አያቶላህ አሊ ኻሜኒ
#ethiopia | የኢራኑ ጠቅላይ መሪ አያቶላህ አሊ ኻሜኒ መገደላቸውን የኢራን መንግሥት አረጋግጦ 40 የሐዘን ቀናት አወጀ። መሪው እስራኤል እና አሜሪካ ቅዳሜ ዕለት ቴህራን ውስጥ በፈጸሙት ጥቃት መገደላቸውን የአገሪቱ የመንግሥት መገናኛ ብዙኃን አረጋገጡ።

በኢራን ፖለቲካ እና መንፈሳዊ ህይወት ውስጥ ለ37 ዓመታት የመጨረሻውን ቃል ሲናገሩ የቆዩት አያቶላህ ዓሊ ኻሚኒ፣ ዛሬ በታሪክ መዝገብ ውስጥ የሚቀመጥ ትልቅ አሻራ ጥለው አልፈዋል።
​
​"አያ" ማለት ምልክት ወይም አንቀፅ ማለት ሲሆን "አያቶላህ" ማለት ደግሞ "የአላህ ምልክት" ማለት ነው። ይህ ማዕረግ በሺዓ ሙስሊሞች ዘንድ እጅግ የላቀ እውቀትና ስነ-ምግባር ላላቸው መንፈሳዊ መሪዎች የሚሰጥ የክብር ስም ነው።
​
​በወጣትነታቸው የሻህ መሀመድ ሬዛን አገዛዝ በመቃወማቸው ከ6 ጊዜ በላይ ታስረዋል።

በ1979ኙ አብዮት ወቅት በተደረገባቸው የግድያ ሙከራ ቀኝ እጃቸው ጉዳት ደርሶበት እስከ ህይወታቸው ፍፃሜ ድረስ በግራ እጃቸው ብቻ እንዲጠቀሙ ሆኗል።

​መጀመሪያ ፕሬዝዳንት፣ በኋላም ከ1989 ጀምሮ የሀገሪቱ ከፍተኛ መንፈሳዊ መሪ በመሆን ኢራንን በኒውክሊየር እና በኢንዱስትሪ ዘርፍ አዘምነዋል።
​
​አያቶላህ ኻሚኒ በዓለም አቀፍ ደረጃ ከሶሪያ፣ የመን፣ ፍልስጤም እና ሩሲያ ጎን በመቆም ጠንካራ የክልላዊ ኃይል ቢገነቡም፣ በሀገር ውስጥ ግን በሰብዓዊ መብት ጥሰት እና በሃሳብ ነፃነት መገደብ በተደጋጋሚ ይተቹ ነበር። ጋዜጠኞችና ፀሐፊዎች መሪውን ተችተዋል በሚል ለእስር መዳረጋቸው የአገዛዛቸው ጥቁር ጥላ ተደርጎ ይነሳል።

አያቶላህ አሊ ኻሜኒ (Ayatollah Ali Khamenei) የዘመናዊቷ ኢራን ተፅዕኖ ፈጣሪ መሪና የሀገሪቱ ከፍተኛ መንፈሳዊ መሪ (Supreme Leader) ናቸው።

አሊ ኻሜኒ ሚያዝያ 19 ቀን 1939 (እ.ኤ.አ) በኢራን የተቀደሰች ከተማ በምትባለው ማሽሃድ ተወለዱ። ቤተሰቦቻቸው እጅግ ሃይማኖተኛና ድሆች ነበሩ።

ገና በለጋ ዕድሜያቸው የሃይማኖት ትምህርት የጀመሩ ሲሆን፣ በቁም (Qom) ከተማ ታዋቂ በሆኑ የሺዓ መሪዎች ዘንድ ተምረዋል።

ከአያቶላህ ኾሜኒ ጋር ያላቸው ግንኙነት፦
የኢራን አብዮት መሪ ከነበሩት አያቶላህ ሩሖላህ ኾሜኒ ጋር የቅርብ ግንኙነት ነበራቸው። በወቅቱ የነበረውን የሻህ መንግሥት በመቃወማቸው በተደጋጋሚ ታስረዋል፣ ተሰደዋል እንዲሁም ተደብድበዋል።

የ1979 አብዮት፦ አብዮቱ ሲፈነዳና የሻህ መንግሥት ሲወድቅ፣ ኻሜኒ የአብዮቱ ምክር ቤት አባል በመሆን ትልቅ ሚና ተጫውተዋል።

* ፕሬዝዳንትነት (1981-1989)፦ በኢራን-ኢራቅ ጦርነት ወቅት የሀገሪቱ ፕሬዝዳንት ሆነው አገልግለዋል። በዚህ ወቅት በደረሰባቸው የግድያ ሙከራ ቀኝ እጃቸው ላይ ጉዳት ደርሶባቸዋል።

