የታላቁ ዓባይ ቁማር፦ የትራምፕ ደብዳቤ እና የባሕረ ሰላጤው ምስጢራዊ እጅ
በፖለቲካው ዓለም ውስጥ "አጋጣሚ" የሚባል ነገር የለም፤ በተለይም ጉዳዩ ከዓባይ ወንዝ እና ከዋይት ሃውስ ጋር ሲገናኝ። ጥር 2026። ዓለም አቀፉ ፖለቲካ ባልተጠበቀ ፍጥነት እየተቀየረ ባለበት በዚህ ወቅት፣ ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ የህዳሴውን ግድብ ድርድር "ለመቋጨት" ዳግም ወደ መድረኩ መመለሳቸውን የሚያበስር ደብዳቤ ይፋ አደረጉ።
ነገር ግን የዚህ ደብዳቤ ይዘት ከመደበኛ የዲፕሎማሲ መልዕክት ይልቅ፣ አንድን ትልቅ የቁማር ጠረጴዛ የሚያስታውስ ነበር። ትራምፕ ደብዳቤውን ለኢትዮጵያ፣ ለግብፅና ለሱዳን ብቻ አልላኩም፤ ግልባጩን ለሳዑዲው አልጋ ወራሽ መሐመድ ቢን ሰልማን (MBS) እና ለተባበሩት አረብ ኤምሬትስ ፕሬዝዳንት መሐመድ ቢን ዛይድ (MBZ) አድርሰዋል።
ይህ እርምጃ በዲፕሎማሲው ዓለም ውስጥ ትልቅ ጥያቄ አስነስቷል፦ "የአባይ ውኃ ጉዳይ ከበረሃዎቹ መሪዎች ጋር ምን አገናኘው?" መልሱ ግልጽ ነው—ገንዘብ፣ ስልጣን እና የበላይነት!
1. የ"ቢዝነስ ዲፕሎማሲው" መመለስ
ትራምፕ ወደ ስልጣን ሲመለሱ የያዙት ስልት ግልጽ ነው፦ "ሁሉም ነገር ዋጋ አለው" (Everything has a price)። ግጭቱ በውኃ ቴክኒክና በሕግ ቀመር ሊፈታ እንዳልቻለ የተረዱት ትራምፕ፣ ጉዳዩን ወደ "ቢዝነስ" ቀይረውታል። ሳዑዲና ኤምሬትስ በደብዳቤው ላይ የተካተቱት እንደ ምስክር ብቻ ሳይሆን እንደ "ፋይናንሻል ዋስትና" ነው።
ኢትዮጵያ በ2025 የግድቡን ግንባታ አጠናቃ ኃይል እያመነጨች ቢሆንም፣ ኢኮኖሚዋ ግን የውጭ ምንዛሬና የዕዳ ጫና አለበት። ትራምፕ በደብዳቤያቸው "ወደ ድርድር ጠረጴዛ ተመለሱ" ሲሉ፣ ከጀርባው የኤምሬትስና የሳዑዲን የገንዘብ ጆንያ እያሳዩ ነው። ይህ "ካሮትና ዱላ" (Carrot and Stick) የተሰኘው የፖለቲካ ስልት፣ ኢትዮጵያን በገንዘብ ማባበል፣ ግብፅን ደግሞ በሳዑዲ በኩል በዲፕሎማሲ ማረጋጋት ላይ ያተኮረ ነው።
2. የባሕረ ሰላጤው ኃያላን ስውር አጀንዳ
ሳዑዲ አረቢያ፦ ሪያድ ለግብፅ ያላት ታማኝነት የታወቀ ነው። ለሳዑዲ፣ ግብፅ ከወደቀች መላው የአረብ ዓለም ይናወጣል። ትራምፕ ለሳዑዲ ግልባጭ ማድረጋቸው፣ ግብፅን "አትጨነቁ፣ ሪያድ ከጀርባችሁ አለች" ለማለት ነው። በሌላ በኩል ሳዑዲ ከአፍሪካ ቀንድና ከቱርክ ጋር ያላት ወታደራዊ ግንኙነት በቀጠናው ያላትን ተጽዕኖ የማስፋት ፍላጎቷን ያሳያል።
