(ዘ-ሐበሻ ፋይናንስ ዜና ዳሰሳ) ለሁለት አስርት ዓመታት ገደማ... የዓለማችን ታላላቅ ባለሀብቶች በኤሎን መስክ በሚመራውና ለህዝብ አክሲዮን ገበያ ዝግ በነበረው ግዙፉ 'ስፔስ ኤክስ' የሮኬት አምራች ኩባንያ ውስጥ ድርሻቸውን በጸጥታ ሲያከማቹ ቆይተዋል። አሁን ግን ኩባንያው 1.8 ትሪሊዮን ዶላር በሚገመት ዋጋ የመጀመሪያውን የህዝብ አክሲዮን ሽያጭ (IPO) ለማካሄድ በዝግጅት ላይ ሲሆን ይህ እርምጃ ቀድመው መዋዕለ ንዋያቸውን ያፈሰሱ ባለሀብቶችን በቬንቸር ካፒታል ታሪክ ታይቶ የማይታወቅ ግዙፍ ትርፍ እንዲያጋብሱ መንገድ ከፍቶላቸዋል።
ከዚህ ታሪካዊ ትርፍ ግንባር ቀደም ተጠቃሚ ከሚሆኑት መካከል አንጋፋው የአክሲዮን ገበያ ባለሙያ ሮን ባሮን፣ የካቲ ውድ ተቋም የሆነው አርክ ኢንቨስት እና የጋራ ፈንድ ግዙፉ ፊደሊቲ ኢንቨስትመንትስ በዋነኝነት ይጠቀሳሉ። ከእነዚህም በተጨማሪ እንደ ፋውንደርስ ፈንድ፣ ሴኮያ ካፒታል እና አንድሬሰን ሆሮዊትዝ የመሳሰሉ የቬንቸር ካፒታል ተቋማት፣ እንዲሁም ዲ-ዋን ካፒታል ፓርትነርስ እና ኮቱ ማኔጅመንት የተባሉ ሄጅ ፈንዶች የዚህ ዶፍ ትርፍ ተካፋይ ይሆናሉ። የተወሰኑ የጡረታ ፈንዶች እና የዩኒቨርሲቲ የገንዘብ ተቋማትም የድርሻቸውን እንደሚያገኙ ይጠበቃል።
እነዚህ ትርፎች ኩባንያው ስኬታማ መሆኑ ሙሉ በሙሉ ከመረጋገጡ በፊት በድፍረት ኢንቨስት ላደረጉ ባለሀብቶች እጅግ አስገራሚ ናቸው። ሮን ባሮን ለመጀመሪያ ጊዜ በ2017 ኩባንያው ከ22 ቢሊዮን ዶላር በታች ይገመት በነበረበት ወቅት በሰራተኞች የአክሲዮን ሽያጭ በኩል ድርሻ የገዙ ሲሆን፣ ከዚያ ወዲህ በ27 የገንዘብ ማሰባሰብ ዙሮች ላይ ተሳትፈዋል። ባለፈው መጋቢት ወር መገባደጃ ላይ ስፔስ ኤክስ በ10.4 ቢሊዮን ዶላሩ የባሮን ፓርትነርስ ፈንድ ውስጥ 33 በመቶ፣ እንዲሁም በባሮን አሴት ፈንድ ውስጥ 25.5 በመቶ ድርሻ በመያዝ የተቋሙ ትልቁ እና ወሳኙ ኢንቨስትመንት ሆኖ ተመዝግቧል። ባሮን ሰሞኑን በሰጡት መግለጫ ስፔስ ኤክስ በፕላኔታችን ላይ ትልቁ እና ከፍተኛ ትርፋማ ኩባንያ ይሆናል ብለው እንደሚያምኑ የተናገሩ ሲሆን፣ ተቋማቸው ላለፉት ዓመታት ወደ 2 ቢሊዮን ዶላር ገደማ መዋዕለ ንዋይ ያፈሰሰ መሆኑንና አሁን የዚህ ኢንቨስትመንት ዋጋ ወደ 12 ቢሊዮን ዶላር ማደጉን አስታውቀዋል።
የካቲ ውድ "አርክ ቬንቸር ፈንድ" የኩባንያው ፈጣን እድገት ሌላኛው ዋነኛ ተጠቃሚ ነው። ስፔስ ኤክስ በመጋቢት ወር የፈንዱን 11.4 በመቶ ድርሻ የያዘ ሲሆን፣ በፖርትፎሊዮው ውስጥ ትልቁ ኢንቨስትመንት ሆኗል። ካቲ ውድ ተቋማቸው ስፔስ ኤክስን ከሮኬት አምጣቂነት በላይ በሰፊው እንደሚመለከተው ገልጸው፣ በስታርሺፕ፣ ስታርሊንክ እና አሁን በተገዛው የ xAI ኩባንያ አማካኝነት ለሰፊው የጠፈር ኢኮኖሚ የሚሆን የተሳሰረ የሰው ሰራሽ አስተውሎት (AI) መሠረተ ልማት እየገነባ ነው ብለው እንደሚያምኑ ተናግረዋል። የኩባንያው ቀጣይ የእድገት ምዕራፍ በነባሩ የፋልከን 9 አምጣቂ እና በስታርሊንክ የሳተላይት ኔትወርክ ብቻ ሳይሆን አዳዲስ የንግድ እድሎችን በጠፈር ላይ በሚከፍተው በዘመናዊው 'ስታርሺፕ' የሮኬት ስርዓት ጭምር እንደሚመራ ያምናሉ።
