የጋብቻ ውሳኔ፡ በዓለም አቀፍ አዝማሚያ እና በኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ
ጋብቻ በሰው ልጅ ህይወት ውስጥ ካሉ ትልልቅ ምዕራፎች አንዱ ነው። ይሁን እንጂ ይህ ውሳኔ በዘመናችን ከፍቅር ስሜት ባለፈ በውስብስብ ማህበራዊ፣ ስነ-ልቦናዊ እና ኢኮኖሚያዊ ምክንያቶች የሚቃኝ ሆኗል።
እንደ ወርልድ ፖፑሌሽን ሪቪው (World Population Review) እና ስታቲስታ (Statista) መረጃዎች፣ በዓለም ዙሪያ ሰዎች ወደ ትዳር የሚገቡበት እድሜ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ መጥቷል።
ይህ ለውጥ በኢትዮጵያም ውስጥ በግልጽ የሚታይ ሲሆን፣ በተለይም በገጠር እና በከተማ መካከል ያለው ልዩነት የሀገሪቱን የሽግግር ወቅት ያሳያል።
1. ዓለም አቀፍ የጋብቻ አዝማሚያዎች፡ አጭር ዳሰሳ
በተለያዩ ሀገራት የጋብቻ እድሜ የሚወሰነው በሀገሪቱ የኢኮኖሚ ጥንካሬ እና በማህበረሰቡ ባህላዊ እሴቶች ነው።
ቀደምት ጋብቻ (ኮሎምቢያ እና ኔፓል): በኮሎምቢያ አማካይ የጋብቻ እድሜ 18 አካባቢ ሲሆን፣ በኔፓል ደግሞ 20 ነው። በእነዚህ ሀገራት ጋብቻ ከኢኮኖሚ ዋስትና እና ከቤተሰብ ስም ጋር የተያያዘ ነው።
የኢኮኖሚ ጫና እና ጋብቻ (ግብፅ እና ቻይና): በግብፅ (25 ዓመት) እና በቻይና (26 ዓመት) ጋብቻን የሚያዘገየው ዋናው ምክንያት የቤት ባለቤትነት እና የሰርግ ወጪ ነው። በተለይ በቻይና አንድ ወንድ የቤት ባለቤት ካልሆነ ለትዳር የመታጨት እድሉ ዝቅተኛ ነው።
የምርጫ ጋብቻ (አሜሪካ እና ጣሊያን): በአሜሪካ (31 ዓመት) እና በጣሊያን (34 ዓመት) ጋብቻ እንደ ግዴታ ሳይሆን እንደ "ምርጫ" ይታያል። ረጅም የትምህርት ጊዜ እና በጋራ የመኖር (Cohabitation) ባህል መስፋፋት ጋብቻን ወደ 30ዎቹ አጋማሽ ገፍቶታል።
2. የኢትዮጵያ የጋብቻ አውድ፡ በባህል እና በዘመናዊነት መገናኛ
በኢትዮጵያ የጋብቻ ውሳኔ ከግለሰባዊ ፍላጎት ይልቅ ማህበራዊ ግዴታነቱ ያመዝናል ማለት ይቻላል። ሆኖም ግን፣ ባለፉት ሁለት አስርት ዓመታት ውስጥ የሀገሪቱ ስነ-ህዝባዊ ገጽታ በከፍተኛ ሁኔታ ተቀይሯል።
ሀ. የገጠሩ ክፍል፡ የባህልና የኑሮ ጫና
በኢትዮጵያ ገጠራማ አካባቢዎች ጋብቻ አሁንም "የጉልምስና መጀመሪያ" ተደርጎ ይወሰዳል። የኢትዮጵያ ስነ-ህዝብ እና ጤና ጥናት (DHS) እንደሚያሳየው፣ በገጠር ያሉ ሴቶች በከተማ ካሉት ሴቶች በአማካይ ከ5 እስከ 7 ዓመታት ቀድመው ያገባሉ።
የኢኮኖሚ ድጋፍ: ለብዙ የገጠር ቤተሰቦች ሴት ልጅን መዳር የቤተሰብን አፍ ለመቀነስ እንደ አማራጭ ይታያል።
ማህበራዊ ክብር: "ልጄ ሳታረጅ ባል አየሁላት" የሚለው የክብር ስሜት ወላጆች ልጆቻቸውን በለጋ እድሜያቸው እንዲድሩ ይገፋፋቸዋል።
ለ. የከተማው ክፍል፡ "የስኬት" ቅድመ ሁኔታ