UAE፦ የተባበሩት አረብ ኤምሬትስ ሚና ይበልጥ ውስብስብ ነው። በአንድ በኩል ከኢትዮጵያ ጋር በቢሊዮን የሚቆጠር ዶላር ኢንቨስትመንትና የድሮን ቴክኖሎጂ ትስስር አላት፤ በሌላ በኩል የግብፅ ዋነኛ አጋር ናት። ትራምፕ ለኤምሬትስ ደብዳቤ መላካቸው፣ "ለኢትዮጵያ የምትሰጡትን ድጋፍ እንደ ጫና ተጠቀሙበት" የሚል ትዕዛዝ ያለው ይመስላል።
3. የኢትዮጵያ "የመከራከሪያ ካርዶች" እና ተቃውሞዎች
ኢትዮጵያ የትራምፕን ደብዳቤ ስትቀበል፣ ለብሔራዊ ጥቅሟ የማይደራደሩባቸውን አራት ዋና ዋና ነጥቦች እንደ ቅድመ-ሁኔታ ታስቀምጣለች ተብሎ ይጠበቃል፦
የውኃ ሉዓላዊነት ለሽያጭ አይቀርብም፦ አዲስ አበባ ለዋይት ሃውስ የምትሰጠው ምላሽ ግልጽ መሆን አለበት፦ "የኢትዮጵያ የልማት መብት በገንዘብ ጥቅል አይለወጥም"። ግድቡ የህልውና እንጂ የንግድ ጉዳይ አለመሆኑን ትሞግታለች ተብሎ ይጠበቃል።
የቅኝ ግዛት ስምምነቶች ውድቅ ናቸው፦ ማንኛውም ስምምነት በ1929 እና 1959 የቅኝ ግዛት ዘመን ሰነዶች ላይ ከተመሰረተ ኢትዮጵያ እንደማትቀበለውከዚህ ቀደም አሳስባለች። ሙግቱ በ"ፍትሃዊ ተጠቃሚነት" ላይ ብቻ መሆን አለበት የሚለውን ክርክሯን አጠናክራ ትቀጥላለች ተብሎ ይጠበቃል
ቀጠናዊ አጀንዳን መለየት፦ የባሕረ ሰላጤው አገራት በቀይ ባሕርና በአፍሪካ ቀንድ ያላቸውን ፖለቲካዊ ፍላጎት ከግድቡ ጉዳይ ጋር ማቆራኘታቸውን ኢትዮጵያ በስጋት ትመለከተዋለች። "ዓባይ የቀጠናዊ የበላይነት መሣሪያ መሆን የለበትም" የሚል ጽኑ አቋም ትይዛለች።
የተፋሰሱ አገራት ድምፅ፦ ዓባይ የሦስት አገራት ብቻ ሳይሆን የ11 አገራት ወንዝ መሆኑን በማንሳት፣ ትራምፕ ሊፈጥሩት የሚፈልጉት ስምምነት የቀሩትን አገራት መብትና የትብብር ማዕቀፍ (CFA) እንዳይሸረሽር ትከራከራለች።
4. የአዲስ አበባ ታክቲካዊ ምላሾች
ኢትዮጵያ በዚህ "የቁማር ጠረጴዛ" ላይ ተደራዳሪ ሆና ለመውጣት የሚከተሉትን ስልቶች ትጠቀማለች ተብሎ ይጠበቃል፦
የሉዓላዊነት ሚዛን፦ የባሕረ ሰላጤው አገራትን ተሳትፎ "እንደ ፋይናንስ አጋር" እንጂ "እንደ ፖለቲካዊ ዳኛ" አለመቀበል።
የጫና ሽግግር፦ ጫናውን ወደ ሳዑዲና ኤምሬትስ በመመለስ፣ "ሰላም ከፈለጋችሁ ለቀጠናዊ የውኃ ማጣሪያና ግብርና ፕሮጀክቶች እናንተ ክፈሉ" በማለት የገንዘብ ጆንያቸውን ለኢትዮጵያ ጥቅም ማዋል ነው።
የአፍሪካ ሕብረት ጋሻ፦ "የትራምፕ ሚና የአፍሪካ ሕብረትን ጥረት የሚደግፍ እንጂ የሚተካ አይደለም" በማለት ራሷን ከምዕራባውያን ጫና መከላከል።
የኃያላን ፉክክርን መጠቀም፦ በሳዑዲና በኤምሬትስ መካከል ያለውን ፉክክር ለራሷ ጥቅም በማዋል፣ አንደኛዋ ለኢትዮጵያ ጥቅም እንድትቆም የማድረግ የረቀቀ ዲፕሎማሲ መከተል።
5. የቁማሩ ማጠቃለያ፦ ወደ "ዓባይ ስምምነት"?
