የታሸጉ ምርቶች ተጠቃሚነት በመጨመሩ ታዳጊዎችን ለደምግፊት እየተጋለጡ ይገኛል

እንደ ግፊት ያሉ ተላላፊ ያልሆኑ በሽታዎች ከዕድሜ ጋር ቁርኝት ያላቸዉ ሲሆን ዕድሜ በጨመረ ቁጥር የመከሰት ዕድላቸዉ ሰፊ ነዉ። ነገር ግን ታዳጊዎች ለዚህ ችግር ተጋላጭ እየሆኑ መምጣታቸዉን የጤና ሚኒስቴር አስታውቋል ።

በሚኒስቴሩ የበሽታዎች መከላከልና መቆጣጠር መሪ ስራ አስፈፃሚ ዶክተር ህይወት ሰለሞን ተላላፊ ያልሆኑ በሽታዎች ከ50 በመቶ በላይ የማህበረሰብ የሞት ምክንያት እየሆኑ መምጣታቸውን ከብስራት ሬዲዮ ጋር በነበራቸው ቆይታ ተናግረዋል ።

የአኗኗር ስርዓት እየተቀየረ መምጣት በተለይ በፋብሪካ ዉስጥ ተቀነባብረዉ የሚያልፉ ምግቦችን አዘዉትሮ መጠቀም የታዳጊዎችን ለግፊት ተጋላጭነት እየጨመረ ይገኛል ። በፋብሪካ ተቀነባብረዉ የሚያልፋ ምግቦች ለጤና ጠቃሚ ያልሆኑ ይዘት ያላቸዉ በመሆኑ ለበሽታው አጋላጭ ናቸዉ።

ከእነዚህም መካከል ከፍተኛ የጨዉ መጠን ያላቸዉ የታሸጉ ምግቦች በስፋት በህፃናትም ይሁን በአዋቂዎች ዘንድ ተመራጭ እየሆኑ መምጣታቸዉን ያነሱት ዶክተር ህይወት በተመሳሳይ መልኩ የቅባት አይነታቸዉ ለጤና ጠንቅ የሆኑ ምግቦች በስፋት ጥቅም ላይ ሲዉሉ ይስተዋሏል።

በተጨማሪም በመጠጥ ይሁን በደረቅ ምግብ ላይ የስኳር መጠናቸው ከፍተኛ የሆኑ ምግቦች ተመራጭ እየሆኑ መጥተዋል ። ሌሎች አጋላጭ ምክንያቶች እንዳሉ ሆነዉ ታዳጊዎች ላይ የሚከሰት የደም ግፊትን ለመከላከል የታሸጉ ምርቶች አጠቃቀምን ማስተካከል ይገባል። ልጆቻቸዉን የለስላሳ መጠጦችንና የታሸጉ ምርቶችን አሲዘዉ ትምህርት ቤት የሚልኩ ወላጆች ጥንቃቄ እንዲያደርጉ ጥሪ ተላልፋል።

1.4 ቢሊዮን የሚሆነዉ የዓለም ህዝብ ከፍተኛ ከሆነ የደም ግፊት ጋር እንደሚኖር የጤና ሚኒስቴር መረጃ ያሳያል።

Seledadotio
Seledadotio

"አሁን ባለው ዳታ መሰረት 10 ሚሊዮን ህዝብ በደም ግፊት ህይወቱን ያጣል። በኢትዮጵያ የግፊት ተጠቂዎች መጠን 17.3 በመቶ ጨምሯል" - ኮሌጁ

በኢትዮጵያ በግፊት የሚሞቱ ሰዎች ቁጥር ከሌሎች ገዳይ የበሽታ አይነቶች በበለጠ እየጨመረ በመሆኑን፣ በበሽታው የሚጠቁ ሰዎች በፊት ከነበረት በ17.3% መጨምሯል ሲል የካቲት 12 ሜዲካል ኮሌጅ መግለጹን ቲቃህ ተረድቷል።

እንዲሁም፣ እ.ኤ.አ በ2014 በዓለም ላይ 22% የነበረው የደም ግፊት ተጠቂዎች አሁን ላይ ወደ 33% ከፍ በማለት የ11 በመቶ ጭማሪ ማሳየቱን አስረድቶ፣ የተጠቂዎች መጠን "እየቀነሰ ሳይሆን እየጨመረ ነው የመጣው" ብሏል።

"አሁን ባለው ዳታ መሰረት 10 ሚሊዮን ህዝብ በደም ግፊት ህይወቱን ያጣል። ግን ያ ሁሉ በደንብ ከታከመና ግፊቱን መቆጣጠር ከተቻለ ይሄ ሁሉ ሞት መቀነስ የምንችለው ነው" ሲልም ገልጿል።

በዓለም የጤና ድርጅት ጥናት መሰረት በዓለም ላይ በእያንዳንዷ ሰዓት 1,000 ሰዎች በግፊት ህይወታቸው እንዲሚያልፍ፣ አዋቂ ከሆኑ ከሦስት ሰዎች ውስጥ አንዱ የደም ግፊት እንዳለበት በመግለጽ፣ ነገር ግን "ከእነዚህ ውስጥ ግማሾቹ የግፊት በሽታ እንዳለባቸው አያውቁም" ብሏል።

በዓለም ጤና ድርጅት ጥናት መሰረት በዓለም ላይ ካለው ጠቅላላ 8 ቢሊዮን ህዝብ 1.4 ቢሊዮን የሚሆኑት የደም ግፊት አለባቸው። ከእነዚህ ውስጥ ግፊቱ እንዳለባቸው የሚያውቁት 800 ሚሊዮን ሲሆኑ፣ 600 ሚሊዮን ደግሞ በሽታው እንዳለባቸውም አያውቁም።

የደምግፊት እንዳለባቸው ከሚያውቁት 800 ሚሊዮን የዓለም ህዝቦች 160 ሚሊዮን የሚሆኑት አውቀውም ህክምና ማድረግ አይጀምሩም።

ከ800 ሚሊዮኖቹ መካከል 630 ሚሊዮን የሚሆኑት ደግሞ ህክምና ቢጀምሩም ተከታትለው ግፊታቸውን የሚቆጣጠሩት 320 ሚሊዮን ብቻ ናቸው።

seledadotio
seledadotio

#ጤናመረጃ

የደም ኮሌስትሮል መጠንን አመጋገባችንን በማስተካከል እንዴት መቀነስ እንችላለን!

1-በፋይበር የበለጸጉ ምግቦችን ማዘውተር፡- እነዚህም ፡- የተፈጨ አጃ፣ አደንጓሬ፣ ፖም፣ ሸክኒት፣ በቆልት..የመሳሰሉት ናቸው፡፡

2-በኦሜጋ 3 የበለጸጉ 'fatty acid' ያላቸውን ምግቦች መመገብ፡- እነዚህ ምግቦች ከላይ ከተጠቀሰው ጥቅም በተጨማሪ የደም ግፊት መጠን ይቀንስልናል፡፡እነዚህም፡- ሳልመን የአሳ ዘር፣ ተልባ፣ለውዝ..

3-Trans-fat በውስጣቸው የያዙ ምግቦች በደማችን ዉስጥ ያለውን ኮሌስትሮል መጠን ስለሚጨምሩ መጠቀም የለብንም ፡፡ ለምሳሌ፡-የዳቦቅቤ፣ብስኩት፣ ኬክ፣ችብስ፣ ዶናት፣ ቺዝ በርገር….እነዚህ ምግቦች ባለም የምግብ እና መድሃኒት ባለስልጣን የተከለከሉ ናቸው፡፡

4-በSaturated fat የበለጸጉ ምግቦችን መቀነስ ፡ ለምሳሌ፤-ስጋ፣ አይስ ክሬም፣ ቅቤ፣ቸኮሌት፣ ቺዝ፣… እነዚህ የምግብ አይነቶች ለብዙ የጤና እክሎች ያጋልጣሉ፡፡

5-አመጋገባችንን ከማስተካከል በተጨማሪ የአኗኗር ዘይቤ ለውጦች ያስፈልጉናል፡-ሲጃራ አለማጨስ፣ የሰውነት ክብደት መቀነስ
ከመጠን በላይ አልኮል አለመጠቀም፣ ቢያንስ በሳምንት 5 ጊዜ ለ30 ደቂቃ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማድረግ ይጠቀሳሉ፡፡

ጠቃሚ ነውና ለወዳጆ ያካፍሉ!

seledadotio
seledadotio

ዶጋሊ የቤት ለቤት ህክምና አገልግሎት
Dogali Homecare Service
💊 የምንሰጣቸው አገልግሎቶች ከፍተኛ ልምድ ባላቸው ዶክተሮችና ነርሶች
🩺በሀኪም የታዘዘ መድሀኒትና መርፌ በቤት ውስጥ መስጠት መከታተል!!
🩺የቁስል አጥበት እና የማሸግ ህክምና
🩺 ለቤተሰብ ዶክተር መመደብና ጤናዎን መከታተል
🩺 መንቀሳቀስ ለማይችሉ ህክምና (Physiotherapy)
🩺 ለካንሰር ታማሚዎች እንክብካቤ  ማድረግ
🩺 የደም ግፊት እና የስኳር ምርመራና ክትትል
🩺 የላብራቶሪ ናሙና መውሰድ እና ማሰራት
🩺 የድንገተኛ ህክምና አገልግሎት (በቤት ውስጥና በስራ ቦታ)
🩺 በተለያዩ የጤና ርዕሶች የምክር አገልግሎት (Counseling)
🩺 የታዘዙ መድሃኒቶችን ከፋርማሲ ማቅረብ
🩺 የ 24 ሰዓት አምቡላንስ አገልግሎት
🩺 የአስክሬን ግንዛት አገልግሎት
ይደውሉልን !
📲 0930836036
📲 0910554255

ከ9 አይነት መድኃኒትና ከከባድ ሕመም ነፃ ያደረገው አስደናቂው የፋሲል ጉዞ

​#fastmereja I ​የደም ግፊት፣ ስኳር እና የልብ ሕመምን ጨምሮ በ9 አይነት መድኃኒቶች ተጠምዶ የነበረው ፋሲል፣ በአጭር ጊዜ ውስጥ ካለበት አስከፊ የጤና ቀውስ መውጣቱን ገለጸ። ፋሲል በነበረበት የጤና እክል ምክንያት "አንድ ቀን ተኝቼ አልነሳም" እስከሚል ስጋትና በጓደኞቹ ፊት የሚሰማውን የበታችነት ስሜት ለማሸነፍ ራሱን ዝቅ አድርጎ በመቀለድ ሕመሙን ይደብቅ እንደነበር በዝርዝር አጋርቷል።

​"እነሱ ሲስቁ እኔ ግን ውስጤ ያለቅሳል" የሚለው ፋሲል፣ ዛሬ ላይ ሙሉ ጤንነቱ ተመልሶ አስደናቂ ለውጥ ማምጣቱን ይናገራል። ይህ የፋሲልን የለውጥ ጉዞና ሙሉ ታሪክ የያዘው ዘገባ በ "Kidi Ethiopia" የዩቲዩብ ቻናል ያገኙታል።

ድንገተኛው ገዳይ ስትሮክ፦ መንስኤው፣ ምልክቶቹ እና መከላከያው

ስትሮክ ወደ አንጎል የሚሄደው ደም ሲቋረጥ ወይም የደም ስር ሲበጠስ የሚከሰት አደገኛ እክል ሲሆን፣ የአንጎል ሴሎች በኦክስጅን እጥረት እንዲሞቱ ያደርጋል። ሁኔታው በደም መርጋት (ኢስኬሚክ) ወይም በደም መፍሰስ (ሄሞራጂክ) ሊከሰት ስለሚችል፣ ፈጣን የሕክምና እርዳታ ማግኘት ለሕይወት መትረፍና የአካል ጉዳትን ለመቀነስ ወሳኝ መሆኑን መገንዘብ ያስፈልጋል።

የስትሮክ ምልክቶችን ለመለየት የፊት መዝለልን፣ የእጅ መዛልን እና የንግግር መኮላተፍን በፍጥነት ማስተዋል ተገቢ ነው። እነዚህ ምልክቶች በታዩ በጥቂት ሰዓታት ውስጥ ሕክምና ማግኘት የጉዳቱን መጠን በእጅጉ ስለሚቀንሰው፣ ጊዜ ሳያባክኑ ወደ ጤና ተቋም መሄድ ለአንጎል ሴሎች መትረፍ ብቸኛው መፍትሄ ነው። "ጊዜ አንጎል ነው" እንደሚባለው ሁሉ፣ እያንዳንዱ ደቂቃ የሴሎችን ሕይወት ለመታደግ ትልቅ ዋጋ አለው።

ከፍተኛ የደም ግፊትን፣ ስኳርንና ኮሌስትሮልን በመቆጣጠር እንዲሁም ጤናማ አመጋገብንና የአካል ብቃት እንቅስቃሴን በመከተል የስትሮክን አደጋ አስቀድሞ መከላከል ይቻላል። በተጨማሪም ሲጋራና አልኮልን ማስወገድ እንዲሁም የጤና ምርመራን ማዘውተር ከዚህ ድንገተኛ አደጋ ለመጠበቅና የተሟላ ጤና እንዲኖረን የሚረዱ ዋና መንገዶች ናቸው።

seledadotio
seledadotio

#ጤናመረጃ

10 አስገራሚ የአቮካዶ የጤና ጥቅሞች!

