(ዘ-ሐበሻ ሕይወት) አንዳንድ አገራት የበለጸጉ፣.. አንዳንዶቹ ደግሞ ድሆች የሆኑት ለምንድን ነው? የግል ኩባንያዎችስ ለአካባቢ ጥበቃና ለዘላቂ ልማት የሚኖራቸውን አስተዋጽኦ እንዴት ሊያሻሽሉ ይችላሉ? ለምንስ በዚህ ረገድ በተደጋጋሚ ይወድቃሉ? እነዚህን ውስብስብ ጥያቄዎች ለመመለስ በኢኮኖሚክስ እና በስትራቴጂካዊ ማናጅመንት ዘርፍ ዓለም አቀፍ እውቅናን ያተረፉት ኢትዮጵያዊው ምሁር ዶክተር አዲሱ ላሽተው፣ በካናዳው ዲግሩት የቢዝነስ ትምህርት ቤት ውስጥ ተባባሪ ፕሮፌሰር ሆነው በመሥራት ላይ ይገኛሉ። በቅርቡም በዘርፉ ባደረጉት ከፍተኛ የምርምር አስተዋጽኦ በዘላቂ ኢንተርፕራይዝ የካናዳ ምርምር ወንበር በመሆን በክብር ተሹመዋል።
ዶክተር አዲሱ በኔዘርላንድስ ዋገኒንገን ዩኒቨርሲቲ በማስተርስ ደረጃ ትምህርታቸውን በጀመሩበት ወቅት.. "የአንድ የልማት ኢኮኖሚክስ ፕሮግራም ዋና ዓላማ ኔዘርላንድስ በነፍስ ወከፍ ገቢ 86,400 ዶላር በማስመዝገብ ከዓለም ሀብታም አገራት ተርታ ስትሰለፍ፣ ኢትዮጵያ በነፍስ ወከፍ ገቢ 3,400 ዶላር (የመግዛት አቅምን መሠረት በማድረግ) አሁንም በድህነት ውስጥ የምትገኝበትን ምክንያት በግልጽ ማስረዳት ካልቻለ ጥቅሙ ምንድን ነው?" የሚል መሰረታዊ ጥያቄ አንስተው ነበር። ነገር ግን በጥናታቸውና በትምህርት ቆይታቸው ሂደት ውስጥ በማኅበራዊ ሳይንስ ጥናቶች ላይ ለአብዛኞቹ ጥያቄዎች ቀጥተኛ፣ ነጠላና ግልጽ ምላሽ ማግኘት እንደማይቻል ትልቅ ትምህርት መቅሰማቸውን ይናገራሉ።
በአሁኑ ወቅት በዋሽንግተን ዲሲ በሚገኘው ታዋቂው የብሩኪንግስ ተቋም ውስጥ ተመራማሪ የሆኑት ዶክተር አዲሱ ቀጣይ የምርምር ሥራቸው የሚያተኩረው "አዳዲስ ቴክኖሎጂዎች የቢዝነስ ተቋማት ለአካባቢ ጥበቃና ለዘላቂ ልማት የሚኖራቸውን አፈጻጸም እንዴት ሊያግዙ ይችላሉ?" በሚለው ዓለም አቀፍ ጉዳይ ላይ ነው። በፓሪስ የአየር ንብረት ስምምነት መሠረት እ.ኤ.አ. በ2050 የካርቦን ልቀትን ሙሉ በሙሉ ለማስቀረት በሚደረገው ጥረት ውስጥ ዲጂታል ሽግግር እና አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ያላቸውን ሚና በጥልቀት ያጠናሉ። በተለይም እንደ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ያሉ ቴክኖሎጂዎች በትላልቅና አነስተኛ ኩባንያዎች መካከል ያለውን የእውቀትና የውጤታማነት ልዩነት ያጠባሉ ወይስ የተሻለ አፈጻጸም ያላቸውን የላይኞቹን ኩባንያዎች ብቻ በመጥቀም ልዩነቱን ያሰፉታል የሚለው ጉዳይ ያሳስባቸዋል።
ዶክተር አዲሱ ቴክኖሎጂ ለአካባቢ ጥበቃና ለዘላቂ ልማት ያለውን አስተዋጽኦ "ሁለት ገጽታ እንዳለው የሮማውያን አምላክ ጃኑስ" በማለት ይገልጹታል። በአንድ በኩል ቴክኖሎጂ ለአካባቢ ጥበቃ ሊጠቅም ይችላል፤ በሌላ በኩል ግን ከፍተኛ ጉዳት ያደርሳል። ለጉዳት ማሳያነት እ.ኤ.አ. በ2015 የፎልክስዋገን ኩባንያ የአየር ልቀት ምርመራን በላቦራቶሪ ውስጥ ለማጭበርበር አልጎሪዝምን የተጠቀመበትን አሳፋሪ ክስተት ያነሳሉ፤ ይህም ለኩባንያው ከ30 ቢሊዮን ዶላር በላይ የቅጣት ወጪ አስከትሎበታል። ይህ ክስተት ተመራማሪዎች ከኩባንያዎች የዘላቂነት ሪፖርት ጀርባ ያለውን እውነተኛ የድርጅት መሪዎች አስተሳሰብ መመርመር እንዳለባቸው ያሳያል።