የ2026ቱ ድርድር ከአንድ ወንዝ ጉዳይነት አልፏል። ትራምፕ በዐረብ-እስራኤል "አብርሃም ስምምነት" (Abraham Accords) ዓይነት "የዓባይ ስምምነት" (Nile Accord) በመፍጠር በመካከለኛው ምሥራቅና በአፍሪካ ቀንድ መካከል አዲስ የኃይልና የኢኮኖሚ አክሲስ (Axis) ለመፍጠር አልመዋል።
በዚህ ቁማር ውስጥ፦
👉ግብፅ፦ ውኃዋን ለማስጠበቅ ሳዑዲን ትጠቀማለች።
👉ኢትዮጵያ፦ ልማቷን ለማስቀጠልና ጫና ለመቀነስ ኤምሬትስን ትፈልጋለች።
👉ሳዑዲና ኤምሬትስ፦ በቀጠናው የበላይ ለመሆን አሜሪካን ይከተላሉ።
ማጠቃለያ፦
የትራምፕ ደብዳቤ ለሪያድና ለአቡ ዳቢ መድረሱ፣ የህዳሴው ግድብ ድርድር ወደ "ቢዝነስ" መድረክ መሸጋገሩን የሚያበስር ደወል ነው። በዚህ ልብ አንጠልጣይ ጨዋታ ውስጥ፣ ኢትዮጵያ የውኃ ሉዓላዊነቷን ሳታስደፍር የምታደርገው የዲፕሎማሲ ጥበብ የቀጣዮቹን አሥርተ ዓመታት የምሥራቅ አፍሪካ ታሪክ ይወስነዋል። አሸናፊው የሚለየው በወንዙ ፍሰት ሳይሆን፣ በጠረጴዛው ላይ በሚቀመጠው የብልሃት ካርድ ይሆናል።
በፖለቲካው ዓለም ውስጥ "አጋጣሚ" የሚባል ነገር የለም፤ በተለይም ጉዳዩ ከዓባይ ወንዝ እና ከዋይት ሃውስ ጋር ሲገናኝ። ጥር 2026። ዓለም አቀፉ ፖለቲካ ባልተጠበቀ ፍጥነት እየተቀየረ ባለበት በዚህ ወቅት፣ ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ የህዳሴውን ግድብ ድርድር "ለመቋጨት" ዳግም ወደ መድረኩ መመለሳቸውን የሚያበስር ደብዳቤ ይፋ አደረጉ።
ነገር ግን የዚህ ደብዳቤ ይዘት ከመደበኛ የዲፕሎማሲ መልዕክት ይልቅ፣ አንድን ትልቅ የቁማር ጠረጴዛ የሚያስታውስ ነበር። ትራምፕ ደብዳቤውን ለኢትዮጵያ፣ ለግብፅና ለሱዳን ብቻ አልላኩም፤ ግልባጩን ለሳዑዲው አልጋ ወራሽ መሐመድ ቢን ሰልማን (MBS) እና ለተባበሩት አረብ ኤምሬትስ ፕሬዝዳንት መሐመድ ቢን ዛይድ (MBZ) አድርሰዋል።
ይህ እርምጃ በዲፕሎማሲው ዓለም ውስጥ ትልቅ ጥያቄ አስነስቷል፦ "የአባይ ውኃ ጉዳይ ከበረሃዎቹ መሪዎች ጋር ምን አገናኘው?" መልሱ ግልጽ ነው—ገንዘብ፣ ስልጣን እና የበላይነት!