አቮካዶን መመገብ ከሚያስገኛቸው ብዙ ጥቅሞች ዋነኞቹን እናያለን።

1) የደም ግፊትንና የደም ዝውውርን የሚያስተካክለውን ፖታሲየም የተሰኝውን ንጥረ ነገር በብዛት ይዟል፡፡በአቮካድ ውስጥ የሚገኝው ፖታሲየም ሙዝ ውስጥ ከሚገኝው በ10% ይበልጣል።

2) ፎሌት የተባለ ንጥረነገር ያለው ሲሆን ለእርጉዝ ሴቶች በጣም ጠቃሚና ለህፃኑ የአእምሮና አካላት እድገት ወሳኝ ሚና
ይጫወታል።በተጨማሪም በእርግዝና ወቅት የሚመጣውን ማቅለሽለሽ የሚከላከል ቫይታሚን ቢ6 ይዟል።

3) በአቮካዶ ውስጥ ያለው ሞኖሳቹሬትድ ፋት ለልብ ህመም የሚያጋልጠንን ኮሌስትሮል በመቀነስ ጤናን ያስተካክላል።በተጨማሪም ለስኳር በሸተኞች በደም ውስጥ ያለውን ትራይግላይሴራይድ በመቀነስ ይጠቅማል።

4) አቮካዶ ኦሊይክ አሲድ በውስጡ ይዟል።
ይህ አሲድ የጡት ካንሰርን ይከላከልልናል።

5) አቮካዶ ሊየቲን የተባለ ቫይታሚን ሲኖረው የካሮቲን ቫይታሚን ከሆነው ቫይታሚን ኤ ዝርያ የሚመደብ ሲሆን ለአይን ጤንነት በጣም ጠቃሚ ነው።

6) አቮካዶ ከፕሮስቴት ካንሰር የሚከላከሉና የተጐድ ሴሎችን የሚጠግኑ የተለያዩ ንጥረ ነገሮች በውስጡ ይዟል።

7) አቮካዶ የአፍ ካንሰርን ከመከላከሉ ባሻገር ለመጥፎ የአፍ ጠረን አይነተኛ መፍትሄ ነው።

8) በአቮካዶ ውስጥ ያሉት ኢንዛይምና የምግብ ንጥረ ነገሮች የተጐዳ የጨጓራና የትንሽ አንጀት ግድግዳዎችን በማለስለስ ወደር አይገኝላቸውም።

9) በአንቲ ኦክሲዳንት የበለፀገ ስለሆነ ከእርጅና ጋር ተያይዘው የሚመጡ ምልክቶችን ይከላከላል።ሰውነታችን በሽታን የመከላከል አቅምን ይጨምራል የነርቭ ስርዓት ጤናማ እንዲሆን ያደርል።
10) በቫይታሚን የበለፀገ ሲሆን ቆዳችንን ከፍሪራዲካልስ ይከላከላል።

ጠቃሚ ነውና ለወዳጆ ያካፍሉ! ሼር!
seledadotio
seledadotio

Yederaw Support:
አምስቱ ድምፅ አልባ ገዳዮች
#ethiopia | ምንም አይነት የህመም ስሜት ወይም ምልክት ሳያሳዩ በውስጣችን ለዓመታት በመደበቅ ድንገተኛ እና አደገኛ የጤና እክል ስለሚያደርሱ አምስት አደገኛ በሽታዎች (ድምፅ አልባ ገዳዮች)ን እንሆ

1. የደም ግፊት (Hypertension)

ይህ የጤና እክል በህክምናው ዓለም ቀዳሚው ድምፅ አልባ ገዳይ በመባል ይታወቃል። የደም ግፊት ምንም አይነት ምልክት ሳያሳይ የደም ቧንቧዎችን እያጠበበ እና እየጎዳ ለአስርት ዓመታት በሰውነታችን ውስጥ ሊቆይ ይችላል። በሽታው ስር እየሰደደ ሲሄድም ለድንገተኛ የጭንቅላት ውስጥ ደም መፍሰስ (ስትሮክ) እና ለልብ ድካም ይዳርጋል።

ይህንን ለመከላከል ጨው የበዛባቸውን ምግቦች ከአመጋገብ ውስጥ ማስወገድ፣ መደበኛ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማድረግ እንዲሁም ውጥረትና ጭንቀትን መቀነስ ይመከራል።

2. ከፍተኛ ኮሌስትሮል እና የደም ስር መጥበብ (Atherosclerosis) በደማችን ውስጥ ያለው ከመጠን ያለፈ ስብ (ኮሌስትሮል) የደም ስሮችን ቀስ በቀስ በመዝጋት የደም ቧንቧዎች ለዓመታት እንዲጠቡ ያደርጋል። እነዚህ የደም ቧንቧዎች ሙሉ በሙሉ ተዘግተው ድንገተኛ የልብ ድካም ወይም የጭንቅላት ውስጥ ደም መፍሰስ አደጋ እስከሚያደርሱ ድረስ ምንም አይነት ምልክት ላያሳዩ ይችላሉ።

ስብ የበዛባቸው እና የተቀነባበሩ ምግቦች፣ ከመጠን በላይ ውፍረት፣ ማጨስ፣ አልኮል ማብዛት እንዲሁም የዘር ውርስ ተጠቃሽ ናቸው።

3. ስር የሰደደ የኩላሊት በሽታ (Chronic Kidney Disease)

የዚህ በሽታ አስከፊነቱ ኩላሊት ከ90 በመቶ በላይ ሥራዋን እስክታቆም ድረስ ምንም ምልክት አለማሳየቱ ነው። አንድ ሰው በሽታው ገብቶበት ሰውነቱ ማበጥ ከጀመረ በኋላ ወደ ህክምና ተቋም ቢሄድ ለህክምና ጊዜው እንደረፈደ ሊቆጠር ይችላል።

አይነት 2 የስኳር በሽታ፣ የደም ግፊት፣ ውፍረት፣ ማጨስ፣ የኩላሊት ኢንፌክሽን ወይም ጠጠር፣ የሽንት ፊኛ መዘጋት፣ የህመም ማስታገሻዎችን አብዝቶ መውሰድ እና በቂ ውሃ አለመጠጣት ችግሩን ያፋጥኑታል።

4. አይነት 2 የስኳር በሽታ (Type 2 Diabetes)

ይህ በሽታ ጸጥ ብሎ በመቆየት አብዛኛውን ጊዜ ምልክቱ የሚታወቀው እይታችንን ስናጣ ወይም ከባድ የነርቭ ጉዳት ሲደርስብን ነው።

* እንዴት ይከሰታል? ከፍተኛ ስኳር እና የተቀነባበረ ካርቦሀይድሬት ያለው ምግብ አብዝቶ መጠቀም ጣፊያችን ኢንሱሊን ቶሎ ቶሎ እንድታመነጭ ያስገድዳታል፤ በዚህም ሴሎች ኢንሱሊኑን በመላመድ በሽታው ይከሰታል። በተጨማሪም የአካል ብቃት እንቅስቃሴ አለማድረግ ጡንቻዎቻችን ግሉኮስን እንዳያቃጥሉ በማድረግ ስኳር በደማችን ውስጥ ለረጅም ሰዓት ቆይቶ የደም ቧንቧዎችን እንዲጎዳ ያደርጋል።

5. የጉበት ስብ (Fatty Liver)
በመጨረሻም የምንመለከተው የጉበት ላይ ስብ ክምችትን ነው። ጉበት ህመም ተቀባይ ነርቮች (Pain Receptors) ስለሌሉት፣ ከመጠን በላይ ስብ በውስጡ ሲጠራቀም ምንም አይነት የህመም ስሜት አይሰማንም። ሆኖም ግን ጉበታችን በዝምታ ለረጅም ጊዜ እየተጎዳ ቆይቶ በመጨረሻም 'ሲርሆሲስ' (Cirrhosis) ለተባለ የጉበት ሥራ ማቆም ችግር ይዳርጋል።

ከመጠን በላይ ውፍረት፣ አልኮል አብዝቶ መጠጣት እንዲሁም የስኳር እና የከፍተኛ ኮሌስትሮል ህመሞች በበሽታው የመያዝ እድልን በእጅጉ ከፍ ያደርጋሉ።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu #አራዳFM #ዜና_ጤና #ጤና #ድምፅ_አልባ_ገዳዮች #የደም_ግፊት #ስኳር_በሽታ #ኩላሊት #የጉበት_ስብ #ኮሌስትሮል #silentkillers #healthnewsethiopia

"ለሚጥል በሽታ መቆጣጠሪያ የሚያገለግለው ፌንቶይን ታብሌት የጥራት ችግር አለበት" - የኢትዮጵያ መድኃኒት አቅራቢ አገልግሎት|
#ethiopia | የኢትዮጵያ መድኃኒት አቅራቢ አገልግሎት የባሕር ዳር ቅርንጫፍ ሜዲካመን ባዮቴክ ሊሚትድ በተባለ ኩባንያ የተመሠረተ ለሚጥል በሽታ (Epilepsy) መቆጣጠሪያ የሚያገለግለውን የፌንቶይን 100 ሚሊ ግራም (Phenytoin 100 mg) ታብሌት መድኃኒት የጥራት ችግር ስላለበት ከጤና ተቋማት በአስቸኳይ እንዲሰበሰብ በደብዳቤ ማዘዙን ታውቋል።

የቅርንጫፍ መሥራያ ቤቱ ለሁሉም የጤና ተቋማት በጻፈው ደብዳቤ ላይ እንደገለጸው በአምራቹ የተመረቱት የዚህ መድኃኒት ባቾች በሙሉ የጥራት ደረጃውን ባለማሟላታቸው ተመላሽ እንዲያደርጉ ማሳሰቢያ ሰጥቷል።

ይኹን እንጅ መድኃኒቱን ያልመለሱ ተቋማት ያላቸውን ቀሪ መጠን በደብዳቤ ገልጸው እስከ መጋቢት 18 ቀን 2018 ዓ.ም ድረስ እንዲመልሱ ጥብቅ ማሳሰቢያ ቢሰጥም አንዳንድ የጤና ተቋማት መድኃኒቱን አለመመለሳቸውን አገልግሎቱ አሳውቋል።

ይህንን ትዕዛዝ ተላልፈው መድኃኒቱን ተመላሽ የማያደርጉ ተቋማት ለሚከሰት የጤና መታወክ ሙሉ ኃላፊነቱን እንደሚወስዱ አሳስቧል።
የኢትዮጵያ መድኃኒት አቅራቢ አገልግሎት በመረጃው በጠቀሰው ባች የተመረተው ምርት ከ19ኙም የመድኃኒት አቅራቢ አገልግሎቶች እንዲሰበሰቡ ነው ያዘዘው።

ዜጎች ለሚጥል በሽታ መድኃኒት ሲጠቀሙ በጤና ባለሙያ የታዘዘላቸው እና ጥራቱ የተረጋገጠ መኾኑን እንዲያረጋግጡ ይመክራል።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu #nbc #tablet #addis #warning #new

አምስቱ ድምፅ አልባ ገዳዮች
#ethiopia | ምንም አይነት የህመም ስሜት ወይም ምልክት ሳያሳዩ በውስጣችን ለዓመታት በመደበቅ ድንገተኛ እና አደገኛ የጤና እክል ስለሚያደርሱ አምስት አደገኛ በሽታዎች (ድምፅ አልባ ገዳዮች)ን እንሆ

