የሰው ልጅ መድኃኒቱ ሰው ነው፡ የጓደኝነትና የማህበራዊ ህይወት ፋይዳ በኢትዮጵያ አውድ

​በሀገራችን ኢትዮጵያ ካሉን ድንቅ እሴቶች መካከል አንዱና ዋነኛው "ሰው ለሰው መድኃኒቱ ነው" የሚለው ብሂል ነው። ይህ አባባል በባህላችን ውስጥ ስር የሰደደ ቢሆንም፣ በዘመናዊው ሳይንስና በኒውሮ ሳይንቲስት ቤን ሬይን (Ben Rein) ጥናት ደግሞ አዲስና አስገራሚ ትርጉም አግኝቷል።

እንደ ሬይን ገለጻ፣ ጓደኝነትና ማህበራዊ ትስስር ለጤናችን ልክ እንደ ምግብ፣ እንቅልፍና ስፖርት እጅግ አስፈላጊ የሆኑ ምሰሶዎች ናቸው።

​ማህበራዊ ግንኙነት እንደ አእምሮ ስፖርት

​በኢትዮጵያ የቡና ስነስርዓት ላይ ተቀምጠን የምናወራው ጨዋታ፣ ወይም በጎረቤት የምናሳልፈው የ"እድር" እና የ"እቁብ" ጊዜያት ለደስታ ብቻ የሚደረጉ አይደሉም። እነዚህ ግንኙነቶች ለአእምሮአችን እንደ ከባድ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ (Brain Workout) ያገለግላሉ። ቤን ሬይን እንደሚለው፣ ከሰዎች ጋር በምናደርገው ንቁ ተሳትፎ አእምሮአችን "ኮግኒቲቭ ሪዘርቭ" (Cognitive Reserve) የተባለውን የመቋቋም አቅም ይገነባል።

ይህም በዕድሜ መግፋት የሚመጣውን የአእምሮ ዝገት (Dementia) የመከላከል አቅም አለው።

​ከጓደኞች ጋር ጥቂት ደቂቃዎችን ማሳለፍ በአእምሮአችን ላይ የጠቆረውን ደመና ገፎ፣ ብርሃንና ጉልበት እንደሚሰጠን ሳይንሱ ያረጋግጣል። ይህ የሚሆነው በደስታ ጊዜ የሚመነጩ እንደ ኢንዶርፊን (Endorphins) ያሉ ኬሚካሎች በሰውነታችን ውስጥ ህመምን የመቋቋም አቅምን ስለሚጨምሩና ሥር የሰደደ መቆጣትን (Chronic Inflammation) ስለሚቀንሱ ነው።

​የጤና ምሰሶ፡ ከልብ እስከ ስኳር ህመም

​ብዙዎቻችን ለጤናችን ስንል የምንመገበውን ምግብ እንመርጣለን፣ ወይም እንቅስቃሴ እናደርጋለን። ነገር ግን "የማህበራዊ ህይወት አመጋገባችን" (Social Diet) ምን ይመስላል ብለን ጠይቀን አናውቅም። ጥናቶች እንደሚያሳዩት ጠንካራ ማህበራዊ ግንኙነት ያላቸው ሰዎች፦

👉​ለልብ ድካምና ለስኳር ህመም የመጋለጥ እድላቸው አነስተኛ ነው።

👉​ለጭንቀትና ለድብርት (Depression and Anxiety) የመሸነፍ አቅማቸው ዝቅተኛ ነው።

👉​አስቸጋሪ ሁኔታዎችን የመቋቋም አቅማቸው (Resilience) የላቀ ነው።

👉​በተቃራኒው፣ ብቸኝነትና ማህበራዊ መገለል እንደ ከባድ ጭንቀት (Chronic Stress) ይቆጠራሉ።

ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ሂውስተን ውስጥ የተደረጉ ጥናቶች እንደሚያሳዩት፣ ማህበራዊ መገለል አእምሮ ከስትሮክ (Stroke) በኋላ ራሱን የመጠገን አቅሙን እንኳን ያዳክመዋል።