1. የ"ቢዝነስ ዲፕሎማሲው" መመለስ
ትራምፕ ወደ ስልጣን ሲመለሱ የያዙት ስልት ግልጽ ነው፦ "ሁሉም ነገር ዋጋ አለው" (Everything has a price)። ግጭቱ በውኃ ቴክኒክና በሕግ ቀመር ሊፈታ እንዳልቻለ የተረዱት ትራምፕ፣ ጉዳዩን ወደ "ቢዝነስ" ቀይረውታል። ሳዑዲና ኤምሬትስ በደብዳቤው ላይ የተካተቱት እንደ ምስክር ብቻ ሳይሆን እንደ "ፋይናንሻል ዋስትና" ነው።
ኢትዮጵያ በ2025 የግድቡን ግንባታ አጠናቃ ኃይል እያመነጨች ቢሆንም፣ ኢኮኖሚዋ ግን የውጭ ምንዛሬና የዕዳ ጫና አለበት። ትራምፕ በደብዳቤያቸው "ወደ ድርድር ጠረጴዛ ተመለሱ" ሲሉ፣ ከጀርባው የኤምሬትስና የሳዑዲን የገንዘብ ጆንያ እያሳዩ ነው። ይህ "ካሮትና ዱላ" (Carrot and Stick) የተሰኘው የፖለቲካ ስልት፣ ኢትዮጵያን በገንዘብ ማባበል፣ ግብፅን ደግሞ በሳዑዲ በኩል በዲፕሎማሲ ማረጋጋት ላይ ያተኮረ ነው።
2. የባሕረ ሰላጤው ኃያላን ስውር አጀንዳ
ሳዑዲ አረቢያ፦ ሪያድ ለግብፅ ያላት ታማኝነት የታወቀ ነው። ለሳዑዲ፣ ግብፅ ከወደቀች መላው የአረብ ዓለም ይናወጣል። ትራምፕ ለሳዑዲ ግልባጭ ማድረጋቸው፣ ግብፅን "አትጨነቁ፣ ሪያድ ከጀርባችሁ አለች" ለማለት ነው። በሌላ በኩል ሳዑዲ ከአፍሪካ ቀንድና ከቱርክ ጋር ያላት ወታደራዊ ግንኙነት በቀጠናው ያላትን ተጽዕኖ የማስፋት ፍላጎቷን ያሳያል።
UAE፦ የተባበሩት አረብ ኤምሬትስ ሚና ይበልጥ ውስብስብ ነው። በአንድ በኩል ከኢትዮጵያ ጋር በቢሊዮን የሚቆጠር ዶላር ኢንቨስትመንትና የድሮን ቴክኖሎጂ ትስስር አላት፤ በሌላ በኩል የግብፅ ዋነኛ አጋር ናት። ትራምፕ ለኤምሬትስ ደብዳቤ መላካቸው፣ "ለኢትዮጵያ የምትሰጡትን ድጋፍ እንደ ጫና ተጠቀሙበት" የሚል ትዕዛዝ ያለው ይመስላል።
3. የኢትዮጵያ "የመከራከሪያ ካርዶች" እና ተቃውሞዎች
ኢትዮጵያ የትራምፕን ደብዳቤ ስትቀበል፣ ለብሔራዊ ጥቅሟ የማይደራደሩባቸውን አራት ዋና ዋና ነጥቦች እንደ ቅድመ-ሁኔታ ታስቀምጣለች ተብሎ ይጠበቃል፦
የውኃ ሉዓላዊነት ለሽያጭ አይቀርብም፦ አዲስ አበባ ለዋይት ሃውስ የምትሰጠው ምላሽ ግልጽ መሆን አለበት፦ "የኢትዮጵያ የልማት መብት በገንዘብ ጥቅል አይለወጥም"። ግድቡ የህልውና እንጂ የንግድ ጉዳይ አለመሆኑን ትሞግታለች ተብሎ ይጠበቃል።
የቅኝ ግዛት ስምምነቶች ውድቅ ናቸው፦ ማንኛውም ስምምነት በ1929 እና 1959 የቅኝ ግዛት ዘመን ሰነዶች ላይ ከተመሰረተ ኢትዮጵያ እንደማትቀበለውከዚህ ቀደም አሳስባለች። ሙግቱ በ"ፍትሃዊ ተጠቃሚነት" ላይ ብቻ መሆን አለበት የሚለውን ክርክሯን አጠናክራ ትቀጥላለች ተብሎ ይጠበቃል
