የትዳር ማህደር ሲቀደድ፡ በአዲስ አበባ ሰማይ ስር የሚፈስ የቤተሰብ ዕንባ

​አዲስ አበባ—የኢትዮጵያ ልብ፣ የሺዎች ህልም የሚሰነቅባትና የብዙዎች ተስፋ የሚለመልምባት ከተማ። ሆኖም ይህች ከተማ ዛሬ በዝምታ የምታለቅስባቸው ጥልቅ ቁስሎች አሏት።

ከእነዚህም መካከል በትዳር መፍረስ ምክንያት የሚፈሰው ዕንባ እና እንደ ሸረሪት ድር ተጋምዶ የቆየው የቤተሰብ መዋቅር መበጠስ ቀዳሚው ሆኗል። የአዲስ አበባ ከተማ ሲቪል ምዝገባና የነዋሪነት አገልግሎት ኤጀንሲ በቅርቡ ይፋ ያደረገው መረጃ እንደሚያሳየው፣ በከተማዋ የፍቺ መጠን ካለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ጋር ሲነጻጸር በ54 በመቶ አስደንጋጭ ጭማሪ አሳይቷል።

በየስድስት ወሩ 5,805 ቤተሰቦች ሲፈርሱ፣ ወደ 30% የሚጠጋው ትዳር (ወይም በየ 3 ጋብቻው 1 ፍቺ) ለውድቀት እየተዳረገ መሆኑን ስንሰማ፣ ጉዳዩ ከአንድ ግለሰብ ስሜት በላይ የከተማዋን ህልውና የሚፈታተን ማህበራዊ ቀውስ መሆኑን እንረዳለን።

​1. የልብ ስብራት ታሪኮች፡ ከቤት ውስጥ እስከ ፍርድ ቤት

​በአዲስ አበባ ጎዳናዎች ላይ የምናያቸው የደመቁ ሰርጎችና የሰርግ ፎቶግራፎች በስተጀርባ፣ ብዙም ሳይቆይ የሚከሰት ጥልቅ ስብራት አለ። የበድሉ ሚዛን ታሪክ ለብዙዎች ማሳያ ነው። በድሉና ባለቤቱ መጀመሪያ ሲጋቡ “ለክፉም ለደጉም” ብለው ነበር።

ሆኖም የኑሮ ውድነትና የሀሳብ አለመግባባት በቤታቸው ውስጥ የሰላም አየር እንዳይነፍስ አደረገው። ጭቅጭቅ የእለት ተእለት ምግብ በሆነበት ቤት ውስጥ ፍቅር ቦታ አጣች። “ልጆቼ በጭቅጭቅ ውስጥ ከሚያድጉ መለያየቱ ይሻላል” በሚል ሰበብ ትዳሩ ሲፈርስ፣ በድሉ ዛሬ ብቻውን በኪራይ ቤት ውስጥ የጸጸት ኑሮን ይገፋል።

​የሄዋን ፀጋዬ ታሪክ ደግሞ በትዳር ውስጥ ያለውን የሞራል ዝቅጠት ቁልጭ አድርጎ ያሳያል። ሄዋን የታመነችለትን ትዳር በገዛ ቤቷ ውስጥ፣ ከገዛ ሰራተኛዋ ጋር በሚወሰልት ባሏ ተክዳለች። ይህ ክህደት የሚፈጥረው ጠባሳ የአካል ጉዳት ያህል የሚሰማ ነው። “የማምነው ሰው ካዳኝ፣ ሌላውን ዓለም እንዴት ላምነው እችላለሁ?” የምትለው ሄዋን፣ ዛሬ ለወንዶች ያላት እይታ በጥላቻ የተሞላ ነው።

​የመቅደስ ጎበና ታሪክ ደግሞ ሌላ የከተማዋን ስውር ገጽታ ያሳያል። የባልየው ስንፈተ ወሲብ ትዳሩን ወደ ጨለማ መርቶታል። በባህላዊና በሃይማኖታዊ ጫናዎች ምክንያት ጉዳዩን በግልጽ ለመወያየት መቸገራቸው፣ በመጨረሻም በሀኪምም ሆነ በምክር ሊለወጥ ባለመቻሉ ትዳሩን ለፍቺ ዳርጎታል።