ከፊደሊቲ ኢንቨስትመንትስ በላይ ከስፔስ ኤክስ እድገት ተጠቃሚ የሆነ ባህላዊ የሀብት አስተዳዳሪ ተቋም የለም ሊባል ይችላል። በቦስተን የሚገኘው ይህ ተቋም በ2015 ስፔስ ኤክስ 10 ቢሊዮን ዶላር ብቻ ይገመት በነበረበት ጊዜ አክሲዮኖችን መግዛት ጀምሮ ነበር። አሁን ኩባንያው በፊደሊቲ ግዙፍ ፈንዶች ውስጥ ከፍተኛ ድርሻ በመያዝ ወደር የለሽ ትርፍ አስገኝቶለታል።
እነዚህ አስደናቂ ትርፎች የኩባንያውን እድገት ብቻ ሳይሆን ባለሀብቶቹ አደጋን ተጋፍጠው በኤሎን መስክ ላይ የነበራቸውን እምነት ያሳያሉ። ሌሎች ብዙ ኩባንያዎች አክሲዮኖቻቸውን ለብዙሃን ሲያከፋፍሉ፣ ስፔስ ኤክስ ግን ማን ኢንቨስት ማድረግ እንዳለበት በጥብቅ ይቆጣጠር ነበር። ይህ ጥብቅ አሰራር መጀመሪያ ላይ ለገቡት ባለሀብቶች ከፍተኛ ድርሻ እንዲይዙ እና በቢሊዮን የሚቆጠር ዶላር እንዲያተርፉ ረድቷቸዋል።
የጡረታ ፈንዶች እና ዩኒቨርሲቲዎችም ከስፔስ ኤክስ የአክሲዮን ገበያ መግባት ከፍተኛ ትርፍ ለማግኘት ተዘጋጅተዋል። ለምሳሌ ያህል የኦንታሪዮ መምህራን የጡረታ ፈንድ ቴክኖሎጂውን በመመልከት አስተማማኝ የኢንቨስትመንት እድል መሆኑን አምኖበት በ2019 ከ200 ሚሊዮን ዶላር በላይ ፈሰስ አድርጓል። በተመሳሳይ መልኩ የዋሽንግተን ዩኒቨርሲቲ (ሴንት ሉዊስ) ከአስር ዓመት በፊት 50 ሚሊዮን ዶላር ገደማ ኢንቨስት ያደረገ ሲሆን፣ አሁን ይህ ድርሻ የዩኒቨርሲቲው 17 ቢሊዮን ዶላር ከሚገመተው አጠቃላይ ሃብት ውስጥ ከ10 በመቶ በላይ የሚሆነውን በመሸፈን አስገራሚ የሃብት እድገት አሳይቷል።
ከዚህ ታሪካዊ ትርፍ ግንባር ቀደም ተጠቃሚ ከሚሆኑት መካከል አንጋፋው የአክሲዮን ገበያ ባለሙያ ሮን ባሮን፣ የካቲ ውድ ተቋም የሆነው አርክ ኢንቨስት እና የጋራ ፈንድ ግዙፉ ፊደሊቲ ኢንቨስትመንትስ በዋነኝነት ይጠቀሳሉ። ከእነዚህም በተጨማሪ እንደ ፋውንደርስ ፈንድ፣ ሴኮያ ካፒታል እና አንድሬሰን ሆሮዊትዝ የመሳሰሉ የቬንቸር ካፒታል ተቋማት፣ እንዲሁም ዲ-ዋን ካፒታል ፓርትነርስ እና ኮቱ ማኔጅመንት የተባሉ ሄጅ ፈንዶች የዚህ ዶፍ ትርፍ ተካፋይ ይሆናሉ። የተወሰኑ የጡረታ ፈንዶች እና የዩኒቨርሲቲ የገንዘብ ተቋማትም የድርሻቸውን እንደሚያገኙ ይጠበቃል።
እነዚህ ትርፎች ኩባንያው ስኬታማ መሆኑ ሙሉ በሙሉ ከመረጋገጡ በፊት በድፍረት ኢንቨስት ላደረጉ ባለሀብቶች እጅግ አስገራሚ ናቸው። ሮን ባሮን ለመጀመሪያ ጊዜ በ2017 ኩባንያው ከ22 ቢሊዮን ዶላር በታች ይገመት በነበረበት ወቅት በሰራተኞች የአክሲዮን ሽያጭ በኩል ድርሻ የገዙ ሲሆን፣ ከዚያ ወዲህ በ27 የገንዘብ ማሰባሰብ ዙሮች ላይ ተሳትፈዋል። ባለፈው መጋቢት ወር መገባደጃ ላይ ስፔስ ኤክስ በ10.4 ቢሊዮን ዶላሩ የባሮን ፓርትነርስ ፈንድ ውስጥ 33 