1. የደም ግፊት (Hypertension)

ይህ የጤና እክል በህክምናው ዓለም ቀዳሚው ድምፅ አልባ ገዳይ በመባል ይታወቃል። የደም ግፊት ምንም አይነት ምልክት ሳያሳይ የደም ቧንቧዎችን እያጠበበ እና እየጎዳ ለአስርት ዓመታት በሰውነታችን ውስጥ ሊቆይ ይችላል። በሽታው ስር እየሰደደ ሲሄድም ለድንገተኛ የጭንቅላት ውስጥ ደም መፍሰስ (ስትሮክ) እና ለልብ ድካም ይዳርጋል።

ይህንን ለመከላከል ጨው የበዛባቸውን ምግቦች ከአመጋገብ ውስጥ ማስወገድ፣ መደበኛ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማድረግ እንዲሁም ውጥረትና ጭንቀትን መቀነስ ይመከራል።

2. ከፍተኛ ኮሌስትሮል እና የደም ስር መጥበብ (Atherosclerosis) በደማችን ውስጥ ያለው ከመጠን ያለፈ ስብ (ኮሌስትሮል) የደም ስሮችን ቀስ በቀስ በመዝጋት የደም ቧንቧዎች ለዓመታት እንዲጠቡ ያደርጋል። እነዚህ የደም ቧንቧዎች ሙሉ በሙሉ ተዘግተው ድንገተኛ የልብ ድካም ወይም የጭንቅላት ውስጥ ደም መፍሰስ አደጋ እስከሚያደርሱ ድረስ ምንም አይነት ምልክት ላያሳዩ ይችላሉ።

ስብ የበዛባቸው እና የተቀነባበሩ ምግቦች፣ ከመጠን በላይ ውፍረት፣ ማጨስ፣ አልኮል ማብዛት እንዲሁም የዘር ውርስ ተጠቃሽ ናቸው።

3. ስር የሰደደ የኩላሊት በሽታ (Chronic Kidney Disease)

የዚህ በሽታ አስከፊነቱ ኩላሊት ከ90 በመቶ በላይ ሥራዋን እስክታቆም ድረስ ምንም ምልክት አለማሳየቱ ነው። አንድ ሰው በሽታው ገብቶበት ሰውነቱ ማበጥ ከጀመረ በኋላ ወደ ህክምና ተቋም ቢሄድ ለህክምና ጊዜው እንደረፈደ ሊቆጠር ይችላል።

አይነት 2 የስኳር በሽታ፣ የደም ግፊት፣ ውፍረት፣ ማጨስ፣ የኩላሊት ኢንፌክሽን ወይም ጠጠር፣ የሽንት ፊኛ መዘጋት፣ የህመም ማስታገሻዎችን አብዝቶ መውሰድ እና በቂ ውሃ አለመጠጣት ችግሩን ያፋጥኑታል።

4. አይነት 2 የስኳር በሽታ (Type 2 Diabetes)

ይህ በሽታ ጸጥ ብሎ በመቆየት አብዛኛውን ጊዜ ምልክቱ የሚታወቀው እይታችንን ስናጣ ወይም ከባድ የነርቭ ጉዳት ሲደርስብን ነው።

* እንዴት ይከሰታል? ከፍተኛ ስኳር እና የተቀነባበረ ካርቦሀይድሬት ያለው ምግብ አብዝቶ መጠቀም ጣፊያችን ኢንሱሊን ቶሎ ቶሎ እንድታመነጭ ያስገድዳታል፤ በዚህም ሴሎች ኢንሱሊኑን በመላመድ በሽታው ይከሰታል። በተጨማሪም የአካል ብቃት እንቅስቃሴ አለማድረግ ጡንቻዎቻችን ግሉኮስን እንዳያቃጥሉ በማድረግ ስኳር በደማችን ውስጥ ለረጅም ሰዓት ቆይቶ የደም ቧንቧዎችን እንዲጎዳ ያደርጋል።

5. የጉበት ስብ (Fatty Liver)
በመጨረሻም የምንመለከተው የጉበት ላይ ስብ ክምችትን ነው። ጉበት ህመም ተቀባይ ነርቮች (Pain Receptors) ስለሌሉት፣ ከመጠን በላይ ስብ በውስጡ ሲጠራቀም ምንም አይነት የህመም ስሜት አይሰማንም። ሆኖም ግን ጉበታችን በዝምታ ለረጅም ጊዜ እየተጎዳ ቆይቶ በመጨረሻም 'ሲርሆሲስ' (Cirrhosis) ለተባለ የጉበት ሥራ ማቆም ችግር ይዳርጋል።

ከመጠን በላይ ውፍረት፣ አልኮል አብዝቶ መጠጣት እንዲሁም የስኳር እና የከፍተኛ ኮሌስትሮል ህመሞች በበሽታው የመያዝ እድልን በእጅጉ ከፍ ያደርጋሉ።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu #አራዳFM #ዜና_ጤና #ጤና #ድምፅ_አልባ_ገዳዮች #የደም_ግፊት #ስኳር_በሽታ #ኩላሊት #የጉበት_ስብ #ኮሌስትሮል #silentkillers #healthnewsethiopia

የደም ግፊት(HTN)

ሰውነተችን የራሱ የሆነ የደም ቅዳ ቱቦ ግፊት(arterial pressure) አለው።በአማካይ 90-120/60-80 mmHg እንደሆነ  በሳይንስ ይታመናል። ከዚህ አማካይ ከፍ ብሎ ሲገኝ የደም ግፊት(HTN) ተብሎ ይጠራል።

በተለምዶ ዝቅተኛ እና ከፍተኛ የደም ግፊት ተብሎ የሚከፈል ሲሆን ለህክምና በሚያመች መልኩ በ4 ደረጃ ተከፋፍሎ ይገኛል።

መንስኤ
ከመንስኤ አንፃር ፕራይሜሪ( esential HTN) እና secondary HTN በመባል ይታወቃሉ።

የመጀመሪያው አይነት ምክንያት አልባ ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ የታወቀ መንስኤ ያላቸው የኩላሊት ችግር ፣የሆርሞኖች መዛባት የመሳሰሉ መንስኤዎች ይኖሩታል።

በአብዛኛው (ሰማኒያ በመቶ) የመጀመሪያው አይነት የደም ግፊት ሲይዝ ሃያ በመቶ ደግሞ ሁለተኛው አይነት የደም ግፊት ድርሻውን ይወስዳል።

ምልክቶች
በአብዛኛው የደም ግፊት ምንም ምልክት የማያሳይ ሲሆን ራስ ምታት ፣ የአይን ብዥታ ፣ ራስ መሳት የመሳሰሉ ምልክቶች ሊያሳይ ይችላል።

ምልክት ከማያሳዩ( silent killer) ተብለው ከሚጠሩ ህመሞች አንዱ ስለሆነ የደም ግፊት በየጊዜው መለካት አማራጭ የሌለው ጉዳይ ነው።

አጋላጭ ባህሪያት
• ያለ ቅጥ ውፍረት(obesity)
• ሲጋራ ማጨስ
• ጭንቀት
• አልኮል መጠቀም
• ጨው አብዝቶ መጠቀም
• የቤተሰብ የደም ግፊት መኖር
• የእንቅስቃሴ ማነስ
• እና ሌሎችም

ህክምናው
ከፍተኛ የሆነ የደም ግፊት በሃኪም የታዘዙ መድሃኒቶች ሳያቋርጡ እና መጠኑን ሳያዛቡ መውሰድ እና ከታች የተዘረዘሩ መከላከያ መንገዶችን መጠቀም።

ተያያዥ ችግሮች
የደም ግፊት ህመም ከሚከተሉት ህመሞች ጋር በተዛማጅነት ሊከሰት ይችላል።
• ከስኳር
• ከውፍረት
• ከኮሌስትሮል።

መከላከያ መንገዶች"
የህይወት ሚዛን ለውጥ(life style modifications) ህይወት ሁሌም ጥንቃቄ እና እንክብካቤ ይፈልጋል።

በየቀኑ የምንመገባቸው ምግቦች የሚሰጡን ሃይልና የምናቃጥለው ሃይል መመጣጠን ይኖርበታል።

ካልሆነ ግን በረጅም ጊዜ የሚፈጠሩ የጤና እክሎች እንጋለጣለን ከእነዚህም መካከል  የደም ግፊት፣ ስኳር ፣ ከፍተኛ ኮሌስትሮል ዋናዋናዎቹ ናቸው።

አመጋገብ ማስተካከል አራቱ ነጫጭ የምግብ ሴጣናች ማለትም ስኳር፣ጨው ፣ጮማ እና አልኮል ሲወሰዱ ጣፋጭ ሆነው የረጅም ጊዜ መዘዛቸው ግን የከፋ ነው።

በተቻለ መጠን የደም ግፊት ታካሚ ብቻ ሳይሆን ማንኛውም ጤነኛ ሰው እነዚህን መቀነስና አትክልት ፍራፍሬ መመገብ ያስፈልጋል።

seledadotio
seledadotio

ዓለም አቀፍ የቪያግራ ቀን ዛሬ እየታሰበ ነው።

​FastMereja I መጋቢት 18 ቀን 2018 ዓ.ም

​የአሜሪካው የምግብ እና የመድኃኒት ቁጥጥር ባለስልጣን (FDA) ቪያግራን ለወንዶች የብልት መቆም ችግር (ED) ማከሚያነት እንዲውል በይፋ የፈቀደበትን ዕለት በማሰብ፣ ዛሬ በዓለም አቀፍ ደረጃ "የቪያግራ ቀን" ሆኖ እየታሰበ ይገኛል። መድኃኒቱ ከ28 ዓመታት በፊት በዛሬዋ ዕለት መፈቀዱ፣ በሕክምናው ዘርፍ የቀዶ ጥገና ያልሆነና በቀላሉ በአፍ የሚወሰድ የመጀመሪያው ውጤታማ መፍትሔ ተደርጎ ይወሰዳል።

​በአሁኑ ወቅት በአሜሪካ ብቻ ቁጥራቸው እስከ 30 ሚሊዮን የሚደርሱ ወንዶች የብልት መቆም ችግር እንደሚያጋጥማቸው መረጃዎች ያሳያሉ። ይህ የጤና እክል ወንዶች የግብረ-ሥጋ ግንኙነት ለማድረግ የሚያስችል ዝግጁነት ወይም ስሜትን ዘላቂ ማድረግ ሲሳናቸው የሚከሰት ሲሆን፣ በተለይም ዕድሜ እየገፋ ሲሄድ የችግሩ ተጋላጭነት እንደሚጨምር የሕክምና ባለሙያዎች ያስረዳሉ።

​እንደ የልብ በሽታ፣ ስኳር፣ ከፍተኛ የደም ግፊት እና የነርቭ ችግሮች ያሉ የጤና እክሎች ለችግሩ ዋነኛ መንስኤ እንደሆኑ ይገለጻል። በተጨማሪም የአንዳንድ መድኃኒቶች የጎንዮሽ ጉዳት እና የስነ-ልቦና ጭንቀት (Anxiety) ለብልት መቆም ችግር መከሰት ከፍተኛ ድርሻ እንዳላቸው በጥናት ተረጋግጧል። ቪያግራ ወደ ገበያ መውጣቱ ቀደም ሲል በዝምታ ይታለፍ የነበረውን ይህን የጤና ጉዳይ በግልጽ ለመወያየትና ሕክምና ለማግኘት ትልቅ በር የከፈተ ክስተት ተደርጎ ይቆጠራል።

ሲጋራ ማቆም እና ስኳርን መቆጣጠር ተጨማሪ 6 ጤናማ ዓመታትን ይሰጣሉ ተባለ

​በቅርቡ በጣሊያን ፍሎረንስ በተካሄደው "ልብን መረዳት እና ማከም" የተሰኘ ዓለም አቀፍ ጉባኤ ላይ እንደቀረበው፣ እንደ ሲጋራ ማጨስ እና የስኳር በሽታ ያሉ የጤና ስጋቶችን መቆጣጠር የሰውን ዕድሜ በአማካይ ከ5 እስከ 6 ዓመታት ሊያራዝም ይችላል።

​ላ ስታምፓ የተሰኘው ጋዜጣ የጥናቱን ውጤት ጠቅሶ እንደዘገበው፣ የደም ግፊትን፣ ኮሌስትሮልን እና የሰውነት ክብደትን በአግባቡ መቆጣጠር ከግማሽ በላይ የሚሆነውን የልብ ድንገተኛ አደጋ ለመከላከል ያስችላል።

የሳን ጆቫኒ ሆስፒታል የልብ ክፍል ዳይሬክተር ፍራንቼስኮ ፕራቲ እንደገለጹት፣ እነዚህን የጤና ስጋቶች ሙሉ በሙሉ ማስወገድ በሴቶች ላይ የ14.5 ዓመት፣ በወንዶች ላይ ደግሞ የ11.8 ዓመት ተጨማሪ "ጤናማ የህይወት ዘመን" ያስገኛል።

​ጥናቱ አጽንኦት የሰጠው ሌላው ነጥብ፣ እነዚህን ጥንቃቄዎች በ50ዎቹ የዕድሜ ክልል ውስጥ እንኳን መጀመር ከፍተኛ የጤና ለውጥ እንደሚያመጣ ነው።

በተለይም ሲጋራ ማቆም ለአጠቃላይ የሰውነት ጤና እና ረጅም ዕድሜ ቀዳሚውን ድርሻ ይይዛል። ጤናማ የአኗኗር ዘይቤን መከተል ዕድሜን ከመጨመር ባለፈ፣ በበሽታ ሳይጠቁ ጥራት ያለው ህይወት ለመምራት ወሳኝ መሆኑ ተመልክቷል።

​🌙 ለኢድ በዓል 5 ጠቃሚ የጤና ምክሮች!

