በኢትዮጵያ በአመት በጡት ካንሰር ህመም ከሚያዙ 80 ሺህ ሴቶች ውስጥ ግማሽ ያህሎቹ ለህልፈት ይዳረጋሉ።

የጡት ካንሰር በሽታ በኢትዮጵያ ለበርካታ ሴቶች ህልፈት ምክንያት እየሆነ መምጣቱን የጤና ሚኒስቴር አስታውቋል።

በጤና ሚኒስቴር የበሽታ መከላከልና መቆጣጠር መሪ ሥራ አስፈጻሚ ዶ/ር ሕይወት ሰለሞን ለብስራት ሬድዮ እንደተናገሩት የጡት ካንሰርን በተመለከተ ከ65 እስከ 70 በመቶ የሚሆኑት ሴቶች ወደ ህክምና ተቋም የሚመጡት የህመሙ ደረጃ ከፍ ካለ በኋላ ነው፤ ይህም ከሕክምና አንፃር አዳጋች የሚሆንበት ሁኔታ መኖሩን ጠቅሰው ለጉዳዮ ትኩረት መስጠት እንደሚገባ ተናግረዋል።

በጥቁር አንበሳ ስፔሻላይዝድ ሆስፒታል የጡት ካንሰር እና የእንቅርት ሰብ ስፔሻሊስት ዶ/ር ተስፋዬ አጋ በበኩላቸው በኢትዮጵያ 80 ሺህ የሚሆኑ አዲስ የጡት ካንሰር ታካሚዎች በአንድ ዓመት ውስጥ ብቻ ይመዘገባሉ። ከእነዚህም መካከል ከግማሽ በላይ የሚሆኑት ወይም 60 በመቶ ያህሎቹ ለህልፈት ይዳረጋሉ ብለዋል።

በኢትዮጵያ ከፍተኛ ለሆነ የጡት ካንሰር ሞት ምክንያት የሆኑ ጉዳዮች በርካታ ናቸው ያሉት የህክምና ባለሙያው የህብረተሰቡ የግንዛቤ እጥረት፣በቂ የህክምና ተቋማትና አገልግሎት ያለመኖር ተጠቃሽ መሆናቸውን አንስተዋል።በተጨማሪም የመድሀኒት እና የህክምና መሳሪያዎች እጥረትን ጨምሮ በቂ የሰለጠኑ የጤና ባለሙያዎች አለመኖር ሌሎች መንስኤዎች እንደሆኑ ጠቅሰዋል።

ሲጋራ ማጨስ፣አልኮልን አብዝቶ መጠቀም፣ከመጠን በላይ የሆነ ውፍረት፣ጤናማ የአመጋገብ ስርአት አለመኖር፣እንቅስቃሴ አለማድረግ፣የጡት ካንሰር የቤተሰብ ታሪክ መኖር፣ዘግይቶ ልጅን መውለድ እና የእድሜ መጨመር ለጡት ካንሰር ህመም አጋላጭ ከሆኑ መንስኤዎች መካከል ናቸው።ጡት ላይ ህመም የሌለው እባጭ፣ከጡት ጫፍ የሚወጣ ፈሳሽ፣የቆዳ ቀለም መለወጥና የጡት ቆዳ ወደ ውስጥ መሰርጎድ የበሽታው ምልክቶች ሊሆኑ እንደሚችሉ ተነግሯል።

በመሆኑም እድሜዋ 30 አመት የሞላት አንዲት ሴት አስቀድማ በሽታውን መከላከል እንድትችል በአመት አንዴ በጤና ባለሙያ ዘንድ ቀርባ የጡት ምርመራ ማድረግ ይኖርባታል ተብሏል።የጤና ሚኒስቴርም ለጉዳዮ መፍትሄ ለማምጣት የጡት ካንሰር ጋይድላይን ማዘጋጀቱን ገልጾ በሁሉም የኢትዮጵያ ክልሎች የቅድመ ምርመራ እያደረገ እንደሚገኝ ተናግሯል።

ቅድስት ደጀኔ
#ዳጉ_ጆርናል

(ዘ-ሐበሻ ዜና) ለሳምሰንግ አዲሱ የጋላክሲ ዜድ ፎልድ 8 ተከታታይ ስማርት ስልክ፤ ሰዎች እንደ ስልክ፣ ታብሌት፣ የስራ መሳሪያ፣ የመዝናኛ ስክሪን እና አሁን ደግሞ የሰው ሰራሽ አስተውሎት (AI) አጋር ሆኖ ከሚያገለግል መሳሪያ ምን እንደሚፈልጉ ባለፉት ሰባት ተከታታይ ስሪቶች (ትውልዶች) ውስጥ ከተማረው ልምድ የተገኘ ውጤት ነው። በለንደን በተዘጋጀ የሚዲያ መድረክ ላይ፣ የሳምሰንግ የሞባይል ምርምር እና ልማት የሃርድዌር ኃላፊ እና ምክትል ፕሬዝዳንት የሆኑት ሱንግሁን ሙን እንዳሉት፣ የኩባንያው የቅርብ ጊዜ ተጣጣፊ ስልኮች የደንበኞችን አስተያየት፣ የአስተማማኝነት መረጃዎችን እና የምህንድስና ትምህርቶችን መሰረት አድርገው የተሰሩ ናቸው። ኃላፊው "ላለፉት ሰባት ተከታታይ ሞዴሎቻችን የደንበኞቻችንን እና የተለዋዋጭ አጠቃቀም ስርዓቶችን በቅርበት በመከታተል ውሳኔያችንን አሳልፈናል" ብለዋል።

ይህ የደንበኞችን ፍላጎት ማዕከል ያደረገ አሰራር የአዲሱ ጋላክሲ ዜድ ተከታታይ ስልኮች የጀርባ አጥንት ነው። ሳምሰንግ እንደሚለው፣ ተጠቃሚዎች ይበልጥ ሰፊ እና ማራኪ ማሳያዎች ቀጭን እና ቀላል አካል፣ የተሻለ ጥንካሬ፣ እንዲሁም ከፍተኛ አፈጻጸም እንዲኖራቸው ሲጠይቁ ቆይተዋል። ይህንን ሁሉ በአንድ ጊዜ ማሳካት ግን ከባድ ፈተና ነበር። ለዚህም የሳምሰንግ መፍትሄ የተጣጣፊ ስልኩን የውስጥ እና የውጭ አሰራር ሙሉ በሙሉ መቀየር ነበር።

ከትላልቆቹ የሃርድዌር ለውጦች አንዱ፣ ተጣጣፊውን ስክሪን ይበልጥ ቀጭን፣ ጠንካራ እና ማራኪ ለማድረግ የተነደፈው አዲሱ የማሳያ ድጋፍ ቴክኖሎጂ የሆነው 'ፍሌክስ ቲታኒየም' ነው። ኃላፊው ሱንግሁን ሙን ቲታኒየም ለቅርብ ጊዜው ስሪት ዋነኛ ግብዓት የሆነው፣ ሳምሰንግ በተጣጣፊ ማሳያዎች ዙሪያ የነበሩትን የረጅም ጊዜ ተግዳሮቶች ሊፈታ ይችላል ብሎ ስላመነ መሆኑን አስረድተዋል። "በተጣጣፊ ስልኮች የእድገት ደረጃዎች ውስጥ ስናልፍ ቁጥር ስፍር የሌላቸውን ግብዓቶች ተጠቅመናል፤ በዚህኛው ስሪት ግን ቲታኒየም የተጣጣፊ ስልክ ቴክኖሎጂን ወደ ላቀ ደረጃ ሊያሸጋግረው የሚችል ጥራት እንዳለው አምነናል" ብለዋል።

በየቀኑ ለሚታጠፍ መሳሪያ ቲታኒየም ተመራጭነት ያለው ግብዓት ላይመስል ይችላል። ኃላፊውም ቲታኒየምን ለተጣጣፊ ስልክ ምቹ ወደሆነ መዋቅር መቀየር ለሳምሰንግ መሀንዲሶች እጅግ በጣም ፈታኝ ከነበሩት ጉዳዮች አንዱ እንደነበር አምነዋል። ይህ 'ፍሌክስ ቲታኒየም' ቴክኖሎጂ ሁለት በቲታኒየም ላይ የተመሰረቱ አካላትን ይጠቀማል፤ እነሱም ከማሳያው ስር የሚገኝ የተጣራ የቲታኒየም ንጣፍ እና እጅግ በጣም ቀጭን የሆነ የቲታኒየም-አሎይ ፊልም ናቸው። ይህ ፊልም የሰውን ልጅ ፀጉር ውፍረት አንድ ሶስተኛ በሚያህል እጅግ በጣም ስስ በሆነ ውፍረት የተሰራ ነው። ይህም የማሳያውን መዋቅር ለማጠናከር፣ የማጠፊያ መስመሩን እምብዛም እንዳይታይ ለማድረግ እና የእይታ ጥራትን ለማሻሻል እንደሚረዳ ሳምሰንግ ገልጿል።

ይህ አስደናቂ የምህንድስና ጥበብ በሌሎች የስልኩ ክፍሎችም ላይ አዎንታዊ ተጽዕኖ አሳድሯል። የማሳያውን ሞጁል ውፍረት በ10 በመቶ በመቀነስ፣ ሳምሰንግ ለባትሪ፣ ለሙቀት መቆጣጠሪያ ስርዓት እና ለካሜራ የሚሆን ተጨማሪ የውስጥ ክፍተት መፍጠር ችሏል። አዲሱ Galaxy Z Fold8 Ultra ይበልጥ ቀጭን በሆነው አካሉ ውስጥ 5,000mAh አቅም ያለው ባትሪ የያዘ ሲሆን፣ በ45W ፈጣን ቻርጅ በ30 ደቂቃ ውስጥ ብቻ እስከ 67 በመቶ መሙላት ያስችላል። ኃላፊው እንዳብራሩት ይህ መሻሻል የባትሪን ግብዓት በመቀየር ብቻ የመጣ ሳይሆን፣ በአጠቃላይ የባትሪ ስርዓቱ እና አወቃቀሩ ላይ የተደረገ ሁለንተናዊ ማሻሻያ ነው።

በተጨማሪም አዲሶቹ የጋላክሲ ዜድ ተከታታይ ስልኮች ከመውደቅ፣ ደጋግሞ ከመታጠፍ፣ ከጫና፣ ከእርጥበት፣ ከቆሻሻ እና ከሌሎች የዕለት ተዕለት አደጋዎች አንጻር ከመቶ በላይ የአስተማማኝነት ማረጋገጫ ፈተናዎችን ማለፋቸው ተገልጿል። እነዚህ ተጣጣፊ ስልኮች አሁን ላይ ለሙከራ የሚቀርቡ ሳይሆኑ፣ በተለይም የሰው ሰራሽ አስተውሎት (AI) ከሞባይል አጠቃቀም ጋር ይበልጥ እየተዋሃደ በመምጣቱ የዕለት ተዕለት የህይወት አጋር እና ቀዳሚ ስልኮች እንዲሆኑ ታስበው የተሰሩ ናቸው። ሱንግሁን ሙን በማጠቃለያቸው "ይህ ስኬት የተጣጣፊ ስልክ ቴክኖሎጂን ወደ አዲስ ምዕራፍ እንደሚያሸጋግረው እናምናለን" ብለዋል።

ዕድሜያቸው ከሁለት ዓመት በታች የሆኑ ሕፃናት ስማርትፎን በፍጹም እንዳይጠቀሙ አዲስ ጥናት አስጠነቀቀ

በዩናይትድ ኪንግደም አራት ታዋቂ ዩኒቨርሲቲዎች በጋራ ያካሄዱት ጥናት እንደሚያመለክተው፣ ታዳጊዎችን ለዲጂታል ስክሪኖች አዘውትሮ ማጋለጥ በአካላዊ፣ አእምሯዊና ስሜታዊ እድገታቸው ላይ ከፍተኛ ጉዳት ያደርሳል።

​ዋና ዋና የግኝቱ ነጥቦች የሚከተሉትን ያካትታሉ፦

​የቋንቋና የማኅበራዊ ግንኙነት መዳከም፦ ስክሪን ማየት የሕፃናትን የቋንቋ የመማር ፍጥነት የሚገታ ሲሆን፣ ከወላጆቻቸው ጋር ያላቸውን ስሜታዊ ትስስር ያላላል።

​የጤና እክሎች፦ የአካል ብቃት እንቅስቃሴን በመቀነስ ለእንቅልፍ እክል፣ ለውፍረት እና ለተለያዩ የጤና ችግሮች የመጋለጥ እድልን ይጨምራል።

​የስሜት መቃወስ፦ ሕፃናት ሲያለቅሱ ወይም ሲበሳጩ ስልኮችን መስጠት፣ ወደፊት ስሜታቸውን በራሳቸው የመቆጣጠር ብቃታቸውን ያሳጣቸዋል።

​የጥናቱ መሪ ሬፍ ክሌይተን እንደገለጹት፣ ወላጆች ግልጽ መመሪያ ስላላገኙ ሳያውቁት ልጆቻቸውን ለጉዳት እየዳረጉ ነው። በመሆኑም መንግስት ከጥንቃቄ መመሪያዎቹን እንዲከልስና ቴክኖሎጂ ኩባንያዎች አሳሳች ማስታወቂያዎችን እንዲያቆሙ ጥሪ ቀርቧል።

ባለሙያዎች ወላጆች ከዲጂታል ስክሪን ይልቅ ከልጆቻቸው ጋር በመጫወት፣ በማውራትና ጥራት ያለው ጊዜ በማሳለፍ ላይ እንዲያተኩሩ መክረዋል።

Seledadotio
Seledadotio

የጉበት መስባት ምን ማለት ነው?

✍ከፍተኛ የሆነ የስብ ክምችት በጉበት ላይ ሲኖር የጉበት መስባት(Fatty Liver) ይባላል። ትንሽ መጠን ያለው የስብ ክምችት እንደ ችግር አይቆጠርም።

✔️እንደሚታወቀው ጉበት ከሰውነታችን አካል ክፍሎች በትልቅነቱ 2ኛ ደረጃ ሲሆን በምግብና መጠጥ አማካኝነት ወደ ሰውነታችን የገቡ ነገሮችን በማጣራትና በመፈተሽ ሰውነትን ሊጎዱ የሚችሉ ነገሮችን በማስወገድና የጉዳት መጠናቸውን በመቀነስ ሰውነት ላይ ሊደርስ የሚችልን ከባድ ችግር ያስቀራል።

✔️መጠኑ የጨመረ የስብ መጠን ለጉበት መጠቃትና መመረዝ ያጋልጣል። ይህም ጉበት ላይ ጠባሳ እንድፈጠር ያደርጋል። ይህ ደግሞ ጉበት ስራውን በአግባቡ እንዳያከናውን ያደርገዋል።
✅በጉበት ውስጥ ስብ ሲከማች ሊታዩ የሚችሉ ምልክቶች
👉 የጉበት ጠባሳ መፈጠር 
#የጉበት ጠባሳ ካለ የሚታዩ ምልክቶች

1. የክብደት መቀነስና ድካም ስሜት
2. በአፍንጫ ደም መፍሰስ
3. የቆዳ ማሳከክ
4. ቆዳና አይን ቢጫ መሆን
5. የሆድ ህመም
6. የሆድ ማበጥ
7. የእግር ማበጥ
8. ግራ መጋባት
#በጉበት ላይ ለምን ስብ ይጠራቀማል?
👉ብዙ ጣፋጭ ተጠቃሚ መሆን
👉መጠኑ ከፍ ያለ አልኮል መጠጣት
ችግሩን የሚያባብሱ ነገሮች
👉 ውፍረት
👉 ከፍተኛ ደም ግፊት
👉ስኳር በሽታ
👉ብዙ ስብ በሰውነት ውስጥ መከማቸት
👉የጉበት ቫይረስ ሲ
👉መድሀኒቶች(methotrexate, tamoxifen, amiodorone and valproic)
👉ለመርዛማ ነገሮች መጋለጥ
👉እርግዝናና ሌሎችም ናቸው።

መመርመሪያ መንገዶች

👉የተለያዩ ጥያቄዎች በመጠየቅ
👉የተለያዩ ምልክቶችን በማየት
👉የደም ናሙና በመውሰድ
👉ከጉበት ናሙና በመውሰድ
ህክምናው
👉የሚታዘዝ መድሀኒት ባይኖርም አልኮልን ባለመጠጣት፡ ክብደትን በመቀነስና የባለሙያ ምክርንና ክትትልን በማክበር መቀነስና ከችግሩ መላቀቅ ይቻላል።

seledadotio
seledadotio

የገላ መጥፎ ጠረን

✅ ላብ በራሱ የሰውነት ሽታን አያመጣም ፣ የሰው ላብ ሽታ የለውም ማለት ይቻላል።በአንድ ሰው ቆዳ ላይ በባክቴሪያ ምክንያት የሰውነት ሽታ የሚከሰተው በላብ ውስጥ የፕሮቲን ሞለኪውሎችን በማፍረስ እና በዚህም ምክንያት ሽታ በማምረት ነው።

