የአዲስ አበባ የሜትር ታክሲዎች፦ በታክስና በገቢ መሃል የቆመው "የመቆሚያ" ፈተና
#fastmereja I በኢትዮጵያ ዋና ከተማ አዲስ አበባ፣ የትራንስፖርት ዘርፉን ለማዘመንና ቀልጣፋ አገልግሎት ለመስጠት ታስቦ ወደ ሥራ የገቡት የሜትር ታክሲዎች፣ በአሁኑ ወቅት ከከፍተኛ የመቆሚያ ቦታ እጥረት ጋር እየታገሉ ይገኛሉ። የፋስት መረጃ ዘጋቢ እንደዘገበው፤ አገልግሎት ሰጪዎቹ መንግሥት የሚፈልግባቸውን ግብርና ልዩ ልዩ ክፍያዎች በአግባቡ ቢወጡም፣ በምላሹ ግን በከተማዋ የንግድ ማዕከላትና ሰው በሚበዛባቸው አካባቢዎች በነፃነት ቆመው ተሳፋሪ የሚጠብቁበት ቦታ በማጣታቸው ለከፍተኛ እንግልት ተዳርገዋል።
1. የችግሩ ምንጭና መገለጫዎች
የሜትር ታክሲዎች እንደ ታክሲ (ሰማያዊና ነጭ) በተወሰነ መስመር ብቻ የሚመላለሱ ሳይሆኑ፣ ጥሪ በሚደረግላቸው ቦታ ሁሉ ተገኝተው አገልግሎት የሚሰጡ ናቸው። ሆኖም የሚከተሉት ችግሮች ተግዳሮት ሆነውባቸዋል፦
የማቆሚያ ቦታዎች እጥረት፦ በከተማዋ ሰፊ የግንባታ ስራዎችና የመንገድ ማስፋፊያዎች በሚካሄዱባቸው አካባቢዎች ለሜትር ታክሲዎች የሚሆን የተለየ ማቆሚያ አልተዘጋጀም።
ከሚመለከታቸው አካላት ጋር ያለው ግጭት፦ አሽከርካሪዎች ተሳፋሪ ለመጠበቅ መንገድ ዳር ሲቆሙ በየትራፊክ ፖሊሶችና በመንገድ ደህንነት ተቆጣጣሪዎች ለከፍተኛ ቅጣትና ለሰሌዳ መፈታት ይጋለጣሉ።
ከሆቴሎችና የንግድ ማዕከላት ጋር ያለው አለመግባባት፦ ትልልቅ ሆቴሎችና የገበያ አዳራሾች ለራሳቸው ደንበኞች ብቻ ቦታውን ስለሚይዙ፣ የሜትር ታክሲዎች በነዚህ ቦታዎች አካባቢ መጠጋት እንኳን እንደማይችሉ ይገልጻሉ።
2. የአሽከርካሪዎች ብሶት
ብዙዎቹ አሽከርካሪዎች እንደሚገልጹት፣ ስራው አትራፊ የሚሆነው ሰው ባለበት አካባቢ ቆሞ በመጠበቅ እንጂ ዝም ብሎ ከተማዋን በማሽከርከር (Cruising) አይደለም። "ነዳጅ እየተወደደ ባለበት ሁኔታ ደንበኛ ፍለጋ ከተማዋን ማዞር ኪሳራ ነው" ይላሉ።
ዘጋቢያችን ያነጋገራቸውና ስማቸው እንዳይጠቀስ የፈለጉ አንድ አሽከርካሪ እንደሚከተለው ብለዋል፦
"እኛ የንግድ ፈቃድ አውጥተን፣ ግብር እየከፈልን የምንሰራ ነን። ነገር ግን ቆመን ተሳፋሪ የምንጠብቅበት ቦታ ስለሌለን፣ በየደቂቃው ከትራፊክ ፖሊሶች ጋር እንጋጫለን። መቆሚያ ማጣት ማለት ለእኛ ሥራ ማጣት ማለት ነው።"
3. የኢኮኖሚና የማህበራዊ ተፅዕኖው
ይህ ችግር በአሽከርካሪዎች ላይ ብቻ ሳይሆን በከተማዋ ኢኮኖሚ ላይም ተፅዕኖ አለው፦
የአገልግሎት ጥራት መውረድ፦ ታክሲዎች ራቅ ያሉ ቦታዎች ላይ ለመቆም በመገደዳቸው፣ ደንበኞች ጥሪ ሲያደርጉ ታክሲው እስኪመጣ ረጅም ጊዜ እንዲጠብቁ ያደርጋቸዋል።