​የረመዳን ጾም ተጠናቆ የኢድ በዓል ሲመጣ የአመጋገብ እና የጤና ጥንቃቄ ማድረግ አስፈላጊ ነው። በባገርሃት ሆስፒታል የህክምና ባለሙያ የሆኑት ዶ/ር ሳኪያ ሀቅ ለበዓሉ የሚከተሉትን 5 ነጥቦች ይመክራሉ፦

​1️⃣ በአመጋገብ ረገድ ልከኛ ይሁኑ፦ ከጾም በኋላ በበዓል ቀን ጣፋጭና ቅባት ያላቸውን ምግቦች አብዝቶ መመገብ ለቃር፣ ለሆድ መነፋት እና ለምግብ አለመስማማት ይዳርጋል። ስለዚህ በልክ መመገብን አይዘንጉ።

​2️⃣ በቂ ውሃ ይጠጡ፦ ሰውነት በጾም ወቅት የጠፋውን ፈሳሽ እንዲተካ ውሃ፣ የሎሚ ጭማቂ ወይም እርጎ መጠጣት ለምግብ መፈጨትና ለሰውነት ጥንካሬ ይረዳል።

​3️⃣ ቀለል ያሉ እንቅስቃሴዎችን አያቁሙ፦ የበዓል ደስታው እንዳለ ሆኖ፣ የደም ግፊትንና ስኳርን ለመቆጣጠር እንዲሁም ክብደትን ለመጠበቅ እንደ መራመድ ያሉ እንቅስቃሴዎችን ማድረግ ይመከራል።

​4️⃣ ለህፃናትና ለአረጋውያን ልዩ ጥንቃቄ ያድርጉ፦ ህፃናት ላይ ጣፋጭ፣ አረጋውያን ላይ ደግሞ ስጋና ቅባት ያላቸውን ምግቦች መቀነስ ያስፈልጋል። በተለይ የስኳርና የልብ ህመም ያለባቸው ሰዎች የዶክተር ምክርን መከተል አለባቸው።

​5️⃣ ለአእምሮ ጤናዎ ትኩረት ይስጡ፦ ከቤተሰብ ጋር ጊዜ ያሳልፉ፣ ጭንቀትን ያስወግዱ እና በቂ እንቅልፍ ያግኙ። ጤና ከሌለ በዓልን ሙሉ በሙሉ ማጣጣም አይቻልም።

​መልካም የኢድ በዓል! 🌙✨

​📍 ምንጭ፦ Jagonews24

የኩላሊት ጤናን በጊዜ ለመጠበቅ የሚረዱ ቁልፍ መረጃዎች

​ሥር የሰደደ የኩላሊት በሽታ ለዓመታት ምንም ዓይነት ምልክት ሳያሳይ ሊቆይ ይችላል። ኩላሊትን እንዴት መንከባከብ እንደሚቻል፣ ለበሽታው ተጋላጭ የሚያደርጉ ሁኔታዎችና የማስጠንቀቂያ ምልክቶችን ማወቅ ለጤናችን ወሳኝ ነው።

​ባለሙያዎች ምን ይላሉ?

የፓን አሜሪካ ጤና ድርጅት (PAHO) እንደገለጸው፣ የኩላሊት በሽታ ቀድሞ ለመለየት አስቸጋሪ ስለሆነ ጤናማ ልምዶችን ማዳበርና አዘውትሮ መታየት ያስፈልጋል።

​የኩላሊት ተግባራት፦

👉​ከደም ውስጥ ቆሻሻንና ትርፍ ፈሳሽን ያጣራሉ።

👉​የደም ግፊትን ይቆጣጠራሉ።

👉​በውስጣችን የሚገኙ ንጥረ ማዕድናትን ያመጣጥናሉ።

👉​ቀይ የደም ሴሎችን የሚሠሩና አጥንትን የሚያጠነክሩ ሆርሞኖችን ያመነጫሉ።

​ለኩላሊት በሽታ ተጋላጭ የሚያደርጉ ሁኔታዎች

​እንደ ባለሙያዎች ገለጻ፣ ዋና ዋናዎቹ ምክንያቶች የስኳር በሽታ እና ከፍተኛ የደም ግፊት ናቸው። ከ30% እስከ 40% የሚሆኑ የስኳር ታካሚዎች የኩላሊት ጉዳት ሊገጥማቸው ይችላል።

ሌሎች ምክንያቶች፦

👉​ከመጠን ያለፈ ውፍረት።

👉​በቤተሰብ ውስጥ የኩላሊት ታሪክ መኖር።
​እንደ ሉፐስ (lupus) ያሉ በሽታዎች።

👉​የህመም ማስታገሻ መድኃኒቶችን (anti-inflammatory) ያለ ገደብ መጠቀም።

👉​ሲጋራ ማጨስና አልኮል መጠጣት።

​የማስጠንቀቂያ ምልክቶች

​ምንም እንኳ በሽታው መጀመሪያ ላይ ምልክት ባያሳይም፣ የሚከተሉት ምልክቶች ሲታዩ ጥንቃቄ ማድረግ ያስፈልጋል፦

👉​የእግርና የቁርጭምጭሚት እብጠት።

👉​ከፍተኛ ድካም እና እንቅልፍ ማጣት።

👉​የሽንት ቀለም መቀየር ወይም አረፋ መውጣት።

👉​የምግብ ፍላጎት ማጣትና ማቅለሽለሽ።
​የጡንቻ ቁርጠትና የቆዳ ማሳከክ።

​የኩላሊት ጤናን ለመጠበቅ የሚረዱ የዕለት ተዕለት ልምዶች

​የተመጣጠነ ምግብ መመገብ፦ ጨው መቀነስና አትክልትና ፍራፍሬ ማዘውተር።

​ውሃ መጠጣት፦ በቀን ቢያንስ 2 ሊትር ውሃ መጠጣት።

​አካል ብቃት እንቅስቃሴ፦ በቀን ቢያንስ ለ30 ደቂቃ መንቀሳቀስ።

​መድኃኒት፦ ያለ ሐኪም ትዕዛዝ የህመም ማስታገሻዎችን አለመውሰድ።

​ምርመራ፦ የስኳርና የደም ግፊት መጠንን ዘወትር መከታተል።

​ምንጭ፦ WHO፣ PAHO

ከመኝታ ሰዓት ሦስት ሰዓት ቀድሞ ምግብ መብላት ማቆም ለልብ ጤና ጥሩ ጥቅም አለው_ጥናት

የኖርዝዌስተርን ሜዲሲን ተመራማሪዎች የተካሄደ አዲስ ጥናት፤ ከመኝታ ሰዓት ሦስት ሰዓት ቀድሞ ምግብ ማቆም ለልብ እና ለሜታቦሊዝም ሥርዓት ከፍተኛ ጠቀሜታ እንዳለው አመለከተ።

​ በጥናቱ መሰረት  የምግብ መጠንን ሳይቀንሱ የምግብ ሰዓትን ብቻ በማስተካከል (ከመኝታ በፊት የ3 ሰዓት ልዩነት በመፍጠር) የሌሊት የደም ግፊትን እና የልብ ምትን በከፍተኛ ሁኔታ መቀነስ ተችሏል።

​ ከመኝታ በፊት ቀድሞ መመገብ የደም ስኳር መጠንን በማሻሻል ለልብ ሕመም እና ለዓይነት 2 ስኳር በሽታ የሚያጋልጡ ሁኔታዎችን እንደሚቀንስ ተረጋግጧል።

​ይህ ዘዴ በተለይ ለልብ ሕመም ተጋላጭ ለሆኑ ሰዎች አመጋገባቸውን ሳይቀይሩ ሊተገብሩት የሚችሉት ቀላል እና ተግባራዊ መፍትሔ መሆኑ ተገልጿል።

የጥናት ውጤቱ “Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology” በተሰኘው የሕክምና መጽሔት ላይ የታተመ ሲሆን፣ የሰውነታችን የተፈጥሮ የባዮሎጂካል ሰዓት ከምግብ ሰዓት ጋር መጣጣሙ ለጤና ወሳኝ መሆኑን  አረጋግጧል።

​የምግብ ሰዓትን በማስተካከል ብቻ ከልብ ሕመም፣ ከስኳር እና ከጉበት ስብ  ራስን መጠበቅ እንደሚቻልም ተመራማሪዎቹ ገልፀዋል።

seledadotio
seledadotio

ከመኝታ ሰዓት ሦስት ሰዓት ቀድሞ ምግብ መብላት ማቆም ለልብ ጤና ጥሩ ጥቅም አለው_ጥናት

የኖርዝዌስተርን ሜዲሲን ተመራማሪዎች የተካሄደ አዲስ ጥናት፤ ከመኝታ ሰዓት ሦስት ሰዓት ቀድሞ ምግብ ማቆም ለልብ እና ለሜታቦሊዝም ሥርዓት ከፍተኛ ጠቀሜታ እንዳለው አመለከተ።

​ በጥናቱ መሰረት የምግብ መጠንን ሳይቀንሱ የምግብ ሰዓትን ብቻ በማስተካከል (ከመኝታ በፊት የ3 ሰዓት ልዩነት በመፍጠር) የሌሊት የደም ግፊትን እና የልብ ምትን በከፍተኛ ሁኔታ መቀነስ ተችሏል።

​ ከመኝታ በፊት ቀድሞ መመገብ የደም ስኳር መጠንን በማሻሻል ለልብ ሕመም እና ለዓይነት 2 ስኳር በሽታ የሚያጋልጡ ሁኔታዎችን እንደሚቀንስ ተረጋግጧል።

​ይህ ዘዴ በተለይ ለልብ ሕመም ተጋላጭ ለሆኑ ሰዎች አመጋገባቸውን ሳይቀይሩ ሊተገብሩት የሚችሉት ቀላል እና ተግባራዊ መፍትሔ መሆኑ ተገልጿል።

የጥናት ውጤቱ “Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology” በተሰኘው የሕክምና መጽሔት ላይ የታተመ ሲሆን፣ የሰውነታችን የተፈጥሮ የባዮሎጂካል ሰዓት ከምግብ ሰዓት ጋር መጣጣሙ ለጤና ወሳኝ መሆኑን አረጋግጧል።

​የምግብ ሰዓትን በማስተካከል ብቻ ከልብ ሕመም፣ ከስኳር እና ከጉበት ስብ ራስን መጠበቅ እንደሚቻልም ተመራማሪዎቹ ገልፀዋል።

​ምንጭ፦ Northwestern Medicine / Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology Journal