✅ የሰውነት ሽታ የተለመደ ችግር ነው ። ምንም እንኳን የእሱ መንስኤዎች ብዙውን ጊዜ በአንድ ሰው ንፅህና አጠባበቅ ልምዶች ላይ ቢሆኑም ፣ የሰውነት ሽታ በአንዳንድ አጋጣሚዎች የበለጠ ከባድ የጤና ሁኔታን ሊያመለክት ይችላል።

✅ ይኸ ችግር ሊከሰት የሚችለው በላብ ውስጥ የበሽታ አምጭ ረቂቅ ህዋሳት ሽታ በሚፈጠሩበት ጊዜ ነው፡፡ ይህ መጥፎ ሽታ በምግብ ፣ በንህጽና ፣በጤና ፣ በጾታ እና በአንዳንድ የመድሃኒት ዓይነቶች አወሳሰድ ላይ ይወሰናል፡፡ ችግሩ የሚነሳው ከእጅ ፣ከእጅ ንፍፊት ፣ ከብልት ፣ ከብብት እና ከፊንጢጣ አካባቢዎች ነው፡፡

✅አጋላጭ ሁኔታዎች (risk factors)

👉የሆድ ድርቀት፣ በቂ ፈሳሽ አለመውሰድ
👉ሁል ጊዜ ፕሮቲን ያላቸውን ምግቦች ማዘውተር
👉አልኮል ፣ሲጋራና ጫት መጠቀም
👉የቫይታሚን እጥረት መኖር
👉ጥሩ ጠረን የሌለው ዶድራንት መጠቀም
👉ስኳር የሚበዛባቸውን ምግቦች እና መጠጦች አዘውትሮ መጠቀም

👉 ከመጠን በላይ ውፍረት
👉ቅመም የበዛባቸው ምግቦችን መመገብ
👉የተወሰኑ የሕክምና ሁኔታዎች - የስኳር በሽታ ፣ የኩላሊት ወይም የጉበት ችግሮች ፣ ከመጠን በላይ እንቅስቃሴ  በተለመደው የሰውነትዎ ሽታ ላይ ለውጥ ሊያስከትሉ ይችላሉ።
👉በአንዳንድ አጋጣሚዎች ግን አንድ ያልተለመደ የሰውነት ሽታ የከፋ ነገር ምልክት ሊሆን ይችላል። ለምሳሌ ሽንት መሰል ሽታ የኩላሊት ወይም የጉበት ችግሮች ማለት ሊሆን ይችላል።

👉ውጥረት ወይም መጨናነቅ/stress- ውጥረት የአፖክሪን ዕጢዎችዎ (apocrine glands) የትርፍ ሰዓት ሥራ እንዲሠሩ ያደርጋቸዋል። ያስታውሱ ፣ እነዚህ ሽታ ያለው ላብ የሚያመጡ እጢዎች ናቸው።

👉በዘር/genetics- አንዳንድ ሰዎች ከሌሎች ይልቅ የሰውነት ሽታ ለማዳበር በጣም የተጋለጡ ናቸው።

✔️ጾታ ይህ ችግር ሴቶች ላይ ቢከሰትም ወንዶች ላይ ግን በይበልጥ ይከሰታል፡፡ 

✔️ የሰውነት ጠረንን ለመቀነስ የሚረዱ ምክሮች

👉 አዘውትሮ ሞቅ ባለ ውሃ መታጠብ ቢያንስ በቀን አንድ ጊዜ (በተለይ በሞቃታማ ፣ እርጥበት አዘል በሆኑ አካባቢዎች ፣ በቀን ሁለት ጊዜ ገላ መታጠብ።)

✍ ፀረ-ባክቴሪያ ሳሙና ይጠቀሙ

✍ የብብትን ንህጽህና መጠበቅ

✍ሽቶ ትክክለኛ የሽቶና የዲዎደረንት ምርቶችን ይምረጡ።

✍ አየር የሚያዘዋውሩ ልብሶችን እና ሰውነት ላይ የማይጣበቁ ልብሶችን ይልበሱ።

✍ ላብ በቆዳ ላይ የሚይዙ ጨርቆችን ያስወግዱ። እነዚህ የሰውነት ሽታ እንዲዳብር የተሻለ የመራቢያ ቦታን ይፈቅዳሉ።

✍ ቅመማ ቅመሞችን ወይም ሚያቃጥሉ ምግቦችን ከአመጋገብዎ ያስወግዱ ወይም ይቀንሱ። እንደ ቃሪያ ፣ ነጭ ሽንኩርት ፣ ቁንዶ በርበሬ ፣ ብሮኮሊ እና ሽንኩርት ያሉ ጠንካራ የሚሸቱ ምግቦች የበለጠ የበዛ ላብ ሊያስከትሉ ይችላሉ።

✍ የአልኮል መጠጥ በላብዎ ሽታ ላይ ተጽዕኖ ሊያሳድር ይችላል።
✍ በቀን 8-10 ብርጭቆ ንፁህ ውሃ መጠጣት

✍ በብብት እና በሌሎች የሰውነት ክፍሎች ያለ ፀጉርን መላጨት ። ፀጉሩ ላብ ይይዛል እና ባክቴሪያዎች ሊበቅሉ የሚችሉበት ጥሩ አከባቢን ይፈጥራል።

- ፀጉርን ማስወገድ የሰውነት ሽታ ለመቆጣጠር  ይረዳል።

seledadotio
seledadotio

ብጉር | Acne vulgaris

✔️ ብጉር በአብዛኞቻችን ዘንድ የሚታወቅ፤ ወዝ አመንጪ እጢዎች ተከማችተው በሚገኙባቸው የአካል ክፍሎች ላይ (ፊት ፣ ደረት ፣ የላይኛው የጀርባ ክፍል) የሚወጣ የቆዳ ህመም አይነት ነው።

✔️ብጉር ከጨቅላ ህጻናት ጀምሮ የሚከሰት ቢሆንም በአብዛኛው ከ12-25 የእድሜ ክልል ውስጥ በሚገኙ ወጣቶች ላይ ይታያል።

✔️ ብጉር አብዛኛውን ጊዜ ወንዶች ላይ የሚከሰት ሲሆን ከወጣትነት የእድሜ ክልል በኋላ (30 እና 40ዎቹ) የሚከሰተው የብጉር አይነት ግን በብዛት ሴቶች ላይ ይታያል።

➡ ለብጉር መከሰት አራት መሰረታዊ ሁኔታዎች ምክንያት ናቸው
  
1- Follicular hyperkeratinization; ይህም የሞቱ ህዋሳት ተጠራቅመው የወዝ መተላለፊያ ቱቦ እንዲዘጋ ያደርጋል
  
2-የወዝ በብዛት መመረት (increased sebum production)

3-Propionibacterium acne የሚባለው የባክቴሪያ አይነት

4-ብግነት (Inflammation)

➡ ብጉርን እና ብጉር መሰል ሽፍታዎችን (Acneiform eruption) የሚያባብሱ ነገሮች

✍ጭንቀት (stress)
✍ከመጠን ያለፈ ውፍረት
✍በወር አበባ አካባቢ
✍የሚዋጡም ሆነ የሚቀቡ መድሀኒቶች (steroids, phenytoin...)
✍በስራ ሁኔታ የሚያጋጥሙ ኬሚካሎች

✍በቆዳችን ላይ በሚከሰተ መፈጋፈግ (friction) ወይም ጫና (pressure) ፤ ለምሳሌ በህመም ሆነ በሌላ ምክንያት ለረጅም ግዜ በጀርባው የሚተኛ ሰው ጀርባው ላይ ብጉር ሊወጣ ይችላል ወይም የጡት ማስያዣ ገመድ የሚያርፍባቸው ቦታዎች ላይ ሊወጣ ይችላል 
✍ ለረዥም ሰአት የፊት ማስክ ማድረግ
✍በውስጣቸው comedogenic ingredients የያዙ የፊትና የጸጉር ቅባቶች

➡ ብጉር እንዴት ይታከማል?

✔️ ብጉር በአብዛኛው ከእድሜ ጋር ተያይዞ የሚመጣ የቆዳ ህመም በመሆኑ በራሱ የሚጠፋውም ከእድሜ ጋር ተያይዞ ነው ፤ ስለዚህም ምልክቶቹን መቆጣጠር እንጅ በህክምና ማዳን (በአንድ ህክምና እስከ መጨረሻው እንዳይመጣ ማድረግ) አይቻልም።
    
በዚህም ምክንያት የብጉር ህክምና ወራትን የሚፈጅ በመሆኑ ታካሚዎች ከቆዳ ሐኪማቸው ጋር እየተመካከሩ ህክምናውን መከታተል ይኖርባቸዋል።

✔️ እዚህ ጋር ብጉር በራሱ ጊዜውን ጠብቆ የሚጠፋ ከሆን መታከም ለምን ያስፈልጋል የሚል ጥያቄ ሊነሳ ይችላል ፤ብጉር ከሚያሳድረው የስነ-ልቦና ጫና በተጨማሪ ሳይታከም በቆየ ቁጥር ፊታችን ላይ ጠባሳ የመፍጠር እድሉ የሰፋ ስለሆነ በጊዜ መታከሙ ይመከራል።

✔️ የብጉር ህክምና እንደ ጥንካሬው መጠን በሚቀባ ፣ በሚቀባና በሚዋጥ ወይም በሚዋጥ መድሀኒት ሊታከም ይችላል

✔️ ከዋናው ህክምና በተጨማሪ በውስጣቸው Salicylic acid, Benzyle peroxide የያዙ መታጠቢያ ሳሙናዎች መጠቀም ያስፈልጋል

➡ ከህክምናው በተጨማሪ ማድረግ የሚጠበቅብን

👉እንቅስቃሴ ማድረግ (ጭንቀት ለመቀነስ ይረዳል)
👉ብጉሮቹን ለማፍረጥ አለመሞከር (ጠባሳ እንዲፈጠር ስለሚያደርግ)
👉ለቆዳ ጤና መጠበቂያም ሆነ ለውበት የምንጠቀማቸው ምርቶች Oil-free & non-comedogenic መሆናቸውን ማረጋገጥ
👉ፀሐይ መከላከያ (sun-screen) መጠቀም (መጠቀም ያለብን የፀሐይ መከላከያ እንደ ቆዳችን አይነት ስለሚለያይ የቆዳ ሐኪም ያማክሩ)
👉ቆዳችን ላይ ጫና (pressure) የሚፈጥሩ ነገሮችን (helmets, ስልክ, የቦርሳ/የጡት ማስያዣ ገመድ, የፊት ማስክ) መቀነስ
👉ሰውነታችንን ካላበን መታጠብ

✔️ በመጨረሻም ከቆዳ ሐኪም ውጪ የተሰሩ ቪድዮችን አይተን ወይም የቆዳ ሐኪም ሳናማክር መድሀኒቶችን ገዝተን ባለመጠቀም ቆዳችንን ከተጨማሪ ጉዳት እንከላከል

seledadotio
seledadotio

Yederaw Support:
አምስቱ ድምፅ አልባ ገዳዮች
#ethiopia | ምንም አይነት የህመም ስሜት ወይም ምልክት ሳያሳዩ በውስጣችን ለዓመታት በመደበቅ ድንገተኛ እና አደገኛ የጤና እክል ስለሚያደርሱ አምስት አደገኛ በሽታዎች (ድምፅ አልባ ገዳዮች)ን እንሆ

1. የደም ግፊት (Hypertension)

ይህ የጤና እክል በህክምናው ዓለም ቀዳሚው ድምፅ አልባ ገዳይ በመባል ይታወቃል። የደም ግፊት ምንም አይነት ምልክት ሳያሳይ የደም ቧንቧዎችን እያጠበበ እና እየጎዳ ለአስርት ዓመታት በሰውነታችን ውስጥ ሊቆይ ይችላል። በሽታው ስር እየሰደደ ሲሄድም ለድንገተኛ የጭንቅላት ውስጥ ደም መፍሰስ (ስትሮክ) እና ለልብ ድካም ይዳርጋል።

ይህንን ለመከላከል ጨው የበዛባቸውን ምግቦች ከአመጋገብ ውስጥ ማስወገድ፣ መደበኛ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማድረግ እንዲሁም ውጥረትና ጭንቀትን መቀነስ ይመከራል።

2. ከፍተኛ ኮሌስትሮል እና የደም ስር መጥበብ (Atherosclerosis) በደማችን ውስጥ ያለው ከመጠን ያለፈ ስብ (ኮሌስትሮል) የደም ስሮችን ቀስ በቀስ በመዝጋት የደም ቧንቧዎች ለዓመታት እንዲጠቡ ያደርጋል። እነዚህ የደም ቧንቧዎች ሙሉ በሙሉ ተዘግተው ድንገተኛ የልብ ድካም ወይም የጭንቅላት ውስጥ ደም መፍሰስ አደጋ እስከሚያደርሱ ድረስ ምንም አይነት ምልክት ላያሳዩ ይችላሉ።

ስብ የበዛባቸው እና የተቀነባበሩ ምግቦች፣ ከመጠን በላይ ውፍረት፣ ማጨስ፣ አልኮል ማብዛት እንዲሁም የዘር ውርስ ተጠቃሽ ናቸው።

3. ስር የሰደደ የኩላሊት በሽታ (Chronic Kidney Disease)

የዚህ በሽታ አስከፊነቱ ኩላሊት ከ90 በመቶ በላይ ሥራዋን እስክታቆም ድረስ ምንም ምልክት አለማሳየቱ ነው። አንድ ሰው በሽታው ገብቶበት ሰውነቱ ማበጥ ከጀመረ በኋላ ወደ ህክምና ተቋም ቢሄድ ለህክምና ጊዜው እንደረፈደ ሊቆጠር ይችላል።

አይነት 2 የስኳር በሽታ፣ የደም ግፊት፣ ውፍረት፣ ማጨስ፣ የኩላሊት ኢንፌክሽን ወይም ጠጠር፣ የሽንት ፊኛ መዘጋት፣ የህመም ማስታገሻዎችን አብዝቶ መውሰድ እና በቂ ውሃ አለመጠጣት ችግሩን ያፋጥኑታል።

4. አይነት 2 የስኳር በሽታ (Type 2 Diabetes)

ይህ በሽታ ጸጥ ብሎ በመቆየት አብዛኛውን ጊዜ ምልክቱ የሚታወቀው እይታችንን ስናጣ ወይም ከባድ የነርቭ ጉዳት ሲደርስብን ነው።

* እንዴት ይከሰታል? ከፍተኛ ስኳር እና የተቀነባበረ ካርቦሀይድሬት ያለው ምግብ አብዝቶ መጠቀም ጣፊያችን ኢንሱሊን ቶሎ ቶሎ እንድታመነጭ ያስገድዳታል፤ በዚህም ሴሎች ኢንሱሊኑን በመላመድ በሽታው ይከሰታል። በተጨማሪም የአካል ብቃት እንቅስቃሴ አለማድረግ ጡንቻዎቻችን ግሉኮስን እንዳያቃጥሉ በማድረግ ስኳር በደማችን ውስጥ ለረጅም ሰዓት ቆይቶ የደም ቧንቧዎችን እንዲጎዳ ያደርጋል።

5. የጉበት ስብ (Fatty Liver)
በመጨረሻም የምንመለከተው የጉበት ላይ ስብ ክምችትን ነው። ጉበት ህመም ተቀባይ ነርቮች (Pain Receptors) ስለሌሉት፣ ከመጠን በላይ ስብ በውስጡ ሲጠራቀም ምንም አይነት የህመም ስሜት አይሰማንም። ሆኖም ግን ጉበታችን በዝምታ ለረጅም ጊዜ እየተጎዳ ቆይቶ በመጨረሻም 'ሲርሆሲስ' (Cirrhosis) ለተባለ የጉበት ሥራ ማቆም ችግር ይዳርጋል።

ከመጠን በላይ ውፍረት፣ አልኮል አብዝቶ መጠጣት እንዲሁም የስኳር እና የከፍተኛ ኮሌስትሮል ህመሞች በበሽታው የመያዝ እድልን በእጅጉ ከፍ ያደርጋሉ።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu #አራዳFM #ዜና_ጤና #ጤና #ድምፅ_አልባ_ገዳዮች #የደም_ግፊት #ስኳር_በሽታ #ኩላሊት #የጉበት_ስብ #ኮሌስትሮል #silentkillers #healthnewsethiopia