ከፍተኛ መሪነት (1989 - አሁን)፦
አያቶላህ ኾሜኒ በ1989 ሲሞቱ፣ አሊ ኻሜኒ የኢራን "ከፍተኛ መሪ" (Supreme Leader) ሆነው ተሾሙ። በኢራን ሕገ-መንግሥት መሠረት ከፍተኛው ስልጣን በእሳቸው እጅ ነው።

የኻሜኒ ርዕዮተ-ዓለምና አቋም
ፀረ-ምዕራባውያን አሜሪካን "ታላቁ ሰይጣን" በማለት ይተቻሉ፤ የምዕራባውያን ባህልና ፖለቲካ በኢራን ላይ ተፅዕኖ እንዳይኖረው በጥብቅ ይከላከላሉ።

ኢራን በመካከለኛው ምስራቅ (ሊባኖስ፣ ሶሪያ፣ የመንና ኢራቅ) ያላትን ተፅዕኖ ለማስፋት ትልቅ ስራ ሰርተዋል። እንደ ሄዝቦላህ ያሉ ቡድኖች ዋነኛ ደጋፊ ናቸው።

የኢራን የኒውክሊየር ፕሮግራም ለሰላማዊ ዓላማ ነው ቢሉም፣ ከምዕራባውያን ጋር ላለው ፍጥጫ ዋነኛ ምክንያት የእሳቸው ጽኑ አቋም ነው።

አሁን ላይ ዕድሜያቸው የገፋ (86 ዓመት ገደማ) በመሆናቸው፣ ስለ ጤንነታቸውና ስለ ተተኪዎቻቸው ብዙ ግምቶች ይነገራሉ። ሆኖም አሁንም ድረስ የኢራን የጦር ኃይሎች፣ የፍትሕ ሥርዓትና የመንግሥት መዋቅር የመጨረሻ ትዕዛዝ የሚቀበለው ከእሳቸው ነው።

የአያቶላህ አሊ ኻሜኒ ተተኪ ማን ሊሆን ይችላል?

አሊ ኻሜኒ ዕድሜያቸው እየገፋ በመምጣቱ (86 ዓመት)፣ በኢራን ከፍተኛ የፖለቲካ መዋቅር ውስጥ ተተኪን የመሰየም ጉዳይ እጅግ ሚስጥራዊና አሳሳቢ ሆኗል። ተተኪውን የሚመርጠው "Assembly of Experts" የተሰኘው 88 የሃይማኖት ምሁራን ስብስብ ቢሆንም፣ የሚከተሉት ስሞች በዋነኝነት ይነሳሉ፦

ሞጅታባ ኻሜኒ (Mojtaba Khamenei)፦
የአሊ ኻሜኒ ሁለተኛ ልጅ ናቸው። ምንም እንኳን በይፋ ባይገለጽም፣ ከጀርባ ከፍተኛ ተፅዕኖ እንዳላቸውና የሪቮሉሽነሪ ጋርዱን ድጋፍ እንደሚያገኙ ይታመናል። ይሁን እንጂ ስልጣኑ "ቤተሰባዊ" እንዳይመስል ስጋት አለ።
* አሊሬዛ አራፊ (Alireza Arafi)፦ ታዋቂ የሃይማኖት ምሁርና የ"Assembly of Experts" አባል ናቸው። በሃይማኖታዊ መዋቅሩ ውስጥ ተቀባይነት ያላቸው በመሆኑ እንደ ገለልተኛ ተተኪ ሊታዩ ይችላሉ።

መሀመድ ባገር ቃሊባፍ (Mohammad Bagher Ghalibaf)፦
የፓርላማው አፈ ጉባኤና የቀድሞ የጦር አዛዥ ናቸው። የሪቮሉሽነሪ ጋርድ አመራሮች ይበልጥ "ወታደራዊና ተግባራዊ" መሪ ከፈለጉ የእሳቸው ስም ሊነሳ ይችላል።

የኢራን ሪቮሉሽነሪ ጋርድ (IRGC) ምንድነው?

ይህ ድርጅት በኢራን ውስጥ ከወትሮው ጦር ሰራዊት (Army) ጎን ለጎን የሚንቀሳቀስ ነገር ግን እጅግ ኃያል የሆነ የጦር ኃይል ነው።

ዋነኛ አላማው የኢስላማዊ አብዮቱን መርሆዎች መጠበቅና የመንግስቱን ህልውና ማረጋገጥ ነው።

የቁድስ ኃይል (Quds Force) የሪቮሉሽነሪ ጋርድ ክፍል ከሀገር ውጭ ያሉ ምስጢራዊ ስራዎችንና እንደ ሄዝቦላህ፣ ሀማስ እና ሁቲ ያሉ ቡድኖችን የማሰልጠንና የማስታጠቅ ኃላፊነት አለበት።

ኢኮኖሚያዊ ተፅዕኖ፦ ሪቮሉሽነሪ ጋርዱ የጦር ኃይል ብቻ አይደለም፤ በኢራን ውስጥ ግዙፍ የግንባታ፣ የነዳጅ እና የኮሙኒኬሽን ኩባንያዎችን ይቆጣጠራል። ይህም በሀገሪቱ ፖለቲካ ላይ የማይናወጥ አቅም ሰጥቶታል።

አሁን ባለው የኢራንና እስራኤል ጦርነት ውስጥ ሪቮሉሽነሪ ጋርዱ ዋነኛ ተዋናይ ነው። እስራኤል በኢራን ላይ ጥቃት ስትሰነዝር ኢላማ የምታደርገው የዚህን ኃይል የጦር ሰፈሮችና የሚሳኤል ማከማቻዎችን ነው።

የእስራኤል ጥቃት ኢላማዎች ምን ነበሩ?

