በኢራን ላይ የተከፈተው ጦርነት፦ በነዳጅ፣ በጋዝ፣ በአሉሚኒየም እና ማዳበሪያ ላይ የሚከተለው የሰንሰለት መስተጓጎል እና ቀጣይ ሁኔታዎች
ከቫንግለስ ኤልያስ ፅሁፍ የተወሰደ
በነዳጅ፣ በአሉሚኒየም እና በማዳበሪያ ምርቶች ላይ አሜሪካ እና እስራኤል በኢራን ላይ የከፈቱት ጦርነት በዓለም ኢኮኖሚ ቁልፍ ገበያዎች ላይ ጫና እያሳደረ ሲሆን፣ ይህም ቀስ በቀስ ወደ ተጠቃሚዎች ኪስ ይደርሳል ተብሎ ይጠበቃል።
በኢራን ላይ እየተካሄደ ያለው የአሜሪካና እስራኤል ጦርነት በአለም አቀፍ የሸቀጦች ገበያ ላይ ከፍተኛ ውጥረት መፍጠር ጀምሯል።
ይህም በነዳጅ ምርት፣ በብረታ ብረት ኢንዱስትሪ እና በማዳበሪያ ገበያ ላይ ተጽዕኖ እያሳደረ ነው። በመካከለኛው ምስራቅ ከሚገኙ ወሳኝ የአቅርቦት ሰንሰለቶች ጋር ተያይዞ ጫናው አሁኑኑ እየታየ ሲሆን፣ ክልሉ የዓለም አቀፍ ኢነርጂ ንግድ ማዕከል ብቻ ሳይሆን ለኢንዱስትሪ ምርት እና ለግብርና እንቅስቃሴ የሚውሉ ጥሬ ዕቃዎች የሚንቀሳቀሱበት ዋነኛ መስመር በመሆኑም ጭምር ነው።
በፋርስ ባህረ ሰላጤ የነዳጅ ምርት መቀነስ
ኢራቅ ከሶስት ግዙፍ የነዳጅ እርሻዎቿ የምርት እንቅስቃሴን በመቀነስ የመጀመሪያዋ ዋና የነዳጅ አምራች ሀገር ሆናለች።
የአለም አቀፍ የነዳጅ ገበያ ተንታኞች እንደሚሉት፣ በኢራቅ ያለው የምርት ኪሳራ በቀን ከ2 ሚሊዮን በርሜል በላይ ደርሷል።
በሚቀጥሉት አንድና ሁለት ቀናት ውስጥ ተጨማሪ 1.5 ሚሊዮን በርሜል በቀን ሊታጣ እንደሚችል ስጋት አለ።
በኩዌትም የኤክስፖርት ችግሮች ከቀጠሉ በቀን 1.5 ሚሊዮን በርሜል ምርት ከገበያ ሊወጣ ይችላል።
የጄፒ ሞርጋን ተንታኞች እስከ እሁድ ድረስ በቀን ከ3 ሚሊዮን በርሜል በላይ ከገበያ ሊወጣ እንደሚችል ይገምታሉ። ግጭቱ ለሁለት ሳምንት ተኩል ያህል የሚቀጥል ከሆነ ደግሞ ኪሳራው በቀን ወደ 5 ሚሊዮን በርሜል ሊጠጋ ይችላል።
በሳውዲ አረቢያ ላይ የደረሱ ችግሮች
የዓለማችን ትልቁ የነዳጅ ላኪ የሆነችው ሳውዲ አረቢያ በክልሉ ትላልቅ የማከማቻ ተቋማት ያሏት ቢሆንም፣ የሳተላይት መረጃዎች እንደሚያሳዩት አንዳንድ ዋና ዋና ማከማቻዎች ወደ መጠናቸው ጥግ ደርሰዋል።
በድሮን ጥቃት በደረሰበት የራስ ታኑራ ማጣሪያ ውስጥ ከስድስቱ የነዳጅ ማጠራቀሚያ ታንኮች ውስጥ አራቱ ቀድሞውኑ ሞልተዋል።