"ለሚጥል በሽታ መቆጣጠሪያ የሚያገለግለው ፌንቶይን ታብሌት የጥራት ችግር አለበት" - የኢትዮጵያ መድኃኒት አቅራቢ አገልግሎት|
#ethiopia | የኢትዮጵያ መድኃኒት አቅራቢ አገልግሎት የባሕር ዳር ቅርንጫፍ ሜዲካመን ባዮቴክ ሊሚትድ በተባለ ኩባንያ የተመሠረተ ለሚጥል በሽታ (Epilepsy) መቆጣጠሪያ የሚያገለግለውን የፌንቶይን 100 ሚሊ ግራም (Phenytoin 100 mg) ታብሌት መድኃኒት የጥራት ችግር ስላለበት ከጤና ተቋማት በአስቸኳይ እንዲሰበሰብ በደብዳቤ ማዘዙን ታውቋል።

የቅርንጫፍ መሥራያ ቤቱ ለሁሉም የጤና ተቋማት በጻፈው ደብዳቤ ላይ እንደገለጸው በአምራቹ የተመረቱት የዚህ መድኃኒት ባቾች በሙሉ የጥራት ደረጃውን ባለማሟላታቸው ተመላሽ እንዲያደርጉ ማሳሰቢያ ሰጥቷል።

ይኹን እንጅ መድኃኒቱን ያልመለሱ ተቋማት ያላቸውን ቀሪ መጠን በደብዳቤ ገልጸው እስከ መጋቢት 18 ቀን 2018 ዓ.ም ድረስ እንዲመልሱ ጥብቅ ማሳሰቢያ ቢሰጥም አንዳንድ የጤና ተቋማት መድኃኒቱን አለመመለሳቸውን አገልግሎቱ አሳውቋል።

ይህንን ትዕዛዝ ተላልፈው መድኃኒቱን ተመላሽ የማያደርጉ ተቋማት ለሚከሰት የጤና መታወክ ሙሉ ኃላፊነቱን እንደሚወስዱ አሳስቧል።
የኢትዮጵያ መድኃኒት አቅራቢ አገልግሎት በመረጃው በጠቀሰው ባች የተመረተው ምርት ከ19ኙም የመድኃኒት አቅራቢ አገልግሎቶች እንዲሰበሰቡ ነው ያዘዘው።

ዜጎች ለሚጥል በሽታ መድኃኒት ሲጠቀሙ በጤና ባለሙያ የታዘዘላቸው እና ጥራቱ የተረጋገጠ መኾኑን እንዲያረጋግጡ ይመክራል።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu #nbc #tablet #addis #warning #new

አምስቱ ድምፅ አልባ ገዳዮች
#ethiopia | ምንም አይነት የህመም ስሜት ወይም ምልክት ሳያሳዩ በውስጣችን ለዓመታት በመደበቅ ድንገተኛ እና አደገኛ የጤና እክል ስለሚያደርሱ አምስት አደገኛ በሽታዎች (ድምፅ አልባ ገዳዮች)ን እንሆ

1. የደም ግፊት (Hypertension)

ይህ የጤና እክል በህክምናው ዓለም ቀዳሚው ድምፅ አልባ ገዳይ በመባል ይታወቃል። የደም ግፊት ምንም አይነት ምልክት ሳያሳይ የደም ቧንቧዎችን እያጠበበ እና እየጎዳ ለአስርት ዓመታት በሰውነታችን ውስጥ ሊቆይ ይችላል። በሽታው ስር እየሰደደ ሲሄድም ለድንገተኛ የጭንቅላት ውስጥ ደም መፍሰስ (ስትሮክ) እና ለልብ ድካም ይዳርጋል።

ይህንን ለመከላከል ጨው የበዛባቸውን ምግቦች ከአመጋገብ ውስጥ ማስወገድ፣ መደበኛ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማድረግ እንዲሁም ውጥረትና ጭንቀትን መቀነስ ይመከራል።

2. ከፍተኛ ኮሌስትሮል እና የደም ስር መጥበብ (Atherosclerosis) በደማችን ውስጥ ያለው ከመጠን ያለፈ ስብ (ኮሌስትሮል) የደም ስሮችን ቀስ በቀስ በመዝጋት የደም ቧንቧዎች ለዓመታት እንዲጠቡ ያደርጋል። እነዚህ የደም ቧንቧዎች ሙሉ በሙሉ ተዘግተው ድንገተኛ የልብ ድካም ወይም የጭንቅላት ውስጥ ደም መፍሰስ አደጋ እስከሚያደርሱ ድረስ ምንም አይነት ምልክት ላያሳዩ ይችላሉ።

ስብ የበዛባቸው እና የተቀነባበሩ ምግቦች፣ ከመጠን በላይ ውፍረት፣ ማጨስ፣ አልኮል ማብዛት እንዲሁም የዘር ውርስ ተጠቃሽ ናቸው።

3. ስር የሰደደ የኩላሊት በሽታ (Chronic Kidney Disease)

የዚህ በሽታ አስከፊነቱ ኩላሊት ከ90 በመቶ በላይ ሥራዋን እስክታቆም ድረስ ምንም ምልክት አለማሳየቱ ነው። አንድ ሰው በሽታው ገብቶበት ሰውነቱ ማበጥ ከጀመረ በኋላ ወደ ህክምና ተቋም ቢሄድ ለህክምና ጊዜው እንደረፈደ ሊቆጠር ይችላል።

አይነት 2 የስኳር በሽታ፣ የደም ግፊት፣ ውፍረት፣ ማጨስ፣ የኩላሊት ኢንፌክሽን ወይም ጠጠር፣ የሽንት ፊኛ መዘጋት፣ የህመም ማስታገሻዎችን አብዝቶ መውሰድ እና በቂ ውሃ አለመጠጣት ችግሩን ያፋጥኑታል።

4. አይነት 2 የስኳር በሽታ (Type 2 Diabetes)

ይህ በሽታ ጸጥ ብሎ በመቆየት አብዛኛውን ጊዜ ምልክቱ የሚታወቀው እይታችንን ስናጣ ወይም ከባድ የነርቭ ጉዳት ሲደርስብን ነው።

* እንዴት ይከሰታል? ከፍተኛ ስኳር እና የተቀነባበረ ካርቦሀይድሬት ያለው ምግብ አብዝቶ መጠቀም ጣፊያችን ኢንሱሊን ቶሎ ቶሎ እንድታመነጭ ያስገድዳታል፤ በዚህም ሴሎች ኢንሱሊኑን በመላመድ በሽታው ይከሰታል። በተጨማሪም የአካል ብቃት እንቅስቃሴ አለማድረግ ጡንቻዎቻችን ግሉኮስን እንዳያቃጥሉ በማድረግ ስኳር በደማችን ውስጥ ለረጅም ሰዓት ቆይቶ የደም ቧንቧዎችን እንዲጎዳ ያደርጋል።

5. የጉበት ስብ (Fatty Liver)
በመጨረሻም የምንመለከተው የጉበት ላይ ስብ ክምችትን ነው። ጉበት ህመም ተቀባይ ነርቮች (Pain Receptors) ስለሌሉት፣ ከመጠን በላይ ስብ በውስጡ ሲጠራቀም ምንም አይነት የህመም ስሜት አይሰማንም። ሆኖም ግን ጉበታችን በዝምታ ለረጅም ጊዜ እየተጎዳ ቆይቶ በመጨረሻም 'ሲርሆሲስ' (Cirrhosis) ለተባለ የጉበት ሥራ ማቆም ችግር ይዳርጋል።

ከመጠን በላይ ውፍረት፣ አልኮል አብዝቶ መጠጣት እንዲሁም የስኳር እና የከፍተኛ ኮሌስትሮል ህመሞች በበሽታው የመያዝ እድልን በእጅጉ ከፍ ያደርጋሉ።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#getutemesgen #getu #አራዳFM #ዜና_ጤና #ጤና #ድምፅ_አልባ_ገዳዮች #የደም_ግፊት #ስኳር_በሽታ #ኩላሊት #የጉበት_ስብ #ኮሌስትሮል #silentkillers #healthnewsethiopia

የደም ግፊት(HTN)

ሰውነተችን የራሱ የሆነ የደም ቅዳ ቱቦ ግፊት(arterial pressure) አለው።በአማካይ 90-120/60-80 mmHg እንደሆነ  በሳይንስ ይታመናል። ከዚህ አማካይ ከፍ ብሎ ሲገኝ የደም ግፊት(HTN) ተብሎ ይጠራል።

በተለምዶ ዝቅተኛ እና ከፍተኛ የደም ግፊት ተብሎ የሚከፈል ሲሆን ለህክምና በሚያመች መልኩ በ4 ደረጃ ተከፋፍሎ ይገኛል።

መንስኤ
ከመንስኤ አንፃር ፕራይሜሪ( esential HTN) እና secondary HTN በመባል ይታወቃሉ።

የመጀመሪያው አይነት ምክንያት አልባ ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ የታወቀ መንስኤ ያላቸው የኩላሊት ችግር ፣የሆርሞኖች መዛባት የመሳሰሉ መንስኤዎች ይኖሩታል።

በአብዛኛው (ሰማኒያ በመቶ) የመጀመሪያው አይነት የደም ግፊት ሲይዝ ሃያ በመቶ ደግሞ ሁለተኛው አይነት የደም ግፊት ድርሻውን ይወስዳል።

ምልክቶች
በአብዛኛው የደም ግፊት ምንም ምልክት የማያሳይ ሲሆን ራስ ምታት ፣ የአይን ብዥታ ፣ ራስ መሳት የመሳሰሉ ምልክቶች ሊያሳይ ይችላል።

ምልክት ከማያሳዩ( silent killer) ተብለው ከሚጠሩ ህመሞች አንዱ ስለሆነ የደም ግፊት በየጊዜው መለካት አማራጭ የሌለው ጉዳይ ነው።

አጋላጭ ባህሪያት
• ያለ ቅጥ ውፍረት(obesity)
• ሲጋራ ማጨስ
• ጭንቀት
• አልኮል መጠቀም
• ጨው አብዝቶ መጠቀም
• የቤተሰብ የደም ግፊት መኖር
• የእንቅስቃሴ ማነስ
• እና ሌሎችም

ህክምናው
ከፍተኛ የሆነ የደም ግፊት በሃኪም የታዘዙ መድሃኒቶች ሳያቋርጡ እና መጠኑን ሳያዛቡ መውሰድ እና ከታች የተዘረዘሩ መከላከያ መንገዶችን መጠቀም።

ተያያዥ ችግሮች
የደም ግፊት ህመም ከሚከተሉት ህመሞች ጋር በተዛማጅነት ሊከሰት ይችላል።
• ከስኳር
• ከውፍረት
• ከኮሌስትሮል።

መከላከያ መንገዶች"
የህይወት ሚዛን ለውጥ(life style modifications) ህይወት ሁሌም ጥንቃቄ እና እንክብካቤ ይፈልጋል።

በየቀኑ የምንመገባቸው ምግቦች የሚሰጡን ሃይልና የምናቃጥለው ሃይል መመጣጠን ይኖርበታል።

ካልሆነ ግን በረጅም ጊዜ የሚፈጠሩ የጤና እክሎች እንጋለጣለን ከእነዚህም መካከል  የደም ግፊት፣ ስኳር ፣ ከፍተኛ ኮሌስትሮል ዋናዋናዎቹ ናቸው።

አመጋገብ ማስተካከል አራቱ ነጫጭ የምግብ ሴጣናች ማለትም ስኳር፣ጨው ፣ጮማ እና አልኮል ሲወሰዱ ጣፋጭ ሆነው የረጅም ጊዜ መዘዛቸው ግን የከፋ ነው።

በተቻለ መጠን የደም ግፊት ታካሚ ብቻ ሳይሆን ማንኛውም ጤነኛ ሰው እነዚህን መቀነስና አትክልት ፍራፍሬ መመገብ ያስፈልጋል።

seledadotio
seledadotio

የኩላሊት ጤናን በጊዜ ለመጠበቅ የሚረዱ ቁልፍ መረጃዎች

​ሥር የሰደደ የኩላሊት በሽታ ለዓመታት ምንም ዓይነት ምልክት ሳያሳይ ሊቆይ ይችላል። ኩላሊትን እንዴት መንከባከብ እንደሚቻል፣ ለበሽታው ተጋላጭ የሚያደርጉ ሁኔታዎችና የማስጠንቀቂያ ምልክቶችን ማወቅ ለጤናችን ወሳኝ ነው።

​ባለሙያዎች ምን ይላሉ?

የፓን አሜሪካ ጤና ድርጅት (PAHO) እንደገለጸው፣ የኩላሊት በሽታ ቀድሞ ለመለየት አስቸጋሪ ስለሆነ ጤናማ ልምዶችን ማዳበርና አዘውትሮ መታየት ያስፈልጋል።

​የኩላሊት ተግባራት፦

👉​ከደም ውስጥ ቆሻሻንና ትርፍ ፈሳሽን ያጣራሉ።

👉​የደም ግፊትን ይቆጣጠራሉ።

👉​በውስጣችን የሚገኙ ንጥረ ማዕድናትን ያመጣጥናሉ።

👉​ቀይ የደም ሴሎችን የሚሠሩና አጥንትን የሚያጠነክሩ ሆርሞኖችን ያመነጫሉ።

​ለኩላሊት በሽታ ተጋላጭ የሚያደርጉ ሁኔታዎች

​እንደ ባለሙያዎች ገለጻ፣ ዋና ዋናዎቹ ምክንያቶች የስኳር በሽታ እና ከፍተኛ የደም ግፊት ናቸው። ከ30% እስከ 40% የሚሆኑ የስኳር ታካሚዎች የኩላሊት ጉዳት ሊገጥማቸው ይችላል።

ሌሎች ምክንያቶች፦

👉​ከመጠን ያለፈ ውፍረት።

👉​በቤተሰብ ውስጥ የኩላሊት ታሪክ መኖር።
​እንደ ሉፐስ (lupus) ያሉ በሽታዎች።

👉​የህመም ማስታገሻ መድኃኒቶችን (anti-inflammatory) ያለ ገደብ መጠቀም።

👉​ሲጋራ ማጨስና አልኮል መጠጣት።

​የማስጠንቀቂያ ምልክቶች

​ምንም እንኳ በሽታው መጀመሪያ ላይ ምልክት ባያሳይም፣ የሚከተሉት ምልክቶች ሲታዩ ጥንቃቄ ማድረግ ያስፈልጋል፦

👉​የእግርና የቁርጭምጭሚት እብጠት።

👉​ከፍተኛ ድካም እና እንቅልፍ ማጣት።

👉​የሽንት ቀለም መቀየር ወይም አረፋ መውጣት።

👉​የምግብ ፍላጎት ማጣትና ማቅለሽለሽ።
​የጡንቻ ቁርጠትና የቆዳ ማሳከክ።

​የኩላሊት ጤናን ለመጠበቅ የሚረዱ የዕለት ተዕለት ልምዶች

​የተመጣጠነ ምግብ መመገብ፦ ጨው መቀነስና አትክልትና ፍራፍሬ ማዘውተር።

​ውሃ መጠጣት፦ በቀን ቢያንስ 2 ሊትር ውሃ መጠጣት።

​አካል ብቃት እንቅስቃሴ፦ በቀን ቢያንስ ለ30 ደቂቃ መንቀሳቀስ።

​መድኃኒት፦ ያለ ሐኪም ትዕዛዝ የህመም ማስታገሻዎችን አለመውሰድ።

​ምርመራ፦ የስኳርና የደም ግፊት መጠንን ዘወትር መከታተል።

​ምንጭ፦ WHO፣ PAHO

ዛሬ የካቲት 25 የዓለም የውፍረት ቀን ነው።

​ይህ ቀን በዓለም አቀፍ ደረጃ የሚከበረው ዝም ብሎ "የወፍራሞች ቀን" ተብሎ ሳይሆን፣ ከመጠን ያለፈ ውፍረት የሚያስከትላቸውን የጤና ችግሮች (እንደ ልብ ሕመም እና ስኳር) ግንዛቤ ለመፍጠርና ማህበረሰቡ ጤናማ የአኗኗር ዘይቤ እንዲከተል ለማበረታታት ነው።

በኢትዮጵያ እድሜያቸው ከ45 ዓመት በላይ በሆኑ ሰዎች ላይ ድንገተኛ የልብ ድካም አሳሳቢ ሆኗል ተባለ

የልብ መድከም ለህይወት አደገኛ የሆነ እና በአፋጣኝ ህክምና ካልተሰጠው ለሞት የሚዳርግ በቶሎ ከታከመ ደግሞ በቀላሉ የሚድን ህመም ነው።የድንገተኛ የልብ ህመም የሚከሰተውም ወደ ልብ ጡንቻ የሚሄደው የደም ዝውውር በተለያየ ምክንያት ሲቀንስ ወይም ሙሉ በሙሉ ሲቋረጥ ነው።