በመቶ፣ እንዲሁም በባሮን አሴት ፈንድ ውስጥ 25.5 በመቶ ድርሻ በመያዝ የተቋሙ ትልቁ እና ወሳኙ ኢንቨስትመንት ሆኖ ተመዝግቧል። ባሮን ሰሞኑን በሰጡት መግለጫ ስፔስ ኤክስ በፕላኔታችን ላይ ትልቁ እና ከፍተኛ ትርፋማ ኩባንያ ይሆናል ብለው እንደሚያምኑ የተናገሩ ሲሆን፣ ተቋማቸው ላለፉት ዓመታት ወደ 2 ቢሊዮን ዶላር ገደማ መዋዕለ ንዋይ ያፈሰሰ መሆኑንና አሁን የዚህ ኢንቨስትመንት ዋጋ ወደ 12 ቢሊዮን ዶላር ማደጉን አስታውቀዋል።
የካቲ ውድ "አርክ ቬንቸር ፈንድ" የኩባንያው ፈጣን እድገት ሌላኛው ዋነኛ ተጠቃሚ ነው። ስፔስ ኤክስ በመጋቢት ወር የፈንዱን 11.4 በመቶ ድርሻ የያዘ ሲሆን፣ በፖርትፎሊዮው ውስጥ ትልቁ ኢንቨስትመንት ሆኗል። ካቲ ውድ ተቋማቸው ስፔስ ኤክስን ከሮኬት አምጣቂነት በላይ በሰፊው እንደሚመለከተው ገልጸው፣ በስታርሺፕ፣ ስታርሊንክ እና አሁን በተገዛው የ xAI ኩባንያ አማካኝነት ለሰፊው የጠፈር ኢኮኖሚ የሚሆን የተሳሰረ የሰው ሰራሽ አስተውሎት (AI) መሠረተ ልማት እየገነባ ነው ብለው እንደሚያምኑ ተናግረዋል። የኩባንያው ቀጣይ የእድገት ምዕራፍ በነባሩ የፋልከን 9 አምጣቂ እና በስታርሊንክ የሳተላይት ኔትወርክ ብቻ ሳይሆን አዳዲስ የንግድ እድሎችን በጠፈር ላይ በሚከፍተው በዘመናዊው 'ስታርሺፕ' የሮኬት ስርዓት ጭምር እንደሚመራ ያምናሉ።
ከፊደሊቲ ኢንቨስትመንትስ በላይ ከስፔስ ኤክስ እድገት ተጠቃሚ የሆነ ባህላዊ የሀብት አስተዳዳሪ ተቋም የለም ሊባል ይችላል። በቦስተን የሚገኘው ይህ ተቋም በ2015 ስፔስ ኤክስ 10 ቢሊዮን ዶላር ብቻ ይገመት በነበረበት ጊዜ አክሲዮኖችን መግዛት ጀምሮ ነበር። አሁን ኩባንያው በፊደሊቲ ግዙፍ ፈንዶች ውስጥ ከፍተኛ ድርሻ በመያዝ ወደር የለሽ ትርፍ አስገኝቶለታል።
እነዚህ አስደናቂ ትርፎች የኩባንያውን እድገት ብቻ ሳይሆን ባለሀብቶቹ አደጋን ተጋፍጠው በኤሎን መስክ ላይ የነበራቸውን እምነት ያሳያሉ። ሌሎች ብዙ ኩባንያዎች አክሲዮኖቻቸውን ለብዙሃን ሲያከፋፍሉ፣ ስፔስ ኤክስ ግን ማን ኢንቨስት ማድረግ እንዳለበት በጥብቅ ይቆጣጠር ነበር። ይህ ጥብቅ አሰራር መጀመሪያ ላይ ለገቡት ባለሀብቶች ከፍተኛ ድርሻ እንዲይዙ እና በቢሊዮን የሚቆጠር ዶላር እንዲያተርፉ ረድቷቸዋል።
የጡረታ ፈንዶች እና ዩኒቨርሲቲዎችም ከስፔስ ኤክስ የአክሲዮን ገበያ መግባት ከፍተኛ ትርፍ ለማግኘት ተዘጋጅተዋል። ለምሳሌ ያህል የኦንታሪዮ መምህራን የጡረታ ፈንድ ቴክኖሎጂውን በመመልከት አስተማማኝ የኢንቨስትመንት እድል መሆኑን አምኖበት በ2019 ከ200 ሚሊዮን ዶላር በላይ ፈሰስ አድርጓል። በተመሳሳይ መልኩ የዋሽንግተን ዩኒቨርሲቲ (ሴንት ሉዊስ) ከአስር ዓመት በፊት 50 ሚሊዮን ዶላር ገደማ ኢንቨስት ያደረገ ሲሆን፣ አሁን ይህ ድርሻ የዩኒቨርሲቲው 17 ቢሊዮን ዶላር ከሚገመተው አጠቃላይ ሃብት ውስጥ ከ10 በመቶ በላይ የሚሆነውን በመሸፈን አስገራሚ የሃብት እድገት አሳይቷል።
2 days ago
