(ዘ-ሐበሻ ዜና( ዛሬ በጆርጅ ታውን ዩኒቨርሲቲ ድረ ገጽ ላይ ታትሞ የወጣው አንድ ጽሁፍ እንደሚለው... ኢትዮጵያ በአሁኑ ወቅት በግጭት ውስጥ የምትገኝ ሀገር ስትሆን፣ ብሔራዊ አንድነትን ለመገንባት ተደጋጋሚ ጥረቶች ቢደረጉም፣ በተለይም በ2012 (እ.ኤ.አ.) የጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊን ህልፈት ተከትሎ ግጭቶች እየተባባሱ መጥተዋል። ጥር 2026 (እ.ኤ.አ.) በወጣው አዲስ ጥናታዊ ጽሑፋቸው፣ ፕሮፌሰር ላህራ ስሚዝ እና ተመራማሪ ቤታንያ ሚካኤል የፖለቲካ ሽግግሮችን እና ወሳኝ የታሪክ ምዕራፎችን እንደ ማዕቀፍ በመጠቀም የኢትዮጵያ ብሔራዊ ማንነት እንዴት እንደተለወጠና የፖለቲካ ክርክሮች እንዴት እንደሚቀረጹ መርምረዋል።
ተመራማሪዎቹ በቃለ ምልልሳቸው እንዳብራሩት፣ እ.ኤ.አ. በ1995ቱ የፌዴራል ሕገ መንግሥት በአንድ የተወሰነ ፓርቲ እና ክልል አመራር ስር የተቀረጸ በመሆኑ፣ ቆይቶ የተነሳው ተቃውሞ በዚያው የትግራይ ክልል እና ህዝብ ላይ ያነጣጠረ እንዲሆን አድርጎታል። እ.ኤ.አ. በ2018 አብይ አህመድ ጠቅላይ ሚኒስትር ከሆኑ በኋላ የነበሩት ልዩነቶች እየሰፉ ሄደው፣ ከ2020 እስከ 2022 ወደተካሄደው ደም አፋሳሽ የትግራይ ጦርነት አምርተዋል። በዚህ ጦርነት በአጠቃላይ ሲታይ በአብዛኛው ሲቪሎች የሆኑ 600,000 ሰዎች ህይወታቸውን ሲያጡ፣ በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ የኢትዮጵያ፣ የትግራይ እና የኤርትራ ወታደሮችም አልቀዋል።
በተመሳሳይ ጊዜ ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ የራሳቸውን የፖለቲካ ማጠናከሪያ፣ ፈጣን የከተማ መስፋፋት እና የተለወጠ ብሔርተኛ የታሪክ ትርክት እያራመዱ እንደሚገኙ ጥናቱ ይጠቁማል። ይህ ሂደት ሁሉን አሳታፊ የዜግነት ጉዳይን ባለመመለሱ፣ በልዩ ልዩ የታሪክ ገጠመኞች የተፈጠሩ ቅሬታዎች አሁንም ሳይፈቱ ቀርተዋል። የሀገሪቱ ወቅታዊ ሁኔታ የኢትዮጵያ ዜጋ ማነው፣ እንዲሁም ዜግነት ምን ዓይነት መብትና ግዴታዎችን ያጎናጽፋል የሚሉ መሠረታዊ ጥያቄዎችን አስነሷል።
የብሔር ጥያቄ በኢትዮጵያ ውስጥ በብዛት ጎልቶ የሚነሳ ሲሆን፣ ሀገሪቱ በነጻነት፣ በፍትህ እና በእኩልነት ላይ በተመሰረተ ማህበረሰብ ውስጥ ሁሉንም ብሔር ብሔረሰቦች ለማካተት የምታደርገውን ጥረት ያሳያል። ተመራማሪዎቹ "ትርጉም ያለው ዜግነት" የሚለውን ሀሳብ ሲያብራሩ፣ ህጋዊ እውቅና ማግኘት ብቻ ሳይሆን፣ መብቶች በተግባር የሚተረጎሙበት እና በዕለት ተዕለት ኑሮ ውስጥ እኩልነት የሚረጋገጥበት መሆኑን ያስገነዝባሉ።
