የወዳጅነት ቀውስ፦ ጓደኝነትን መቼ እና እንዴት ማቆም አለብን?
የሰው ልጅ ማህበራዊ ፍጡር እንደመሆኑ መጠን ወዳጅነት የህይወቱ የጀርባ አጥንት ነው። ሆኖም ግን፣ ሁሉም የጓደኝነት ግንኙነቶች ለዘላለም አይዘልቁም። አንዳንድ ጊዜ በጊዜ ሂደት ወዳጅነት ሸክም ይሆናል፤ ደስታን ከመስጠት ይልቅ ቁጭትንና ንዴትን ያተርፋል። ታዲያ ይህን ቀውስ እንዴት እንወጣው?
ሳይኮሎጂስት ሙሪየል በትገር እና ታላላቅ ፈላስፎች በዚህ ጉዳይ ላይ ምን ይላሉ?
የጓደኝነት ተፈጥሮ እና የለውጥ አስፈላጊነት
ብዙዎቻችን ጓደኝነት አንዴ ከተጀመረ እስከ መቃብር መዝለቅ አለበት ብለን እናምናለን። ይህ ግን ሁልጊዜ እውነት አይደለም። የግሪክ ፈላስፋው አሪስጣጣሊስ ስለ ጓደኝነት ሲናገር ሦስት አይነት ወዳጅነቶችን ይለያል፡-
የጥቅም ወዳጅነት (Friendship of Utility)
የደስታ ወዳጅነት (Friendship of Pleasure)
የመልካምነት ወዳጅነት (Friendship of Virtue)
እንደ አሪስጣጣሊስ አባባል፣ የመጀመሪያዎቹ ሁለቱ ጓደኝነቶች ጥቅሙ ሲቀር ወይም ደስታው ሲጠፋ አብረው ይከስማሉ። የመጨረሻው ግን በባህሪ መመሳሰል ላይ የተመሰረተ ስለሆነ ረጅም ዕድሜ ይኖረዋል።
ሳይኮሎጂስት ሙሪየል በትገር እንደሚሉት፣ ጓደኝነት የሚለወጥባቸው በርካታ ምክንያቶች አሉ። "የጋራ መግባቢያ የነበሩ ነገሮች ሲጠፉ ግንኙነቱ መላላቱ አይቀሬ ነው" ይላሉ። ለምሳሌ ትምህርት መጨረስ፣ ስራ መቀየር፣ ወይም ወደ ሌላ ከተማ መሄድ ግንኙነትን ያቀዘቅዛሉ።
በተጨማሪም የህይወት ምዕራፎች መለዋወጥ (አንዱ ልጅ ሲወልድ ሌላው በብቸኝነት ነፃነቱን ሲያጣጥም) በመካከላቸው ያለውን ግንኙነት ፈታኝ ያደርገዋል።
ቀውሱ ሲከሰት ምን እናድርግ?
በጓደኝነትዎ ውስጥ ክፍተት ከተፈጠረ ግን ደግሞ ጓደኛዎን አሁንም የሚወዱት ከሆነ፣ ግንኙነቱን ለማስተካከል ጥረት ማድረግ ይቻላል። በትገር የሚከተሉትን ነጥቦች ይጠቁማሉ፡-
ራስን መመርመር፦ ምን አይነት ለውጥ እንዲመጣ እፈልጋለሁ? የእኔስ አስተዋጽኦ ምንድነው?
