ለነፍሳት የኖሩ ለፍትሕ የቆሰሉ፦ የብፁዕ አቡነ ዕንባቆም ልብ ሰባሪ ታሪክ

​በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ሰፊው አጥር ውስጥ፣ የብዙዎችን ልብ በቅንነትና በፅናት የነኩ፣ ነገር ግን በሕይወታቸው መራራ የፈተናና የብቸኝነትን ጽዋ የጠጡ አባት ነበሩ – ብፁዕ አቡነ ዕንባቆም፡፡ የእርሳቸው ታሪክ የብርሃንና የጥላ፣ የትጋትና የመከራ፣ የድልና የመሰበር ውህደት ሆኖ፣ የብዙዎችን ልብ በሀዘን ያጠምቃል፡፡

​፩. የትውልድ ቤት ርቀት እና የትምህርት ጥማት መባባስ

​የብፁዕነታቸው ሕይወት የሚጀምረው በደብረ ብርሃን አውራጃ፣ በእነዋሪ ወረዳ፣ ልዩ ስሙ ከያዱር ከሚባለው ቀበሌ ነው፡፡ ከአባታቸው ከአቶ ባሳዝነው ወንድም አገኘሁና ከእናታቸው ከወ/ሮ አስካለ ማርያም ማናየ የተወለዱት ጸባቴ ተክለ ሐዋርያት ባሳዝነው ገና በሕፃንነታቸው የሕይወትን መራራነት ቀምሰዋል። የዘመኑን ችግር፣ የቤተሰብን ድህነት፣ እና የመንፈሳዊ ጥማትን ግለት ተሸክመው ነበር ያደጉት። ለትምህርት ደረሱ ሲባል፣ እንደሌሎች እኩዮቻቸው በገበታ ዙሪያ ከቤተሰብ ጋር የመቆየት ዕድል አልነበራቸውም፡፡ ወደ ደብረ ብሥራት ዜና ማርቆስ ገዳም በሕፃንነት ተሰደዱ። ፊደል ሲቆጥሩ የሕፃንነት ፈገግታቸው ከቤተሰብ ርቆ፣ በመነኮሳት ጸሎት መካከል ተቀበረ።

​የእውቀት ጥማታቸው በሕፃንነታቸው የጠጡት መራራ የብቸኝነት ጽዋ እየመራቸው፣ ከገዳም ወደ ገዳም እንዲንከራተቱ አደረጋቸው፡፡ ከሰቃ መድኃኔ ዓለም ገዳም ቅኔና ትርጓሜን ከመምህር ዘካርያስ ኃይለ ማርያም (ብፁዕ አቡነ ቀውስጦስ) ዘንድ ተማሩ። ከዚያም፣ መንፈሳዊ ዕውቀታቸውን ለማዳበርና ለማካበት በሚል ልባዊ ፍላጎት፣ የትውልድ ቦታቸውን ጥለው ወደ ታላቁ ደብረ ሊባኖስ ገዳም ተጓዙ።

​፪. የእውቀት ስደት፣ ብቸኝነት እና የገዳማዊ ሕይወት አስቸጋሪ ጎዳና

​በደብረ ሊባኖስ ተምረው አልጨረሱም፡፡ ውስጣቸው ያለው የእውቀት ጥማት “እስካሁን ያገኘሁት በቂ አይደለም” እያለ ሲያስጨንቃቸው፣ የብቸኝነትንና የድህነትን ሸክም ተሸክመው፣ በእግራቸው ተጉዘው ጎጃም ደንበጫ፣ ከዚያም በጌምድር ደራና ፎገራ ድረስ ደርሰዋል። በብርድና በረኃብ ተፈትነው፣ የእውቀት ስደተኛ ሆነው፣ ቅኔንና ድጓን ከተለያዩ አበው ተማሩ። የእያንዳንዱ ቀን ጉዞአቸው፣ እያንዳንዱ የምግብ ፍለጋቸው፣ እና እያንዳንዱ የሌሊት ብርዳቸው፣ ለቤተ ክርስቲያን አገልግሎት የሚከፈል መሥዋዕትነት ነበር።

