"የወንድሙ ጂራ 'ጉዳዬ ነሽ'፦ ከድባቴ አረንቋ እስከ ህልውና ትንሳኤ
በዚህ ዘፈን በምናባችን የምንስለው ሰው ሚስት ማግኘት ከብዶት እድሜዬም ሄደ ብሎ የሚያስብ በከባድ የህልውና ቀውስ ውስጥ የነበረን ሰው ነው።
"የቀን ጨለማ ዘመኔን፣ እምባዬን ቆጥሮ ሃዘኔን" የሚለው አገላለጽ፣ ግለሰቡ ዓለም በብርሃን ተሞልታ ሳለ እሱ ግን በውስጣዊ ጨለማ ውስጥ እንደሚኖር ያሳያል። ወንድሙ ጂራ በዚህ ስራው የሰው ልጅ ያለ ፍቅርና ያለ ትርጉም ሲቀር የሚገጥመውን የነፍስ መድረቅ በጥልቀት ይስለዋል።
የሰው ልጅ ትልቁ ስቃይ የመከራው መብዛት ሳይሆን የመከራው "ትርጉም አልባ መሆን" እንደሚባለው በዘፈኑ ውስጥ ያለው ሰው "ደምድሜ ነበር ሲጨንቀኝ" ሲል፣ ህይወቱ ምንም አይነት ፋይዳ እንደሌላት ወስኖ ወደ መጨረሻው ድምዳሜ መድረሱን ያሳያል።
ሆኖም፣ "የልቡ ሰው" ወደ ህይወቱ ስትመጣ፣ ያ ትርጉም አልባ የነበረው ስቃይ በሙሉ በእሷ እውቅና አግኝቶ ወደ "ታሪክ" ሲቀየር ፍቅር ነፍስን የማዳን ስራ ሲሰራ እናያለን።
የሰው ልጅ ትልቁ ፍርሃት "መገለል" እንደሆነ ይገመታል። ወንድሙ ጂራ "አንቺን ባይሰጠኝ ምን ሊውጠኝ" በማለት የሚጠይቀው ጥያቄ፣ ያለ ሌላው ሰው ህልውናችን አደጋ ላይ እንደሚወድቅ ያሳያል። ሰው ማህበራዊ ፍጡር ብቻ ሳይሆን "ፍቅራዊ ፍጡር" ጭምር በመሆኑ፣ ያላንዳች ጥልቅ ትስስር በብቸኝነት ውቅያኖስ ሊዋጥ እንደሚችል ዘፈኑ በግልጽ ያስረዳል።
እሷ ለእሱ መምጣቷ ዝም ብሎ አጋርነት ሳይሆን፣ ከጥፋት ውሃ የመዳን ያህል ትልቅ ክስተት ነው።
"ጉዳዬ ነሽ" የሚለው ርዕስ ራሱ ትልቅ ፍልስፍናን ያዘለ ነው። በሰው ልጅ የዕለት ተዕለት ኑሮ ውስጥ በሺዎች የሚቆጠሩ "ጉዳዮች" ቢኖሩም፣ ዘፋኙ ግን ሁሉንም ዓለማዊ ጉዳዮች ወደ ጎን ትቶ አንዲቷን ሴት "ዋና ጉዳዩ" ያደርጋታል። ይህ በአብርሃም ማስሎ "የፍላጎቶች ቅደም ተከተል" ውስጥ፣ ግለሰቡ ከደህንነትና ከቁሳዊ ፍላጎት አልፎ ወደ ከፍተኛው የፍቅርና የራስን የማግኘት (Self-actualization) ደረጃ መሸጋገሩን ያሳያል።
ለእሱ "ጉዳይ" የሚባለው ነገር የሚለካው በገንዘብ ወይም በስልጣን ሳይሆን፣ በልብ እርካታ ነው።
"ነፍሴንም እስከ መስጠት፣ በፍቅር ስም ቃል እገባለሁ" የሚለው የወንድሙ ጂራ ስንኝ፣ ከምክንያታዊነት (Rationality) በላይ የሆነ "የእምነት ዝላይን" ያሳያል። ዘፋኙ ስለ ወደፊቱ እርግጠኛ ባይሆንም፣ ራሱን ግን ሙሉ በሙሉ አሳልፎ ይሰጣል። ይህ ዓይነቱ ፍቅር "Agapic Love" በመባል የሚታወቅ ሲሆን፣ ምንም አይነት ቅድመ ሁኔታ ሳይቀመጥበት ለሌላው ሰው ህልውና ራስን አሳልፎ የመስጠት ጥበብ ነው።