የነዳጅ ብክነትና የትራፊክ መጨናነቅ፦ ቋሚ መቆሚያ የሌላቸው ታክሲዎች ደንበኛ ፍለጋ መንገዶችን እያጨናነቁ ለመዞር ይገደዳሉ፣ ይህም ከፍተኛ የነዳጅ ብክነትን ያስከትላል።
የገቢ መቀነስ፦ አሽከርካሪዎች አብዛኛውን ጊዜያቸውን ለቅጣት ስለሚያሳልፉ፣ ያገኙት ገቢ ለቤት ኪራይና ለቤተሰብ ማስተዳደሪያ ሳይበቃቸው ይቀራል።
4. መፍትሔ የሚሹ ነጥቦች
አገልግሎት ሰጪዎቹና የዘርፉ ባለሙያዎች የሚከተሉትን የመፍትሔ ሃሳቦች ያነሳሉ፦
ተለይተው የታወቁ ማቆሚያዎች (Dedicated Zones)፦ በከተማዋ ዋና ዋና የንግድ አካባቢዎችና በሆቴሎች አቅራቢያ ለሜትር ታክሲዎች ብቻ የሚውሉ የመቆሚያ ቦታዎች መመደብ።
የዲጂታል መተግበሪያዎችንና መቆሚያዎችን ማቀናጀት፦ ቴክኖሎጂን በመጠቀም አሽከርካሪዎች በአቅራቢያቸው ወዳለ ክፍት ማቆሚያ የሚመሩበትን አሰራር መዘርጋት።
ከባለድርሻ አካላት ጋር መነጋገር፦ የትራንስፖርት ቢሮ፣ የትራፊክ ማኔጅመንት እና የሜትር ታክሲ የሚሰጡ ድርጅቶች በጋራ በመቀመጥ የአሰራር መመሪያዎችን ማሻሻል።
ማጠቃለያ
የአዲስ አበባ ሜትር ታክሲዎች የከተማዋን ገጽታ ከመቀየር ባለፈ ለብዙ ሺህ ወጣቶች የሥራ ዕድል የፈጠሩ ናቸው። በመሆኑም እነዚህ ግብር ከፋይ ዜጎች በሥራቸው ላይ የሚገጥማቸውን የመቆሚያ ቦታ ችግር መፍታት፣ የከተማዋን የትራንስፖርት ሥርዓት ከማዘመን ባለፈ ፍትሃዊ የሥራ አካባቢን ለመፍጠር ወሳኝ እርምጃ መሆኑን ዘጋቢያችን ዘገባውን ያጠናቅቃል።
#fastmereja I በኢትዮጵያ ዋና ከተማ አዲስ አበባ፣ የትራንስፖርት ዘርፉን ለማዘመንና ቀልጣፋ አገልግሎት ለመስጠት ታስቦ ወደ ሥራ የገቡት የሜትር ታክሲዎች፣ በአሁኑ ወቅት ከከፍተኛ የመቆሚያ ቦታ እጥረት ጋር እየታገሉ ይገኛሉ። የፋስት መረጃ ዘጋቢ እንደዘገበው፤ አገልግሎት ሰጪዎቹ መንግሥት የሚፈልግባቸውን ግብርና ልዩ ልዩ ክፍያዎች በአግባቡ ቢወጡም፣ በምላሹ ግን በከተማዋ የንግድ ማዕከላትና ሰው በሚበዛባቸው አካባቢዎች በነፃነት ቆመው ተሳፋሪ የሚጠብቁበት ቦታ በማጣታቸው ለከፍተኛ እንግልት ተዳርገዋል።
1. የችግሩ ምንጭና መገለጫዎች
የሜትር ታክሲዎች እንደ ታክሲ (ሰማያዊና ነጭ) በተወሰነ መስመር ብቻ የሚመላለሱ ሳይሆኑ፣ ጥሪ በሚደረግላቸው ቦታ ሁሉ ተገኝተው አገልግሎት የሚሰጡ ናቸው። ሆኖም የሚከተሉት ችግሮች ተግዳሮት ሆነውባቸዋል፦
የማቆሚያ ቦታዎች እጥረት፦ በከተማዋ ሰፊ የግንባታ ስራዎችና የመንገድ ማስፋፊያዎች በሚካሄዱባቸው አካባቢዎች ለሜትር ታክሲዎች የሚሆን የተለየ ማቆሚያ አልተዘጋጀም።
ከሚመለከታቸው አካላት ጋር ያለው ግጭት፦ አሽከርካሪዎች ተሳፋሪ ለመጠበቅ መንገድ ዳር ሲቆሙ በየትራፊክ ፖሊሶችና በመንገድ ደህንነት ተቆጣጣሪዎች ለከፍተኛ ቅጣትና ለሰሌዳ መፈታት ይጋለጣሉ።