በተቃራኒው ደግሞ ቴክኖሎጂ ለበጎ ነገር ሊውል እንደሚችል የሚያሳዩ ተስፋ ሰጪ ምሳሌዎች አሉ። ጎግል አርቴፊሻል ኢንተለጀንስን በመጠቀም የመረጃ ማዕከላቱን ለማቀዝቀዝ የሚፈጀውን የኃይል ፍጆታ በ40 በመቶ መቀነስ ችሏል። ኒቪዲያ የተሰኘው የቴክኖሎጂ ኩባንያም ቀጣይ ግራፊክስ ካርዶቹን የኃይል ቆጣቢነት በ50 እጥፍ ማሳደጉን ገልጿል።
ሆኖም ግን ዶክተር አዲሱ እዚህ ላይ አንድ ትልቅ ተቃርኖ ያነሳሉ። የ19ኛው ክፍለ ዘመን እንግሊዛዊ የኢኮኖሚክስ ምሁር ዊሊያም ጄቮንስ ያስተዋለውን "የጄቮንስ ተቃርኖ" በመጥቀስ፣ አንድን የኃይል ምንጭ (ለምሳሌ የድንጋይ ከሰል ወይም ኤሌክትሪክ) በቴክኖሎጂ አማካኝነት ይበልጥ ቆጣቢ እና ርካሽ ስናደርገው፣ ሰዎች አጠቃቀማቸውን ስለሚጨምሩት አጠቃላይ የአየር ልቀቱ እና የኃይል ፍጆታው ከመቀነስ ይልቅ ይበልጥ ይጨምራል። ይህም ማለት በቴክኖሎጂ ፈጠራ ብቻ የአየር ንብረት ለውጥን ሙሉ በሙሉ መፍታት እንደማይቻል ያሳያል።
በተጨማሪም የዘላቂነት ሽግግር አዳዲስ አሸናፊዎችንና ተሸናፊዎችን እየፈጠረ መሆኑን፣ ለምሳሌ በኤሌክትሪክ ተሽከርካሪዎች ዘርፍ ቴክኖሎጂውን አስቀድመው የተቀበሉ የቻይና ኩባንያዎች የዓለምን ገበያ ሲቆጣጠሩ፣ የአውሮፓና የሰሜን አሜሪካ አምራቾች ግን መወዳደር አቅቷቸው የንግድ ጥበቃ እንዲደረግላቸው እየጠየቁ መሆኑን ያብራራሉ።
ዶክተር አዲሱ ላሽተው ምርምራቸው እ.ኤ.አ. በ2050 የካርቦን ልቀትን ከዜሮ ለማድረስ ለሚወጡ የሕዝብ ፖሊሲዎችና ለቢዝነስ አሰራሮች ጠቃሚ ግብዓት እንደሚሆን ተስፋ ያደርጋሉ። ለእነዚህ ጥያቄዎች ቀላል መልስ አለመኖሩ ጥናቱን ይበልጥ ሳቢና አንገብጋቢ ያደርገዋል በማለት ይደመድማሉ።
ዶክተር አዲሱ በኔዘርላንድስ ዋገኒንገን ዩኒቨርሲቲ በማስተርስ ደረጃ ትምህርታቸውን በጀመሩበት ወቅት.. "የአንድ የልማት ኢኮኖሚክስ ፕሮግራም ዋና ዓላማ ኔዘርላንድስ በነፍስ ወከፍ ገቢ 86,400 ዶላር በማስመዝገብ ከዓለም ሀብታም አገራት ተርታ ስትሰለፍ፣ ኢትዮጵያ በነፍስ ወከፍ ገቢ 3,400 ዶላር (የመግዛት አቅምን መሠረት በማድረግ) አሁንም በድህነት ውስጥ የምትገኝበትን ምክንያት በግልጽ ማስረዳት ካልቻለ ጥቅሙ ምንድን ነው?" የሚል መሰረታዊ ጥያቄ አንስተው ነበር። ነገር ግን በጥናታቸውና በትምህርት ቆይታቸው ሂደት ውስጥ በማኅበራዊ ሳይንስ ጥናቶች ላይ ለአብዛኞቹ ጥያቄዎች ቀጥተኛ፣ ነጠላና ግልጽ ምላሽ ማግኘት እንደማይቻል ትልቅ ትምህርት መቅሰማቸውን ይናገራሉ።
