(ዘ-ሐበሻ ዜና) በትግራይ ክልል የጦርነት ስጋት ዳግም በማንዣበቡ የክልሉ ባለሥልጣናት የቀድሞ የትግራይ መከላከያ ኃይል (ትመኃ/TDF) ታጋዮች በድጋሚ እንዲመዘገቡ ጥሪ እያቀረቡ ባሉበት በአሁኑ ወቅት፣ በ2013-2015 ዓ.ም (የፈረንጆቹ 2020-2022) የነበረውን የእርስ በርስ ጦርነት የተቀላቀሉ ሴት ታጋዮች በራሳቸው ወታደራዊ አዛዦች ይፈጸምባቸው የነበረውን የፆታዊ እና የጉልበት ብዝበዛ በይፋ ማጋለጥ ጀምረዋል።
በጦርነቱ ወቅት የተፈጸሙ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶችን በተመለከተ የሚወጡ ሪፖርቶች በብዛት ትኩረት የሚያደርጉት በፌደራሉ መንግሥት፣ በኤርትራ እና በአማራ ኃይሎች ተፈጽመዋል በተባሉ በደሎች ላይ ቢሆንም፤ ለትግራይ ሴቶች ፍትሕ መረጋገጥ ግን በትግራይ መከላከያ ኃይል አዛዦች በሴት ታጋዮች ላይ የተፈጸሙ የወሲብ ጥቃቶችንም በትኩረት መመልከትን እንደሚጠይቅ ዘ ኒው ሂውማኒቴሪያን የተሰኘው የዜና ድርጅት ያጠናቀረው ዘገባ ያመላክታል። የዜና ድርጅቱ ከሁለት ደርዘን በላይ የሚሆኑ የቀድሞ ሴትና ወንድ ታጋዮችን በማነጋገር የጥቃቱን ስፋት እና በወቅቱ ከፍተኛ ወታደራዊ አመራሩ "የጦርነቱን አካሄድ ያዳክማል" በሚል ስጋት ጉዳዩን እንዴት ችላ እንዳለው መርምሯል።
የሥልጣን አለግባብ አጠቃቀም እና "አስገዳጅ ሁኔታዎች"
በዘገባው ላይ ስማቸው የተቀየረው እንደ ቲርሃስ ያሉ ታጋዮች እንደሚገልጹት፣ ብዙ ሴቶች ጦርነቱን የተቀላቀሉት ከጠላት ኃይሎች ጥቃት ጥገኝነትን ፍለጋ ቢሆንም፣ በገዛ ክፍለ ጦራቸው ውስጥ ግን ለከፋ አደጋ ተጋልጠዋል። ቲርሃስ በምርመራ ቡድን ውስጥ በመሳተፍ ባሰባሰበችው መረጃ መሠረት፣ አንድ ወታደራዊ ኮሎኔል ሴቶችን ለሥልጠና ከማዘጋጀት ይልቅ መድኃኒት እያጠጣ ይደፍራቸው የነበረ ሲሆን፣ ከተጎጂዎቹ መካከል ዕድሜያቸው እስከ 12 ዓመት የሆኑ ሕፃናት ይገኙበት ነበር። ይህንን የኮሎኔሉን ድርጊት የተቃወሙ ሴቶች ደግሞ ሕክምና ሳይጨርሱ ወደ ግንባር እንዲመለሱ መደረግን ጨምሮ የተለያዩ የማስፈራሪያና የእንግልት እርምጃዎች ይወሰዱባቸው ነበር።
ሌላው አዌት የተባለ ወንድ ታጋይ እንደገለጸው፣ ከፍተኛ መኮንኖች ወጣት ሴት ታጋዮችን ለወሲባዊ ጥቅም ሲሉ ይበልጥ ምቹ የሆኑ የ"ራዲዮ ኦፕሬተር" እና የ"ጸሐፊነት" የሥራ መደቦች ላይ ይመድቧቸው ነበር፤ ይህም በወቅቱ በሰፊው የተለመደ ተግባር ነበር። ፈቃደኛ ያልሆኑት ደግሞ አስቸጋሪ በሆኑ የግንባር ስምሪቶች ይቀጡ ነበር።
በትግራይ መከላከያ ኃይል ውስጥ የሴቶችን አቤቱታዎች የሚያዳምጥ የሴቶች ጉዳይ ተወካይ የክትትል ሥርዓት በ2013 ዓ.ም ተዘርግቶ የነበረ ቢሆንም፣ በተግባር ግን አሠራሩ ደካማና አመራሩን ጥፋተኛ ከማድረግ ይልቅ የወቀሳ ሰለባ የሚያደርግ ነበር።