ይህ የሚሆነው በኮሮናሪ የደም ሥሮች ውስጥ አላስፈላጊ የሆነ ስብ የኮሌስትሮል ክምችት  ሲኖር ወይም የደም መርጋት  ሲፈጠር  የልብ ጡንቻው  በቂ ኦክሲጅን እንዳያገኝ እና ስራውን በአግባቡ እንዳይሰራ ወይም እንዲያቆም ያደርጋል ሲሉ በኢትዮጵያ የልብ ህሙማን ህጻናት መርጃ ማዕከል የህዝብ ግንኙነት እና ኮሙኒኬሽን ክፍል  ባልደረባ የሆኑት ዶክተር ዳዊት እሸቱ ለብስራት ሬዲዮ ተናግረዋል ።

ጥናቶች እንደሚያሳዩት ከሆነ ድንገተኛ የልብ መድከም በሁሉም እድሜ ክልል ላይ የሚከሰት ቢሆንም በተለይም ከ45 ዓመት በላይ በሆኑ ሰዎች ላይ ግን የመከሰት እድሉ ከፍተኛ ነው። በኢትዮጵያ  አሁን ባለው የአኗኗር ዘይቤ እና እንቅስቃሴ የማድረግ ልማድ ማነስ ይህ ዓይነቱ በሽታ አሳሳቢ እየሆነ ይገኛል።ከፍተኛ የደም ግፊት ፣ የኮሌስትሮል መጠን
፣የስኳር ህመም ፣ አደንዛዥ እፆችን መጠቀም ፣ማጨስ እና መቃም እንዲሁም ጤናማ ያልሆነ ውፍረት በተለይም በቂ የሆነ አካላዊ እንቅስቃሴ አለማድረግ ከአጋላጭ ምክንያቶች ውስጥ ዋናዎች ናቸው።

የደረት ህመም ግፊት፣ ደረት የመጫን፣ መጨመቅ ወይም የህመም ስሜት በተጨማሪም ህመሙ ወደ ትከሻ፣ ክንድ ፣ ጀርባ ፣ እንዲሁም አንገት የሚዛመት ከሆነ ፣ ቀዝቃዛ ላብ፣ ያልተለመደ ድካም
፣የጨጓራ የሚመስል ህመም፣ ድንገተኛ የሆነ ራስ ምታት ወይም ማዞር፣ ማቅለሽለሽ እና ትንፋሽ ማጠር ምልክቶች ናቸው።እነዚህን ምልክቶች ከታዩ በአፋጣኝ ወደ ሕክምና ተቋም በመሄድ አስፈላጊውን ምርመራ ማድረግ ተገቢ መሆኑን ዶክተር ዳዊት  ጨምረው ለብስራት ሬዲዮ ተናግረዋል።

በኤደን ሽመልስ
#ዳጉ_ጆርናል

​🛍️ የትኞቹ የላስቲክ አይነቶች ተፈቀዱ? አዲሱ የአካባቢ ጥበቃ አዋጅ ምን ይላል?

​ በአዲሱ የደረቅ ቆሻሻ አያያዝና አወጋገድ አዋጅ ቁጥር 1383/2017 መሠረት፣ በሀገሪቱ በሕግ የተፈቀዱ የፕላስቲክ ማሸጊያዎችንና የወደፊት የአያያዝ ሥርዓትን አስመልክቶ መግለጫ ሰጥቷል።

​ባለሥልጣኑ "ፅዱ ኢትዮጵያን ባህል እናድርግ!" በሚል መሪ ቃል እያከናወነ ያለውን የሪፎርም ሥራ ተከትሎ የወጣው ይህ መመሪያ፣ የትኞቹ የፕላስቲክ አይነቶች በሥራ ላይ እንደሚውሉና አወጋገዳቸው ምን መምሰል እንዳለበት በግልጽ አስቀምጧል።

​በአዋጁ የተፈቀዱ የፕላስቲክ ማሸጊያዎች

​በአዲሱ ሕግ መሠረት ምርቶችን ከብክለት ለመጠበቅና ጥራታቸውን ለመጠበቅ ሲባል የሚከተሉት ማሸጊያዎች ተፈቅደዋል፦

​ለምግብና መጠጥ፦ የታሸጉ ምግቦችና የባልትና ውጤቶች መጠቅለያዎች።

​ለጽዳት አገልግሎት፦ የላውንደሪ (ልብስ እጥበት) እና የንጽሕና መጠበቂያ ማሸጊያዎች።

​ለኢንዱስትሪ ምርቶች፦ ምርቶች ከሌላ ነገር ጋር እንዳይቀላቀሉ የሚያገለግሉ መያዣዎች።

​ የአያያዝ ሥርዓቱ ምን ይመስላል?

​የፕላስቲክ ውጤቶቹ ተፈቀዱ እንጂ እንደ ቀድሞው ያለ ቁጥጥር ይጣላሉ ማለት እንዳልሆነ ባለሥልጣኑ አሳስቧል። አዲሱ አዋጅ የሚከተሉትን ነጥቦች ያካትታል፦
​የአምራች ኃላፊነት፦ አምራቾች ምርቶቻቸውን ካከፋፈሉ በኋላ የሚፈጠረውን የፕላስቲክ ቆሻሻ መልሶ በመሰብሰብ ሂደት ላይ የመሳተፍ ግዴታ ይኖርባቸዋል።

​የማስፈጸሚያ ሕጎች፦ አዋጁን ተከትለው የሚወጡ ዝርዝር ደንቦች የማሸጊያዎቹን ውፍረትና መልሶ ጥቅም ላይ የመዋል እድላቸውን ይወስናሉ።

​የብክለት ቁጥጥር፦ ከሕግ ውጪ የፕላስቲክ ቆሻሻን በሚጥሉ ግለሰቦችና ተቋማት ላይ ጥብቅ ቁጥጥርና ቅጣት ይደረጋል።

​ይህ እርምጃ ኢትዮጵያ የጀመረችውን የአረንጓዴ አሻራ እና የከተሞች ጽዳት ዘመቻ በሕግ ማዕቀፍ ለመደገፍ የታለመ ነው ተብሏል።

የእንቅልፍ እጦት (Insomnia) በኢትዮጵያ፡ መንስኤዎች፣ ጉዳቶች እና የመፍትሄ መንገዶች

​“ተኝቶ የሚያድር ሰው ዓሳ አይይዝም” የሚለው የቆየ አባባል ዛሬ ላይ ትርጉሙን እየቀየረ የመጣ ይመስላል። ጥንታዊያን አባቶቻችን ይህንን ያሉት ለሥራ ትጋትና ለንቃት ቢሆንም፣ በዘመናዊቷ ኢትዮጵያ ግን እውነተኛው ችግር እንቅልፍ ማጣት ወይም ጥራት ያለው እንቅልፍ አለማግኘት ሆኗል። እንቅልፍ ለሰው ልጅ የፊዚዮሎጂ ፍላጎት ብቻ ሳይሆን ለጤና፣ ለምርታማነት እና ከሰዎች ጋር ላለን ማህበራዊ ግንኙነት መሰረት ነው። ይሁን እንጂ በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ኢትዮጵያውያን በየምሽቱ በአልጋቸው ላይ ይገላበጣሉ፤ በጭንቀት፣ በሃሳብ እና በኑሮ ውጥረት ተወጥረው የንጋትን ብርሃን በጉጉት ይጠባበቃሉ።

​የእንቅልፍ እጦት በኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ

​እንደ ኢትዮጵያ ባሉ በማደግ ላይ ባሉ ሀገራት፣ የእንቅልፍ እጦት (Insomnia) እንደ ትልቅ የጤና ችግር አይታይም። ይልቁንም “ብዙ መተኛት የሰነፍ ምልክት” ተደርጎ ስለሚወሰድ፣ ሰዎች እንቅልፍ አጥተው ሲያድሩ “ሥራ ስለበዛብኝ ነው” በሚል እንደ ኩራት ሊያወሩት ይችላሉ። ነገር ግን ሳይንሳዊ ጥናቶች እንደሚያሳዩት፣ የእንቅልፍ እጦት ከውፍረት፣ ከልብ ህመም፣ ከአእምሮ ጤና መታወክ እና ያለ ዕድሜ ከማርጀት ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት አለው።
​በተለይም በከተሞች አካባቢ የሚኖረው ማህበረሰብ ለከፍተኛ የእንቅልፍ ቀውስ ተጋልጧል። የኑሮ ውድነት፣ የሥራ ዋስትና ማጣት እና የቴክኖሎጂ መስፋፋት የኢትዮጵያውያንን የመኝታ ሰዓት ሰርቀውታል።

ስልኮቻችን ላይ የምናሳልፈው ሰዓት፣ በተለይም በማህበራዊ ሚዲያ (TikTok, Telegram, Facebook) የምናሳልፋቸው የእኩለ ሌሊት ሰዓታት የአዕምሮአችንን የእረፍት ዑደት እያዛቡት ይገኛሉ።

​የጾታ ልዩነትና የእንቅልፍ ጥራት

​ዓለም አቀፍ ጥናቶች እንደሚያሳዩት፣ ሴቶች ከወንዶች በበለጠ ለእንቅልፍ እጦት ተጋላጭ ናቸው። ይህ ሁኔታ በኢትዮጵያ አውድ ሲታይ ደግሞ የከፋ ነው። አንዲት ኢትዮጵያዊት እናት ወይም ባለቤት “Multitasking” ወይም ብዙ ተግባራትን በአንድ ላይ የማከናወን ሸክም አለባት። ከሥራ ውጭ ያለውን የቤት ውስጥ ኃላፊነት፣ ልጆችን መንከባከብ እና የማህበራዊ ጉዳዮችን ማስተናገድ የአዕምሮ ጉልበቷን በእጅጉ ይበላዋል።

ይህም ወደ መኝታ ስትሄድ አዕምሮዋ በቀላሉ እንዳያርፍ ያደርገዋል።

​ከዚህ በተጨማሪ የሆርሞን ለውጦች፣ በተለይም ማረጥ (Menopause) አካባቢ ያሉ ሴቶች ከግማሽ በላይ የሚሆኑት የእንቅልፍ መዛባት ያጋጥማቸዋል። ሌላው የሚጠቀሰው ምክንያት ደግሞ በትዳር አጋር የሚፈጠር እንቅፋት ነው። የባል ማንኮራፋት ወይም የልጆች ለቅሶ የሴቶችን የእንቅልፍ ጥራት ቀዳሚ ጠንቅ ነው። እንቅልፍ በብዛት (Quantity) ብቻ ሳይሆን በጥራት (Quality) መለካት አለበት። የአሜሪካ የእንቅልፍ ሕክምና አካዳሚ በቀን 7 ሰዓት እንቅልፍ ቢመክርም፣ ብዙዎች ይህንን ሰዓት ቢተኙም እንኳን ጠዋት ሲነሱ እንደደከማቸው ነው።

​የእንቅልፍ እጦት የሚያስከትላቸው አደገኛ ጉዳቶች

​እንቅልፍ ማጣት በሰውነታችን ላይ የሚያደርሰው ጉዳት በሁለት ይከፈላል፦
​1. የአጭር ጊዜ ጉዳቶች

​የባህሪ መለዋወጥ፡ እንቅልፍ ያጣ ሰው በትንሽ ነገር የመናደድ፣ የመበሳጨት እና የመጨናነቅ ስሜት ይታይበታል። ይህም በቤተሰብ እና በሥራ ባልደረቦች መካከል ያለውን ግንኙነት ያሻክራል።

​የትኩረት ማጣት፡ በሥራ ገበታ ላይም ሆነ በትምህርት ቤት ውጤታማነትን ይቀንሳል። በተለይም በሀገራችን የሚከሰቱ በርካታ የትራፊክ አደጋዎች መንስኤ አሽከርካሪዎች በቂ እንቅልፍ አግኝተው ካለመንዳታቸው ጋር የተያያዘ ነው።

​የበሽታ መከላከል አቅም መቀነስ፡ ሰውነታችን ራሱን የሚጠግነውና በሽታ የመከላከል አቅሙን የሚያጠናክረው በእንቅልፍ ወቅት ነው።

​2. የረጅም ጊዜ አደጋዎች

​ከመጠን ያለፈ ውፍረት (Obesity)፦ እንቅልፍ ማጣት የረሃብ ስሜት የሚቆጣጠሩ ሆርሞኖችን ያዛባል። ይህም ሰዎች በምሽት ከፍተኛ ካሎሪ ያላቸውን ምግቦች እንዲመገቡ ይገፋፋቸዋል።

​የስኳርና የልብ ህመም፦ በቀን ከ6 ሰዓት በታች የሚተኙ ሰዎች ለሁለተኛው ዓይነት የስኳር በሽታ (Type 2 Diabetes) እና ለደም ግፊት የመጋለጥ ዕድላቸው ከፍተኛ ነው።

​የአዕምሮ ጤና መታወክ፦ ከፍተኛ ጭንቀት (Anxiety) እና ድብርት (Depression) ከእንቅልፍ እጦት ጋር የተቆራኙ ናቸው።

​ያለ ዕድሜ ማርጀት፦ የእንቅልፍ እጦት የነርቭ ሥርዓትን በማዳከም አዕምሮ ያለ ዕድሜው እንዲያረጅ ያደርጋል።

​የዘመኑ ጠንቆች፡ ጭንቀትና ቴክኖሎጂ

​በአሁኑ ወቅት በኢትዮጵያ ወጣቶች (Gen Z) መካከል የእንቅልፍ እጦት ዋነኛው ምክንያት "Hyper-connection" ወይም ከቴክኖሎጂ ጋር መጣበቅ ነው። አልጋ አጠገብ የሚቀመጥ ስልክ፣ የሚመጡ የኖቲፊኬሽን ድምጾች እና "Hybrid working" (ከቤት ሆኖ መሥራት) በግል ሕይወትና በሥራ መካከል ያለውን ድንበር አጥፍተውታል። ይህም አዕምሮ መቼ ማረፍ እንዳለበት ግራ እንዲጋባ ያደርገዋል።
​በተጨማሪም የኢኮኖሚ አለመረጋጋት የሚፈጥረው ሥር የሰደደ ጭንቀት (Chronic Stress) ከ50% በላይ ለሚሆኑት የእንቅልፍ እጦት መንስኤ ነው። "ነገ ምን እበላለሁ? ኪራይ እንዴት እከፍላለሁ?" የሚሉ ሃሳቦች ምሽቱን ሙሉ ከአልጋ ጋር ሲታገሉ እንዲያድሩ ያደርጋሉ።

​መፍትሄዎች፡ የተሻለ እንቅልፍ ለማግኘት ምን ማድረግ ይቻላል?