አደንዛዥ ዕፆች ለድንገተኛ ለስትሮክ የመጋለጥ እድልን በእጥፍ ይጨምራሉ _ጥናት

​በቅርቡ ይፋ የሆነ ዓለም አቀፍ ጥናት እንደሚያሳየው፣ ለመዝናኛነት የሚወሰዱ የተለያዩ አደንዛዥ ዕፆች ለስትሮክ የመጋለጥ እድልን በከፍተኛ መጠን እንደሚጨምሩ ተደርሶበታል።

ጥናቱ ከ100 ሚሊዮን በላይ ሰዎችን የህክምና መረጃ በመተንተን ያረጋገጠው ውጤት በተለይ በወጣቶች ላይ ያለውን አደጋ አጉልቶ አሳይቷል።

​ዋና ዋና የጥናቱ ውጤቶች፦

​አምፌታሚን ፦ ለስትሮክ የመጋለጥ እድልን በ122% ይጨምራል።

​ኮኬይን ፦ የመጋለጥ እድልን በ96% ከፍ ያደርጋል።

​ካናቢስ (ጋንጃ)፦ ስጋቱን በ37% ይጨምራል።

​አደጋው ከ55 ዓመት በታች ባሉ ወጣቶች ላይ እጅግ የበረታ ሲሆን፣ አምፌታሚን የሚጠቀሙ ወጣቶች ለስትሮክ የመጋለጥ እድላቸው በሦስት እጥፍ እንደሚጨምር ተገልጿል።

እነዚህ ንጥረ ነገሮች የደም ግፊትን በከፍተኛ ሁኔታ በመጨመር እና በአንጎል ውስጥ ያሉ የደም ስሮችን በማጥበብ ለደም መፍሰስ ወይም ለደም መርጋት ምክንያት ይሆናሉ።

​በዓለም ዙሪያ 300 ሚሊዮን የሚጠጉ ሰዎች የዕፅ ሱሰኛ እንደሆኑ የሚገመት ሲሆን፣ በየዓመቱ ከ7 ሚሊዮን በላይ ሰዎች በስትሮክ ምክንያት ሕይወታቸውን ያጣሉ።

​ምንጭ፦ The Guardian / University of Cambridge Study

seledadotio
seledadotio

አደንዛዥ ዕፆች ለድንገተኛ ለስትሮክ የመጋለጥ እድልን በእጥፍ ይጨምራሉ _ጥናት

​በቅርቡ ይፋ የሆነ ዓለም አቀፍ ጥናት እንደሚያሳየው፣ ለመዝናኛነት የሚወሰዱ የተለያዩ አደንዛዥ ዕፆች ለስትሮክ የመጋለጥ እድልን በከፍተኛ መጠን እንደሚጨምሩ ተደርሶበታል።

ጥናቱ ከ100 ሚሊዮን በላይ ሰዎችን የህክምና መረጃ በመተንተን ያረጋገጠው ውጤት በተለይ በወጣቶች ላይ ያለውን አደጋ አጉልቶ አሳይቷል።

​ዋና ዋና የጥናቱ ውጤቶች፦

​አምፌታሚን ፦ ለስትሮክ የመጋለጥ እድልን በ122% ይጨምራል።

​ኮኬይን ፦ የመጋለጥ እድልን በ96% ከፍ ያደርጋል።

​ካናቢስ (ጋንጃ)፦ ስጋቱን በ37% ይጨምራል።

​አደጋው ከ55 ዓመት በታች ባሉ ወጣቶች ላይ እጅግ የበረታ ሲሆን፣ አምፌታሚን የሚጠቀሙ ወጣቶች ለስትሮክ የመጋለጥ እድላቸው በሦስት እጥፍ እንደሚጨምር ተገልጿል።

እነዚህ ንጥረ ነገሮች የደም ግፊትን በከፍተኛ ሁኔታ በመጨመር እና በአንጎል ውስጥ ያሉ የደም ስሮችን በማጥበብ ለደም መፍሰስ ወይም ለደም መርጋት ምክንያት ይሆናሉ።

​በዓለም ዙሪያ 300 ሚሊዮን የሚጠጉ ሰዎች የዕፅ ሱሰኛ እንደሆኑ የሚገመት ሲሆን፣ በየዓመቱ ከ7 ሚሊዮን በላይ ሰዎች በስትሮክ ምክንያት ሕይወታቸውን ያጣሉ።

​ምንጭ፦ The Guardian / University of Cambridge Study

በኢትዮጵያ እድሜያቸው ከ45 ዓመት በላይ በሆኑ ሰዎች ላይ ድንገተኛ የልብ ድካም አሳሳቢ ሆኗል ተባለ

የልብ መድከም ለህይወት አደገኛ የሆነ እና በአፋጣኝ ህክምና ካልተሰጠው ለሞት የሚዳርግ በቶሎ ከታከመ ደግሞ በቀላሉ የሚድን ህመም ነው።የድንገተኛ የልብ ህመም የሚከሰተውም ወደ ልብ ጡንቻ የሚሄደው የደም ዝውውር በተለያየ ምክንያት ሲቀንስ ወይም ሙሉ በሙሉ ሲቋረጥ ነው።

ይህ የሚሆነው በኮሮናሪ የደም ሥሮች ውስጥ አላስፈላጊ የሆነ ስብ የኮሌስትሮል ክምችት  ሲኖር ወይም የደም መርጋት  ሲፈጠር  የልብ ጡንቻው  በቂ ኦክሲጅን እንዳያገኝ እና ስራውን በአግባቡ እንዳይሰራ ወይም እንዲያቆም ያደርጋል ሲሉ በኢትዮጵያ የልብ ህሙማን ህጻናት መርጃ ማዕከል የህዝብ ግንኙነት እና ኮሙኒኬሽን ክፍል  ባልደረባ የሆኑት ዶክተር ዳዊት እሸቱ ለብስራት ሬዲዮ ተናግረዋል ።

ጥናቶች እንደሚያሳዩት ከሆነ ድንገተኛ የልብ መድከም በሁሉም እድሜ ክልል ላይ የሚከሰት ቢሆንም በተለይም ከ45 ዓመት በላይ በሆኑ ሰዎች ላይ ግን የመከሰት እድሉ ከፍተኛ ነው። በኢትዮጵያ  አሁን ባለው የአኗኗር ዘይቤ እና እንቅስቃሴ የማድረግ ልማድ ማነስ ይህ ዓይነቱ በሽታ አሳሳቢ እየሆነ ይገኛል።ከፍተኛ የደም ግፊት ፣ የኮሌስትሮል መጠን
፣የስኳር ህመም ፣ አደንዛዥ እፆችን መጠቀም ፣ማጨስ እና መቃም እንዲሁም ጤናማ ያልሆነ ውፍረት በተለይም በቂ የሆነ አካላዊ እንቅስቃሴ አለማድረግ ከአጋላጭ ምክንያቶች ውስጥ ዋናዎች ናቸው።

የደረት ህመም ግፊት፣ ደረት የመጫን፣ መጨመቅ ወይም የህመም ስሜት በተጨማሪም ህመሙ ወደ ትከሻ፣ ክንድ ፣ ጀርባ ፣ እንዲሁም አንገት የሚዛመት ከሆነ ፣ ቀዝቃዛ ላብ፣ ያልተለመደ ድካም
፣የጨጓራ የሚመስል ህመም፣ ድንገተኛ የሆነ ራስ ምታት ወይም ማዞር፣ ማቅለሽለሽ እና ትንፋሽ ማጠር ምልክቶች ናቸው።እነዚህን ምልክቶች ከታዩ በአፋጣኝ ወደ ሕክምና ተቋም በመሄድ አስፈላጊውን ምርመራ ማድረግ ተገቢ መሆኑን ዶክተር ዳዊት  ጨምረው ለብስራት ሬዲዮ ተናግረዋል።

በኤደን ሽመልስ
#ዳጉ_ጆርናል

በረመዳን ወቅት የሚሰሩ 10 የጤና ስህተቶች

​ታዋቂው ቱርካዊ የጤና ባለሙያ ፕሮፌሰር ዶ/ር ኦስማን ሙፍቱኦግሉ፣ በረመዳን ወር ጾመኞች ሊጠነቀቋቸው የሚገቡ 10 ዋና ዋና የጤና ስህተቶችን ገልፀዋል።

እነዚህ ስህተቶች የደም ግፊት መውረድና የስኳር መጠን በከፍተኛ ሁኔታ መጨመርን ያስከትላሉ።

​⚠️ ዋና ዋናዎቹ ስህተቶች፦
​የኢፍጣር ጥቃት፦ አንድሮም ከፍተኛ ካሎሪ ያለው ምግብ መመገብ የኢንሱሊን መዛባትንና የሆድ መነፋትን ያመጣል።

​ጣፋጭና ነጭ ዳቦ፦ እነዚህ ምግቦች የደም ስኳርን አሳብጠው ድካምን ይፈጥራሉ።

​ፕሮቲን መርሳት፦ በቂ ፕሮቲን አለመውሰድ ለጡንቻ መላላትና ለቀኑ ዝለት ምክንያት ይሆናል።

​ሱሁርን መተው፦ ይህ ትልቁ ስህተት ሲሆን፤ ለራስ ምታትና ለደም ግፊት መውረድ ይዳርጋል።

​ውሃን በአግባቡ አለመጠቀም፦ በኢፍጣርና በሱሁር መሃል ውሃን አለማመጣጠን ለድርቀትና ለሆድ ድርቀት ይዳርጋል።

​ሌሊቱን በሞባይልም ሆነ በስክሪን ፊት ማሳለፍ፦ የባዮሎጂካል ሰዓትን በማዛባት የኢንሱሊን ሚዛንን ያናጋል።

​እንቅስቃሴ አለማድረግ፦ ሙሉ በሙሉ እንቅስቃሴ ማቆም የጡንቻ መጥፋትን ያፋጥናል።

​ለስላሳ መጠጦች፦ ባዶ ካሎሪ ከመሆናቸው ባለፈ ሆድን ያሳብጣሉ።

​ሻይና ቡና ማብዛት፦ ከኢፍጣር በኋላ ማብዛት እንቅልፍን ይነሳል፣ የጨጓራ ህመምን ያባብሳል።
​የመድኃኒት ሰዓት መቀየር፦ ያለ ሐኪም ትዕዛዝ የመድኃኒት ሰዓትን መቀየር ለአደጋ ያጋልጣል።

​💡 የባለሙያው ምክር፦
​ቀለል ያሉ የእግር ጉዞዎችን ከኢፍጣር 45 ደቂቃ በፊት ወይም ከኢፍጣር ሰዓት በኋላ ማድረግ ይመከራል።

​ቀን ላይ ከ20-30 ደቂቃ መተኛት ለአእምሮ መታደስ ይረዳል።

​🚫 እነማን ይጠንቀቁ?
ኢንሱሊን የሚጠቀሙ የስኳር ታካሚዎች፣ የኩላሊትና የልብ ህመም ያለባቸው፣ እንዲሁም ነፍሰጡር እናቶች ከመጾማቸው በፊት የግድ ሐኪም ማማከር አለባቸው።

​መልካም የረመዳን ጾም ይሁንላችሁ!

​ምንጭ፦ Posta Health News

በወጣቶች ላይ የልብ ድካም አደጋ ለምን እየጨመረ መጣ?

​ከቅርብ ጊዜ ወዲህ የልብ ድካም በዕድሜ በገፉ ሰዎች ላይ ብቻ የሚከሰት መሆኑ ቀርቶ በወጣቶች ላይ በከፍተኛ ሁኔታ እየተስተዋለ መሆኑ የህክምና ባለሙያዎችን እያሳሰበ ይገኛል። ቀደም ሲል የልብ ድካም "የእርጅና በሽታ" ተደርጎ ቢቆጠርም፣ አሁን ግን በ20ዎቹ እና 30ዎቹ የዕድሜ ክልል ውስጥ የሚገኙ ወጣቶች የዚህ አደገኛ ጠንቅ ሰለባ እየሆኑ ነው።

​⚠️ ዋና ዋና መንስኤዎች ምንድን ናቸው?