​በገዳማዊ ሕይወት ውስጥ ብዙ ፈተናዎችን አሳለፉ። በአርድእትነት ለአንድ ዓመት፣ በጫጋል አማኑኤል በቅዳሴ ለአንድ ዓመት፣ በሌሎችም የገዳም አገልግሎቶች ላይ ተመድበው ብዙ መከራን በትዕግሥት አልፈዋል። ብዙ ጊዜ ምናልባትም በገዳሙ የውስጥ ሽኩቻዎችና የእርስ በርስ መናናቆች ውስጥ ሳይገቡ አልቀሩም። ትምህርታቸውን ሲጨርሱም፣ ገዳማዊ ሕይወት ለመኖር ወስነው የብቸኝነትን፣ የፆምንና የጸሎትን መንገድ ተያያዙ፡፡

​የመዐርገ ምንኵስና፣ ቅስና እና ቁምስና ሽግግሮቻቸው ሁሉ ከልብ የመነጨ ለፈጣሪ የመገዛት መገለጫዎች ነበሩ። ከብፁዕ አቡነ ሳዊሮስ የቅስናን፣ ከብፁዕ አቡነ ዮሴፍ ደግሞ የቁምስናን ማዕረግ ሲቀበሉ፣ በነዚህ ማዕረጎች የተሸከሙት ክብደት ብቻ ሳይሆን፣ ወደፊት የሚመጣባቸው ከባድ ኃላፊነት ጭምር ነበር።

​፫. የፀባቴነት ኃላፊነት እና የብቸኝነት ትግል

​ሰኔ ፲ ቀን ፲፱፻፺፬ ዓ.ም፣ በብፁዕ ወቅዱስ አቡነ ጳውሎስ ፈቃድ፣ ለታላቁ ደብረ ሊባኖስ ገዳም አስተዳዳሪ (ፀባቴ) ሆነው ተሾሙ። ይህ ሹመት የረጅም ዓመታት መንፈሳዊ ትጋታቸውና የትምህርት ጥረታቸው ፍሬ ቢመስልም፣ በተግባር ግን አዲስ የብቸኝነትና የትግል ምዕራፍ ጀመረ። በገዳሙ ውስጥ ብዙ የልማት ሥራዎችን ቢያስፋፉም፣ የፀባቴነት ኃላፊነት በተፈጥሮው ብዙ ግፊቶችና ሽኩቻዎች ያሉበት ነበር። ብዙ ሰዎች ምናልባትም ጀርባቸውን ሰጥተዋቸዋል፣ ጠላቶች አፍርተዋል፣ እና ብቸኝነታቸው ጨምሯል።

​፬. የጳጳስነት ማዕረግ እና የፍትሕ ዋጋ

​ሐምሌ ፱ ቀን ፲፱፻፺፯ ዓ.ም በጳጳሳት ምርጫ የድምፅ ብልጫ አግኝተው የደቡብ ኦሞ ሀገረ ስብከት ጳጳስ ሆኑ። ይህ ሹመት ለአንድ አዲስ ተመራቂ ጳጳስ ትልቅ ክብር ቢሆንም፣ የደቡብ ኦሞ ሀገረ ስብከት ገና በማደግ ላይ የነበረና ብዙ መሠረታዊ ችግሮች ያለበት ነበር። የበርካታ ነፍሳትን የሥላሴ ልጅነት ለማስገኘት ባደረጉት አስተዋጽኦ ብዙ መልካም ነገር ቢሠሩም፣ ይህ ክብር ግን ብዙም አልዘለቀም።

​ከዚያም የድሬዳዋና ምዕራብ ሐረርጌ ሊቀ ጳጳስ ሆኑ፡፡ በዚህ ወቅት ነበር የሕይወታቸውን እጅግ መራራ ፈተና የገጠማቸው፡፡ የሳባ ደብረ ኃይል ቅዱስ ገብርኤል ቤተ ክርስቲያን ግንባታ ላይ ከስምንት ሚልዮን ብር በላይ የምእመናን ገንዘብ መመዝበሩን የገለጸው የኦዲት ሪፖርት ሲወጣ፣ ብፁዕነታቸው ለፍትሕ ቆሙ፡፡ በወቅቱ ከነበሩት ከብፁዕ ወቅዱስ ፓትርያርክ አቡነ ጳውሎስ ጋር ቀጥተኛ ቅራኔ ውስጥ ገቡ፡፡