በአሁኑ ወቅት በዋሽንግተን ዲሲ በሚገኘው ታዋቂው የብሩኪንግስ ተቋም ውስጥ ተመራማሪ የሆኑት ዶክተር አዲሱ ቀጣይ የምርምር ሥራቸው የሚያተኩረው "አዳዲስ ቴክኖሎጂዎች የቢዝነስ ተቋማት ለአካባቢ ጥበቃና ለዘላቂ ልማት የሚኖራቸውን አፈጻጸም እንዴት ሊያግዙ ይችላሉ?" በሚለው ዓለም አቀፍ ጉዳይ ላይ ነው። በፓሪስ የአየር ንብረት ስምምነት መሠረት እ.ኤ.አ. በ2050 የካርቦን ልቀትን ሙሉ በሙሉ ለማስቀረት በሚደረገው ጥረት ውስጥ ዲጂታል ሽግግር እና አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ያላቸውን ሚና በጥልቀት ያጠናሉ። በተለይም እንደ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ያሉ ቴክኖሎጂዎች በትላልቅና አነስተኛ ኩባንያዎች መካከል ያለውን የእውቀትና የውጤታማነት ልዩነት ያጠባሉ ወይስ የተሻለ አፈጻጸም ያላቸውን የላይኞቹን ኩባንያዎች ብቻ በመጥቀም ልዩነቱን ያሰፉታል የሚለው ጉዳይ ያሳስባቸዋል።
ዶክተር አዲሱ ቴክኖሎጂ ለአካባቢ ጥበቃና ለዘላቂ ልማት ያለውን አስተዋጽኦ "ሁለት ገጽታ እንዳለው የሮማውያን አምላክ ጃኑስ" በማለት ይገልጹታል። በአንድ በኩል ቴክኖሎጂ ለአካባቢ ጥበቃ ሊጠቅም ይችላል፤ በሌላ በኩል ግን ከፍተኛ ጉዳት ያደርሳል። ለጉዳት ማሳያነት እ.ኤ.አ. በ2015 የፎልክስዋገን ኩባንያ የአየር ልቀት ምርመራን በላቦራቶሪ ውስጥ ለማጭበርበር አልጎሪዝምን የተጠቀመበትን አሳፋሪ ክስተት ያነሳሉ፤ ይህም ለኩባንያው ከ30 ቢሊዮን ዶላር በላይ የቅጣት ወጪ አስከትሎበታል። ይህ ክስተት ተመራማሪዎች ከኩባንያዎች የዘላቂነት ሪፖርት ጀርባ ያለውን እውነተኛ የድርጅት መሪዎች አስተሳሰብ መመርመር እንዳለባቸው ያሳያል።
በተቃራኒው ደግሞ ቴክኖሎጂ ለበጎ ነገር ሊውል እንደሚችል የሚያሳዩ ተስፋ ሰጪ ምሳሌዎች አሉ። ጎግል አርቴፊሻል ኢንተለጀንስን በመጠቀም የመረጃ ማዕከላቱን ለማቀዝቀዝ የሚፈጀውን የኃይል ፍጆታ በ40 በመቶ መቀነስ ችሏል። ኒቪዲያ የተሰኘው የቴክኖሎጂ ኩባንያም ቀጣይ ግራፊክስ ካርዶቹን የኃይል ቆጣቢነት በ50 እጥፍ ማሳደጉን ገልጿል።
ሆኖም ግን ዶክተር አዲሱ እዚህ ላይ አንድ ትልቅ ተቃርኖ ያነሳሉ። የ19ኛው ክፍለ ዘመን እንግሊዛዊ የኢኮኖሚክስ ምሁር ዊሊያም ጄቮንስ ያስተዋለውን "የጄቮንስ ተቃርኖ" በመጥቀስ፣ አንድን የኃይል ምንጭ (ለምሳሌ የድንጋይ ከሰል ወይም ኤሌክትሪክ) በቴክኖሎጂ አማካኝነት ይበልጥ ቆጣቢ እና ርካሽ ስናደርገው፣ ሰዎች አጠቃቀማቸውን ስለሚጨምሩት አጠቃላይ የአየር ልቀቱ እና የኃይል ፍጆታው ከመቀነስ ይልቅ ይበልጥ ይጨምራል። ይህም ማለት በቴክኖሎጂ ፈጠራ ብቻ የአየር ንብረት ለውጥን ሙሉ በሙሉ መፍታት እንደማይቻል ያሳያል።
በተጨማሪም የዘላቂነት ሽግግር አዳዲስ አሸናፊዎችንና ተሸናፊዎችን እየፈጠረ መሆኑን፣ ለምሳሌ በኤሌክትሪክ ተሽከርካሪዎች ዘርፍ ቴክኖሎጂውን አስቀድመው የተቀበሉ የቻይና ኩባንያዎች የዓለምን ገበያ ሲቆጣጠሩ፣ የአውሮፓና የሰሜን አሜሪካ አምራቾች ግን መወዳደር አቅቷቸው የንግድ ጥበቃ እንዲደረግላቸው እየጠየቁ መሆኑን ያብራራሉ።
ዶክተር አዲሱ ላሽተው ምርምራቸው እ.ኤ.አ. በ2050 የካርቦን ልቀትን ከዜሮ ለማድረስ ለሚወጡ የሕዝብ ፖሊሲዎችና ለቢዝነስ አሰራሮች ጠቃሚ ግብዓት እንደሚሆን ተስፋ ያደርጋሉ። ለእነዚህ ጥያቄዎች ቀላል መልስ አለመኖሩ ጥናቱን ይበልጥ ሳቢና አንገብጋቢ ያደርገዋል በማለት ይደመድማሉ።
4 days ago