የእስራኤል አየር ኃይል በኢራን ላይ የሰነዘረው ጥቃት በሦስት ዋና ዋና ዘርፎች ላይ ያተኮረ ነበር፡-

* የአየር መከላከያ ሥርዓቶች (S-300)፦
ኢራን ከሩሲያ ያገኘቻቸውን እና ስትራቴጂካዊ ቦታዎችን ለመጠበቅ የተተከሉ የአየር መከላከያ ራዳሮችን እና የሚሳኤል ባትሪዎችን እስራኤል መጀመሪያ ኢላማ አድርጋለች። ይህን ያደረገችው የኢራንን ሰማይ ለቀጣይ ጥቃቶች ክፍት ለማድረግ ነው።

* የሚሳኤል ማምረቻ ተቋማት፦
በቴህራን አቅራቢያ የሚገኙ እና ለባሊስቲክ ሚሳኤሎች ጠንካራ ነዳጅ (Solid Fuel) የሚያመርቱ ፋብሪካዎች ተመተዋል። ይህም ኢራን ሚሳኤሎችን በፍጥነት የመተካት አቅሟን ለወራት ወይም ለዓመታት እንደሚያዳክምባት ይገመታል።

* የሪቮሉሽነሪ ጋርድ (IRGC) የጦር ሰፈሮች፦
በኢራቅ እና በሶሪያ ድንበር አቅራቢያ የሚገኙ የሎጅስቲክስ ማዕከላት ጥቃት ደርሶባቸዋል።

የኢራን ሪቮሉሽነሪ ጋርድ (IRGC) የሰጠው ምላሽ
ጥቃቱን ተከትሎ ከኢራን ከፍተኛ አመራሮች የተሰጡት ምላሾች መጀመሪያ ላይ የጥቃቱን መጠን "ዝቅ አድርጎ የመመልከት" (Downplaying) ዝንባሌ ቢታይባቸውም፣ በኋላ ግን ማስጠንቀቂያዎች እየጠነከሩ መጥተዋል፦

* አያቶላህ አሊ ኻሜኒ፦
"ጥቃቱ ሊጋነንም ሆነ ዝቅ ተደርጎ ሊታይ አይገባም" በማለት፣ ኢራን ብሄራዊ ክብሯን ለመጠበቅ አስፈላጊውን እርምጃ እንደምትወስድ በዲፕሎማሲያዊ መንገድ ገልጸዋል።

ጄነራል ሆሴን ሳላሚ (የIRGC ዋና አዛዥ)፦
እስራኤል ለፈጸመችው "ስህተት" አስደንጋጭ እና የማይታሰብ ዋጋ እንደምትከፍል ዝተዋል። የሪቮሉሽነሪ ጋርድ አመራሮች "True Promise III" (እውነተኛ ቃል ኪዳን 3) በሚል መጠሪያ ሦስተኛ ዙር የሚሳኤል ጥቃት ለመሰንዘር መዘጋጀታቸውን ገልጸዋል።

አዲሱ የኃይል ሚዛን (The Red Line)
ይህ ጥቃት በመካከለኛው ምስራቅ ለብዙ ዓመታት የነበረውን "በተኪ መዋጋት" (Proxy War) ደንብ ሰብሮታል። አሁን ሁለቱ ሀገራት በቀጥታ አንዱ በሌላው ምድር ላይ ጥቃት መፈጸም የጀመሩበት አዲስ ምዕራፍ ላይ እንገኛለን።

የእስራኤል መልዕክት፦ "ኢራን ውስጥ የትኛውንም ቦታ መድረስ እንችላለን፤ የኒውክሊየር እና የነዳጅ ማዕከላትን ደግሞ ለቀጣይ ጥቃት አስቀምጠናል" የሚል ነው።

የኢራን ስጋት፦ ተጨማሪ ጥቃት መሰንዘር እስራኤልን ወደ ኒውክሊየር ተቋማት ጥቃት እንድትሸጋገር ሊገፋፋት ይችላል የሚል ስጋት በቴህራን አለ።

​#አያቶላህኻሚኒ #ኢራን #መካከለኛውምስራቅ #ታሪክ #መንፈሳዊመሪ #አብዮት #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን #alikhamenei #iran #middleeasthistory