"ከወደቅኩበት ብነሳም፣ ባንቺ ብርታት ነው" የሚለው ሐረግ፣ ፍቅር እንዴት የሰውን የአእምሮ ጤና ሊጠግን እንደሚችል ምስክርነት ይሰጣል። በዘፈኑ ውስጥ ያለው ገጸ-ባህሪ በራሱ ጥረት መነሳት አልቻለም ነበር፤ የእሷ መኖር ግን ልክ እንደ ምርኩዝ ሆኖ ዳግም እንዲቆም አድርጎታል። ይህ የሚያሳየው የሰው ልጅ ጥንካሬ ምንጩ በሌላው ሰው አይን ውስጥ የሚታየው ተስፋ መሆኑን ነው።
ዘመናዊው ዓለም ሰውን በስራው ብዛትና በጉዳዩ ብዛት ይለካዋል። ወንድሙ ጂራ ግን "ሺ ጉዳይ ቢደረደር፣ ጥንቅር ቢል የኔ ነገር" በማለት ብዙ ነገር መያዝ ሳይሆን፣ አንድ ትልቅ ትርጉም ያለው ነገር (ሰው) መያዝ ከሁሉ በላይ እንደሆነ ያስተምረናል። በሺዎች የሚቆጠሩ ጉዳዮች ከፍቅር ጋር ሲነጻጸሩ "ጥንቅር ይበሉ" መባላቸው፣ የሰው ልጅ ትልቁ ሀብት የሰው ልጅ መሆኑን ያረጋግጣል።
ዘፋኙ "እምባዬን ቆጥሮ ሃዘኔን" ሲል፣ እሷ የእሱን ስቃይ እንደተመለከተችና ዋጋ እንደሰጠችው ይገልጻል። ስቃያችንን የሚያውቅልንና እምባችንን የሚቆጥርልን ሰው ሲኖር፣ የህልውናችን ዋጋ ይጨምራል። በእሷ እይታ ውስጥ እሱ "ማንም" ከመሆን ወጥቶ "ተወዳጅ" ወደመሆን ተሸጋግሯል።
"የቀረ ቢቀር የኔ፣ ጦም ውሎ ቢያድር ጎኔ" የሚለው ስንኝ የሰው ልጅ ሆዱ ቢጠግብም ነፍሱ ካልረካች ሰላም እንደማይኖረው ይነግረናል።ወንድሙ ጂራ ነፍሱ በእሷ ስለረካች፣ አካላዊ ችግርን (ረሃብን) እንደ ቀላል ነገር እንዲመለከተው አድርጎታል።
ዘፋኙ "ደስታ ሲርቃት መንፈሴ... ደምድሜ ነበር" ካለበት የሞት ጥላ ወጥቶ፣ አሁን ግን ለመኖርና ለመውደድ ቃል ይገባል። ይህ የህይወት አድናቆት የመነጨው ከውጭ በመጣች "አዳኝ" አማካኝነት ነው። እሷ ለእሱ ሰው ለመሆን የሚያስችለውን ብርታት ሰጥታዋለች።
ዘፋኙ የማይለወጥ ፍቅር እንዳለው ቃል ይገባል። ዓለም ብትናወጥም፣ የእሱ ፍቅር ግን እንደ ጽኑ አለት መቆሙን ይገልጻል። ይህ አስተማማኝ ትስስር መገለጫ ነው።
የወንድሙ ጂራ ግጥም አወቃቀር ከግል ስሜት አልፎ ወደ አጠቃላይ የሰው ልጅ ተሞክሮነት ይሸጋገራል። ዘፈኑ የሚያበቃው በተስፋና በድል አድራጊነት ነው። "ዘላለሜን እወድሻለሁ" የሚለው መደምደሚያ፣ ጊዜን የሚገዳደር የቃል ኪዳን ኃይል ነው። ይህ ቃል ለተሰበረው ልብ እንደ ማጣበቂያ፣ ለጠፋው ነፍስ ደግሞ እንደ ኮምፓስ (አቅጣጫ መጠቆሚያ) ሆኖ ያገለግላል።
የወንድሙ ጂራ ድንቅ የጥበብ ውጤት
በአጠቃላይ፣ "ጉዳዬ ነሽ" የተሰኘው የወንድሙ ጂራ ዘፈን፣ በሰው ልጅ ስነ-ልቦና ውስጥ የሚከሰተውን ከባድ ስብራት እና ያ ስብራት በፍቅር ኃይል እንዴት ሊጠገን እንደሚችል የሚያሳይ ድንቅ የጥበብ ስራ ነው። ዘፈኑ ከፍቅር ባለፈ፣ ለሰው ልጅ ህልውና አስፈላጊ የሆኑትን ተስፋን፣ እውቅናን እና ጽናትን በጥልቀት ይተነትናል። ይህ ስራ ለተስፋ ለቆረጡ ተስፋን፣ ለብቸኞች አጋርነትን፣ ለባዶ ነፍስ ደግሞ ሙሉነትን የሚሰጥ ዜማ ነው።