ሳዕሬ የተባሉ የቀድሞ የሕወሃት ከፍተኛ አመራር የነበረውን ሁኔታ "የመከላከያ ስንፍና" ሲሉ ይጠሩታል። እንደ እሳቸው ገለጻ፣ በጦርነቱ ወቅት ወታደራዊ አመራሩ "የውስጥ አንድነትን ማሳየት" ላይ ብቻ ያተኮረ በመሆኑ የሴቶች ደኅንነት ጉዳይ ወደ ጎን ተገፍቶ ቆይቷል። ራህዋ የተባለች ከፍተኛ የትግራይ መከላከያ ኃይል ሴት አባልም ይህንን ድክመት አምናለች፤ "የጠላትን ወንጀል የሚያሳንስ እንዳይመስል በሚል ስጋት ለጉዳዩ በቂ ትኩረት አልሰጠንም ነበር" ስትል ተናግራለች። ሎዛን የተባለች የቀድሞ ታጋይም ብዙ ሴቶች የራሳቸውን ደኅንነት ከመጠበቅ ይልቅ ጦርነቱን ማሸነፍ ላይ ብቻ ትኩረት በማድረጋቸው ዝምታን መምረጣቸውን ገልጻለች።
በ2015 ዓ.ም የፕሪቶሪያው የሰላም ስምምነት ከተፈረመ በኋላም ቢሆን ለሴቶች ያለው ሁኔታ ይበልጥ አስቸጋሪ ሆኗል። የሰላም ስምምነቱ ሙሉ በሙሉ ባለመተግበሩ ወደ አንድ ሚሊዮን የሚጠጉ የትግራይ ተፈናቃዮች (አብዛኞቹ ሴቶች) አሁንም ወደ ቀያቸው አልተመለሱም።
በአሁኑ ወቅት በትግራይ ጊዜያዊ አስተዳደር ውስጥ ያለው የፖለቲካ መከፋፈል፣ ሥራ አጥነት፣ እና የኑሮ ውድነት እያደገ መምጣት፣ በጦርነቱ ወቅት የተፈጸሙ የፆታ ጥቃቶችን እና የፍትሕ ጉዳዮችን አጀንዳ አድርጎ ለመነጋገር ምቹ ሁኔታን አልፈጠረም። ይሁን እንጂ በትግራይ ክልል እውነተኛ ፍትሕና ተጠያቂነት እንዲሰፍን ከተፈለገ፣ ሴቶች በገዛ ጓዶቻቸው እጅ የደረሰባቸውን በደል ጭምር በአግባቡ መመርመርና መፍትሔ መስጠት እንደሚገባ የሰብዓዊ መብት ተሟጋቾች ያሳስባሉ።
በጦርነቱ ወቅት የተፈጸሙ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶችን በተመለከተ የሚወጡ ሪፖርቶች በብዛት ትኩረት የሚያደርጉት በፌደራሉ መንግሥት፣ በኤርትራ እና በአማራ ኃይሎች ተፈጽመዋል በተባሉ በደሎች ላይ ቢሆንም፤ ለትግራይ ሴቶች ፍትሕ መረጋገጥ ግን በትግራይ መከላከያ ኃይል አዛዦች በሴት ታጋዮች ላይ የተፈጸሙ የወሲብ ጥቃቶችንም በትኩረት መመልከትን እንደሚጠይቅ ዘ ኒው ሂውማኒቴሪያን የተሰኘው የዜና ድርጅት ያጠናቀረው ዘገባ ያመላክታል። የዜና ድርጅቱ ከሁለት ደርዘን በላይ የሚሆኑ የቀድሞ ሴትና ወንድ ታጋዮችን በማነጋገር የጥቃቱን ስፋት እና በወቅቱ ከፍተኛ ወታደራዊ አመራሩ "የጦርነቱን አካሄድ ያዳክማል" በሚል ስጋት ጉዳዩን እንዴት ችላ እንዳለው መርምሯል።
የሥልጣን አለግባብ አጠቃቀም እና "አስገዳጅ ሁኔታዎች"