ክፍት ውይይት፦ "እኔ" በሚሉ አረፍተ ነገሮች ስሜትን መግለጽ። ለምሳሌ፦ "እኛ ብዙ ጊዜ አለመገናኘታችን እያሳሰበኝ ነው" ማለት በሌላው ሰው ላይ ጣት ከመቀሰር ይሻላል።
አድናቆትን መግለጽ፦ ውይይቱን የምናደርገው ጓደኝነቱ ስለሚቆረቁረን መሆኑን ማስረዳት ተገቢ ነው። "ይህንን የማወራህ ጓደኝነታችን ትልቅ ዋጋ ስላለው ነው" ማለት የተፈጠረውን ቅሬታ ወደ አዎንታዊ ግንኙነት ይለውጠዋል።
ታዋቂው ጀርመናዊ ፈላስፋ ፍሬድሪክ ኒቼ እንዲህ ብሏል፦ "ጓደኝነት የጋራ ስሜት ሳይሆን፣ የጋራ አመለካከትና የጋራ ግብ መኖር ነው"።
ጓደኛዎ የእርስዎን አዲስ ማንነት የማይቀበል ከሆነ ወይም በጋራ ግብ ላይ ካልሆናችሁ፣ ግንኙነቱ መቋረጡ ለሁለታችሁም ሰላም ሊሆን ይችላል።
ጓደኝነትን ማቆም፦ መቼ እና እንዴት?
አንዳንድ ጊዜ ጓደኝነትን ማቆም "ራዲካል" ወይም ጥብቅ የሆነ ውሳኔ ሊጠይቅ ይችላል። ግንኙነቱ በደስታ ፋንታ ጭንቀት የሚፈጥርብዎት ከሆነ፣ ለመለያየት ጊዜው አሁን ነው።
ሮማዊው ፈላስፋ ሴኔካ እንዲህ ይላል፦ "ከመጥፎ ሰዎች ጋር ከመቀመጥ ይልቅ ለብቻ መሆን ይሻላል"። ጓደኝነትዎ የእርስዎን እድገት የሚያደናቅፍ ወይም ስነ-ልቦናዊ ጫና የሚፈጥር ከሆነ እሱን መተው የራስን ደህንነት የመጠበቅ ጉዳይ ነው።
ሙሪየል በትገር ጓደኝነትን ለማቆም በሚደረግ ውይይት ወቅት የሚከተሉትን ጥንቃቄዎች ይመክራሉ፡-
ሰዓትና ቦታ መምረጥ፦ ጓደኛዎ በፈተና ወይም በስራ ውጥረት ላይ ባለበት ወቅት እንዲህ አይነት ውይይት አይጀምሩ።
ጫና አለመፍጠር፦ "ከሁለት ሳምንት በኋላ ወሳኝ ነገር እናወራለን" ብሎ ቀጠሮ መያዝ ሌላውን ሰው ያስጨንቃል። ይልቅስ ዘና ባለ ሁኔታ ውይይቱን መጀመር ይሻላል።
የአዕምሮ ዝግጅት፦ ከመነጋገራችሁ በፊት ትንፋሽን የመቆጣጠር ልምምድ (Mindfulness) ማድረግ ወይም ሃሳብን በወረቀት ላይ ማስፈር ለተረጋጋ ውይይት ይረዳል።
ማጠቃለያ
ጓደኝነት እንደ ወይን ነው፤ አንዳንድ ጊዜ በጊዜ ሂደት ይጣፍጣል፣ አንዳንዴ ግን ይኮመጥጣል። ፈረንሳዊው ፈላስፋ ሚሼል ደ ሞንቴኝ እንደገለጸው፣ እውነተኛ ጓደኝነት "ምክንያቱም እሱ እሱ ስለነበረ፣ እኔም እኔ ስለነበርኩ" የሚፈጠር ጥልቅ ትስስር ነው።
ይህ ትስስር ሲላላ ወይም ሲበጠስ ማዘን ተፈጥሯዊ ቢሆንም፣ የህይወት ጉዞ ግን ይቀጥላል።
አሮጌውን ጓደኝነት በክብር መሸኘት አዳዲስና የተሻሉ ግንኙነቶችን ለመመስረት በር ይከፍታል። ጤናማ ያልሆነ ግንኙነትን ይዞ ከመጓዝ፣ ትዝታውን ብቻ ይዞ መለየት ለሁለቱም ወገን ነፃነትን ይሰጣል።
የሰው ልጅ ማህበራዊ ፍጡር እንደመሆኑ መጠን ወዳጅነት የህይወቱ የጀርባ አጥንት ነው። ሆኖም ግን፣ ሁሉም የጓደኝነት ግንኙነቶች ለዘላለም አይዘልቁም። አንዳንድ ጊዜ በጊዜ ሂደት ወዳጅነት ሸክም ይሆናል፤ ደስታን ከመስጠት ይልቅ ቁጭትንና ንዴትን ያተርፋል። ታዲያ ይህን ቀውስ እንዴት እንወጣው?