​እንቅልፍ "የባከነ ጊዜ" ሳይሆን "ለነገ የሚደረግ ኢንቨስትመንት" መሆኑን መረዳት የመጀመሪያው እርምጃ ነው። ጥራት ያለው እንቅልፍ ለማግኘት የሚከተሉትን ነጥቦች መተግበር ይቻላል፦

​የመኝታ ሰዓትን ማክበር፡ በየቀኑ በተመሳሳይ ሰዓት መተኛትና መነሳት አዕምሮ የራሱ የሆነ የጊዜ ዑደት (Circadian Rhythm) እንዲኖረው ይረዳል።

​የኤሌክትሮኒክስ መሣሪያዎችን ማራቅ፡ ከመኝታ በፊት ቢያንስ አንድ ሰዓት ቀደም ብሎ ስልክን፣ ላፕቶፕንና ቴሌቪዥንን ማጥፋት ያስፈልጋል። ከእነዚህ መሣሪያዎች የሚወጣው ሰማያዊ ብርሃን (Blue light) እንቅልፍ የሚያመጣውን "Melatonin" ሆርሞን ይገታል።

​የአካል ብቃት እንቅስቃሴ፡ በቀን ውስጥ በቂ እንቅስቃሴ ማድረግ ሰውነት ምሽት ላይ እረፍት እንዲፈልግ ያደርገዋል። ነገር ግን ወደ መኝታ ሰዓት ተቀራራቢ የሆነ ከባድ እንቅስቃሴ አይመከርም።

​የአመጋገብ ልምድ፡ ማምሻውን ቡና፣ ሻይ እና ከባድ ምግቦችን አለመውሰድ። በተለይም በኢትዮጵያ ባህል ማምሻውን ቡና የመጠጣት ልማድ ለብዙዎች እንቅልፍ ማጣት ምክንያት ይሆናል።

​ጭንቀትን ማስተናገድ፡ ከመተኛት በፊት የሚሰማንን ጭንቀት ለመቀነስ ጸሎት ማድረግ፣ መጽሐፍ ማንበብ ወይም ቀለል ያሉ የትንፋሽ ልምምዶችን ማድረግ ጠቃሚ ነው።

​ማጠቃለያ
​በአጠቃላይ፣ የእንቅልፍ እጦት የግለሰብ ችግር ብቻ ሳይሆን የሀገር ምርታማነትን የሚጎዳ ማህበራዊ ቀውስ ነው። ጤናማ ማህበረሰብ ለመገንባት በቂ እንቅልፍ ቅንጦት ሳይሆን አስፈላጊ መሆኑን መገንዘብ አለብን። “ጊዜ የለኝም” በሚል ሰበብ እንቅልፋችንን የምንሰዋ ከሆነ፣ ለወደፊቱ ለህክምና የምናጠፋው ጊዜና ገንዘብ እጥፍ እንደሚሆን መዘንጋት የለብንም።

ብጉር | Acne vulgaris

🔹 ብጉር በአብዛኞቻችን ዘንድ የሚታወቅ፤ ወዝ አመንጪ እጢዎች ተከማችተው በሚገኙባቸው የአካል ክፍሎች ላይ (ፊት ፣ ደረት ፣ የላይኛው የጀርባ ክፍል) የሚወጣ የቆዳ ህመም አይነት ነው።

🔹 ብጉር ከጨቅላ ህጻናት ጀምሮ የሚከሰት ቢሆንም በአብዛኛው ከ12-25 የእድሜ ክልል ውስጥ በሚገኙ ወጣቶች ላይ ይታያል።

🔹 ብጉር አብዛኛውን ጊዜ ወንዶች ላይ የሚከሰት ሲሆን ከወጣትነት የእድሜ ክልል በኋላ (30 እና 40ዎቹ) የሚከሰተው የብጉር አይነት ግን በብዛት ሴቶች ላይ ይታያል።

➡ ለብጉር መከሰት አራት መሰረታዊ ሁኔታዎች ምክንያት ናቸው
  
1- Follicular hyperkeratinization; ይህም የሞቱ ህዋሳት ተጠራቅመው የወዝ መተላለፊያ ቱቦ እንዲዘጋ ያደርጋል
  
2-የወዝ በብዛት መመረት (increased sebum production)

3-Propionibacterium acne የሚባለው የባክቴሪያ አይነት

4-ብግነት (Inflammation)

➡ ብጉርን እና ብጉር መሰል ሽፍታዎችን (Acneiform eruption) የሚያባብሱ ነገሮች

👉ጭንቀት (stress)
👉ከመጠን ያለፈ ውፍረት
👉በወር አበባ አካባቢ
👉የሚዋጡም ሆነ የሚቀቡ መድሀኒቶች
👉በስራ ሁኔታ የሚያጋጥሙ ኬሚካሎች

👉በቆዳችን ላይ በሚከሰተ መፈጋፈግ (friction) ወይም ጫና (pressure) ፤ ለምሳሌ በህመም ሆነ በሌላ ምክንያት ለረጅም ግዜ በጀርባው የሚተኛ ሰው ጀርባው ላይ ብጉር ሊወጣ ይችላል ወይም የጡት ማስያዣ ገመድ የሚያርፍባቸው ቦታዎች ላይ ሊወጣ ይችላል

👉 ለረዥም ሰአት የፊት ማስክ ማድረግ

👉በውስጣቸው comedogenic ingredients የያዙ የፊትና የጸጉር ቅባቶች

➡ ብጉር እንዴት ይታከማል?

✔️ ብጉር በአብዛኛው ከእድሜ ጋር ተያይዞ የሚመጣ የቆዳ ህመም በመሆኑ በራሱ የሚጠፋውም ከእድሜ ጋር ተያይዞ ነው ፤ ስለዚህም ምልክቶቹን መቆጣጠር እንጅ በህክምና ማዳን (በአንድ ህክምና እስከ መጨረሻው እንዳይመጣ ማድረግ) አይቻልም።
    
በዚህም ምክንያት የብጉር ህክምና ወራትን የሚፈጅ በመሆኑ ታካሚዎች ከቆዳ ሐኪማቸው ጋር እየተመካከሩ ህክምናውን መከታተል ይኖርባቸዋል።

✔️ እዚህ ጋር ብጉር በራሱ ጊዜውን ጠብቆ የሚጠፋ ከሆን መታከም ለምን ያስፈልጋል የሚል ጥያቄ ሊነሳ ይችላል ፤ብጉር ከሚያሳድረው የስነ-ልቦና ጫና በተጨማሪ ሳይታከም በቆየ ቁጥር ፊታችን ላይ ጠባሳ የመፍጠር እድሉ የሰፋ ስለሆነ በጊዜ መታከሙ ይመከራል።

✔️ የብጉር ህክምና እንደ ጥንካሬው መጠን በሚቀባ ፣ በሚቀባና በሚዋጥ ወይም በሚዋጥ መድሀኒት ሊታከም ይችላል

✔️ ከዋናው ህክምና በተጨማሪ በውስጣቸው Salicylic acid, Benzyle peroxide የያዙ መታጠቢያ ሳሙናዎች መጠቀም ያስፈልጋል

➡ ከህክምናው በተጨማሪ ማድረግ የሚጠበቅብን

👉እንቅስቃሴ ማድረግ (ጭንቀት ለመቀነስ ይረዳል)

👉ብጉሮቹን ለማፍረጥ አለመሞከር (ጠባሳ እንዲፈጠር ስለሚያደርግ)

👉ለቆዳ ጤና መጠበቂያም ሆነ ለውበት የምንጠቀማቸው ምርቶች Oil-free & non-comedogenic መሆናቸውን ማረጋገጥ

👉ፀሐይ መከላከያ (sun-screen) መጠቀም (መጠቀም ያለብን የፀሐይ መከላከያ እንደ ቆዳችን አይነት ስለሚለያይ የቆዳ ሐኪም ያማክሩ)

👉ቆዳችን ላይ ጫና (pressure) የሚፈጥሩ ነገሮችን (helmets, ስልክ, የቦርሳ/የጡት ማስያዣ ገመድ, የፊት ማስክ) መቀነስ

👉ሰውነታችንን ካላበን መታጠብ

⚠️ የቆዳ ሐኪም ሳናማክር መድሀኒቶችን አንመጠቀም
 
seledadotio
seledadotio

ከመጠን ያለፈ የሰውነት ውፍረት ለሞት ለሚያደርሱ ኢንፌክሽኖች የመጋለጥ እድልን በከፍተኛ ሁኔታ እንደሚጨምር ተገለጸ::

ከመጠን ያለፈ የሰውነት ውፍረት ከ10 በመቶ በላይ ለሚሆኑ ከኢንፌክሽን ጋር ለተያያዙ የሞት አደጋዎች መንስኤ ሊሆን እንደሚችል አንድ አዲስ ጥናት ይፋ አድርጓል።

በታዋቂው የሕክምና መጽሔት ላንሴት ላይ የታተመው ይህ ጥናት እንደሚያመለክተው፣ ከፍተኛ የሰውነት ክብደት መመጠኛ(BMI) ያላቸው ሰዎች ለተለያዩ ተላላፊ በሽታዎች የመጋለጥ እድላቸው በከፍተኛ ሁኔታ የጨመረ ነው።

ተመራማሪዎቹ በፊንላንድ እና በዩናይትድ ኪንግደም የሚገኙ ግማሽ ሚሊዮን የሚጠጉ አዋቂዎችን የጤና መረጃ ለ14 ዓመታት ያህል የተነተኑ ሲሆን፣ ከመጠን ያለፈ ውፍረት ያላቸው ሰዎች በኢንፌክሽን ምክንያት ለሞት ወይም ለከባድ ሕመም የመጋለጥ እድላቸው ከጤናማ ሰዎች በ70 በመቶ እንደሚበልጥ አረጋግጠዋል።

በተለይም የሰውነት ክብደት መመጠኛቸው 40 እና ከዚያ በላይ የሆኑ ወይንም በደረጃ 3 ውፍረት ውስጥ የሚመደቡ ሰዎች በበሽታው የመጠቃት እድላቸው በሦስት እጥፍ የጨመረ ሆኖ ተገኝቷል።

ይህ የጤና ስጋት አሳሳቢ የሚሆነው ደግሞ ችግሩ የታየው ከመጠን ያለፈ ውፍረት ባለባቸው ሰዎች ላይ ብቻ ሳይሆን፣ እንደ ስኳር እና የልብ ሕመም ያሉ ተጓዳኝ የጤና እክሎች በሌለባቸው ሰዎች ላይም ጭምር መሆኑ ነው።

ጥናቱ እንደ ኮቪድ-19፣ የሳንባ ምች፣ የሽንት ቧንቧ እና የመተንፈሻ አካላት ኢንፌክሽኖችን ጨምሮ ከ900 በላይ የባክቴሪያ፣ የቫይረስ እና የፈንገስ በሽታዎችን የመረመረ ሲሆን፣ አካላዊ እንቅስቃሴ ማድረግ እንኳን ይህንን ከመጠን ያለፈ ውፍረትና ከኢንፌክሽን ስጋት ጋር ያለውን ቁርኝት ሊያስቀረው አለመቻሉ ተመልክቷል።

ተመራማሪዎቹ ባደረጉት ስሌት መሠረት፣ በፈረንጆቹ 2021 ከተመዘገቡት የኢንፌክሽን ሞቶች ውስጥ እስከ 15 በመቶ የሚሆኑት ከሰውነት ውፍረት ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት ነበራቸው።

ይህም የሰውነት ክብደትን በአግባቡ መቆጣጠር ከተላላፊ በሽታዎች ራስን ለመጠበቅና የመከላከል አቅምን ለማሳደግ ወሳኝ መሆኑን እንደሚያሳይ ፎክስ ኒውስ ዘግቧል፡፡

seledadotio
seledadotio

የጉበት ህመም ከፍተኛ ደረጃ ላይ ሲደርስ የንቃት መቀነስ እና የአዕምሮ መዛባትን ያስከትላል ተባለ

ጉበት በሰውነታችን የሆድ እቃ ውስጥ በቀኝ በኩል የሚገኝ የአካል ክፍል ነው ።ለሴቶች ከቀኝ ጡት ወረድ ብሎ ለወንዶች ደግሞ ከታችኛው የጎድን አጥንት ስር የሚገኝ ጠቃሚ የሰውነት ክፍል ነው ። ተግባራቱም የምንመገባቸውን ካርቦ ሀይድሬት ፣ስብ እና ፕሮቲን እንዲብላሉ እና እንዲዋሃዱ የሚያደርግ መሆኑን  በሀባሪ ሜዲካል ፕላዛ እና ሜዲካል ሴንተር የውስጥ ደዌ ስፔሻሊስት የሆኑት  ዶ/ር ኤዶሚያስ አደምሰገድ ለብስራት ሬዲዮ ተናግረዋል  ።

እንደ ዶ/ር ኤዶሚያስ ገለፃ  ጉበት የምንመገበውን ስብ እንዲዋሀድ እንዲፈጭ የሚያደርገውን ሀሞት ማምረት እና የተለያዩ ኬሚካሎች፣መድሃኒቶች እና መጠጦችን በማጣራት ከሰውነት እንዲወገዱ የሚያደርግ ብሎም ሌሎችም በርካታ ተግባራት የሚያከናውን የሰውነት ክፍል ነው።

ይሁን እና ጉበት በተለያዩ ምክንያቶች እንደሚጎዳ እና  የሚያሳየው ምልክትም እንደ ጉዳቱ ደረጃ የተለያየ ሲሆን መጀመሪያ አካባቢ ግልፅ ያልሆኑ ምልክቶች ሊታዩ ይችላሉ። በአንዳንድ ሰዎች ላይ ድካም የምግብ ፍላጎት መቀነስ፣ የክብደት መቀነስ ፣የማቅለሽለሽ እና በቀኝ የሆድ ክፍል ላይ ህመም መኖር ሊያስከትል ይችላል።ህመሙ ግን እየከፋ በሚመጣበት ጊዜ  የሰውነት ቆዳ ማሳከክ ፣ የአይን ቢጫ መሆን እና የሽንት መጥቆር ሊያስከትል እንደሚችል ገልፀዋል። 

በተጨማሪም ህመሙ እየባሰ ሲሄድ  የንቃት መቀነስ እና የአዕምሮ መዛባት ሊያስከትል እንደሚችል ተናግረዋል ። እንዲሁም ብዙ አይነት የጉበት ህመም መኖሩን አንስተዋል ።ከነዚህም ውስጥ ከቫይረስ ጋር የሚመጡ ኢንፌክሽኖች ፣በአልኮል መጠጥ  ፣ ከውፍረት እና ከስብ ክምችት ፣ በዘር የሚተላለፉ  እና ሌሎችም የጉበት ህመሞች መኖራቸውን ገልፀዋል።የአልኮል መጠጥን በመተው ፣ውፍረትን በመቀነስ እና ክትባት በመውሰድ የጉበት ህመምን መከላከል እንደሚቻልም ዶ/ር ኤዶሚያስ አለምሰገድ ጨምረው ለብስራት ሬዲዮ ተናግረዋል።

seledadotio
seledadotio

በዘመናዊው የኢትዮጵያ አስተዳደግ ልጆች እያጡ ያሏቸው ሦስት ወሳኝ ክህሎቶች

​በኢትዮጵያ የወላጅነት ዘይቤ ከትውልድ ወደ ትውልድ እየተቀየረ ነው። በአንድ በኩል፣ እንደ ድሮው "በትር"ን ብቻ እንደ ዋና የማስተማሪያ መሳሪያ ከመጠቀም ወጥተን፣ ለልጆች ስሜትና ለሰብአዊ መብታቸው ትኩረት መስጠታችን ትልቅ እርምጃ ነው። በሌላ በኩል ግን፣ የከተማው ኑሮ መጣበብና የዲጂታል መሣሪያዎች መስፋፋት ልጆቻችን በራሳቸው ተነሳሽነት የሚያገኟቸውን ወሳኝ የሕይወት ክህሎቶች ነጥቋቸዋል።

​ዛሬ በኢትዮጵያ ከተሞች ውስጥ የሚገኙ ወላጆች ከበፊቱ በበለጠ ለልጆቻቸው የተሻለ ትምህርት ቤት፣ የተመጣጠነ ምግብና ምቹ ኑሮ ለማቅረብ ሌት ተቀን ይተጋሉ። ነገር ግን በዚህ ሩጫ ውስጥ ሳናስተውላቸው የሚቀሩ ሦስት መሠረታዊ ነገሮች አሉ።

​1. አካላዊ እድገትና የተፈጥሮ እንቅስቃሴ (Physical Development)

​በኢትዮጵያ የከተማ አካባቢዎች፣ በተለይም እንደ አዲስ አበባ ባሉ ትልልቅ ከተሞች፣ ልጆች የሚጫወቱባቸው ሰፊ ሜዳዎች በህንፃዎች እየተተኩ ነው። ድሮ "ሰፈር ውስጥ" የሚደረጉ የኳስ ጨዋታዎች፣ ሩጫዎች፣ ዛፍ መውጣትና "እቃ እቃ" ጨዋታዎች ዛሬ በቪዲዮ ጌሞችና በቲቪ ስክሪኖች ተተክተዋል።

​ያጋጠሙ ችግሮች፦
​የእንቅስቃሴ እጥረት፦ ብዙ ልጆች እንደ "ሰቅሰቅ" (Jumping jacks) ወይም "ግልብጥብጥ" (Somersaults) ያሉ ቀላል አካላዊ እንቅስቃሴዎችን ማድረግ ይከብዳቸዋል። ይህ ደግሞ በጡንቻ ጥንካሬና በሰውነት ቅንጅት (Coordination) ላይ ጉድለት ይፈጥራል።

​ከቤት አለመውጣት፦ በደህንነት ስጋት ወይም በቦታ ጥበብ ምክንያት ልጆች ተዘግቶባቸው እንዲውሉ ይገደዳሉ። ይህም ለውፍረትና ለልብ ጤና ችግሮች ተጋላጭ ያደርጋቸዋል።

​ምን ማድረግ ይቻላል?
ልጆችን ቅዳሜና እሁድ ወደ መናፈሻዎች መውሰድ፣ በእግር እንዲጓዙ ማበረታታትና በቤት ውስጥም ቢሆን የአካል ብቃት እንቅስቃሴ እንዲያደርጉ ማነሳሳት ያስፈልጋል። እንቅስቃሴ ለአካል ብቻ ሳይሆን ለአእምሮ እድገትና ለተሻለ ትምህርት አቀባበል መሠረት ነው።

​2. ፈጠራና መሰላቸትን መቋቋም (Creativity and Boredom)
​በአሁኑ ጊዜ ኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ ልጆች "ሰለቸኝ" የሚል ቃል ሲናገሩ፣ ወላጆች ወዲያውኑ ስልክ በመስጠት ወይም ቲቪ በመክፈት ትኩረታቸውን ለመቀየር ይሞክራሉ። ነገር ግን "መሰልቸት" (Boredom) ለፈጠራ ትልቁ በር እንደሆነ ይዘነጋል።