ቀጠናዊ አጀንዳን መለየት፦ የባሕረ ሰላጤው አገራት በቀይ ባሕርና በአፍሪካ ቀንድ ያላቸውን ፖለቲካዊ ፍላጎት ከግድቡ ጉዳይ ጋር ማቆራኘታቸውን ኢትዮጵያ በስጋት ትመለከተዋለች። "ዓባይ የቀጠናዊ የበላይነት መሣሪያ መሆን የለበትም" የሚል ጽኑ አቋም ትይዛለች።
የተፋሰሱ አገራት ድምፅ፦ ዓባይ የሦስት አገራት ብቻ ሳይሆን የ11 አገራት ወንዝ መሆኑን በማንሳት፣ ትራምፕ ሊፈጥሩት የሚፈልጉት ስምምነት የቀሩትን አገራት መብትና የትብብር ማዕቀፍ (CFA) እንዳይሸረሽር ትከራከራለች።
4. የአዲስ አበባ ታክቲካዊ ምላሾች
ኢትዮጵያ በዚህ "የቁማር ጠረጴዛ" ላይ ተደራዳሪ ሆና ለመውጣት የሚከተሉትን ስልቶች ትጠቀማለች ተብሎ ይጠበቃል፦
የሉዓላዊነት ሚዛን፦ የባሕረ ሰላጤው አገራትን ተሳትፎ "እንደ ፋይናንስ አጋር" እንጂ "እንደ ፖለቲካዊ ዳኛ" አለመቀበል።
የጫና ሽግግር፦ ጫናውን ወደ ሳዑዲና ኤምሬትስ በመመለስ፣ "ሰላም ከፈለጋችሁ ለቀጠናዊ የውኃ ማጣሪያና ግብርና ፕሮጀክቶች እናንተ ክፈሉ" በማለት የገንዘብ ጆንያቸውን ለኢትዮጵያ ጥቅም ማዋል ነው።
የአፍሪካ ሕብረት ጋሻ፦ "የትራምፕ ሚና የአፍሪካ ሕብረትን ጥረት የሚደግፍ እንጂ የሚተካ አይደለም" በማለት ራሷን ከምዕራባውያን ጫና መከላከል።
የኃያላን ፉክክርን መጠቀም፦ በሳዑዲና በኤምሬትስ መካከል ያለውን ፉክክር ለራሷ ጥቅም በማዋል፣ አንደኛዋ ለኢትዮጵያ ጥቅም እንድትቆም የማድረግ የረቀቀ ዲፕሎማሲ መከተል።
5. የቁማሩ ማጠቃለያ፦ ወደ "ዓባይ ስምምነት"?
የ2026ቱ ድርድር ከአንድ ወንዝ ጉዳይነት አልፏል። ትራምፕ በዐረብ-እስራኤል "አብርሃም ስምምነት" (Abraham Accords) ዓይነት "የዓባይ ስምምነት" (Nile Accord) በመፍጠር በመካከለኛው ምሥራቅና በአፍሪካ ቀንድ መካከል አዲስ የኃይልና የኢኮኖሚ አክሲስ (Axis) ለመፍጠር አልመዋል።
በዚህ ቁማር ውስጥ፦
👉ግብፅ፦ ውኃዋን ለማስጠበቅ ሳዑዲን ትጠቀማለች።
👉ኢትዮጵያ፦ ልማቷን ለማስቀጠልና ጫና ለመቀነስ ኤምሬትስን ትፈልጋለች።
👉ሳዑዲና ኤምሬትስ፦ በቀጠናው የበላይ ለመሆን አሜሪካን ይከተላሉ።
ማጠቃለያ፦
የትራምፕ ደብዳቤ ለሪያድና ለአቡ ዳቢ መድረሱ፣ የህዳሴው ግድብ ድርድር ወደ "ቢዝነስ" መድረክ መሸጋገሩን የሚያበስር ደወል ነው። በዚህ ልብ አንጠልጣይ ጨዋታ ውስጥ፣ ኢትዮጵያ የውኃ ሉዓላዊነቷን ሳታስደፍር የምታደርገው የዲፕሎማሲ ጥበብ የቀጣዮቹን አሥርተ ዓመታት የምሥራቅ አፍሪካ ታሪክ ይወስነዋል። አሸናፊው የሚለየው በወንዙ ፍሰት ሳይሆን፣ በጠረጴዛው ላይ በሚቀመጠው የብልሃት ካርድ ይሆናል።
5 months ago