​የልብና የደም ቧንቧ ስፔሻሊስቶች (ካርዲዮሎጂስቶች) እንደሚሉት፣ ለዚህ አደጋ መጨመር የሚከተሉት ነጥቦች ተጠቃሽ ናቸው፡-

​የአኗኗር ዘይቤ ለውጥ፦ እንቅስቃሴ አልባ መሆን፣ ረጅም ሰዓት ተቀምጦ መስራት እና በቂ እንቅልፍ ማጣት።

​የአመጋገብ ሁኔታ፦ የተቀነባበሩ ምግቦች (Junk foods)፣ ከፍተኛ ጨው እና ስኳር ያላቸው ምግቦች መብዛት።

​ውጥረትና ጭንቀት (Stress)፦ በስራ፣ በኑሮ እና በሶሻል ሚዲያ ጫና ምክንያት የሚፈጠር ከፍተኛ ጭንቀት ለልብ ህመም ዋነኛ ምክንያት እየሆነ ነው።

​ጎጂ ልምዶች፦ ሲጋራ ማጨስ፣ ቫፒንግ (Vaping) እና ከልክ ያለፈ የአልኮል ፍጆታ።

​💡 ማወቅ ያለብዎት የማስጠንቀቂያ ምልክቶች
የልብ ድካም በወጣቶች ላይ ሲከሰት ምልክቶቹ ቀለል ያሉ ሊመስሉ ይችላሉ። ሆኖም የሚከተሉትን ምልክቶች ችላ ማለት የለብዎትም፦

👉​የደረት መጭመቅ፣ ህመም ወይም ምቾት ማጣት።

👉​የትንፋሽ ማጠር (በተለይ መጠነኛ እንቅስቃሴ ሲያደርጉ)።

👉​ወደ ትከሻ፣ አንገት፣ መንጋጋ ወይም እጅ የሚሰራጭ ህመም።

👉​ከፍተኛ ላብ እና ማቅለሽለሽ።

​✅ ምን ማድረግ ይገባል?

👉​በሳምንት ቢያንስ 150 ደቂቃ መጠነኛ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማድረግ።

👉​የደም ግፊት፣ የኮሌስትሮል እና የስኳር መጠንን በየጊዜው መመርመር።

👉​ጤናማ አመጋገብን መከተል (አትክልትና ፍራፍሬን ማዘውተር)።

👉​ጭንቀትን የሚቀንሱ መንገዶችን (እንደ ጸሎት፣ ማሰላሰል ወይም ስፖርት) መለማመድ።

​"ቀደም ብሎ የሚደረግ ምርመራ እና የህክምና ጣልቃ ገብነት ህይወትን ይታደጋል!"

seledadotio
seledadotio

በወጣቶች ላይ የልብ ድካም አደጋ ለምን እየጨመረ መጣ?

​ከቅርብ ጊዜ ወዲህ የልብ ድካም በዕድሜ በገፉ ሰዎች ላይ ብቻ የሚከሰት መሆኑ ቀርቶ በወጣቶች ላይ በከፍተኛ ሁኔታ እየተስተዋለ መሆኑ የህክምና ባለሙያዎችን እያሳሰበ ይገኛል። ቀደም ሲል የልብ ድካም "የእርጅና በሽታ" ተደርጎ ቢቆጠርም፣ አሁን ግን በ20ዎቹ እና 30ዎቹ የዕድሜ ክልል ውስጥ የሚገኙ ወጣቶች የዚህ አደገኛ ጠንቅ ሰለባ እየሆኑ ነው።

​⚠️ ዋና ዋና መንስኤዎች ምንድን ናቸው?

​የልብና የደም ቧንቧ ስፔሻሊስቶች (ካርዲዮሎጂስቶች) እንደሚሉት፣ ለዚህ አደጋ መጨመር የሚከተሉት ነጥቦች ተጠቃሽ ናቸው፡-

​የአኗኗር ዘይቤ ለውጥ፦ እንቅስቃሴ አልባ መሆን፣ ረጅም ሰዓት ተቀምጦ መስራት እና በቂ እንቅልፍ ማጣት።

​የአመጋገብ ሁኔታ፦ የተቀነባበሩ ምግቦች (Junk foods)፣ ከፍተኛ ጨው እና ስኳር ያላቸው ምግቦች መብዛት።

​ውጥረትና ጭንቀት (Stress)፦ በስራ፣ በኑሮ እና በሶሻል ሚዲያ ጫና ምክንያት የሚፈጠር ከፍተኛ ጭንቀት ለልብ ህመም ዋነኛ ምክንያት እየሆነ ነው።

​ጎጂ ልምዶች፦ ሲጋራ ማጨስ፣ ቫፒንግ (Vaping) እና ከልክ ያለፈ የአልኮል ፍጆታ።

​💡 ማወቅ ያለብዎት የማስጠንቀቂያ ምልክቶች
የልብ ድካም በወጣቶች ላይ ሲከሰት ምልክቶቹ ቀለል ያሉ ሊመስሉ ይችላሉ። ሆኖም የሚከተሉትን ምልክቶች ችላ ማለት የለብዎትም፦

👉​የደረት መጭመቅ፣ ህመም ወይም ምቾት ማጣት።

👉​የትንፋሽ ማጠር (በተለይ መጠነኛ እንቅስቃሴ ሲያደርጉ)።

👉​ወደ ትከሻ፣ አንገት፣ መንጋጋ ወይም እጅ የሚሰራጭ ህመም።

👉​ከፍተኛ ላብ እና ማቅለሽለሽ።

​✅ ምን ማድረግ ይገባል?

👉​በሳምንት ቢያንስ 150 ደቂቃ መጠነኛ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማድረግ።

👉​የደም ግፊት፣ የኮሌስትሮል እና የስኳር መጠንን በየጊዜው መመርመር።

👉​ጤናማ አመጋገብን መከተል (አትክልትና ፍራፍሬን ማዘውተር)።

👉​ጭንቀትን የሚቀንሱ መንገዶችን (እንደ ጸሎት፣ ማሰላሰል ወይም ስፖርት) መለማመድ።

​"ቀደም ብሎ የሚደረግ ምርመራ እና የህክምና ጣልቃ ገብነት ህይወትን ይታደጋል!"

በሰው ሰራሽ አስተውሎት የተሰራ ምስል

ለጤናማ እናትነት ዘላቂ የፋይናንስ ምንጭ!
#ethiopia | በኢትዮጵያ ለ20ኛ ጊዜ፣ በዓለም አቀፍ ደረጃ ደግሞ ለ39ኛ ጊዜ የሚከበረው የጤናማ እናትነት (Safe Motherhood) ወር “ለጤናማ እናትነት ፈጠራ የታከለበትና ዘላቂ የፋይናንስ ምንጭ” በሚል መሪ ቃል ተከብሯል።

በኢትዮጵያ የእናቶችን ሕይወት ለህልፈት እየዳረጉ ያሉ ዋና ዋና የጤና ችግሮች ከወሊድ በኋላ የሚከሰት የደም መፍሰስ፣ ከእርግዝና ጋር የተያያዘ የደም ግፊት፣ ኢንፌክሽን፣ የምጥ መገታት እና ካልተገባ ውርጃ ጋር የተያያዙ ውስብስብ ችግሮች መሆናቸውን መረጃዎች ያሳያሉ። እነዚህን ችግሮች ለመቅረፍም “ሦስቱ መዘግየቶች” በመባል የሚታወቁትን ማለትም፦

የሕክምና እርዳታ ለማግኘት የመወሰን፣

የጤና ተቋም የመድረስ፣

ተቋም ከደረሱ በኋላ ፈጣንና ጥራት ያለው ሕክምና የማግኘት ክፍተቶችን ማጥበብ እንደሚገባ ተመላክቷል።

የቅድመና ድህረ ወሊድ ክትትል አስፈላጊነት
አንዲት እናት በእርግዝና ወቅት ቢያንስ ከ4 እስከ 8 ጊዜ የቅድመ ወሊድ (ANC) ክትትል በማድረግ ለደም ማነስ፣ ለደም ግፊትና ለተላላፊ በሽታዎች ምርመራ ማድረግ እንዳለባት ተገልጿል።

በተለይም ከወሊድ በኋላ ያሉት የመጀመሪያዎቹ 48 ሰዓታት ለእናቶች ሕይወት እጅግ ወሳኝ በመሆናቸው፣ ደም መፍሰስንና ኢንፌክሽንን ቀድሞ ለመከላከል ጥብቅ ክትትል ሊደረግላቸው ይገባል።

በኢትዮጵያ ተግባራዊ እየሆነ ያለው የጤና ኤክስቴንሽን ፕሮግራም የማህበረሰቡን ግንዛቤ በማሳደግና እናቶች አገልግሎቱን በቅርበት እንዲያገኙ በማድረግ ረገድ ትልቅ ሚና እየተጫወተ ይገኛል።

ፕሮግራሙ በተለይ በጤና ትምህርት፣ በክትትልና በሪፈራል ስራዎች ላይ ትኩረት በማድረግ የእናቶችን ሞት ለመቀነስ እየሰራ መሆኑ ዶክተር ሠራም ተካ በቅዱስ ጳውሎስ ሆስፒታል ሚሊኒየም ህክምና ኮሌጅ የማህጸን እና ጽንስ ስፔሻሊስት ዶክተር ጠቅሰዋል።
#safemotherhood #ethiopiahealth #maternalhealth #healthymotherhood #endmaternalmortality #postnatalcare #healthextension

አምስት ደቂቃ ዛሬ፦ ለነገዋ ውድ ሕይወትዎ

​በአገራችን ኢትዮጵያ "ጤና ይስጥልኝ" ብለን ሰላምታ መለዋወጥ የተለመደ ቢሆንም፣ ዛሬ ግን ያ ጤና በቤታችን እና በቢሯችን ውስጥ በሚገኙ ምቹ ወንበሮች፣ በሞባይል ስልኮች እና በቴክኖሎጂ ምቾት እየተሰረቀ ይገኛል። በኢትዮጵያ የሕዝብ ጤና ኢንስቲትዩት (EPHI) ጥናቶች እንደሚያሳዩት፣ ተላላፊ ያልሆኑ በሽታዎች (እንደ የደም ግፊት፣ ስኳር እና የልብ በሽታ) በኢትዮጵያ ለሚከሰቱት ሞቶች ከ40% በላይ ድርሻ ይይዛሉ። ይህ አሀዝ በየዓመቱ በአሰቃቂ ሁኔታ እየጨመረ ነው።

​የዝምታው ገዳይ ድምፅ

​ብዙዎቻችን ቀኑን ሙሉ ተቀምጠን እንውላለን። በቢሮ ውስጥ ከኮምፒውተር ፊት፣ በትራንስፖርት መጨናነቅ ውስጥ በታክሲ ወንበር ላይ፣ ማታ ደግሞ ከቴሌቪዥን ፊት። ይህ "ተቀምጦ የመዋል" (Sedentary Lifestyle) አባዜ በኢትዮጵያውያን ዘንድ አዲስ እና አደገኛ ስጋት ሆኗል።

​ጥናቶች እንደሚጠቁሙት በቀን ውስጥ ከ7-8 ሰዓታት በላይ መቀመጥ፣ ሰውነታችን "ተኝቻለሁ" ብሎ እንዲያስብ ያደርገዋል። በዚህ ጊዜ የደም ዝውውር ይገታል፣ ስኳርን የማቃጠል አቅማችን ይቀንሳል፣ ደም ስሮቻችንም መጥበብ ይጀምራሉ። ውጤቱም፦

​የልብ ድካም፦ በድንገት የሚመጣና ቤተሰብን የሚበትን።
​የስኳር በሽታ፦ ለዘላለም ከመድኃኒት ጋር የሚያቆራኝ።
​የአእምሮ ጭንቀት፦ በብቸኝነት እና በድካም ስሜት የታጀበ።

​የአምስት ደቂቃ ተዓምር (Brisk Walk)

​ብዙዎቻችን የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ለማድረግ ውድ የጂም (Gym) ክፍያ ወይም ረጅም ሰዓት እንደሚያስፈልግ እናስባለን። ነገር ግን ሳይንሳዊ ጥናቶች የሚያረጋግጡት እውነት ሌላ ነው።
​በየቀኑ ለ5 ደቂቃ ብቻ ፈጠን ያለ እርምጃ (Brisk Walk) መራመድ የሞት አደጋን በከፍተኛ ሁኔታ ይቀንሳል። ይህ እርምጃ ተራ እርምጃ ሳይሆን፣ ልብ ትርታዋ ትንሽ ከፍ የሚልበት፣ ነገር ግን ትንፋሽ የማይቆርጥ መሆን አለበት።

​"አምስት ደቂቃ ለጤናማ ሰው አጭር ጊዜ ልትሆን ትችላለች፤ ለታመመ ሰው ግን አምስት ደቂቃ ሙሉ ሕይወቱ ናት።"

​በኢትዮጵያዊ ሕይወት ውስጥ እንዴት እንተግብረው?