ሳይኮሎጂስት ሙሪየል በትገር እና ታላላቅ ፈላስፎች በዚህ ጉዳይ ላይ ምን ይላሉ?
የጓደኝነት ተፈጥሮ እና የለውጥ አስፈላጊነት
ብዙዎቻችን ጓደኝነት አንዴ ከተጀመረ እስከ መቃብር መዝለቅ አለበት ብለን እናምናለን። ይህ ግን ሁልጊዜ እውነት አይደለም። የግሪክ ፈላስፋው አሪስጣጣሊስ ስለ ጓደኝነት ሲናገር ሦስት አይነት ወዳጅነቶችን ይለያል፡-
የጥቅም ወዳጅነት (Friendship of Utility)
የደስታ ወዳጅነት (Friendship of Pleasure)
የመልካምነት ወዳጅነት (Friendship of Virtue)
እንደ አሪስጣጣሊስ አባባል፣ የመጀመሪያዎቹ ሁለቱ ጓደኝነቶች ጥቅሙ ሲቀር ወይም ደስታው ሲጠፋ አብረው ይከስማሉ። የመጨረሻው ግን በባህሪ መመሳሰል ላይ የተመሰረተ ስለሆነ ረጅም ዕድሜ ይኖረዋል።
ሳይኮሎጂስት ሙሪየል በትገር እንደሚሉት፣ ጓደኝነት የሚለወጥባቸው በርካታ ምክንያቶች አሉ። "የጋራ መግባቢያ የነበሩ ነገሮች ሲጠፉ ግንኙነቱ መላላቱ አይቀሬ ነው" ይላሉ። ለምሳሌ ትምህርት መጨረስ፣ ስራ መቀየር፣ ወይም ወደ ሌላ ከተማ መሄድ ግንኙነትን ያቀዘቅዛሉ።
በተጨማሪም የህይወት ምዕራፎች መለዋወጥ (አንዱ ልጅ ሲወልድ ሌላው በብቸኝነት ነፃነቱን ሲያጣጥም) በመካከላቸው ያለውን ግንኙነት ፈታኝ ያደርገዋል።
ቀውሱ ሲከሰት ምን እናድርግ?
በጓደኝነትዎ ውስጥ ክፍተት ከተፈጠረ ግን ደግሞ ጓደኛዎን አሁንም የሚወዱት ከሆነ፣ ግንኙነቱን ለማስተካከል ጥረት ማድረግ ይቻላል። በትገር የሚከተሉትን ነጥቦች ይጠቁማሉ፡-
ራስን መመርመር፦ ምን አይነት ለውጥ እንዲመጣ እፈልጋለሁ? የእኔስ አስተዋጽኦ ምንድነው?