ከሆቴሎችና የንግድ ማዕከላት ጋር ያለው አለመግባባት፦ ትልልቅ ሆቴሎችና የገበያ አዳራሾች ለራሳቸው ደንበኞች ብቻ ቦታውን ስለሚይዙ፣ የሜትር ታክሲዎች በነዚህ ቦታዎች አካባቢ መጠጋት እንኳን እንደማይችሉ ይገልጻሉ።
2. የአሽከርካሪዎች ብሶት
ብዙዎቹ አሽከርካሪዎች እንደሚገልጹት፣ ስራው አትራፊ የሚሆነው ሰው ባለበት አካባቢ ቆሞ በመጠበቅ እንጂ ዝም ብሎ ከተማዋን በማሽከርከር (Cruising) አይደለም። "ነዳጅ እየተወደደ ባለበት ሁኔታ ደንበኛ ፍለጋ ከተማዋን ማዞር ኪሳራ ነው" ይላሉ።
ዘጋቢያችን ያነጋገራቸውና ስማቸው እንዳይጠቀስ የፈለጉ አንድ አሽከርካሪ እንደሚከተለው ብለዋል፦
"እኛ የንግድ ፈቃድ አውጥተን፣ ግብር እየከፈልን የምንሰራ ነን። ነገር ግን ቆመን ተሳፋሪ የምንጠብቅበት ቦታ ስለሌለን፣ በየደቂቃው ከትራፊክ ፖሊሶች ጋር እንጋጫለን። መቆሚያ ማጣት ማለት ለእኛ ሥራ ማጣት ማለት ነው።"
3. የኢኮኖሚና የማህበራዊ ተፅዕኖው
ይህ ችግር በአሽከርካሪዎች ላይ ብቻ ሳይሆን በከተማዋ ኢኮኖሚ ላይም ተፅዕኖ አለው፦
የአገልግሎት ጥራት መውረድ፦ ታክሲዎች ራቅ ያሉ ቦታዎች ላይ ለመቆም በመገደዳቸው፣ ደንበኞች ጥሪ ሲያደርጉ ታክሲው እስኪመጣ ረጅም ጊዜ እንዲጠብቁ ያደርጋቸዋል።
የነዳጅ ብክነትና የትራፊክ መጨናነቅ፦ ቋሚ መቆሚያ የሌላቸው ታክሲዎች ደንበኛ ፍለጋ መንገዶችን እያጨናነቁ ለመዞር ይገደዳሉ፣ ይህም ከፍተኛ የነዳጅ ብክነትን ያስከትላል።
የገቢ መቀነስ፦ አሽከርካሪዎች አብዛኛውን ጊዜያቸውን ለቅጣት ስለሚያሳልፉ፣ ያገኙት ገቢ ለቤት ኪራይና ለቤተሰብ ማስተዳደሪያ ሳይበቃቸው ይቀራል።
4. መፍትሔ የሚሹ ነጥቦች
አገልግሎት ሰጪዎቹና የዘርፉ ባለሙያዎች የሚከተሉትን የመፍትሔ ሃሳቦች ያነሳሉ፦
ተለይተው የታወቁ ማቆሚያዎች (Dedicated Zones)፦ በከተማዋ ዋና ዋና የንግድ አካባቢዎችና በሆቴሎች አቅራቢያ ለሜትር ታክሲዎች ብቻ የሚውሉ የመቆሚያ ቦታዎች መመደብ።
የዲጂታል መተግበሪያዎችንና መቆሚያዎችን ማቀናጀት፦ ቴክኖሎጂን በመጠቀም አሽከርካሪዎች በአቅራቢያቸው ወዳለ ክፍት ማቆሚያ የሚመሩበትን አሰራር መዘርጋት።
ከባለድርሻ አካላት ጋር መነጋገር፦ የትራንስፖርት ቢሮ፣ የትራፊክ ማኔጅመንት እና የሜትር ታክሲ የሚሰጡ ድርጅቶች በጋራ በመቀመጥ የአሰራር መመሪያዎችን ማሻሻል።
ማጠቃለያ
የአዲስ አበባ ሜትር ታክሲዎች የከተማዋን ገጽታ ከመቀየር ባለፈ ለብዙ ሺህ ወጣቶች የሥራ ዕድል የፈጠሩ ናቸው። በመሆኑም እነዚህ ግብር ከፋይ ዜጎች በሥራቸው ላይ የሚገጥማቸውን የመቆሚያ ቦታ ችግር መፍታት፣ የከተማዋን የትራንስፖርት ሥርዓት ከማዘመን ባለፈ ፍትሃዊ የሥራ አካባቢን ለመፍጠር ወሳኝ እርምጃ መሆኑን ዘጋቢያችን ዘገባውን ያጠናቅቃል።
6 months ago