ሆኖም ሳውዲ አረቢያ የፋርስ ባህረ ሰላጤ የነዳጅ መስኮችን ከቀይ ባህር ተርሚናል ጋር የሚያገናኝ አማራጭ "ምስራቅ-ምዕራብ ቧንቧ" አላት፤ ይህም የሆርሙዝ የባህር በርን ሳይጠቀሙ በሚሊዮን የሚቆጠሩ በርሜሎችን ለማጓጓዝ ያስችላታል።
የአሉሚኒየም ኢንዱስትሪ መዘጋት
ሁኔታው በዓለም አቀፍ ደረጃ 10% የሚሆነውን የአሉሚኒየም ምርት የሚወክለውን የመካከለኛው ምስራቅ የአሉሚኒየም ኢንዱስትሪንም መንካት ጀምሯል።
በኳታር የሚገኘው ቃታሉም ፋብሪካ የተፈጥሮ ጋዝ አቅራቢው ኳታር ኢነርጂ አቅርቦት ማቆሙን ተከትሎ ፋብሪካውን የማቆም ሂደት ጀምሯል።
ፋብሪካውን ሙሉ በሙሉ ወደ ስራ ለመመለስ ከ6 እስከ 12 ወራት ሊፈጅ ይችላል።
በዓለም ላይ ካሉ ትላልቅ ማቅለጫዎች አንዱ የሆነው Aluminium Bahrain (Alba) የውል ግዴታዎቹን መወጣት አለመቻሉን ገልጿል።
በለንደን የብረታ ብረት ልውውጥ የአሉሚኒየም ዋጋ በአሁኑ ጊዜ በአንድ ቶን 3,322 ዶላር የደረሰ ሲሆን፣ መስተጓጎሉ ከቀጠለ እስከ 4,000 ዶላር ሊደርስ እንደሚችል ተገምቷል።
የማዳበሪያ ገበያ እና የምግብ ዋጋ
መካከለኛው ምስራቅ ለዓለም አቀፍ የማዳበሪያ ገበያ ቁልፍ ማዕከል ነው። ከዓለም የዩሪያ ኤክስፖርት ውስጥ 35% የሚሆነው በሆርሙዝ የባህር በር በኩል ያልፋል። ዩሪያ ለዓለማችን ግማሽ ያህል የምግብ ምርት አስፈላጊ የሆነ ግብዓት ነው።
በመካከለኛው ምስራቅ የዩሪያ ዋጋ በአንድ ቶን በ130 ዶላር አድጓል።
የኳታር ኢነርጂ የሰልፈር፣ አሞኒያ እና ዩሪያ ምርትን በድሮን ጥቃት ምክንያት ማቆሙን አስታውቋል።
በኢራን ውስጥ ያለው የአሞኒያ ምርት በጦርነቱ ምክንያት ሙሉ በሙሉ ቆሟል።
በግብርና ምርት ላይ የሚኖረው ተጽዕኖ
ይህ መስተጓጎል የመጣው በሰሜናዊው ንፍቀ ክበብ የሚገኙ ገበሬዎች ለፀደይ ሰብሎች ማዳበሪያ በሚገዙበት ወቅት ነው። የግብርና ባለሙያዎች እንደሚሉት የማዳበሪያ አቅርቦት በወቅቱ ካልደረሰ የሰብል ምርት በመጀመሪያው ምርት እስከ 50% ሊቀንስ ይችላል።