በዘገባው ላይ ስማቸው የተቀየረው እንደ ቲርሃስ ያሉ ታጋዮች እንደሚገልጹት፣ ብዙ ሴቶች ጦርነቱን የተቀላቀሉት ከጠላት ኃይሎች ጥቃት ጥገኝነትን ፍለጋ ቢሆንም፣ በገዛ ክፍለ ጦራቸው ውስጥ ግን ለከፋ አደጋ ተጋልጠዋል። ቲርሃስ በምርመራ ቡድን ውስጥ በመሳተፍ ባሰባሰበችው መረጃ መሠረት፣ አንድ ወታደራዊ ኮሎኔል ሴቶችን ለሥልጠና ከማዘጋጀት ይልቅ መድኃኒት እያጠጣ ይደፍራቸው የነበረ ሲሆን፣ ከተጎጂዎቹ መካከል ዕድሜያቸው እስከ 12 ዓመት የሆኑ ሕፃናት ይገኙበት ነበር። ይህንን የኮሎኔሉን ድርጊት የተቃወሙ ሴቶች ደግሞ ሕክምና ሳይጨርሱ ወደ ግንባር እንዲመለሱ መደረግን ጨምሮ የተለያዩ የማስፈራሪያና የእንግልት እርምጃዎች ይወሰዱባቸው ነበር።
ሌላው አዌት የተባለ ወንድ ታጋይ እንደገለጸው፣ ከፍተኛ መኮንኖች ወጣት ሴት ታጋዮችን ለወሲባዊ ጥቅም ሲሉ ይበልጥ ምቹ የሆኑ የ"ራዲዮ ኦፕሬተር" እና የ"ጸሐፊነት" የሥራ መደቦች ላይ ይመድቧቸው ነበር፤ ይህም በወቅቱ በሰፊው የተለመደ ተግባር ነበር። ፈቃደኛ ያልሆኑት ደግሞ አስቸጋሪ በሆኑ የግንባር ስምሪቶች ይቀጡ ነበር።
በትግራይ መከላከያ ኃይል ውስጥ የሴቶችን አቤቱታዎች የሚያዳምጥ የሴቶች ጉዳይ ተወካይ የክትትል ሥርዓት በ2013 ዓ.ም ተዘርግቶ የነበረ ቢሆንም፣ በተግባር ግን አሠራሩ ደካማና አመራሩን ጥፋተኛ ከማድረግ ይልቅ የወቀሳ ሰለባ የሚያደርግ ነበር።
ሳዕሬ የተባሉ የቀድሞ የሕወሃት ከፍተኛ አመራር የነበረውን ሁኔታ "የመከላከያ ስንፍና" ሲሉ ይጠሩታል። እንደ እሳቸው ገለጻ፣ በጦርነቱ ወቅት ወታደራዊ አመራሩ "የውስጥ አንድነትን ማሳየት" ላይ ብቻ ያተኮረ በመሆኑ የሴቶች ደኅንነት ጉዳይ ወደ ጎን ተገፍቶ ቆይቷል። ራህዋ የተባለች ከፍተኛ የትግራይ መከላከያ ኃይል ሴት አባልም ይህንን ድክመት አምናለች፤ "የጠላትን ወንጀል የሚያሳንስ እንዳይመስል በሚል ስጋት ለጉዳዩ በቂ ትኩረት አልሰጠንም ነበር" ስትል ተናግራለች። ሎዛን የተባለች የቀድሞ ታጋይም ብዙ ሴቶች የራሳቸውን ደኅንነት ከመጠበቅ ይልቅ ጦርነቱን ማሸነፍ ላይ ብቻ ትኩረት በማድረጋቸው ዝምታን መምረጣቸውን ገልጻለች።
በ2015 ዓ.ም የፕሪቶሪያው የሰላም ስምምነት ከተፈረመ በኋላም ቢሆን ለሴቶች ያለው ሁኔታ ይበልጥ አስቸጋሪ ሆኗል። የሰላም ስምምነቱ ሙሉ በሙሉ ባለመተግበሩ ወደ አንድ ሚሊዮን የሚጠጉ የትግራይ ተፈናቃዮች (አብዛኞቹ ሴቶች) አሁንም ወደ ቀያቸው አልተመለሱም።
በአሁኑ ወቅት በትግራይ ጊዜያዊ አስተዳደር ውስጥ ያለው የፖለቲካ መከፋፈል፣ ሥራ አጥነት፣ እና የኑሮ ውድነት እያደገ መምጣት፣ በጦርነቱ ወቅት የተፈጸሙ የፆታ ጥቃቶችን እና የፍትሕ ጉዳዮችን አጀንዳ አድርጎ ለመነጋገር ምቹ ሁኔታን አልፈጠረም። ይሁን እንጂ በትግራይ ክልል እውነተኛ ፍትሕና ተጠያቂነት እንዲሰፍን ከተፈለገ፣ ሴቶች በገዛ ጓዶቻቸው እጅ የደረሰባቸውን በደል ጭምር በአግባቡ መመርመርና መፍትሔ መስጠት እንደሚገባ የሰብዓዊ መብት ተሟጋቾች ያሳስባሉ።
21 days ago