​በኢትዮጵያ አውድ ሲታይ፦
ድሮ ልጆች ሲሰለቻቸው ከጭቃ ቤት ይሰራሉ፣ ከቆርቆሮ መኪና ይቀጥላሉ፣ ወይም ከጨርቅ ኳስ ይጠቅልሉ ነበር። ይህ "የሌለን ነገር የመፍጠር" (Resourcefulness) ክህሎት ዛሬ እየጠፋ ነው። ዛሬ ሁሉም ነገር ተዘጋጅቶ (Ready-made) ስለሚቀርብላቸው፣ ልጆች የራሳቸውን ምናብ ተጠቅመው ታሪክ የመፍጠር ወይም አዳዲስ ጨዋታዎችን የማመንጨት አቅማቸው እየቀነሰ ነው።

​የባለሙያ እይታ፦
የስነ-ልቦና ባለሙያዎች እንደሚሉት፣ አንድ ልጅ ሲሰለቸውና የሚያደርገው ሲጠፋው ነው አእምሮው አዲስ ነገር ለማሰብ የሚገደደው። ዲጂታል መዝናኛዎች ግን አእምሮው "ተገቢ" (Passive) ተቀባይ ብቻ እንዲሆን ያደርጉታል።

​ምን ማድረግ ይቻላል?
ልጆች ስልክ ሳይይዙ "ዝም ብለው" የሚቀመጡበትን ጊዜ አይፍሩ። "ምን ላድርግ?" ሲሉ ወዲያውኑ መፍትሄ አይስጧቸው፤ ይልቁንም የራሳቸውን ጨዋታ እንዲፈጥሩ እድል ይስጧቸው። "ደስተኛ የሆነን ልጅ በጭራሽ የበለጠ ደስተኛ ለማድረግ አይሞክሩ" የሚለው ምክር እዚህ ላይ ይሰራል። በራሳቸው ተመስጠው ሲጫወቱ ጣልቃ አለመግባት ትልቅ ስጦታ ነው።

​3. የቤት ውስጥ ስራና ራስን መቻል (Household Skills)
​በኢትዮጵያ ባህል ልጆች በቤት ውስጥ ስራ እንዲሳተፉ ይደረግ ነበር። ሴቶችም ወንዶችም እንደየአቅማቸው እንጨት ከመልቅለቅ ጀምሮ፣ ቡና እስከ ማፍላትና እቃ እስከ ማጠብ ይሳተፉ ነበር። ዛሬ ግን በተለይ በመካከለኛው ገቢ ባለው ማህበረሰብ ውስጥ፣ የቤት ሰራተኞች ሁሉንም ነገር ስለሚከውኑ ልጆች "ተገልጋይ" ብቻ እየሆኑ መጥተዋል።

​የታዩ ክፍተቶች፦
​የተግባር እውቀት ማጣት፦ ብዙ ወጣቶች ዩኒቨርሲቲ ሲገቡ ወይም ለብቻቸው መኖር ሲጀምሩ የራሳቸውን ልብስ ማጠብ፣ ምግብ ማብሰል ወይም የፈሰሰ ነገር ማጽዳት ይከብዳቸዋል።

​የኃላፊነት ስሜት መቀነስ፦ የቤት ውስጥ ስራን እንደ "ዝቅተኛ ስራ" ማየትና "እኔን አይመለከተኝም" የሚል መንፈስ በልጆች ዘንድ እየዳበረ ነው።

​ምን ማድረግ ይቻላል?
ልጆች እንደ እድሜያቸው የራሳቸውን ካልሲ እንዲያጥቡ፣ ከተመገቡ በኋላ ሳህናቸውን እንዲያነሱ፣ ወይም አልጋቸውን እንዲያነጥፉ ማበረታታት የግድ ነው። ይህ ስራን የመናቅ ስሜትን ያጠፋል፤ በራስ የመተማመን ስሜትንም ይገነባል። "ይህንን ማድረግ እችላለሁ" የሚል ስሜት በልጁ ውስጥ መፈጠሩ ለነገው ማንነቱ ትልቅ ጥንካሬ ነው።

​ማጠቃለያ
​እነዚህ ሦስት መሠረታዊ ነገሮች—አካላዊ እንቅስቃሴ፣ ፈጠራና የቤት ውስጥ ስራ—ብቻቸውን የናፍቆት ወሬዎች አይደሉም። ይልቁንም አንድ ልጅ በህይወቱ ስኬታማና ራሱን የቻለ ዜጋ እንዲሆን የሚያስችሉ የህይወት ክህሎቶች (Life Skills) ናቸው።

​ልጆቻችንን ለትምህርት ቤት ብቻ ሳይሆን ለህይወትም ማዘጋጀት አለብን። ለዚህ ደግሞ ትንሽ ቦታ መስጠት፣ ትንሽ መሰልቸትን መፍቀድና በቤት ውስጥ ስራዎች እንዲሳተፉ ማድረግ በቂ ነው። ይህም "እችላለሁ!" የሚል ጠንካራ ስብዕና እንዲኖራቸው ያደርጋቸዋል።

በሰው ሰራሽ አስተውሎት የተሰራ ምስል

የፕላስቲክ ቄጤማ ጥቅም ላይ እንዳይውሉ ከተከለከሉት የፕላስቲክ ምርቶች ውስጥ እንደሚካተት ተገለጸ

በሀገሪቱ እየተተገበረ ባለው የፕላስቲክ አጠቃቀም ክልከላ መሠረት የፕላስቲክ ቄጤማ ማምረትና መሸጥ የተከለከለ መሆኑን የአዲስ አበባ ከተማ የአካባቢ ጥበቃ ባለሥልጣን አስታውቋል።

የባለሥልጣኑ ዋና ሥራ አስኪያጅ አቶ ዲዳ ድሪባ፣ በተፈጥሯዊው ሳር (ቄጤማ) ምትክ እየቀረበ ያለው የፕላስቲክ ምርት በአካባቢና በጤና ላይ ከፍተኛ ብክለት እያስከተለ በመሆኑ ለመጠቀም ከተከለከሉት የፕላስቲክ ምርቶች ውስጥ እንደሚመደብ አብራርተዋል።

“ምርቱ አንድ ጊዜ ጥቅም ላይ ከዋለ በኋላ መልሶ ጥቅም ላይ ለማዋል (Recycle) የማይመች በመሆኑ በቀጥታ አካባቢን ይበክላል” ያሉት ኃላፊው፡- ምርቱ በሀገር ውስጥ የሚመረት ከሆነ እንዲቆም፣ ከውጭ የሚገባ ከሆነም ሊታገድ እንደሚገባ አስገንዝበዋል።

በተጨማሪም “እኛ የምናውቀውና የለመድነው ሕይወት ያለውን አረንጓዴ የተፈጥሮ ቄጤማ እንጂ ፕላስቲክ አይደለም” ብለዋል።

ስራ አስኪያጁ አቶ ዲዳ ማብራሪያቸውን ሲቀጥሉ፤ በክልከላው የተካተቱት ሁሉም ለአንድ ጊዜ አገልግሎት የሚውሉ የፕላስቲክ ምርቶች መሆናቸውን ጠቅሰው የምርቱ ውፍረት እና መሰል መመዘኛዎች ከግምት ውስጥ እንደማይገቡ ተገልጿል።

የክልከላቸው ዋናው መስፈርት ምርቱ መልሶ ጥቅም ላይ የመዋል ዕድሉና ለአካባቢ በመበከል የሚኖረው አስተዋጽኦ ነው ተብሏል።

ፋብሪካዎች የማምረቻ ማሽኖቻቸውን በማዘመን ለአካባቢ ተስማሚ ወደሆኑ ምርቶች እንዲሸጋገሩ ጥሪ የቀረበ ሲሆን፣ ይህም እንደ ሥጋት ሳይሆን እንደ አዲስ የሥራ ዕድል ሊታይ እንደሚገባ ተመላክቷል።ahadu

seledadotio
seledadotio

የፕላስቲክ ቄጤማ ጥቅም ላይ እንዳይውሉ ከተከለከሉት የፕላስቲክ ምርቶች ውስጥ እንደሚካተት ተገለጸ

በሀገሪቱ እየተተገበረ ባለው የፕላስቲክ አጠቃቀም ክልከላ መሠረት የፕላስቲክ ቄጤማ ማምረትና መሸጥ የተከለከለ መሆኑን የአዲስ አበባ ከተማ የአካባቢ ጥበቃ ባለሥልጣን አስታውቋል።

የባለሥልጣኑ ዋና ሥራ አስኪያጅ አቶ ዲዳ ድሪባ፣ በተፈጥሯዊው ሳር (ቄጤማ) ምትክ እየቀረበ ያለው የፕላስቲክ ምርት በአካባቢና በጤና ላይ ከፍተኛ ብክለት እያስከተለ በመሆኑ ለመጠቀም ከተከለከሉት የፕላስቲክ ምርቶች ውስጥ እንደሚመደብ አብራርተዋል።

“ምርቱ አንድ ጊዜ ጥቅም ላይ ከዋለ በኋላ መልሶ ጥቅም ላይ ለማዋል (Recycle) የማይመች በመሆኑ በቀጥታ አካባቢን ይበክላል” ያሉት ኃላፊው፡- ምርቱ በሀገር ውስጥ የሚመረት ከሆነ እንዲቆም፣ ከውጭ የሚገባ ከሆነም ሊታገድ እንደሚገባ አስገንዝበዋል።

በተጨማሪም “እኛ የምናውቀውና የለመድነው ሕይወት ያለውን አረንጓዴ የተፈጥሮ ቄጤማ እንጂ ፕላስቲክ አይደለም” ብለዋል።

ስራ አስኪያጁ አቶ ዲዳ ምብራሪያቸውን ሲቀጥሉ፤ በክልከላው የተካተቱት ሁሉም ለአንድ ጊዜ አገልግሎት የሚውሉ የፕላስቲክ ምርቶች መሆናቸውን ጠቅሰው የምርቱ ውፍረት እና መሰል መመዘኛዎች ከግምት ውስጥ እንደማይገቡ ተገልጿል።

የክልከላቸው ዋናው መስፈርት ምርቱ መልሶ ጥቅም ላይ የመዋል ዕድሉና ለአካባቢ በመከል የሚኖረው አስተዋጽኦ ነው ተብሏል።

ፋብሪካዎች የማምረቻ ማሽኖቻቸውን በማዘመን ለአካባቢ ተስማሚ ወደሆኑ ምርቶች እንዲሸጋገሩ ጥሪ የቀረበ ሲሆን፣ ይህም እንደ ሥጋት ሳይሆን እንደ አዲስ የሥራ ዕድል ሊታይ እንደሚገባ ተመላክቷል።

አሐዱ

የፕላስቲክ ቄጤማ ጥቅም ላይ እንዳይውሉ ከተከለከሉት የፕላስቲክ ምርቶች ውስጥ እንደሚካተት ተገለጸ

በሀገሪቱ እየተተገበረ ባለው የፕላስቲክ አጠቃቀም ክልከላ መሠረት የፕላስቲክ ቄጤማ ማምረትና መሸጥ የተከለከለ መሆኑን የአዲስ አበባ ከተማ የአካባቢ ጥበቃ ባለሥልጣን አስታውቋል።

የባለሥልጣኑ ዋና ሥራ አስኪያጅ አቶ ዲዳ ድሪባ፣ በተፈጥሯዊው ሳር (ቄጤማ) ምትክ እየቀረበ ያለው የፕላስቲክ ምርት በአካባቢና በጤና ላይ ከፍተኛ ብክለት እያስከተለ በመሆኑ ለመጠቀም ከተከለከሉት የፕላስቲክ ምርቶች ውስጥ እንደሚመደብ አብራርተዋል።

“ምርቱ አንድ ጊዜ ጥቅም ላይ ከዋለ በኋላ መልሶ ጥቅም ላይ ለማዋል (Recycle) የማይመች በመሆኑ በቀጥታ አካባቢን ይበክላል” ያሉት ኃላፊው፡- ምርቱ በሀገር ውስጥ የሚመረት ከሆነ እንዲቆም፣ ከውጭ የሚገባ ከሆነም ሊታገድ እንደሚገባ አስገንዝበዋል።

በተጨማሪም “እኛ የምናውቀውና የለመድነው ሕይወት ያለውን አረንጓዴ የተፈጥሮ ቄጤማ እንጂ ፕላስቲክ አይደለም” ብለዋል።

ስራ አስኪያጁ አቶ ዲዳ ማብራሪያቸውን ሲቀጥሉ፤ በክልከላው የተካተቱት ሁሉም ለአንድ ጊዜ አገልግሎት የሚውሉ የፕላስቲክ ምርቶች መሆናቸውን ጠቅሰው የምርቱ ውፍረት እና መሰል መመዘኛዎች ከግምት ውስጥ እንደማይገቡ ተገልጿል።

የክልከላቸው ዋናው መስፈርት ምርቱ መልሶ ጥቅም ላይ የመዋል ዕድሉና ለአካባቢ በመበከል የሚኖረው አስተዋጽኦ ነው ተብሏል።

ፋብሪካዎች የማምረቻ ማሽኖቻቸውን በማዘመን ለአካባቢ ተስማሚ ወደሆኑ ምርቶች እንዲሸጋገሩ ጥሪ የቀረበ ሲሆን፣ ይህም እንደ ሥጋት ሳይሆን እንደ አዲስ የሥራ ዕድል ሊታይ እንደሚገባ ተመላክቷል።

©️አሐዱ ሬድዮ

ይድረስ የጎንደርን ጥምቀት ለተቻችኹ ኹሉ!
============================

ሃይማኖት ባህል እንዲሆን እንሥራ
ባህል ግን ሃይማኖት እንዳይኾን እንጠንቀቅ

አድፋጭኢዝም የዘመናችን ፈተና!!!

ጎንደር ላይ ተጨፈረ ብላችኹ እርግማን ቀረሽ ጥራዝ ነጠቅ ሂስ ስታስወነጭፉ ተመለከትን። ወቀሳውን በሁለት ከፍለን እንመልከተው። አንደኛው ወገን ከመልካም ዕሳቤ፣ ከበጎነት፣ ለሃይማኖት ከመቆርቆር ይመነጫል። መነሻ እውነት አላቸው። መዳረሻቸውን ግን ጎጠኞች፣ ጨለምተኞች፣ ቂመኞች ጠልፈውታል ብዬ አምናለሁ። ሁለተኛው ወገን ጎንደርን እና የጎንደርን ምእመናን ለማሸማቀቅ፣ ሊቃውንት የሏትም ለማሰኘት፣ ወንጌል አልተሰበከም ለማስባል፣ በሃይማኖት እና በሀገር ጭምብል ውስጥ ተወሽቀው ጎንደርን እና ኦርቶዶክሳውያንን ለማርከስ ምቹ ጊዜ ሲያደቡ የነበሩ አድፋጭ ጎጠኞች እና ወለፈንዲዎች ናቸው።

ከአሁን በፊት በዕውቀት ማነስ ምክንያት "ጴጥሮስ ሊቀ ሐዋርያ አይባልም" ብለው ለጎንደር ሊቃውንት ስልጠና ሲሰጡ የተተቹ፣ ከመድረክ ተዋርደው የወረዱ ሰበብ ፈልገው ቂም መወጣጫ ሲያደርጉ ሳይ አፈርኩ። ምክንያቱም እነሱ ተወልደንበታል ያሉበትን ቀዬ አንድም ቀን ባህላዊ ክዋኔውን ተችተው የማያውቁ ለጎንደር ሲኾን ብዕራቸውን ከአፎቱ መዘዙ፤ አፍረናል፤ ስህተት ጎጥ፣ ቀለም፣ ውፍረት እና እጥረት የላትም። የትም ቦታ ትሠራለች። በሚዛን ትከረከማለች፤ ኑረው ኑረው ከስካሩ እንደ ነቃ ሠካራም የጎንደር ሲኾን መንጋጋን ማላቀቅ ምን ይባላል? ቅናት ነው መልሱ።

ነገረ ጉዳዩን ከጎንደር እናውጣውም..... አናውጣውም

1. ቤተክርስቲያኗ ይኽ ድርጊት ዶግማዬ ነው አላለችም። ቀኖናዬ ነው ብላ አልተናገረችም። ትውፊቴ ነው ብላም አላወጀችም። ጉዳዩ የተፈጸመውም ቤተክርስቲያን ግቢ ውስጥ አይደለም። እናማ ቤተክርስቲያኗን እና ሊቃውንቷን፤ መምህራኖቿን እና ምእመናን በዚኽ ልክ መቀጥቀጥ የፍትሕ ሚዛኑን ያጎድለዋል።