እንደ አዲስ አበባ ባሉ ትልልቅ ከተሞች የጋብቻ እድሜ በከፍተኛ ሁኔታ እየናረ ነው። ዛሬ ላይ የከተማ ወጣቶች ከ28-35 ዓመት ባለው እድሜ ውስጥ መጋባትን እንደ ብልህነት ይቆጥሩታል። ይህ የሆነው "መጀመሪያ ራስን መቻል" የሚለው አስተሳሰብ በመስፋፋቱ ነው።
3. ለጋብቻ መዘግየት ዋና ዋና ምክንያቶች እና ጥናታዊ መረጃዎች
ኢትዮጵያ ውስጥ ጋብቻ ከፍቅር ይልቅ "በኪስ" እንዲወሰን ያደረጉ ዋና ዋና ምክንያቶች የሚከተሉት ናቸው፡
1. የቤት ኪራይ እና የመኖሪያ ቤት ቀውስ
በከተሞች ያለው የመኖሪያ ቤት እጥረት ለጋብቻ ትልቁ እንቅፋት ነው። "ጎጆ መውጣት" የሚለው ጽንሰ-ሀሳብ ዛሬ ላይ እጅግ ውድ ዋጋ የሚያስከፍል ሆኗል። ብዙ ወጣቶች ራሳቸውን ችለው ቤት መከራየት ካልቻሉ ትዳር መመስረትን እንደ አደጋ ያዩታል።
2. የሰርግ ወጪ ግሽበት
በኢትዮጵያ የሰርግ ባህል ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተጋነነ መጥቷል። ጥናቶች እንደሚያሳዩት፣ አንድ መካከለኛ ሰርግ ለማድረግ የሚወጣው ወጪ የአንድን ወጣት የብዙ ዓመታት ቁጠባ ሊበላ ይችላል።
👉የሆቴል አዳራሽ ኪራይ
👉የቪዲዮ እና ፎቶግራፍ ወጪ
👉የአጃቢዎች (ሚዜዎች) አልባሳት እና ግብዣ 👉እነዚህ ወጪዎች ወጣቶች "ገንዘብ እስካከማች" በሚል ጋብቻን እንዲያራዝሙ ያደርጋቸዋል።
3. የሴቶች ትምህርት እና የሥራ ዕድል
የሴቶች የትምህርት ተሳትፎ መጨመር የጋብቻን እድሜ ወደ ኋላ ገፍቶታል። ሴቶች የኢኮኖሚ ነፃነታቸውን ለማረጋገጥ እና በሙያቸው ለመገስገስ ሲሉ ትዳርን ያዘገያሉ። ይህ ደግሞ በሀገሪቱ የወሊድ መጠን ላይም የራሱን ተፅዕኖ አሳርፏል።
4. የስነ-ልቦና እና ማህበራዊ ተጽዕኖዎች
ጋብቻ ሲዘገይ የሚያመጣቸው ማህበራዊ ለውጦች ቀላል አይደሉም።
የቤተሰብ ግፊት፡ "መቼ ነው የምንዳረው?" የሚለው ከቤተሰብ እና ከዘመድ የሚመጣ ጥያቄ በወጣቶች ላይ ከፍተኛ ጭንቀትን (Anxiety) ይፈጥራል።
ብቸኝነት እና አብሮ መኖር፡ በከተሞች ውስጥ ሳይጋቡ አብሮ የመኖር (Cohabitation) ልምድ በዝግታ እየተለመደ መጥቷል፣ ይህም ከባህላዊው ጋብቻ የወጣ አማራጭ እየሆነ ነው።
5. ማጠቃለያ እና የወደፊት እይታ
በኢትዮጵያ የጋብቻ ውሳኔ በትውፊት እና በዘመናዊነት መካከል የሚደረግ ፍልሚያ ሆኗል። በገጠር ቀደም ብሎ የመጋባት ልምድ ቢኖርም፣ በከተሞች ያለው የኑሮ ውድነት እና የትምህርት መስፋፋት የጋብቻን እድሜ ወደ 30ዎቹ እየገፋው ነው።
ጥናቶች እንደሚጠቁሙት፣ የጋብቻ እድሜ መግፋት በራሱ መጥፎ አይደለም፤ ምክንያቱም ሰዎች በስነ-ልቦና እና በኢኮኖሚ ጎልምሰው ወደ ትዳር ሲገቡ የፍቺ እድላቸው ዝቅተኛ ይሆናል። ሆኖም ግን፣ በኢኮኖሚ ጫና ምክንያት ብቻ ጋብቻን ማራዘም ማህበራዊ ቀውሶችን ሊያስከትል ይችላል።
ዋናው ቁምነገር፡ ጋብቻ መቼ ተፈጸመ ከሚለው ይልቅ፣ ጥምረቱ በምን ያህል ዝግጁነት እና ብስለት ላይ ተመሰረተ የሚለው ለዘላቂነቱ ወሳኝ ነው።