ተመራማሪዎቹ ከሀገር ውጭ ያሉ ታዛቢዎች ኢትዮጵያ ማለቂያ በሌለው የጦርነት አዙሪት ውስጥ እንድትኖር የተፈረደባት ሀገር ናት ብለው የሚያስቡትን የተሳሳተ አመለካከት አጥብቀው ይቃወማሉ። ተቋማት እና ህዝቡ ራሱ ትርጉም ያለውን ዜግነት የማስፋት አቅም እንዳላቸው በማመን፣ ዘላቂ ሰላም ለማምጣት አሁን ላይ እየተካሄደ ያለው ሀገራዊ የምክክር ሂደት ሊቀጥል እንደሚገባ እና የሽግግር ፍትህ ሂደቱ በፍጥነት ሊጀመር እና አፈጻጸሙም ሊፋጠን እንደሚገባ አሳስበዋል።
ተመራማሪዎቹ በቃለ ምልልሳቸው እንዳብራሩት፣ እ.ኤ.አ. በ1995ቱ የፌዴራል ሕገ መንግሥት በአንድ የተወሰነ ፓርቲ እና ክልል አመራር ስር የተቀረጸ በመሆኑ፣ ቆይቶ የተነሳው ተቃውሞ በዚያው የትግራይ ክልል እና ህዝብ ላይ ያነጣጠረ እንዲሆን አድርጎታል። እ.ኤ.አ. በ2018 አብይ አህመድ ጠቅላይ ሚኒስትር ከሆኑ በኋላ የነበሩት ልዩነቶች እየሰፉ ሄደው፣ ከ2020 እስከ 2022 ወደተካሄደው ደም አፋሳሽ የትግራይ ጦርነት አምርተዋል። በዚህ ጦርነት በአጠቃላይ ሲታይ በአብዛኛው ሲቪሎች የሆኑ 600,000 ሰዎች ህይወታቸውን ሲያጡ፣ በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ የኢትዮጵያ፣ የትግራይ እና የኤርትራ ወታደሮችም አልቀዋል።
በተመሳሳይ ጊዜ ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ የራሳቸውን የፖለቲካ ማጠናከሪያ፣ ፈጣን የከተማ መስፋፋት እና የተለወጠ ብሔርተኛ የታሪክ ትርክት እያራመዱ እንደሚገኙ ጥናቱ ይጠቁማል። ይህ ሂደት ሁሉን አሳታፊ የዜግነት ጉዳይን ባለመመለሱ፣ በልዩ ልዩ የታሪክ ገጠመኞች የተፈጠሩ ቅሬታዎች አሁንም ሳይፈቱ ቀርተዋል። የሀገሪቱ ወቅታዊ ሁኔታ የኢትዮጵያ ዜጋ ማነው፣ እንዲሁም ዜግነት ምን ዓይነት መብትና ግዴታዎችን ያጎናጽፋል የሚሉ መሠረታዊ ጥያቄዎችን አስነሷል።
የብሔር ጥያቄ በኢትዮጵያ ውስጥ በብዛት ጎልቶ የሚነሳ ሲሆን፣ ሀገሪቱ በነጻነት፣ በፍትህ እና በእኩልነት ላይ በተመሰረተ ማህበረሰብ ውስጥ ሁሉንም ብሔር ብሔረሰቦች ለማካተት የምታደርገውን ጥረት ያሳያል። ተመራማሪዎቹ "ትርጉም ያለው ዜግነት" የሚለውን ሀሳብ ሲያብራሩ፣ ህጋዊ እውቅና ማግኘት ብቻ ሳይሆን፣ መብቶች በተግባር የሚተረጎሙበት እና በዕለት ተዕለት ኑሮ ውስጥ እኩልነት የሚረጋገጥበት መሆኑን ያስገነዝባሉ።
ተመራማሪዎቹ ከሀገር ውጭ ያሉ ታዛቢዎች ኢትዮጵያ ማለቂያ በሌለው የጦርነት አዙሪት ውስጥ እንድትኖር የተፈረደባት ሀገር ናት ብለው የሚያስቡትን የተሳሳተ አመለካከት አጥብቀው ይቃወማሉ። ተቋማት እና ህዝቡ ራሱ ትርጉም ያለውን ዜግነት የማስፋት አቅም እንዳላቸው በማመን፣ ዘላቂ ሰላም ለማምጣት አሁን ላይ እየተካሄደ ያለው ሀገራዊ የምክክር ሂደት ሊቀጥል እንደሚገባ እና የሽግግር ፍትህ ሂደቱ በፍጥነት ሊጀመር እና አፈጻጸሙም ሊፋጠን እንደሚገባ አሳስበዋል።
21 hours ago