የአጥቢያ አብያተ ክርስቲያናት አገልጋዮችና ምእመናን ከጎናቸው ቢቆሙም፣ ብፁዕነታቸው ከፓትርያርኩ ጋር መፋጠጣቸው ትልቅ ዋጋ አስከፍሏቸዋል። የገዳሙ አለቃ ያለዕውቅናቸው ተነሥቶ ያለሥራ እንዲንገላታ ተደረገ፡፡ ምንም እንኳን ፓትርያርኩ በኋላ ይቅርታ ቢጠይቁም፣ ይህ ክስተት በብፁዕነታቸው ላይ የፈጠረው የአእምሮ ጫና ቀላል አልነበረም። የፍትሕ ጥሪያቸው በቤተ ክህነት ውስጥ ባለው የሥልጣን ተዋረድ ውስጥ ተመታ፡፡

ይህ ብቸኝነት ውስጥ የሚከት፣ ከባድ የሥነ ልቦና መቁሰል ነበር፡፡

​፭. የኢየሩሳሌም ስደት እና የመጨረሻው ትግል

​ከድሬዳዋ ወደ ኢየሩሳሌም የኢትዮጵያ ገዳማት ሊቀ ጳጳስ ሆነው ተመደቡ። ይህ የሥራ ምደባ ሽልማት ሳይሆን፣ ከቀደመው ውዝግብ ለመውጣት የተደረገ “የስደት ምደባ” እንደሆነ ብዙዎች ይገምታሉ። በቅድስት ሀገር ኢየሩሳሌም የአባቶችንና የእናቶችን እንባ በማበስ፣ ወጣቶችን በመርዳትና የገዳማትን ይዞታ በመጠበቅ ትልቅ ሥራ ቢሠሩም፣ ውስጣቸው ያለው ቁስል ግን አልደረቀም።
​በመጨረሻዎቹ የአገልግሎት ጊዜያቸው በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን የገዳማት መምሪያ የበላይ ኃላፊ ሊቀ ጳጳስ በመሆን አገልግለዋል። ይሁን እንጂ፣ ይህ ዘመን "በሕመምና በተለያዩ ጉዳዮች ታጥሮ የነበረ" እንደነበር ብፁዕ አቡነ ሄኖክ በመልዕክታቸው ተናግረዋል። የብፁዕነታቸው ሕመም፣ የአእምሮ ጭንቀት፣ እና የቀደሙት ውዝግቦች ትዝታዎች ሕይወታቸውን እጅግ አስቸጋሪ አድርገውት ነበር። ምናልባትም በዚህ ወቅት ነበር ብቸኝነታቸው እጅግ የባሰበት።

​፮. የዕረፍት ዜና እና የብዙዎች ዕንባ

​ጥር 18 ቀን 2018 ዓ.ም፣ የቤተ ክርስቲያን ደወሎች በሚያሳዝን ቃና ጮኹ። ብፁዕ አቡነ ዕንባቆም ከዚህ ዓለም ድካም አረፉ የሚለው ዜና እንደ መብረቅ በረታ። የረጅም ዓመታት መንፈሳዊ ጉዞ፣ የእውቀት ጥማት፣ የአስተዳደር ትግል፣ እና ከሁሉም በላይ የፍትሕ መጓደልን ለመታገል የከፈሉት ዋጋ፣ በሞት ተደመደመ። ብፁዕ አቡነ ሄኖክ በመልዕክታቸው "ሞት እንደዚህ መራራ ነውን?" ብለው ያነሷት ጥያቄ፣ የብዙዎችን ልብ በሀዘን አጥልቃለች።

​የብፁዕነታቸው የመጨረሻዎቹ የአገልግሎት ጊዜያት በሕመምና በጭንቀት ታጥሮ ማለፉ፣ በክርስቶስ ኢየሱስ ዕቅፍ ከዚህ ዓለም ድካም ቢያርፉም፣ ለቀሩት ምዕመናን ጥልቅ ሀዘን ትቶ አልፏል። ሥርዓተ ቀብራቸው ጥር 19 ቀን 2018 ዓ.ም በተማሩበት፣ በመነኮሱበትና ለረጅም ዓመታት ባገለገሉበት በታላቁ ደብረ ሊባኖስ ገዳም ይፈጸማል። ይህ የብቸኝነትና የትግል ጉዞ ማብቂያ ነው።