ጋብቻ በሰው ልጅ ህይወት ውስጥ ካሉ ትልልቅ ምዕራፎች አንዱ ነው። ይሁን እንጂ ይህ ውሳኔ በዘመናችን ከፍቅር ስሜት ባለፈ በውስብስብ ማህበራዊ፣ ስነ-ልቦናዊ እና ኢኮኖሚያዊ ምክንያቶች የሚቃኝ ሆኗል።
እንደ ወርልድ ፖፑሌሽን ሪቪው (World Population Review) እና ስታቲስታ (Statista) መረጃዎች፣ በዓለም ዙሪያ ሰዎች ወደ ትዳር የሚገቡበት እድሜ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ መጥቷል።
ይህ ለውጥ በኢትዮጵያም ውስጥ በግልጽ የሚታይ ሲሆን፣ በተለይም በገጠር እና በከተማ መካከል ያለው ልዩነት የሀገሪቱን የሽግግር ወቅት ያሳያል።
1. ዓለም አቀፍ የጋብቻ አዝማሚያዎች፡ አጭር ዳሰሳ
በተለያዩ ሀገራት የጋብቻ እድሜ የሚወሰነው በሀገሪቱ የኢኮኖሚ ጥንካሬ እና በማህበረሰቡ ባህላዊ እሴቶች ነው።
ቀደምት ጋብቻ (ኮሎምቢያ እና ኔፓል): በኮሎምቢያ አማካይ የጋብቻ እድሜ 18 አካባቢ ሲሆን፣ በኔፓል ደግሞ 20 ነው። በእነዚህ ሀገራት ጋብቻ ከኢኮኖሚ ዋስትና እና ከቤተሰብ ስም ጋር የተያያዘ ነው።
የኢኮኖሚ ጫና እና ጋብቻ (ግብፅ እና ቻይና): በግብፅ (25 ዓመት) እና በቻይና (26 ዓመት) ጋብቻን የሚያዘገየው ዋናው ምክንያት የቤት ባለቤትነት እና የሰርግ ወጪ ነው። በተለይ በቻይና አንድ ወንድ የቤት ባለቤት ካልሆነ ለትዳር የመታጨት እድሉ ዝቅተኛ ነው።
የምርጫ ጋብቻ (አሜሪካ እና ጣሊያን): በአሜሪካ (31 ዓመት) እና በጣሊያን (34 ዓመት) ጋብቻ እንደ ግዴታ ሳይሆን እንደ "ምርጫ" ይታያል። ረጅም የትምህርት ጊዜ እና በጋራ የመኖር (Cohabitation) ባህል መስፋፋት ጋብቻን ወደ 30ዎቹ አጋማሽ ገፍቶታል።
2. የኢትዮጵያ የጋብቻ አውድ፡ በባህል እና በዘመናዊነት መገናኛ
በኢትዮጵያ የጋብቻ ውሳኔ ከግለሰባዊ ፍላጎት ይልቅ ማህበራዊ ግዴታነቱ ያመዝናል ማለት ይቻላል። ሆኖም ግን፣ ባለፉት ሁለት አስርት ዓመታት ውስጥ የሀገሪቱ ስነ-ህዝባዊ ገጽታ በከፍተኛ ሁኔታ ተቀይሯል።
ሀ. የገጠሩ ክፍል፡ የባህልና የኑሮ ጫና
በኢትዮጵያ ገጠራማ አካባቢዎች ጋብቻ አሁንም "የጉልምስና መጀመሪያ" ተደርጎ ይወሰዳል። የኢትዮጵያ ስነ-ህዝብ እና ጤና ጥናት (DHS) እንደሚያሳየው፣ በገጠር ያሉ ሴቶች በከተማ ካሉት ሴቶች በአማካይ ከ5 እስከ 7 ዓመታት ቀድመው ያገባሉ።
የኢኮኖሚ ድጋፍ: ለብዙ የገጠር ቤተሰቦች ሴት ልጅን መዳር የቤተሰብን አፍ ለመቀነስ እንደ አማራጭ ይታያል።
ማህበራዊ ክብር: "ልጄ ሳታረጅ ባል አየሁላት" የሚለው የክብር ስሜት ወላጆች ልጆቻቸውን በለጋ እድሜያቸው እንዲድሩ ይገፋፋቸዋል።
ለ. የከተማው ክፍል፡ "የስኬት" ቅድመ ሁኔታ