በዚህ ዘፈን በምናባችን የምንስለው ሰው ሚስት ማግኘት ከብዶት እድሜዬም ሄደ ብሎ የሚያስብ በከባድ የህልውና ቀውስ ውስጥ የነበረን ሰው ነው።
"የቀን ጨለማ ዘመኔን፣ እምባዬን ቆጥሮ ሃዘኔን" የሚለው አገላለጽ፣ ግለሰቡ ዓለም በብርሃን ተሞልታ ሳለ እሱ ግን በውስጣዊ ጨለማ ውስጥ እንደሚኖር ያሳያል። ወንድሙ ጂራ በዚህ ስራው የሰው ልጅ ያለ ፍቅርና ያለ ትርጉም ሲቀር የሚገጥመውን የነፍስ መድረቅ በጥልቀት ይስለዋል።
የሰው ልጅ ትልቁ ስቃይ የመከራው መብዛት ሳይሆን የመከራው "ትርጉም አልባ መሆን" እንደሚባለው በዘፈኑ ውስጥ ያለው ሰው "ደምድሜ ነበር ሲጨንቀኝ" ሲል፣ ህይወቱ ምንም አይነት ፋይዳ እንደሌላት ወስኖ ወደ መጨረሻው ድምዳሜ መድረሱን ያሳያል።
ሆኖም፣ "የልቡ ሰው" ወደ ህይወቱ ስትመጣ፣ ያ ትርጉም አልባ የነበረው ስቃይ በሙሉ በእሷ እውቅና አግኝቶ ወደ "ታሪክ" ሲቀየር ፍቅር ነፍስን የማዳን ስራ ሲሰራ እናያለን።
የሰው ልጅ ትልቁ ፍርሃት "መገለል" እንደሆነ ይገመታል። ወንድሙ ጂራ "አንቺን ባይሰጠኝ ምን ሊውጠኝ" በማለት የሚጠይቀው ጥያቄ፣ ያለ ሌላው ሰው ህልውናችን አደጋ ላይ እንደሚወድቅ ያሳያል። ሰው ማህበራዊ ፍጡር ብቻ ሳይሆን "ፍቅራዊ ፍጡር" ጭምር በመሆኑ፣ ያላንዳች ጥልቅ ትስስር በብቸኝነት ውቅያኖስ ሊዋጥ እንደሚችል ዘፈኑ በግልጽ ያስረዳል።
እሷ ለእሱ መምጣቷ ዝም ብሎ አጋርነት ሳይሆን፣ ከጥፋት ውሃ የመዳን ያህል ትልቅ ክስተት ነው።
"ጉዳዬ ነሽ" የሚለው ርዕስ ራሱ ትልቅ ፍልስፍናን ያዘለ ነው። በሰው ልጅ የዕለት ተዕለት ኑሮ ውስጥ በሺዎች የሚቆጠሩ "ጉዳዮች" ቢኖሩም፣ ዘፋኙ ግን ሁሉንም ዓለማዊ ጉዳዮች ወደ ጎን ትቶ አንዲቷን ሴት "ዋና ጉዳዩ" ያደርጋታል። ይህ በአብርሃም ማስሎ "የፍላጎቶች ቅደም ተከተል" ውስጥ፣ ግለሰቡ ከደህንነትና ከቁሳዊ ፍላጎት አልፎ ወደ ከፍተኛው የፍቅርና የራስን የማግኘት (Self-actualization) ደረጃ መሸጋገሩን ያሳያል።
ለእሱ "ጉዳይ" የሚባለው ነገር የሚለካው በገንዘብ ወይም በስልጣን ሳይሆን፣ በልብ እርካታ ነው።
"ነፍሴንም እስከ መስጠት፣ በፍቅር ስም ቃል እገባለሁ" የሚለው የወንድሙ ጂራ ስንኝ፣ ከምክንያታዊነት (Rationality) በላይ የሆነ "የእምነት ዝላይን" ያሳያል። ዘፋኙ ስለ ወደፊቱ እርግጠኛ ባይሆንም፣ ራሱን ግን ሙሉ በሙሉ አሳልፎ ይሰጣል። ይህ ዓይነቱ ፍቅር "Agapic Love" በመባል የሚታወቅ ሲሆን፣ ምንም አይነት ቅድመ ሁኔታ ሳይቀመጥበት ለሌላው ሰው ህልውና ራስን አሳልፎ የመስጠት ጥበብ ነው።
