳይት ሶዳዎች መርዛማነት ሰዎችን አስጠንቅቄያለሁ። በውስጣቸው ያለው መርዛማ ፎስፎሪክ አሲድ በተለይ ለወጣቶች በእነዚህ መጠጦች ውስጥ ከሚገኙት ጤናማ ያልሆኑ ንጥረ ነገሮች አንዱ ነው፤ ይህ ደግሞ ለሜታቦሊክ ሲንድረም የመጋለጥ ዕድላቸውን ይጨምራል፤ ሜታቦሊክ ሲንድረም “የልብ በሽታ፣ ስትሮክ እና ዓይነት 2 የስኳር በሽታ የመጋለጥ እድልን የሚጨምሩ የሁኔታዎች ስብስብ ነው።”

ለስላሳ መጠጦችን መጠጣት ጤናማ እንዳልሆነ ሁሉም እንደሚያውቅ እገምታለሁ፣ እና ጥያቄው ዳይት ሶዳ ጤናማ አማራጭ ይሁን አይሁን የሚለው ነው። ያለፉ ጥናቶች ዳይት ለስላሳ መጠጦችን (ከአስፓርታም እና ሱክራሎስ ጋር) መጠጣትን ከተለያዩ አደጋዎች ጋር አያይዘውታል፤ እነዚህም ዓይነት 2 የስኳር በሽታ፣ የልብ በሽታ፣ የኩላሊት ሕመም፣ ሜታቦሊክ ሲንድረም እና ካንሰርን ያካትታሉ።

አዲስ ጥናት እንዳመለከተው ዓይነት 2 የስኳር በሽታ ያለባቸው ሴቶች ዳይት ሶዳን ከመጠጣት ይልቅ ውኃን የመረጡ ከሆነ “ክብደታቸውን የመቀነስ እና የስኳር በሽታን የማስወገድ ዕድላቸው ከፍ ያለ ሊሆን ይችላል”

ኩፍኝ ሊገድል ይችላል

በጣም ተላላፊ የሆነው የቫይረስ በሽታ ኩፍኝ በዩናይትድ ስቴትስ እና በሌሎች አንዳንድ አገሮች እየተስፋፋ ሲሆን ከባድ ስጋት ፈጥሯል። በአየር የሚተላለፍ ሲሆን በአውቶቡሶች፣ በባቡሮች እና በአውሮፕላኖች ውስጥ በፍጥነት ሊተላለፍ ይችላል።
ኩፍኝ በአየር ውስጥ ባሉ ቅንጣቶች (በማስነጠስ እና በማሳል)፣ በመንካት እና በተበከሉ ቦታዎች ጋር በመገናኘት ሊሰራጭ ይችላል። በተለይ ለበሽታው የተጋለጡት ሕፃናት፣ አረጋውያን፣ ያልተከተቡ ሰዎች፣ ተጓዦች እና የመከላከል አቅማቸው የተዳከመባቸው ግለሰቦች ናቸው።

ከ20 የኩፍኝ ታካሚዎች አንዱ የሳንባ ምች ያጋጥመዋል፣ እና ከ1000 አንዱ ደግሞ መስማት አለመቻልን እና የአእምሮ ዝግመትን ሊያስከትል የሚችል የአንጎል እብጠት ያጋጥመዋል። ከ1000 ውስጥ ወደ 3 የሚጠጉ ኩፍኝ የያዛቸው ሰዎች ይሞታሉ። ኩፍኝ ከ5 ዓመት በታች ባሉ ሕፃናት ላይ ምንም ጉዳት የሌለው ቢመስልም ሊገድል ይችላል። በአዋቂዎች ላይ ደግሞ ይበልጥ ገዳይ ነው።
ከኩፍኝ ለመከላከል ምርጡ መንገድ ክትባት ነው። ኤምኤምአር ክትባቶች (ሁለት መጠን) ከኩፍኝ የዕድሜ ልክ ጥበቃ ይሰጣሉ።

ስለጤናዎ ከሐኪምዎ ጋር ይነጋገሩ።

ለአልዛይመር አዲስ ምርመራ

በዓለም ዙሪያ ከ55 ሚሊዮን በላይ የሚሆኑ ሰዎች በአልዛይመር በሽታ ይሰቃያሉ፣ በዚህ ዓመት ብቻ በዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ 7.2 ሚሊዮን ያህሉ ይገኛሉ።
የአልዛይመር በሽታን ለመመርመር የሚፈጠሩ ችግሮች ባለፈው ግንቦት በዩኤስ-ኤፍዲኤ (US-FDA) በተፈቀደው አዲስ የደም ምርመራ፣ ሉሚፑልስ (Lumipulse)፣ ሊቀንሱ ይችላሉ። ይህ ምርመራ በአንጎል ውስጥ ያልተለመዱ የፕሮቲን ስብስቦችን፣ አሚሎይድ ፕላኮች (amyloid plaques) በመባል የሚታወቁትን፣ ያገኛል። እነዚህ ፕላኮች የአንጎልን ሥራ ያበላሻሉ እና የአልዛይመር ምልክት ናቸው። ቀደም ሲል ሐኪሞች ፒኢቲ ስካን (PET scans) እና የአከርካሪ ፈሳሽን ተጠቅመው ፕላኮችን ያገኙ ነበር።