​ይህንን ለውጥ ለማምጣት የግድ የአትሌት ትጥቅ አያስፈልግዎትም፦

​ታክሲ ቀድመው ይውረዱ፦ መድረሻዎ ላይ ከመድረስዎ አንድ ፌርማታ ቀድመው በመውረድ ያቺን 5 ደቂቃ በፈጣን እርምጃ ይጓዙ።
​ሊፍት ይተዉ፦ በህንፃዎች ላይ በሊፍት ፈንታ ደረጃን ይጠቀሙ።
​የስልክ ወሬ በእግር፦ በስልክ ሲያወሩ ቁጭ ብለው ሳይሆን በቤትዎ ወይም በቢሮዎ ውስጥ በመመላለስ ይሁን።
​የሻይ ሰዓት፦ በሻይ ዕረፍትዎ ወቅት ቁጭ ብለው ከማውራት፣ ሻይዎ እስኪመጣ ድረስ ለጥቂት ደቂቃዎች ወጣ ብለው ይንቀሳቀሱ።

​አሳዛኙ እውነት እና ተስፋው

​ዛሬ በኢትዮጵያ ሆስፒታሎች ውስጥ የምናያቸው ብዙዎቹ ወጣቶችና አዋቂዎች፣ "ኧረ በጊዜ በትንሹ በተንቀሳቀስኩ ኖሮ" ብለው የሚቆጩ ናቸው። የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማጣት ጡንቻን ያደክማል፣ አጥንትን ያሳሳል፣ በመጨረሻም በሰው እጅ እንድንጠበቅ ያደርገናል።

​ነገር ግን ተስፋ አለ! ያቺ ዛሬ የምትጀምሯት 5 ደቂቃ፣ ነገ ከልጆችዎ ጋር በደስታ የመጫወት ዕድልን ትሰጥዎታለች። ዛሬ የሚወሰድ አንድ እርምጃ፣ ነገ ሊመጣ ከሚችል የድንገተኛ ህመም እና የሕክምና ወጪ ይታደግዎታል።

​ውድ አንባቢያን፦
ሕይወት በአምስት ደቂቃ ውስጥ ትለወጣለች። ዛሬውኑ ይጀምሩ። አሁን ካሉበት ወንበር ተነስተው ለ5 ደቂቃ ፈጠን ብለው ይራመዱ። ሰውነትዎ ለዚህ ውሳኔዎ ነገ በታላቅ ጤና ያመሰግንዎታል።

በሰው ሰራሽ አስተውሎት የተሰራ ምስል

ዛሬ የመተቃቀፍ ቀን ነው! በየዓመቱ እ.ኤ.አ. ፌብሩዋሪ 12 የሚከበረው ይህ ቀን፣ የፍቅረኛሞች ሳምንት ስድስተኛ ቀን ነው።

​መተቃቀፍ ከቃላት በላይ ስሜትን የሚገልጽ፣ ሰላምን የሚሰጥና በሰዎች መካከል ያለውን ትስስር የሚያጠናክር ቀላል ግን ጥልቅ ትርጉም ያለው ተግባር ነው።

​ሳይንሳዊ ጥናቶች እንደሚያሳዩት መተቃቀፍ ለሰው ልጅ አካላዊና ስነ-ልቦናዊ ጤና ትልቅ ፋይዳ አለው፦ ስንተቃቀፍ ሰውነታችን Oxytocin (የፍቅር ሆርሞን) የተባለውን ንጥረ ነገር ስለሚያመነጭ የጭንቀት ስሜትን (Cortisol) ይቀንሳል።

​መተቃቀፍ የደም ግፊትን ለመቀነስና የልብ ምትን ለማረጋጋት ይረዳል። ከምንወደው ሰው ጋር መተቃቀፍ የብቸኝነት ስሜትን ያስወግዳል፣ የደህንነትና የመረጋጋት ስሜትን ይፈጥራል።
​
​ይህ ቀን የግድ ለፍቅረኛሞች ብቻ አይደለም፤ ለቤተሰብ፣ ለቅርብ ጓደኞች አልፎ ተርፎም ለሚያውቋቸው ሰዎች ሁሉ አጋርነትንና አክብሮትን ለመግለጽ ጥሩ አጋጣሚ ነው።

seledadotio
seledadotio

ዛሬ የመተቃቀፍ ቀን ነው! በየዓመቱ እ.ኤ.አ. ፌብሩዋሪ 12 የሚከበረው ይህ ቀን፣ የፍቅረኛሞች ሳምንት ስድስተኛ ቀን ነው።

​መተቃቀፍ ከቃላት በላይ ስሜትን የሚገልጽ፣ ሰላምን የሚሰጥና በሰዎች መካከል ያለውን ትስስር የሚያጠናክር ቀላል ግን ጥልቅ ትርጉም ያለው ተግባር ነው።

​ሳይንሳዊ ጥናቶች እንደሚያሳዩት መተቃቀፍ ለሰው ልጅ አካላዊና ስነ-ልቦናዊ ጤና ትልቅ ፋይዳ አለው፦ ስንተቃቀፍ ሰውነታችን Oxytocin (የፍቅር ሆርሞን) የተባለውን ንጥረ ነገር ስለሚያመነጭ የጭንቀት ስሜትን (Cortisol) ይቀንሳል።

​መተቃቀፍ የደም ግፊትን ለመቀነስና የልብ ምትን ለማረጋጋት ይረዳል። ከምንወደው ሰው ጋር መተቃቀፍ የብቸኝነት ስሜትን ያስወግዳል፣ የደህንነትና የመረጋጋት ስሜትን ይፈጥራል።
​
​ይህ ቀን የግድ ለፍቅረኛሞች ብቻ አይደለም፤ ለቤተሰብ፣ ለቅርብ ጓደኞች አልፎ ተርፎም ለሚያውቋቸው ሰዎች ሁሉ አጋርነትንና አክብሮትን ለመግለጽ ጥሩ አጋጣሚ ነው።

ከካፋ ደን እስከ ሃርቫርድ ደጅ፦ የጀበና ቡና ለአእምሮ እርጅና ፍቱን መድኃኒት?

​በኢትዮጵያ ምድር የቡና መዓዛ የማይሸትበት መንደር፣ የጀበና ድምፅ የማይሰማበት ቤት፣ ወይም "ቡና ይቅረብ" የማይባልበት እንግዳ ማግኘት የማይታሰብ ነው። ቡና ለእኛ መጠጥ ብቻ አይደለም፤ የታሪካችን ድርና ማግ፣ የማህበራዊ ህይወታችን የጀርባ አጥንት፣ እና የዕለት ተዕለት የትውስታችን ማህደር ነው።

አሁን ግን ይህ በሺህ ለሚቆጠሩ ዓመታት ስንጠጣው የኖርነው "ጥቁር ወርቅ" በአለም አቀፍ ሳይንቲስቶች ዘንድ አዲስ ክብርን አግኝቷል። በታዋቂው የሃርቫርድ ዩኒቨርሲቲ የተካሄደውና በቅርቡ በ JAMA መጽሔት ላይ የወጣው ጥናት፣ ቡና እና ሻይ አእምሮን ከመርሳት በሽታ (Dementia) የመከላከል እጅግ አስገራሚ አቅም እንዳላቸው አረጋግጧል።

​የጥናቱ መንደርደሪያ፦ ሳይንስና የጀበናው ረመጥ

​ጥናቱ የተካሄደው ከ131,821 በላይ በሆኑ አሜሪካውያን የጤና ባለሙያዎች ላይ ለ43 ዓመታት ያህል በተደረገ ክትትል ነው። ይህ ጥናት "Observational study" ወይም ምልከታ ላይ የተመሰረተ ጥናት በመሆኑ፣ በቡና እና በጤና መካከል ያለውን ጠንካራ ተያያዥነት እንጂ "ምክንያትና ውጤትን" (Cause and effect) በቀጥታ አያረጋግጥም። ሆኖም ግን፣ ለረጅም ዘመናት የተሰበሰበው መረጃ የሚያሳየው ግልጽ ሀቅ አለ፦ ቡና የሚጠጡ ሰዎች አእምሮአቸው በዕድሜ ብዛት የመዝለልና የመርሳት እድሉ ዝቅተኛ ነው።

​በኢትዮጵያ አውድ ስንመለከተው፣ ይህ ግኝት ትልቅ ትርጉም አለው። እኛ ቡናን የምንጠጣው በስነስርዓት፣ በረከስ ባለ ረመጥ ተቀቅሎ፣ በአቦል፣ በቶና እና በበረካ ዙር ነው። ሳይንሱም የሚለን ይህንኑ ነው፤ ጥቅሙ የሚገኘው በመጠንና በስነስርዓት ሲወሰድ ነው።

​ካፌይን፦ የአእምሮአችን ንቁ ጠባቂ

​የሃርቫርድ ጥናት አንድ ወሳኝ ነጥብ ያስቀምጣል፦ "ጥቅሙ የሚገኘው ካፌይን ሲኖር ብቻ ነው።" በምዕራቡ ዓለም ካፌይኑ የወጣለት (Decaffeinated) ቡና በስፋት ቢዘወተርም፣ ጥናቱ ግን እንዲህ አይነቱ ቡና ለአእምሮ ንቃትና መርሳትን ለመከላከል የሚሰጠው ፋይዳ እንደሌለ ገልጿል።
​ካፌይን በአእምሮ ውስጥ የሚገኙትን 'አዴኖሲን' (Adenosine) የተባሉ እና እንቅልፍ እንዲመጣ የሚያደርጉ ንጥረ ነገሮችን በመገደብ ንቃትን ይፈጥራል።

ነገር ግን ከንቃት ባለፈ፣ በቡና ውስጥ የሚገኙት Polyphenols የተባሉ ፀረ-ኦክሳይደንት ንጥረ ነገሮች በአእምሮ ውስጥ የሚፈጠርን እብጠት (Inflammation) በመቀነስ የነርቭ ሴሎችን ከመጎዳት ይታደጋሉ። ይህ ማለት በየጥዋቱ የምንጠጣት ያቺ ሲኒ ቡና፣ ለዕለቱ ስራ ንቃትን ብቻ ሳይሆን፣ ከበርካታ ዓመታት በኋላ ለአእምሯችን ጋሻ እየሆነች ነው ማለት ነው።

​መጠኑና ውጤቱ፦ ከአቦል እስከ በረካ

​ጥናቱ እንደሚያሳየው፣ በቀን ከሁለት እስከ ሶስት ሲኒ ቡና የሚጠጡ ሰዎች፣ ካልጠጡት ጋር ሲነፃፀሩ የመርሳት በሽታ የመያዝ እድላቸው በ 18% ቀንሶ ተገኝቷል። በተመሳሳይ ሁኔታ በቀን ከአንድ እስከ ሁለት ሲኒ ካፌይን ያለው ሻይ የሚጠጡ ሰዎችም ተመሳሳይ ውጤት አግኝተዋል።

​ይህ ግኝት ከሀገራችን የቡና ስነስርዓት ጋር ፍፁም ይጣጣማል። በአቦል ንቃትን እናገኛለን፣ በቶና ስራችንን እናቀላጥፋለን፣ በበረካ ደግሞ ማህበራዊ ትስስራችንን እናጠናክራለን። ሆኖም ሳይንሱ "ከመጠን በላይ መጠጣት ጥቅሙን አይጨምርም" ይላል። ልክ እንደ ሀገራችን ብሂል "ከመጠን ያለፈ ነገር ሁሉ መርዝ ነው" እንዲሉ፣ በቀን ከሶስት ሲኒ በላይ ማለፍ ለልብ ትርታ መጨመር እና ለእረፍት ማጣት ምክንያት ሊሆን ይችላል።

​የዶክተሮች "የችሎት" ክርክር

​ይህ የሳይንስ ግኝት በጣሊያን ሚላን የሚገኙ ሐኪሞችን ለሁለት ከፍሏቸዋል። ክርክሩ ልክ እንደ ሀገራችን ሽማግሌዎች ጉባኤ ደምቋል።