"ከወደቅኩበት ብነሳም፣ ባንቺ ብርታት ነው" የሚለው ሐረግ፣ ፍቅር እንዴት የሰውን የአእምሮ ጤና ሊጠግን እንደሚችል ምስክርነት ይሰጣል። በዘፈኑ ውስጥ ያለው ገጸ-ባህሪ በራሱ ጥረት መነሳት አልቻለም ነበር፤ የእሷ መኖር ግን ልክ እንደ ምርኩዝ ሆኖ ዳግም እንዲቆም አድርጎታል። ይህ የሚያሳየው የሰው ልጅ ጥንካሬ ምንጩ በሌላው ሰው አይን ውስጥ የሚታየው ተስፋ መሆኑን ነው።
ዘመናዊው ዓለም ሰውን በስራው ብዛትና በጉዳዩ ብዛት ይለካዋል። ወንድሙ ጂራ ግን "ሺ ጉዳይ ቢደረደር፣ ጥንቅር ቢል የኔ ነገር" በማለት ብዙ ነገር መያዝ ሳይሆን፣ አንድ ትልቅ ትርጉም ያለው ነገር (ሰው) መያዝ ከሁሉ በላይ እንደሆነ ያስተምረናል። በሺዎች የሚቆጠሩ ጉዳዮች ከፍቅር ጋር ሲነጻጸሩ "ጥንቅር ይበሉ" መባላቸው፣ የሰው ልጅ ትልቁ ሀብት የሰው ልጅ መሆኑን ያረጋግጣል።
ዘፋኙ "እምባዬን ቆጥሮ ሃዘኔን" ሲል፣ እሷ የእሱን ስቃይ እንደተመለከተችና ዋጋ እንደሰጠችው ይገልጻል። ስቃያችንን የሚያውቅልንና እምባችንን የሚቆጥርልን ሰው ሲኖር፣ የህልውናችን ዋጋ ይጨምራል። በእሷ እይታ ውስጥ እሱ "ማንም" ከመሆን ወጥቶ "ተወዳጅ" ወደመሆን ተሸጋግሯል።
"የቀረ ቢቀር የኔ፣ ጦም ውሎ ቢያድር ጎኔ" የሚለው ስንኝ የሰው ልጅ ሆዱ ቢጠግብም ነፍሱ ካልረካች ሰላም እንደማይኖረው ይነግረናል።ወንድሙ ጂራ ነፍሱ በእሷ ስለረካች፣ አካላዊ ችግርን (ረሃብን) እንደ ቀላል ነገር እንዲመለከተው አድርጎታል።
ዘፋኙ "ደስታ ሲርቃት መንፈሴ... ደምድሜ ነበር" ካለበት የሞት ጥላ ወጥቶ፣ አሁን ግን ለመኖርና ለመውደድ ቃል ይገባል። ይህ የህይወት አድናቆት የመነጨው ከውጭ በመጣች "አዳኝ" አማካኝነት ነው። እሷ ለእሱ ሰው ለመሆን የሚያስችለውን ብርታት ሰጥታዋለች።
ዘፋኙ የማይለወጥ ፍቅር እንዳለው ቃል ይገባል። ዓለም ብትናወጥም፣ የእሱ ፍቅር ግን እንደ ጽኑ አለት መቆሙን ይገልጻል። ይህ አስተማማኝ ትስስር መገለጫ ነው።
የወንድሙ ጂራ ግጥም አወቃቀር ከግል ስሜት አልፎ ወደ አጠቃላይ የሰው ልጅ ተሞክሮነት ይሸጋገራል። ዘፈኑ የሚያበቃው በተስፋና በድል አድራጊነት ነው። "ዘላለሜን እወድሻለሁ" የሚለው መደምደሚያ፣ ጊዜን የሚገዳደር የቃል ኪዳን ኃይል ነው። ይህ ቃል ለተሰበረው ልብ እንደ ማጣበቂያ፣ ለጠፋው ነፍስ ደግሞ እንደ ኮምፓስ (አቅጣጫ መጠቆሚያ) ሆኖ ያገለግላል።
የወንድሙ ጂራ ድንቅ የጥበብ ውጤት
በአጠቃላይ፣ "ጉዳዬ ነሽ" የተሰኘው የወንድሙ ጂራ ዘፈን፣ በሰው ልጅ ስነ-ልቦና ውስጥ የሚከሰተውን ከባድ ስብራት እና ያ ስብራት በፍቅር ኃይል እንዴት ሊጠገን እንደሚችል የሚያሳይ ድንቅ የጥበብ ስራ ነው። ዘፈኑ ከፍቅር ባለፈ፣ ለሰው ልጅ ህልውና አስፈላጊ የሆኑትን ተስፋን፣ እውቅናን እና ጽናትን በጥልቀት ይተነትናል። ይህ ስራ ለተስፋ ለቆረጡ ተስፋን፣ ለብቸኞች አጋርነትን፣ ለባዶ ነፍስ ደግሞ ሙሉነትን የሚሰጥ ዜማ ነው።
5 months ago