​እንደ ተክል ውሃ ያስፈልገናል፡ የልዩነታችን ሚስጥር

​ሁላችንም ማህበራዊ ግንኙነት ቢያስፈልገንም፣ የፍላጎታችን መጠን ግን ይለያያል። ቤን ሬይን ይህንን በዕፅዋት ምሳሌ ያስረዳዋል።

​ተግባቢ (Extrovert) የሆኑ ሰዎች፦ ልክ እንደ ብዙ ውሃ እንደሚፈልግ ተክል ናቸው። በየቀኑ ከሰዎች ጋር መገናኘትና መጫወት ህይወት ይዘራባቸዋል።

​ውስጠ-ታዋቂ (Introvert) የሆኑ ሰዎች፦ ደግሞ ልክ እንደ በረሃ ተክል (Cactus) ናቸው። አልፎ አልፎ የሚደረግ ግንኙነት ይበቃቸዋል፤ ውሃ ቢበዛባቸው ሊጠወልጉ ይችላሉ።

​ይሁን እንጂ የትኛውም ተክል ያለ ውሃ ሊኖር እንደማይችል ሁሉ፣ "ብቸኝነት ይቀለኛል" የሚሉ ሰዎች እንኳ ቢያንስ አነስተኛውን የማህበራዊ ግንኙነት መጠን ማግኘት አለባቸው። ካልሆነ ግን አእምሮአቸው ግንኙነቶችን በጥቁር መነጽር ብቻ ማየት ይጀምርና ወደ ከፋ መገለል ይገፋቸዋል።

​"የማህበራዊ አመጋገብ" ጥንቃቄ

​ልክ ሆዳችንን የሚነፋን ወይም የሚያመን ምግብ እንደምንተወው ሁሉ፣ አእምሮአችንን የሚያቆስሉ ግንኙነቶችንም ማስወገድ ይገባናል። በኢትዮጵያ ማህበረሰብ ውስጥ "ዝምድና" እና "ጉርብትና" ትልቅ ቦታ ቢኖራቸውም፣ መርዛማ (Toxic) የሆኑ፣ ቁጣንና ጥላቻን የሚዘሩ ግንኙነቶች ለጤና ጠንቅ ናቸው። ሬይን እንደሚመክረው፣ ጤናማ ግንኙነት ማለት የመረዳዳት፣ የፍቅርና የጋራ ስሜት (Camaraderie) የሚሰጠን መሆን አለበት። ፌዝ፣ ማሸማቀቅና ጉልበተኝነት (Bullying) ለጤናችን የሚበጅ "ምግብ" አይደሉም።

​ከጎጠኝነት ወደ ሰብአዊነት

​በመጨረሻም፣ መጽሐፉ በአሁኑ ጊዜ በዓለም አቀፍ ደረጃ (በተለይም በእኛ ሀገር አውድ) የሚታየውን የ"እኛ" እና "እነሱ" ክፍፍል በኒውሮ ሳይንስ እይታ ይተነትነዋል። የሰው ልጅ አእምሮ በጥንት ዘመን ራሱን ለመከላከል ሲል "የእኔ ወገን" የሚለውን የመለየት ተፈጥሮአዊ ዝንባሌ አለው። ነገር ግን አንድን ሰው "ከእኔ የተለየ ነው" ብለን ስናስብ፣ በአእምሮአችን ውስጥ ያለው የርህራሄ (Empathy) ማዕከል ስራውን ያቆማል።

​ይህንን ተፈጥሮአዊ "ሃርድዌር" መቀየር ባንችልም፣ ግንዛቤ በመያዝ ግን ልንቆጣጠረው እንችላለን። ሌላውን ሰው እንደ ባዕድ ሳይሆን እንደ ራስ ወገን ማየት መቻል ለአእምሮአችን ሰላምና ለሰውነታችን ጤና ወሳኝ ነው።

​ማጠቃለያ

​በኢትዮጵያችን "ሰው የመድኃኒት ክምችት ነው" ቢባል ማጋነን አይሆንም። በሰፈር ጨዋታ፣ በቤተክርስቲያንና በመስጂድ ስነስርዓቶች፣ በስራ ቦታና በቡና ጠረጴዛ ዙሪያ የምናሳልፋቸው ጊዜያት የህይወታችንን ዘመን የሚቀጥሉ "ፋርማሲዎች" ናቸው። ስለሆነም ለጤናችን ስንል ጥሩ ጓደኞችን እንያዝ፣ መርዛማ ግንኙነቶችን እናስወግድ፣ እና ማህበራዊ ህይወታችንን እንደ ትልቅ የጤና መተግበሪያ እንመልከተው።