​የከሳሾቹ ወገን (ተቃዋሚዎች)፦

የልብ ስፔሻሊስቱ ዶክተር ስቴፋኖ ካሩጎ እንደሚሉት፣ ቡና ለጤናማ ሰው መልካም ቢሆንም፣ ለሁሉም ግን ፈውስ አይደለም። "ቡናን እንደ ንፁህ መጠጥ ማየት አደገኛ ሊሆን ይችላል" ይላሉ። በተለይ፦
​የደም ግፊት ያለባቸው ሰዎች፦ ካፌይን የደም ግፊትን ለጊዜው ከፍ ስለሚያደርግ ጥንቃቄ ያስፈልጋቸዋል።

​የእንቅልፍ እጥረትና ጭንቀት ያለባቸው፦ ቡና የእንቅልፍ ሆርሞኖችን ስለሚገታ ሁኔታውን ሊያባብስ ይችላል።

​ነፍሰ ጡር እናቶችና ህፃናት፦ በሀገራችንም "ለልጅ ቡና አያሳድግም" እንደሚባለው ሁሉ፣ ሳይንሱም ለህፃናት እድገትና ለፅንስ ጤና ሲባል ቡናን በጥንቃቄ ማየት እንደሚገባ ይመክራል።
​የጥርስ ጤና፦ የጥርስ ሀኪሞች ደግሞ ቡና የጥርስን ቀለም ከመቀየር ባለፈ፣ በአፍ ውስጥ ያሉ ተፈጥሯዊ ባክቴሪያዎችን በማዛባት ለጥርስ መበስበስ መንገድ ሊከፍት እንደሚችል ያስጠነቅቃሉ።

​የተከላካዮቹ ወገን (ደጋፊዎች)፦

በሌላ በኩል ደግሞ እንደ ፕሮፌሰር ኒኮላ ሞንታኖ ያሉ የውስጥ ደዌ ስፔሻሊስቶች ቡናን እንደ ተፈጥሮ "ተአምር" ያዩታል። "ከአንድ ሚሊዮን በላይ ሰዎችን ያሳተፉ የቅርብ ጊዜ ጥናቶች እንደሚያሳዩት፣ መጠነኛ ቡና መጠጣት ለስኳር በሽታ፣ ለስትሮክ፣ ለድብርትና ለጉበት ጤና ከፍተኛ ጠቀሜታ አለው" ይላሉ። እንደ እርሳቸው እምነት፣ በቀን እስከ አምስት ሲኒ ቡና መጠጣት ለአንድ ጤናማ አዋቂ ሰው የህይወት ጥራቱን የሚጨምር እንጂ የሚቀንስ አይደለም።

​በኢትዮጵያ አውድ፦ ከጫካ እስከ ሲኒ

​ኢትዮጵያ የቡና መገኛ እንደመሆኗ፣ የእኛ ቡና አዘገጃጀት ከሌላው ዓለም ይለያል። የምዕራቡ ዓለም "ኤስፕሬሶ" ወይም "ኢንስታንት" ቡናዎችን ሲጠቀም፣ እኛ ግን ከእሸቱ ተለቅሞ፣ ታጥቦ፣ ታሽቶ፣ ታምሶና ተወቅሮ የሚዘጋጅ የተፈጥሮ ቡና ባለቤቶች ነን።

​የአዘገጃጀት ተፅዕኖ፦ የሃርቫርድ ጥናት በአዘገጃጀት መካከል ያለውን ልዩነት ባያጠናም፣ የኢትዮጵያ የጀበና ቡና ግን ረጅም ጊዜ በመፍላቱና ሳይጣራ በመቅረቡ (Unfiltered) ምክንያት Cafestol የተባሉ ንጥረ ነገሮችን ሊይዝ ይችላል። እነዚህ ንጥረ ነገሮች ለጤና ጠቃሚ ቢሆኑም፣ ኮሌስትሮል ላለባቸው ሰዎች ግን ጥንቃቄ ሊሹ ይችላሉ።

​ማህበራዊ ፈውስ፦ ጥናቱ ያልጠቀሰው ነገር ቢኖር "የቡና ሰዓት" የሚፈጥረውን የስነ-ልቦና ፋይዳ ነው። በኢትዮጵያ ቡና መጠጣት የብቸኝነት መድኃኒት ነው። አረጋውያን ጎረቤቶቻቸው ጋር ተሰብስበው ቡና ሲጠጡ የሚፈጥሩት ማህበራዊ ግንኙነት፣ በራሱ ከመርሳት በሽታ (Dementia) የሚከላከል ትልቅ መሳሪያ ነው። ብቸኝነትና ድብርት ለአእምሮ መጃጀት ዋነኛ ምክንያቶች በመሆናቸው፣ የቡና ስነስርዓታችን ሳይንሱ ከሚለው በላይ ጥልቅ ፋይዳ አለው።

​የሻይ አማራጭ፦ ቡና የማይስማማቸው ሰዎች በሀገራችን "የሻይ ቅጠል" ወይም "የጤና አዳም" ሻይ ይጠጣሉ። ጥናቱ እንዳረጋገጠው፣ ሻይም የካፌይን እና የፀረ-ኦክሳይደንት ምንጭ በመሆኑ ተመሳሳይ የአእምሮ ጥበቃ ይሰጣል።

​የጥናቱ ድክመቶች

​ሳይንቲስቶቹ ራሳቸው እንደገለጹት፣ ጥናቱ አንዳንድ ክፍተቶች አሉት። ለምሳሌ፦
​በተለያዩ የሻይ አይነቶች (ጥቁር፣ አረንጓዴ፣ ነጭ) መካከል ያለውን ልዩነት አላሳየም።
​ጥናቱ የተካሄደው በጤና ባለሙያዎች ላይ ብቻ በመሆኑ፣ ውጤቱ ሁሉንም የህብረተሰብ ክፍል ላያካትት ይችላል።

​ተሳታፊዎቹ የሚወስዷቸው ሌሎች መድኃኒቶች በውጤቱ ላይ ያላቸው ተፅዕኖ በዝርዝር አልተያዘም።

​ማጠቃለያ፦ ሲኒው የጤና መክፈቻ

ማሪዋና ለልብ ድካም የመጋለጥ እድልን በ 2 እጥፍ ይጨምራል ተባለ

​ከ2016 እስከ 2023 የተካሄዱ 24 ግዙፍ ጥናቶችን የመረመሩ ሳይንቲስቶች ማሪዋናን መጠቀም ከባድ የጤና ጠንቅ እንደሚያስከትል በይፋ አረጋግጠዋል።

በካናዳ የሚገኘው የቶሮንቶ ዩኒቨርሲቲ ተመራማሪዎች በታዋቂው የህክምና መጽሔት (BMJ) ላይ ይፋ ባደረጉት መረጃ መሠረት፦
​የሞት አደጋ፦ ማሪዋናን አዘውትሮ መጠቀም ከልብ ጋር በተያያዙ ህመሞች የመሞት እድልን በ 50% ወይም በሁለት እጥፍ ይጨምራል።

​የስትሮክ አደጋ፦ ለስትሮክ (Stroke) የመጋለጥ እድልን በ 20% ያሳድጋል።
​ድንገተኛ የልብ ህመም፦ የልብ ጡንቻዎች በደም እጥረት ለሚከሰት አደጋ (Acute Coronary Syndrome) የመጋለጥ እድልን በ 29% ከፍ ያደርጋል።

​⚠️ ለምን እንዲህ ሊሆን ቻለ?
​በማሪዋና ውስጥ የሚገኘው THC የተባለው ንጥረ ነገር የልብ ምትን በመጨመር እና የደም ግፊትን በማሳወክ በልብ ላይ ከፍተኛ ጫና ይፈጥራል። ይህ ደግሞ የደም ቧንቧዎች እንዲጠቡና ለልብ ድካም መንስኤ እንዲሆኑ ያደርጋል።

እነዚህ ምልክቶች የምታዩበዎት ከሆነ የኩላሊት በሽታ አለብዎት

1️⃣. በሽንት ላይ የምመጡ ለውጦች;

   • ድግግሞሽ መጨመር (በተለይ በምሽት)

   • የሽንት መጠን መቀነስ

   • ጥቁር፣ ደመናማ ወይም ደም ያለበት ሽንት

  • አረፋማ ሽንት
2️⃣. እብጠት፡-

   • በእግሮች እና ቁርጭምጭሚቶች ላይ

3️⃣. ድካም፡

   • የማያቋርጥ የድካም ስሜት

4️⃣. የትንፋሽ ማጠር;

   • በሳንባ ውስጥ ፈሳሽ በማከማቸት በተለይም በሚተኛበት ጊዜ የመተንፈስ ችግር ይከሰታል

5️⃣. ማቅለሽለሽ እና ማስመለስ;

   • የምግብ ፍላጎት ማጣትን ጨምሮ የጨጓራ ህመም
6️⃣. የጀርባ ህመም;

   • በታችኛው ጀርባ ወይም በጎን ላይ፣ ብዙ ጊዜ በኩላሊት አካባቢ ህመም

7️⃣. ከፍተኛ የደም ግፊት;

   • ለመቆጣጠር አስቸጋሪ ሊሆን የሚችል የደም ግፊት መጨመር
8️⃣. ማሳከክ እና የቆዳ ሽፍታ:

   • በደም ውስጥ በሚከማች ቆሻሻ ምክንያት የማያቋርጥ ማሳከክ ወይም የቆዳ መቆጣት

9️⃣. በአፍ ውስጥ የብረት ጣዕም;

   • የተለወጠ ጣዕም ስሜት ወይም መጥፎ የአፍ ጠረን።

🔟. የደም ማነስ ምልክቶች:

    • በቀይ የደም ሴሎች ምርት መቀነስ ምክንያት እንደ የቆዳ መገረዝ፣ ማዞር ወይም ቀዝቃዛ አለመቻቻል ያሉ ምልክቶች ናቸው።

seledadotio
seledadotio

💧 ውሃ፦ የሰውነታችን የህልውና ሞተር

ብዙዎቻችን ለምግብ የምንሰጠውን ትኩረት ያህል ለውሃ አንሰጥም፤ ነገር ግን ውሃ በሁሉም የሰውነታችን ተግባራት ውስጥ የማይተካ ሚና ይጫወታል። የሃርቫርድ የሕክምና ትምህርት ቤት እንደሚጠቁመው፣ ውሃ ንጥረ-ነገሮችን እና ኦክስጅንን ወደ እያንዳንዱ ሴል የሚያጓጓዝበት የሰውነታችን ዋነኛ የትራንስፖርት ሥርዓት ነው። በተጨማሪም መገጣጠሚያዎቻችን እንዳይሻከሩ በማለስለስ፣ የሰውነት ሙቀትን በመቆጣጠር እና የደም ግፊትን መደበኛ በማድረግ ረገድ ግንባር ቀደም ሚና ይጫወታል።

የውሃ ሌላኛው ወሳኝ ተግባር የሰውነትን የማጽዳት ሂደት (Detoxification) መርዳት ነው። ከሽንት ከረጢት ውስጥ ባክቴሪያዎችን በማስወገድ የኢንፌክሽን አደጋን ከመቀነሱም በላይ፣ በምግብ መፈጨት ሂደት ውስጥ የሆድ ድርቀትን በመከላከል የሰውነትን ቆሻሻ የማስወገድ ብቃት ይጨምራል። እንዲሁም የኤሌክትሮላይት (ሶዲየም) ሚዛንን በመጠበቅ ጡንቻዎቻችን እና የውስጥ አካላታችን ከጉዳት እንዲጠበቁ ያደርጋል።

ለጤናማ የሰውነት ተግባር በቀን ውስጥ የሚመከረውን የውሃ መጠን መጠጣት ወሳኝ ነው። እንደ ዓለም አቀፍ መመሪያዎች አንዲት ሴት በቀን 2 ሊትር፣ ወንድ ደግሞ 2.5 ሊትር ውሃ መጠጣት ይኖርባቸዋል። ይህንን ልምድ በማዳበር የሰውነታችንን የውሃ ጥም ከማርካት ባለፈ፣ እንደ ድካም፣ ራስ ምታት እና የትኩረት ማጣት ያሉ የውሃ እጥረት (Dehydration) ምልክቶችን መከላከል እንችላለን።

seledadotio
seledadotio