እንደ አዲስ አበባ ባሉ ትልልቅ ከተሞች የጋብቻ እድሜ በከፍተኛ ሁኔታ እየናረ ነው። ዛሬ ላይ የከተማ ወጣቶች ከ28-35 ዓመት ባለው እድሜ ውስጥ መጋባትን እንደ ብልህነት ይቆጥሩታል። ይህ የሆነው "መጀመሪያ ራስን መቻል" የሚለው አስተሳሰብ በመስፋፋቱ ነው።
3. ለጋብቻ መዘግየት ዋና ዋና ምክንያቶች እና ጥናታዊ መረጃዎች
ኢትዮጵያ ውስጥ ጋብቻ ከፍቅር ይልቅ "በኪስ" እንዲወሰን ያደረጉ ዋና ዋና ምክንያቶች የሚከተሉት ናቸው፡
1. የቤት ኪራይ እና የመኖሪያ ቤት ቀውስ
በከተሞች ያለው የመኖሪያ ቤት እጥረት ለጋብቻ ትልቁ እንቅፋት ነው። "ጎጆ መውጣት" የሚለው ጽንሰ-ሀሳብ ዛሬ ላይ እጅግ ውድ ዋጋ የሚያስከፍል ሆኗል። ብዙ ወጣቶች ራሳቸውን ችለው ቤት መከራየት ካልቻሉ ትዳር መመስረትን እንደ አደጋ ያዩታል።
2. የሰርግ ወጪ ግሽበት
በኢትዮጵያ የሰርግ ባህል ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተጋነነ መጥቷል። ጥናቶች እንደሚያሳዩት፣ አንድ መካከለኛ ሰርግ ለማድረግ የሚወጣው ወጪ የአንድን ወጣት የብዙ ዓመታት ቁጠባ ሊበላ ይችላል።
👉የሆቴል አዳራሽ ኪራይ
👉የቪዲዮ እና ፎቶግራፍ ወጪ
👉የአጃቢዎች (ሚዜዎች) አልባሳት እና ግብዣ 👉እነዚህ ወጪዎች ወጣቶች "ገንዘብ እስካከማች" በሚል ጋብቻን እንዲያራዝሙ ያደርጋቸዋል።
3. የሴቶች ትምህርት እና የሥራ ዕድል
የሴቶች የትምህርት ተሳትፎ መጨመር የጋብቻን እድሜ ወደ ኋላ ገፍቶታል። ሴቶች የኢኮኖሚ ነፃነታቸውን ለማረጋገጥ እና በሙያቸው ለመገስገስ ሲሉ ትዳርን ያዘገያሉ። ይህ ደግሞ በሀገሪቱ የወሊድ መጠን ላይም የራሱን ተፅዕኖ አሳርፏል።
4. የስነ-ልቦና እና ማህበራዊ ተጽዕኖዎች
ጋብቻ ሲዘገይ የሚያመጣቸው ማህበራዊ ለውጦች ቀላል አይደሉም።
የቤተሰብ ግፊት፡ "መቼ ነው የምንዳረው?" የሚለው ከቤተሰብ እና ከዘመድ የሚመጣ ጥያቄ በወጣቶች ላይ ከፍተኛ ጭንቀትን (Anxiety) ይፈጥራል።
ብቸኝነት እና አብሮ መኖር፡ በከተሞች ውስጥ ሳይጋቡ አብሮ የመኖር (Cohabitation) ልምድ በዝግታ እየተለመደ መጥቷል፣ ይህም ከባህላዊው ጋብቻ የወጣ አማራጭ እየሆነ ነው።
5. ማጠቃለያ እና የወደፊት እይታ
በኢትዮጵያ የጋብቻ ውሳኔ በትውፊት እና በዘመናዊነት መካከል የሚደረግ ፍልሚያ ሆኗል። በገጠር ቀደም ብሎ የመጋባት ልምድ ቢኖርም፣ በከተሞች ያለው የኑሮ ውድነት እና የትምህርት መስፋፋት የጋብቻን እድሜ ወደ 30ዎቹ እየገፋው ነው።
ጥናቶች እንደሚጠቁሙት፣ የጋብቻ እድሜ መግፋት በራሱ መጥፎ አይደለም፤ ምክንያቱም ሰዎች በስነ-ልቦና እና በኢኮኖሚ ጎልምሰው ወደ ትዳር ሲገቡ የፍቺ እድላቸው ዝቅተኛ ይሆናል። ሆኖም ግን፣ በኢኮኖሚ ጫና ምክንያት ብቻ ጋብቻን ማራዘም ማህበራዊ ቀውሶችን ሊያስከትል ይችላል።
ዋናው ቁምነገር፡ ጋብቻ መቼ ተፈጸመ ከሚለው ይልቅ፣ ጥምረቱ በምን ያህል ዝግጁነት እና ብስለት ላይ ተመሰረተ የሚለው ለዘላቂነቱ ወሳኝ ነው።
6 months ago