2. ይኽ ነገር ጎንደር ላይ ሲደረግ የመጀመሪያ ነው ወይስ የመጨረሻ? ክንውኑ በርካታ ዓመታትን አስቆጥሯል። በዘመናዊውም በባህላዊውም። እየጠበበም እየሠፋም እዚኽ ደርሷል። ቦታውን እየቀያየረ አንዴ በቁምጣ፣ አንዴ በካሽሚር፣ ሌላ ጊዜ በጅንስ፣ እልፍ ሲል በዱላ፣ ዘለል ሲል በጎፈሬ ብቻ ዘመን ተቆጥሯል። ይኽ ከኾነ ጉዳዩ የዘንድሮውን ወቀሳ ምን አመጣው ሲባል፣ የመጀመሪያው የሕዝቡ መብዛት፣ ሲቀጥል የሚዲያ ሽፋን በማግኘቱ፣ ሢሰልስ መሐል ከተማ ላይ መኾኑ፣ አራተኛ የጎንደርን ማበብ፣ መድመቅ፣ መፍካት፣ መጉላት፣ መግነን የማይወዱ ቀን ጠባቂዎች አንዱ ጅል በለኮሰላቸው መረባረባቸው፤ ይኼ ነው ምክንያታቸው። እንጅማ በዚህ ሁለት ዓመት የጀመረ ይመስል ጎንደርን እና ኦርቶዶክሳውያንን መቀጥቀጥ ተገቢ አልነበረም።

3. ጎንደርን እና ኦርቶዶክሳውያንን እንደ መስዋዕት በግ

ፖለቲካውን መተቸት መብትህ ነው። ከፖለቲከኞች ጋርም መወቃቀስ ትችላለህ። አይመለከተኝም። በሀገር እና በሃይማኖት ስም ተደብቀህ ግን የጎንደሬዎችን እና የኦርቶዶክሳውያንን በዘመን የሸመገለ ስብእና እና ማንነት ግን ማንቆሸሽ አትችልም። ሁሉንም በሜዳው ግጠም። ለይተህ ተከራከር፣ ነጥለህ ሞግት፤ እደግመዋለሁ እኔ ፖለቲከኛ ስላልኾንኩ አይመለከተኝም። ያንን ጨዋ ሕዝብ ርኩስ፣ ራስኽን ቅዱስ አድርገኽ
ለተቀሪው ዓለም ልታሳይ ስትሞክር ግን በሰለጠነ መንገድ በገባኝ መጠን በቃል እና በመጣፍ እሞግትሃለው።

4. መርጦ ማልቀስ፤ ምን ማለት መሰለህ ኹሉም ቤት የተከሠተው ኅዘን እኩል ኾኖ ፊት እና ወንፊት እያዬህ እንባን ማንዠርዠር ማለት ነው። ወሎ ሻደይ፣ ትግራይ አሸንዳ፣ ጎጃም ጭፈራ፣ ሲዳማ፣ ወላይታ፣ ኦሮሚያ፣ ሀረር፣ ድሬ፣ ቤንሻንጉል የትኛው የኢትዮጵያ ክልል ነው ጎንደር ላይ የኾነው አይነት የሌለው? ወይም ያልተደረገው? ንገረኛ? የጎንደሩ ከሌላው የሚለዬው የሊቃውንት ሐገር መኾኑ እንዳትለኝ?! ሊቃውንቱኮ አልጨፈሩም ወዳጄ፤ ጎንደር የሃይማኖት ሀገር ስለኾነ ነው? ሌሎቹ ሃይማኖት የላቸውም እያልከኝ ነው? እንዳትሳሳት፤ ኦርቶዶክሳውያን የሌሉበት የኢትዮጵያ ክልል የለም። የቁጥር መብዛት እና ማነስ ብቻ ነው። ጎንደር ላይ ግን በኢጎ የሚሰቃዬው እና ፀረ ኦርቶዶክሱ እንደ አህያ ጆሮ እንደ ጦር ጉሮሮ ዘመቱ። ደስ የሚለው አልተሳካም አይሳካም።

በመጨረሻም እኘዚኽ ሰዎች ቁስል ባለበት አሉ። ነገረ ሥራቸው የዝንብ ነው። ወደ አበባ አይመለከቱም። ወደ ስብራት ነው የሚሮጡት። የጎንደርን ጥምቀት መልካም ጎን ለመጻፍ ብዕራቸው ደልዱም ነው። አንደበታቸው ዲዳ ነው። ምክንያቱም እነሱ ከእውነት ጋር ሳይኾን ያሉት። ከመምረጥ ጋር ነው። በተለይ ጀግና ናቸው የሚያስብላቸው ከኾነ፤ እነርሱ ኮ አይፈሩም ከተባለላቸው፤ እነሱ ኮ የቤተክርስቲያን ጠበቃ ናቸው ከተባሉ ኹሌም የሚታያቸው ስህተት ነው። 99% ደጉን ነገር ገደል ከትተው፣ በ1% ሲያላዝኑ፣ ሲወቅሱ፣ ሲከስሡ፣ ሲሳደቡ፣ ሲያንቋሽሹ ይውላሉ። ትችት፣ ስድብ፣ ማንቋሸሽ፣ ማሳነስ፣ ማራከሥ መተዳደሪያቸው ነው። ሌላ content (ይዘት ) የላቸውም። መተዳደሪያቸው ነው - አብዛኞቹ።

5. ለቅን ኦርቶዶክሳውያን ብቻ ይኽን እላለኹ፤
እናንተ ከቅንነት ነው። ለሃይማኖታችኹ ካላችኹ ቀናኢነት ነው። ለቤተክርስቲያናችኹ ከመቆርቆር የተነሣ ነው። ይኽንን እረዳለኹ። ነገር ግን እናንተ በቅንነት የጀመራችኹትን ዐሳብ እና አስተያዬት ኦርቶዶክሳውያንን፣ ጎንደርን እና የጎንደር ምእመናን ለመሳደብ ክፋታቸውን በልባቸው አዝለው ቀን ሲጠብቁ ለነበሩ መጠቀሚያ ኾናችኋል። የእናንተን ቅንነት ቅንቅን ኾነው በጥልቀት እየሠሩ ነውና፤ ኹሌም ለመተቸት እና ለመውቀስ ስንነሣ ከእኛ አስተያዬት ጀርባ እነማን ሊጠቀሙበት ይችላሉ ብላችኹ ጠይቁ፤
intension፣attention and tension የሚሉት ነገሮች ኹሌም ወቀሳ፣ ትችት፣ ሂስ፣ ስድብ ወዘተረፈ ከመስጠታችን በፊት ልናስብባቸው የሚገቡ ጉዳዮች ናቸው።

በዚያ ጉዳይ ላይ ዐሳብ የሚሰጡ ሰዎችን ማንነት መመርመር መልካም ነው። የጀርባ ፍላጎት፣ በነገረ ጉዳዩ ላይ ያለቸውን ዕውቀት፣ ተገቢ ልምድ፣ የኋላ ታሪክ መፈተሽ ተገቢ ነው። ከዚያ እኛ ከሠርገኛ ጤፍ መሳይ ዐሳቦች መሐል የሚጠቅመንን መርጠን መውሰድ ያስፈልጋል።

6. በነገረ ጉዳዩ ላይ ግን እንደ ጎንደር ብቻ ሳይኾን እንደ ሀገር መነጋገር፣ መወያዬት፣ መከራከር ዐሳብ መለዋወጥ ይቻላል። ባዕዱን እያረምን፣ ማዕዱን ማቅናት ይቻላል። እኔ የምጠላው ነጥሎ መጣልን ነው፤ እኔ የምንቀው ለይቶ ማጥቃትን ነው፣ እኔ የምጸየፈው በዕውቀት የሚደረግን ፍጥጫን ሳይኾን የጩኽት ስድብን ነው። እኔ የማልወደው ዝንቡን እመታለኹ ብለኽ ግንባሩን ገንድሶ መጣልን ነው።በጨዋ ቅጥ እንወያይበት። እንደ ሀገር መፍትሔ እንፈልግበት። አለቀ። አንድን ሃይማኖት፣ አንድ ሕዝብ፣ ምእመናን ለማዋረድ የሚደረገውን ዘመቻ ግን ማንም ቆሞ አያይም።
7. እነደ ሀገር አንተ፣ አንች፣እኔ፣ እኛ ከሃይማኖታዊ ክዋኔዎች ጎን ለጎን የሚደረገውን እንደጎንደሩ ዐይነት ድርጊት እንዳይፈጸም የሠራነውን አዎንታዊ ተግባር እንጥቀስ እስቲ አለ? ቤተክርስቲያን እና ክርስቲያኖች ባሉበት በሁሉም ማኅበረሰብ ዘንድ የተቃወምነው፤ ተቃውመነው ያስተካከልነው፣ ጀምረን የጨረስነው አለ? በተነሣው ርእሰ ጉዳይ ላይ እኔ ይኽን ሠርቼ ይኽን አሳክቻለሁ እንበል እስቲ? ካለ ጻፉ። ከሌለ እንደ ሀገር ይሠራበት እንጅ ጎንደርን እና የጎንደርን ምእመናን እንዲኹም እንግዶቿን ለይቶ ማጥቃት ዋጋ እንደሚያስከፍል እንወቅ

ስንጠቀልለው ሥርዓተ ቤተክርስቲያንን ከባህል፣ በዓልን ከትውፊት፣ ዶግማን ከቀኖና እየለየን እና ጠንቅቀን እያወቅን ስህተቶች ሲታዩ ማሳጣት፣ ማጋነን ልታይ ልታይ በሌለበት መንፈስ፤ በሚያጸና እና በሚያቀና ፍኖት እየተጓዝን ወደ ፊት እንድንጓዝ እግዚአብሔር አምላክ ይርዳን።

ሃይማኖት ባህል እንዲሆን እንሥራ
ባህል ግን ሃይማኖት እንዳይኾን እንጠንቀቅ!!!

የማርያምወርቅ ተሻገር (መ/ር)

"ዝምተኛው ገዳይ" — ስለ ጉበት ስብ በሽታ ማወቅ የሚገባዎ መረጃ
#ethiopia | በአሁኑ ወቅት በአለም አቀፍ ደረጃ እንዲሁም በሀገራችን በጤናማ ያልሆነ የአኗኗር ዘይቤ ምክንያት የጉበት ስብ (Fatty Liver) በሽታ በከፍተኛ ሁኔታ እየተስፋፋ መሆኑን የህክምና ባለሙያዎች እያሳሰቡ ይገኛሉ። በሽታው በመጀመሪያዎቹ ደረጃዎች ላይ ምንም አይነት ምልክት ባለማሳየቱ "ዝምተኛው በሽታ" የሚል ስያሜ ተሰጥቶታል።
የጉበት ስብ ምንድን ነው?

በተፈጥሮ ጉበት ጥቂት የስብ መጠን ቢኖረውም፣ የስቡ መጠን ከክብደቱ ከ5% እስከ 10% በላይ ሲሆን ለከፍተኛ የጤና እክል ይዳርጋል። በሽታው በሁለት ዋና ዋና መንገዶች ይከፈላል፦

* ከአልኮል ጋር ግንኙነት የሌለው (MASLD/NAFLD): ከውፍረት፣ ከስኳር እና ከኮሌስትሮል ጋር የተያያዘ።

* በአልኮል ምክንያት የሚመጣ (ALD): ለረጅም ጊዜ አልኮል መጠጣትን ተከትሎ የሚከሰት።

ከቀላል ስብ እስከ ሲሮሲስ (የበሽታው ደረጃዎች)

ጥናቶች እንደሚያመለክቱት በሽታው አራት አደገኛ ደረጃዎች አሉት። በመጀመሪያ በቀላል የስብ ክምችት (Steatosis) የሚጀምር ሲሆን፣ ካልታከመ ግን ወደ ጉበት መቆጣት (MASH)፣ ከዚያም ወደ ጉበት ጠባሳ (Fibrosis) እና በመጨረሻም ወደማይመለስ የጉበት መጥፋት ወይም ሲሮሲስ (Cirrhosis) ይሸጋገራል።

ለበሽታው ተጋላጭ የሚያደርጉ ሁኔታዎች

* የሆድ አካባቢ ውፍረት (Belly Fat)

* የ2ኛው አይነት ስኳር በሽታ (Type 2 Diabetes)

* ጣፋጭ መጠጦች እና ቅባት የበዛባቸው ምግቦች ማዘውተር

* ከፍተኛ የደም ግፊት
መፍትሄው ምንድን ነው?

የህክምና ባለሙያዎች እንደሚናገሩት ለጉበት ስብ የተለየ መድሃኒት ባይኖርም፣ የአኗኗር ዘይቤን በመቀየር ብቻ በሽታውን መመለስ (Reversible) ይቻላል። ዋና ዋናዎቹ የመፍትሄ እርምጃዎች፦

* የክብደት ቁጥጥር፦ ከሰውነት ክብደት ላይ ከ5-10% መቀነስ ጉበትን ወደ ጤነኛ ሁኔታ ለመመለስ ይረዳል።

* ጤናማ አመጋገብ፦ አትክልትና ፍራፍሬን ማዘውተር፣ ጣፋጭና ነጭ የዱቄት ውጤቶችን መቀነስ።

* አካላዊ እንቅስቃሴ፦ በቀን ለ30 ደቂቃ ስፖርት መስራት።

* አልኮል ማቆም፦ ጉበት ራሱን እንዲያድስ እድል ይሰጠዋል።

በመሆኑም ማንኛውም ሰው ጤናማ የአኗኗር ዘይቤን በመከተል ራሱን ከዚህ አደገኛ በሽታ እንዲጠብቅ መልእክት ተላልፏል።

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)
#የጤናዜና #የጉበትስብ #ጤናማአኗኗር #fattyliver #liverhealth #የጉበትበሽታ #ጤናዎበቤትዎ #የአካልብቃት #ውፍረት #አዲስአበባ

ስማርትፎን ለልጆች፡ ከ13 ዓመት በፊት መጀመር የሚያስከትለው አደጋ!

​ስማርትፎኖች በአሁኑ ወቅት በአዋቂዎች ብቻ ሳይሆን በሕፃናት እጅም ላይ በስፋት ይገኛሉ። ለትምህርት፣ ለግንኙነት ወይም ለመዝናኛ በሚል ብዙ ቤተሰቦች ገና በለጋ ዕድሜ ለልጆቻቸው ስማርትፎን ይሰጣሉ።

​ነገር ግን አዲስ የወጣ ጥናት እንደሚያመለክተው፣ ልጆች ከ13 ዓመት ዕድሜያቸው በፊት ስማርትፎን መያዛቸው ለከፍተኛ የጤና እክል ሊዳርጋቸው ይችላል።

​🔍 የጥናቱ ዋና ዋና ግኝቶች፦

​የእንቅልፍ መዛባት፦ በ12 ዓመታቸው ስልክ የጀመሩ ልጆች፣ በ13 ዓመታቸው ከጀመሩት ጋር ሲነፃፀሩ ለእንቅልፍ እጥረት የመጋለጥ ዕድላቸው በ 60% ይጨምራል።

​ከመጠን ያለፈ ውፍረት (Obesity)፦ በለጋ ዕድሜ ስልክ መያዝ ለውፍረት የመጋለጥ ዕድልን በ 40% ይጨምራል።

​የአእምሮ ጤና፦ ገና በለጋ የጉርምስና ዕድሜ ስማርትፎን መጠቀም ለድብርት (Depression) እና ለጭንቀት (Anxiety) ቀጥተኛ መንስኤ መሆኑ ተረጋግጧል።

​📊 ጥናቱ እንዴት ተካሄደ?
የፊላዴልፊያ የሕፃናት ሆስፒታል የአእምሮ ሐኪም የሆኑት ፕሮፌሰር ራን ባርዚላይ (Ran Barzilay) የተመራው ይህ ጥናት፣ በአሜሪካ ውስጥ የሚገኙ ከ10,500 በላይ ሕፃናትን መረጃ መሠረት ያደረገ ነው። ጥናቱ በሳይንሳዊው 'American Academy of Pediatrics' ጆርናል ላይ ታትሟል።

​🌍 ዓለም አቀፍ እርምጃዎች፦
​አውስትራሊያ፦ ዕድሜያቸው ከ16 ዓመት በታች የሆኑ ሕፃናት እንደ ቲክቶክ እና ኢንስታግራም ያሉ ማኅበራዊ ሚዲያዎችን እንዳይጠቀሙ በሕግ የከለከለች የመጀመሪያዋ ሀገር ሆናለች።

​አሜሪካ፦ እንደ ፍሎሪዳ፣ ካሊፎርኒያ እና ጆርጂያ ያሉ ግዛቶች ታዳጊዎች ማኅበራዊ ሚዲያ ለመጠቀም የወላጅ ፈቃድ እንዲኖራቸው የሚያስገድድ ሕግ አጽድቀዋል።

​📱 የቲክቶክ (TikTok) አዲስ የባለቤትነት ስምምነት፦
በተያያዘ ዜና፣ ቲክቶክ በአሜሪካ እንዳይታገድ ከ Oracle፣ Silver Lake እና MGX ከተባሉ ኩባንያዎች ጋር አዲስ የጋራ ስምምነት ፈርሟል። በዚህም መሠረት የቲክቶክ አሜሪካ ቅርንጫፍ በዋናነት በአሜሪካውያን ባለሀብቶች ቁጥጥር ሥር የሚሆን ሲሆን፣ የቻይናው ባይትዳንስ (ByteDance) ድርሻ ወደ 20% ዝቅ እንዲል ተደርጓል።

​💡 ምክረ-ሀሳብ፦
ተመራማሪዎች እንደሚሉት የልጆች ስማርትፎን አጠቃቀም "ቸል ሊባል የማይገባ የሕዝብ ጤና ቀውስ" ነው። በመሆኑም ወላጆች ለልጆቻቸው ስልክ ከመግዛታቸው በፊት ዕድሜያቸውን እና የጤና ስጋቶችን እንዲያመዛዝኑ ይመከራል።

ለጤናማ ህይወት በቀን ስንት ሰዓት መተኛት አለብን?