ክፍት ውይይት፦ "እኔ" በሚሉ አረፍተ ነገሮች ስሜትን መግለጽ። ለምሳሌ፦ "እኛ ብዙ ጊዜ አለመገናኘታችን እያሳሰበኝ ነው" ማለት በሌላው ሰው ላይ ጣት ከመቀሰር ይሻላል።
አድናቆትን መግለጽ፦ ውይይቱን የምናደርገው ጓደኝነቱ ስለሚቆረቁረን መሆኑን ማስረዳት ተገቢ ነው። "ይህንን የማወራህ ጓደኝነታችን ትልቅ ዋጋ ስላለው ነው" ማለት የተፈጠረውን ቅሬታ ወደ አዎንታዊ ግንኙነት ይለውጠዋል።
ታዋቂው ጀርመናዊ ፈላስፋ ፍሬድሪክ ኒቼ እንዲህ ብሏል፦ "ጓደኝነት የጋራ ስሜት ሳይሆን፣ የጋራ አመለካከትና የጋራ ግብ መኖር ነው"።
ጓደኛዎ የእርስዎን አዲስ ማንነት የማይቀበል ከሆነ ወይም በጋራ ግብ ላይ ካልሆናችሁ፣ ግንኙነቱ መቋረጡ ለሁለታችሁም ሰላም ሊሆን ይችላል።
ጓደኝነትን ማቆም፦ መቼ እና እንዴት?
አንዳንድ ጊዜ ጓደኝነትን ማቆም "ራዲካል" ወይም ጥብቅ የሆነ ውሳኔ ሊጠይቅ ይችላል። ግንኙነቱ በደስታ ፋንታ ጭንቀት የሚፈጥርብዎት ከሆነ፣ ለመለያየት ጊዜው አሁን ነው።
ሮማዊው ፈላስፋ ሴኔካ እንዲህ ይላል፦ "ከመጥፎ ሰዎች ጋር ከመቀመጥ ይልቅ ለብቻ መሆን ይሻላል"። ጓደኝነትዎ የእርስዎን እድገት የሚያደናቅፍ ወይም ስነ-ልቦናዊ ጫና የሚፈጥር ከሆነ እሱን መተው የራስን ደህንነት የመጠበቅ ጉዳይ ነው።
ሙሪየል በትገር ጓደኝነትን ለማቆም በሚደረግ ውይይት ወቅት የሚከተሉትን ጥንቃቄዎች ይመክራሉ፡-
ሰዓትና ቦታ መምረጥ፦ ጓደኛዎ በፈተና ወይም በስራ ውጥረት ላይ ባለበት ወቅት እንዲህ አይነት ውይይት አይጀምሩ።
ጫና አለመፍጠር፦ "ከሁለት ሳምንት በኋላ ወሳኝ ነገር እናወራለን" ብሎ ቀጠሮ መያዝ ሌላውን ሰው ያስጨንቃል። ይልቅስ ዘና ባለ ሁኔታ ውይይቱን መጀመር ይሻላል።
የአዕምሮ ዝግጅት፦ ከመነጋገራችሁ በፊት ትንፋሽን የመቆጣጠር ልምምድ (Mindfulness) ማድረግ ወይም ሃሳብን በወረቀት ላይ ማስፈር ለተረጋጋ ውይይት ይረዳል።
ማጠቃለያ
ጓደኝነት እንደ ወይን ነው፤ አንዳንድ ጊዜ በጊዜ ሂደት ይጣፍጣል፣ አንዳንዴ ግን ይኮመጥጣል። ፈረንሳዊው ፈላስፋ ሚሼል ደ ሞንቴኝ እንደገለጸው፣ እውነተኛ ጓደኝነት "ምክንያቱም እሱ እሱ ስለነበረ፣ እኔም እኔ ስለነበርኩ" የሚፈጠር ጥልቅ ትስስር ነው።
ይህ ትስስር ሲላላ ወይም ሲበጠስ ማዘን ተፈጥሯዊ ቢሆንም፣ የህይወት ጉዞ ግን ይቀጥላል።
አሮጌውን ጓደኝነት በክብር መሸኘት አዳዲስና የተሻሉ ግንኙነቶችን ለመመስረት በር ይከፍታል። ጤናማ ያልሆነ ግንኙነትን ይዞ ከመጓዝ፣ ትዝታውን ብቻ ይዞ መለየት ለሁለቱም ወገን ነፃነትን ይሰጣል።
6 months ago