በሌላ በኩል የሚኪያስ ሀጎስ ታሪክ ደግሞ ማህበራዊ ጫና ለፍቺ እንዴት ምክንያት እንደሚሆን ያሳያል። ሚስቱ መውለድ ባለመቻሏ ብቻ ቤተሰቦቹ ባደረሱበት ተጽዕኖ ትዳሩን አፍርሷል። እነዚህ ታሪኮች የሚያሳዩት ትዳር ዛሬ በከተማዋ ውስጥ በትንሽና በትልቅ ሰበብ የሚፈርስ ደካማ ተቋም እየሆነ መምጣቱን ነው።

​2. የሶሽዬሎጂ ምሁራን እይታ፡ “ፈሳሽ ፍቅር” እና የአዲስ አበባ ውጥረት

​ታዋቂው ሶሽዬሎጂስት ዚግመንት ባውማን ዘመናዊውን ዓለም "Liquid Modernity" ይለዋል። በዚህ ዘመን ትዳር እንደ ድሮው ቋሚና የማይናወጥ ሳይሆን፣ እንደ ፈሳሽ ቅርጹን የሚቀያይርና በቀላሉ የሚፈስ ሆኗል። አዲስ አበባም የዚህ ዓለም አቀፋዊ የፍጆታ ባህል ሰለባ እየሆነች ነው።

​የግለኝነት መስፋፋት፦ ዛሬ ሰዎች ከ“እኛ” ይልቅ ለ“እኔ” ቅድሚያ ይሰጣሉ። “የራሴ ህይወት፣ የራሴ ደስታ” የሚለው አስተሳሰብ በትዳር ውስጥ የሚፈለገውን መስዋዕትነትና መቻቻል እያጠፋው ነው። ሰዎች ትዳርን እንደ አንድ የፍጆታ ዕቃ ማየት ጀምረዋል፤ ካልተመቻቸው በቀላሉ ጥሎ መሄድን ይመርጣሉ።

​የኢኮኖሚ ጫና እና ማህበራዊ ለውጥ፦

የከተማዋ የኑሮ ውድነት በትዳር ውስጥ ከፍተኛ ውጥረት ይፈጥራል። ገንዘብ ሲጠፋ ፍቅር በበር ይወጣል እንደሚባለው፣ የኢኮኖሚ አለመረጋጋት ለጭቅጭቅና ለፍቺ መነሻ ይሆናል።

​3. የተረሱት ሰለባዎች፦ የሕፃናቱ ዕንባ

​የፍቺው መሪር ጽዋ የሚጎነጩት ባለትዳሮቹ ብቻ አይደሉም። ኤጀንሲው እንደገለጸው፣ በአማካይ በእያንዳንዱ ፈራሽ ቤተሰብ ውስጥ ሁለት ሕፃናት አሉ። እስካሁን ባለው መረጃ 668 ሕፃናት ከአንደኛው ወላጃቸው ጋር ብቻ እንዲኖሩ ተገደዋል። የኤጀንሲው ዳይሬክተር ወ/ሮ ቤዛዊት ብርሃኔ እንዳሉት፣ እነዚህ ልጆች የወደፊት የሀገር ተረካቢ ቢሆኑም፣ በልጅነታቸው የሚደርስባቸው የስነ-ልቦና ጠባሳ ለዘላለም አብሯቸው ይኖራል።

​ቤተሰብ ለልጅ የመጀመሪያው የመከላከያ ግንብ ነው። ይህ ግንብ ሲፈርስ ልጁ ለጭንቀትና ለፍርሃት ይጋለጣል። በቤት ውስጥ የሚፈጠር ሰላም ማጣት የልጆችን የትምህርት ትኩረት ይበታትነዋል። ወላጆቻቸው ሲፋቱ ያዩ ልጆች፣ ትዳር የማይጸና ተቋም እንደሆነ አምነው ስለሚያድጉ፣ ለእነሱም የትዳር መረጋጋት ከባድ ይሆናል።