​ብዙዎቻችን "ጥሩ እንቅልፍ" ስንል ለሁሉም ሰው እኩል የሆነ ሰዓት ይመስለናል፤ ነገር ግን የእንቅልፍ ፍላጎት እንደ እድሜ እና እንደ ጤና ሁኔታ ይለያያል።

​እንደ እድሜ ክልል የሚመከሩ የእንቅልፍ ሰዓታት፦
​አዲስ የተወለዱ ህፃናት፦ በቀን ከ14 እስከ 17 ሰዓት
​ተማሪዎች (ህፃናት)፦ በቀን ከ9 እስከ 12 ሰዓት
አፍላ ​ወጣቶች (Teenagers)፦ በቀን ከ8 እስከ 10 ሰዓት
​አዋቂዎች፦ በቀን 7 እና ከዚያ በላይ ሰዓት

​ጥቂት መተኛት ምን ጉዳት አለው?

አንድ አዋቂ ሰው በቀን ከ7 ሰዓት በታች አዘውትሮ የሚተኛ ከሆነ ለተለያዩ የጤና ችግሮች ሊጋለጥ ይችላል። ከነዚህም መካከል፦
👉​ከመጠን ያለፈ ውፍረት
👉​የስኳር በሽታ
👉​የደም ግፊት እና የልብ ህመም
👉​የአእምሮ ጭንቀት (Depression)

በእንቅልፍ ፍላጎት ላይ ተጽዕኖ የሚያሳድሩ ነገሮች፦
​የእንቅልፍ ጥራት፦ እንቅልፍዎ የሚቆራረጥ ከሆነ ለረጅም ሰዓት ቢተኙም ሰውነትዎ አያርፍም።
​የእንቅልፍ እዳ፦ ከዚህ ቀደም በቂ እንቅልፍ አጥተው ከሆነ፣ ሰውነትዎ ለማገገም ተጨማሪ ሰዓት ሊፈልግ ይችላል።
​ነፍሰ ጡር፦ የሆርሞን ለውጥ እና አካላዊ ምቾት ማጣት ተጨማሪ እረፍት ያስፈልጋቸዋል።
​እድሜ፦ አረጋውያን ልክ እንደ ወጣቶች ተመሳሳይ ሰዓት ቢፈልጉም፣ እንቅልፋቸው የመቅለል እና የመቆራረጥ ባህሪ ይኖረዋል።
​
ጥሩ እንቅልፍ ለልጆች የተሻለ ትኩረትና የማስታወስ ችሎታን ሲሰጥ፣ ለአዋቂዎች ደግሞ በሽታን የመከላከል አቅምን ያጠናክራል።

seledadotio
seledadotio

ለጤናማ ህይወት በቀን ስንት ሰዓት መተኛት አለብን?

​ብዙዎቻችን "ጥሩ እንቅልፍ" ስንል ለሁሉም ሰው እኩል የሆነ ሰዓት ይመስለናል፤ ነገር ግን የእንቅልፍ ፍላጎት እንደ እድሜ እና እንደ ጤና ሁኔታ ይለያያል።

​እንደ እድሜ ክልል የሚመከሩ የእንቅልፍ ሰዓታት፦
​አዲስ የተወለዱ ህፃናት፦ በቀን ከ14 እስከ 17 ሰዓት
​ተማሪዎች (ህፃናት)፦ በቀን ከ9 እስከ 12 ሰዓት
አፍላ ​ወጣቶች (Teenagers)፦ በቀን ከ8 እስከ 10 ሰዓት
​አዋቂዎች፦ በቀን 7 እና ከዚያ በላይ ሰዓት

​ጥቂት መተኛት ምን ጉዳት አለው?

አንድ አዋቂ ሰው በቀን ከ7 ሰዓት በታች አዘውትሮ የሚተኛ ከሆነ ለተለያዩ የጤና ችግሮች ሊጋለጥ ይችላል። ከነዚህም መካከል፦
👉​ከመጠን ያለፈ ውፍረት
👉​የስኳር በሽታ
👉​የደም ግፊት እና የልብ ህመም
👉​የአእምሮ ጭንቀት (Depression)

በእንቅልፍ ፍላጎት ላይ ተጽዕኖ የሚያሳድሩ ነገሮች፦
​የእንቅልፍ ጥራት፦ እንቅልፍዎ የሚቆራረጥ ከሆነ ለረጅም ሰዓት ቢተኙም ሰውነትዎ አያርፍም።
​የእንቅልፍ እዳ፦ ከዚህ ቀደም በቂ እንቅልፍ አጥተው ከሆነ፣ ሰውነትዎ ለማገገም ተጨማሪ ሰዓት ሊፈልግ ይችላል።
​ነፍሰ ጡር፦ የሆርሞን ለውጥ እና አካላዊ ምቾት ማጣት ተጨማሪ እረፍት ያስፈልጋቸዋል።
​እድሜ፦ አረጋውያን ልክ እንደ ወጣቶች ተመሳሳይ ሰዓት ቢፈልጉም፣ እንቅልፋቸው የመቅለል እና የመቆራረጥ ባህሪ ይኖረዋል።
​
ጥሩ እንቅልፍ ለልጆች የተሻለ ትኩረትና የማስታወስ ችሎታን ሲሰጥ፣ ለአዋቂዎች ደግሞ በሽታን የመከላከል አቅምን ያጠናክራል።

ቻይናውያን የቀዶ ጥገና ሐኪሞች የተቆረጠውን የታካሚ ጆሮ በእግሯ ላይ በመትከል ሕይወቷን አተረፉ

​የቻይና መገናኛ ብዙኃን ዘገባዎች እንደሚያመለክቱት ባለፈው ሚያዝያ ወር በሥራ ቦታ ባጋጠማት አደጋ የሴቲቱ ጆሮ የተቆረጠ ሲሆን፣ አብዛኛው የራስ ቅሏ ቆዳም ተገሽልጦ ነበር። የሻንዶንግ ሆስፒታል ጥቃቅን ቀዶ ጥገና ክፍል፣ በእግር ላይ ያሉ የደም ሥሮች ለጆሮው ተስማሚ የሆነ ውፍረት ስላላቸው ጆሮውን በእግሯ ላይ ተክለውት ቆይተዋል።

​ለአምስት ወራት ያህል፣ ከሆዷ ላይ በተወሰደ ቆዳ አማካኝነት የራስ ቅሏ እና የአንገቷ ቁስል እንዲድን ተደርጓል። በሰባተኛው ወር መጨረሻ ላይ ደግሞ በእግሯ ላይ የቆየው ጆሮዋ ተነቅሎ ወደ ቀድሞ ቦታው እንዲመለስ ተደርጓል።

ረጅም ሰዓት መቀመጥ ሲጋራ ከማጨስ አይተናነስም ሲባል ሰምተዋል ?
#ethiopia | ይህ አገላለጽ ሳይንቀሳቀሱ ለረጅም ሰዓታት መቀመጥ በጤና ላይ የሚያስከትለው ጉዳት ከሲጋራ ማጨስ ጋር እኩል አደገኛ መሆኑ ስለተረጋገጠ ሰዎችን ለማንቃት እያገለገለ ይገኛል።

በሥራ ምክንያት ሆነ በሌላ በቀን ከ8 ሰዓት በላይ ተቀምጠው የሚያሳልፉ ከሆነ ይህ አገላለጽ በእውነትም ሊያስጨንቆት ይገባል።

በዘርፉ የተደረጉ ጥናቶች ረጅም ሰዓት መቀመጥን በዋናነት የሚያስከትሉትን የጤና አደጋዎች እንዲህ ይገልጹታል፦

- ለረጅም ሰዓት መቀመጥ የሰውነትን ስብ የማቃጠል አቅም በ90% ይቀንሳል።

- የደም ግፊትን ይጨምራል።

- ከመጠን ላለፈ ውፍረት በማጋለጥ ለስኳር፣ ለልብ ህመም እና ለተለያዩ የካንሰር ዓይነት በሽታዎች ያጋልጣል።

- በቀን ከ6 ሰዓት በላይ ተቀምጠው የሚያሳልፉ ሰዎች፣ ከ3 ሰዓት በታች ከሚቀመጡት ጋር ሲነፃፀሩ በ15 ዓመት ውስጥ የመሞት እድላቸው በ40% ከፍ ያለ ነው።

- ንቁ እንቅስቃሴ አለማድረግ ለጭንቀትና ለድብርት (Depression) ተጋላጭነትን ይጨምራል።

ይህን ያህል ረጅም ሰዓት መቀመጥ አደጋ ከሆነ ምን እናድርግ ?

ልክ ሲጋራን ማቆም ለጤና ወሳኝ እንደሆነ ሁሉ፣ ለረጅም ሰዓት ያለ እንቅስቃሴ የመቀመጥ ዝንባሌያችንን ማስቀረት የህልውና ጉዳይ መሆኑን እንረዳለን።

ለዚህም የሚከተሉት እርምጃዎች እንደ መፍትሄ መቀመጥ ይችላሉ፦

- ከተቻለ በ30 ደቂቃው ከወንበር ተነስቶ ለጥቂት ደቂቃዎች እንቅስቃሴ ማድረግ፤

- በቀን ውስጥ ቢያንስ ለ30 ደቂቃ ፈጣን እርምጃ ወይም ስፖርት ማዘውተር፤

- ስልክ ሲደወልልዎት ወንበርዎ ላይ ከመቀመጥ ይልቅ እየተንቀሳቀሱ ማውራት፤

- በሊፍት ፋንታ ደረጃን መጠቀም የደም ዝውውርን ማሻሻል፤

በአጠቃላይ ወንበር ላይ ረጅም ጊዜን ማሳለፍ ልክ እንደ ሲጋራ ጢስ ቀስ በቀስ ጤናን የሚያውክ በመሆኑ፣ መንቀሳቀስ ለጤናችን ግድ መሆኑን አውቀን በጊዜ እንዘይድበት መልዕክታችን ነው።
#tm

በአሜሪካ የውፍረት መቀነሻው 'ዊጎቪ' (Wegovy) በክኒን መልክ እንዲሰጥ ተፈቀደ

• መድሃኒቱ በኪኒን መልክ መፈቀዱ አዲስ የሕክምና ምዕራፍ መከፈቱን ማብሰሪያ ነው ተብሏል
ምንጭ፦ CNN

የአሜሪካ የምግብና መድኃኒት ቁጥጥር ባለሥልጣን (FDA)፣ በዓለም አቀፍ ደረጃ በውጤታማነቱ የሚታወቀውን "ዊጎቪ" (Wegovy) የተሰኘ የክብደት መቀነሻ መድኃኒት በክኒን (Pill) መልክ ለገበያ እንዲቀርብ ፈቃድ ሰጥቷል። ይህም እስካሁን በመርፌ መልክ ብቻ ይሰጥ የነበረውን የ"GLP-1" መድኃኒቶች ዘርፍ ወደ አዲስና ቀለል ያለ አጠቃቀም አሸጋግሮታል ተብሏል።

የአሜሪካ የምግብና መድኃኒት ቁጥጥር ባለሥልጣን (FDA)፣ ዊጎቪ (Wegovy) የተሰኘውንና በዓለም ላይ በከፍተኛ ፍላጎት ላይ የሚገኘውን የውፍረት መቀነሻ መድኃኒት በክኒን መልክ እንዲሰጥ ትላንት ዕውቅና መስጠቱን የዘገበው ሲኤንኤን ነው።

ይህ ውሳኔ በውፍረትና ተያያዥ በሆኑ የጤና ችግሮች ለሚሰቃዩ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ሰዎች ትልቅ የምሥራች ሆኖ ተመዝግቧል።
እስካሁን ድረስ ይህ መድኃኒት በሳምንት አንድ ጊዜ በመርፌ መልክ ብቻ ይሰጥ የነበረ ሲሆን፣ አሁን ግን ታካሚዎች በቀን አንድ ጊዜ በሚወሰድ ክኒን ተመሳሳይ ውጤት ማግኘት የሚችሉበት ዕድል ይፈጥራል ተብሏል።

መድኃኒቱን የሚያመርተው "ኖቮ ኖርዲስክ" (Novo Nordisk) የተሰኘው ኩባንያ እንደገለጸው፣ ይህ አዲስ የክኒን አማራጭ በመርፌ ለመወጋት ፍላጎት የሌላቸውን ታካሚዎች ተጠቃሚ የሚያደርግና መድኃኒቱን በስፋት ለማሰራጨት የሚረዳ ነው።
መድኃኒቱ በክኒን መልክ መቅረቡ ችግሩ ያለባቸው ሰዎች ሆስፒታል አልያም ክሊኒክ ሳይሄዱ በቤት ውስጥ በቀላሉ ለመውሰድ ይረዳቸዋል ብሏል ዘገባው።

• ውጤታማነት፦ በክሊኒካዊ ሙከራዎች እንደተረጋገጠው፣ ክኒኑ በመርፌ እንደሚሰጠው ዊጎቪ ሁሉ የምግብ ፍላጎትን በመቀነስና የሰውነት ክብደትን በአስተማማኝ ሁኔታ በማውረድ ረገድ ከፍተኛ ውጤት አሳይቷል።

• የገበያ ውድድር፦ የዚህ መድኃኒት መፈቀድ ሌሎች የሕክምና ኩባንያዎችም ተመሳሳይ የውፍረት መቀነሻ ክኒኖችን ወደ ገበያ እንዲያመጡ በር የከፈተ ሲሆን፣ ይህም በዘርፉ አዲስ የንግድና የሕክምና ውድድር እንደሚፈጥር ይጠበቃል።

የጤና ባለሙያዎች እንደሚሉት፣ ይህ ግኝት ውፍረትን እንደ ግል የአኗኗር ዘይቤ ችግር ብቻ ሳይሆን እንደ ከባድ የሕክምና ጉዳይ (Medical Condition) ለማከም ለሚደረገው ጥረት ትልቅ እመርታ ነው ብለዋል።

ሲንጋፖር አጭበርባሪዎችን በግርፋት ልትቀጣ ነው
#ethiopia | ሲንጋፖር ከመጪው የፈረንጆቹ አዲስ አመት ጀምሮ አጭበርባሪዎችን በ24 ግርፋት እንደምትቀጣ አስታወቀች።

ሲንጋፖር የማጭበርበር ተግባራት እየበዙ ነው ያለች ሲሆን አጭበርባሪዎች ከሚቀጡት የገንዘብ መቀጮ እና እስራት በተጨማሪ 1.2 ሴንቲሜትር ውፍረት ባለው መግረፊያ እርቃናቸውን ሆነው 24 ጊዜ እንደሚገረፉ አስታውቃለች።

የግርፋት ቅጣት በሲንጋፖር የተለመደ ሲሆን ከ50 አመት በታች የሆኑ ወንዶች በስርቆትና ወሲባዊ ጥቃት ጥፋተኛ ሲባሉ ይቀጣሉ።

ሲንጋፖር በማጭበርበር ተግባራት ወቅት ገንዘቡ እንዲሸሽ የሚተባበሩ በ12 ግርፋት ይቀጣሉ ብላለች።

ሲንጋፖር ከ2020-2025 ከተፈፀሙ ወንጀሎች መካከል 60 በመቶው ከማጭበርበር ጋር የተያያዘ እንደሆነ ስትገልፅ በዚሁ ጊዜ 2.8 ቢሊየን ዶላር ኪሳራ ያደረሱ 190,000 የማጭበርበር ተግባራትም መፈፀማቸውን ገልፃለች።

ከሚፈፀሙት የማጭበርበር ተግባራት መካከል ሃሰተኛ ሊንኮች፣ ሃሰተኛ ስራዎች ፣ ሃሰተኛ ኢንቨስትመንቶችና ሌሎች ሰዎችን መስሎ ማታለል ቀዳሚዎቹ ናቸው።
#tm