​4. መፍትሔው ወዴት ነው? ቤተሰብን የመታደግ ጥሪ

​ይህንን አሳሳቢ የፍቺ ማዕበል ለመግታት በአዲስ አበባ አውድ ውስጥ የሚከተሉት የሕክምናና የጥንቃቄ እርምጃዎች ሊወሰዱ ይገባል፡-
​ሀ. የቅድመ-ጋብቻ ስልጠና (Pre-marital Counseling)

​ጥንዶች ከመጋባታቸው በፊት ለሰርጉ ድግስ የሚያወጡትን ወጪና ጊዜ ያህል ለትዳሩ ህይወት ዝግጅት ሊያደርጉ ይገባል። ይህም የሚከተሉትን ያካትታል፡-
​የገንዘብ አያያዝ፦ ገንዘብን እንዴት እንደሚያስተዳድሩና የጋራ ገቢን በተመለከተ ግልጽ ስምምነት ማድረግ።
​የኮሙኒኬሽን ክህሎት፦ አለመግባባቶች ሲፈጠሩ በጭቅጭቅ ሳይሆን በውይይት እንዴት መፍታት እንደሚቻል መማር።
​የእሴቶች መጣጣም፦ በሃይማኖት፣ በልጆች አስተዳደግና በወደፊት ራዕይ ላይ ያላቸውን ልዩነት ማጥበብ።

​ለ. የትዳር ውስጥ የምክር አገልግሎት (Marriage Therapy)

​ትዳር ውስጥ ችግሮች ሲፈጠሩ ወደ ፍርድ ቤት ከመሮጥ ይልቅ ባለሙያ ማማከር የብዙዎችን ትዳር ታድጓል። በአዲስ አበባ የሚከተሉት አማራጮች አሉ።
​የመንግስት ተቋማት፦ የሴቶችና ህፃናት ጉዳይ ቢሮዎች እና የክፍለ ከተማ የህግና የምክር አገልግሎት መስጫዎች።
​የሃይማኖት ተቋማት፦ አብያተ ክርስቲያናትና መስጂዶች የቆየው የሽምግልና ስርአት በዘመናዊ የምክር ጥበብ ታግዞ እንዲሰጥ እያደረጉ ነው።
​የግል ስነ-ልቦና ማማከሪያዎች፦ በከተማዋ ውስጥ ያሉ የሳይኮሎጂ ባለሙያዎች በጥንዶች መካከል ያለውን የስነ-ልቦና እና የወሲብ አለመጣጣም ችግሮች በሳይንሳዊ መንገድ ይረዳሉ።

​ሐ. የህግና የማህበረሰብ ጫና

​የግዴታ የምክር ጊዜ፦ የፍቺ ሂደቶች ከመጀመራቸው በፊት ጥንዶች የግዴታ የምክር ጊዜ እንዲኖራቸው በህግ ቢደገፍ በችኮላ የሚወሰኑ ውሳኔዎችን ይቀንሳል።
​የሚዲያ ሚና፦ ሬዲዮና ቴሌቪዥን ጣቢያዎች ከፍቺ ይልቅ በትዳር ጥንካሬ ላይ የሚያተኩሩ ፕሮግራሞችን ማብዛት አለባቸው።

​መደምደሚያ
​አዲስ አበባ የፍቺ ከተማ እየሆነች ነው። በትዳር ውስጥ የሚታዩት ክህደት፣ የገንዘብ ችግር፣ የመግባባት እጥረት፣ የወሲብ አለመጣጣም እና የማህበራዊ ሚዲያ ተጽዕኖዎች ተደማምረው ማህበራዊ መዋቅሩን እየናዱት ነው። 19,800 ጋብቻዎች ቢመዘገቡም፣ በዚያው ልክ 5,805 ፍቺዎች መመዝገባቸው የከተማዋን የወደፊት እጣ ፈንታ ጥያቄ ውስጥ ይከተዋል።