ይህም በቀጥታ ወደ ምግብ ዋጋ የሚተላለፍ ሲሆን፣ ከ6 እስከ 10 ሳምንታት ባለው ጊዜ ውስጥ በዳቦ ዋጋ ላይ፣ እንዲሁም በሚቀጥሉት ወራት እንደ እንቁላል፣ የአሳማ እና የዶሮ ሥጋ ባሉ ምርቶች ላይ የዋጋ ጭማሪ ሊያስከትል ይችላል።
ከቫንግለስ ኤልያስ ፅሁፍ የተወሰደ
በነዳጅ፣ በአሉሚኒየም እና በማዳበሪያ ምርቶች ላይ አሜሪካ እና እስራኤል በኢራን ላይ የከፈቱት ጦርነት በዓለም ኢኮኖሚ ቁልፍ ገበያዎች ላይ ጫና እያሳደረ ሲሆን፣ ይህም ቀስ በቀስ ወደ ተጠቃሚዎች ኪስ ይደርሳል ተብሎ ይጠበቃል።
በኢራን ላይ እየተካሄደ ያለው የአሜሪካና እስራኤል ጦርነት በአለም አቀፍ የሸቀጦች ገበያ ላይ ከፍተኛ ውጥረት መፍጠር ጀምሯል።
ይህም በነዳጅ ምርት፣ በብረታ ብረት ኢንዱስትሪ እና በማዳበሪያ ገበያ ላይ ተጽዕኖ እያሳደረ ነው። በመካከለኛው ምስራቅ ከሚገኙ ወሳኝ የአቅርቦት ሰንሰለቶች ጋር ተያይዞ ጫናው አሁኑኑ እየታየ ሲሆን፣ ክልሉ የዓለም አቀፍ ኢነርጂ ንግድ ማዕከል ብቻ ሳይሆን ለኢንዱስትሪ ምርት እና ለግብርና እንቅስቃሴ የሚውሉ ጥሬ ዕቃዎች የሚንቀሳቀሱበት ዋነኛ መስመር በመሆኑም ጭምር ነው።
በፋርስ ባህረ ሰላጤ የነዳጅ ምርት መቀነስ
ኢራቅ ከሶስት ግዙፍ የነዳጅ እርሻዎቿ የምርት እንቅስቃሴን በመቀነስ የመጀመሪያዋ ዋና የነዳጅ አምራች ሀገር ሆናለች።
የአለም አቀፍ የነዳጅ ገበያ ተንታኞች እንደሚሉት፣ በኢራቅ ያለው የምርት ኪሳራ በቀን ከ2 ሚሊዮን በርሜል በላይ ደርሷል።
በሚቀጥሉት አንድና ሁለት ቀናት ውስጥ ተጨማሪ 1.5 ሚሊዮን በርሜል በቀን ሊታጣ እንደሚችል ስጋት አለ።
በኩዌትም የኤክስፖርት ችግሮች ከቀጠሉ በቀን 1.5 ሚሊዮን በርሜል ምርት ከገበያ ሊወጣ ይችላል።
የጄፒ ሞርጋን ተንታኞች እስከ እሁድ ድረስ በቀን ከ3 ሚሊዮን በርሜል በላይ ከገበያ ሊወጣ እንደሚችል ይገምታሉ። ግጭቱ ለሁለት ሳምንት ተኩል ያህል የሚቀጥል ከሆነ ደግሞ ኪሳራው በቀን ወደ 5 ሚሊዮን በርሜል ሊጠጋ ይችላል።
በሳውዲ አረቢያ ላይ የደረሱ ችግሮች
የዓለማችን ትልቁ የነዳጅ ላኪ የሆነችው ሳውዲ አረቢያ በክልሉ ትላልቅ የማከማቻ ተቋማት ያሏት ቢሆንም፣ የሳተላይት መረጃዎች እንደሚያሳዩት አንዳንድ ዋና ዋና ማከማቻዎች ወደ መጠናቸው ጥግ ደርሰዋል።
በድሮን ጥቃት በደረሰበት የራስ ታኑራ ማጣሪያ ውስጥ ከስድስቱ የነዳጅ ማጠራቀሚያ ታንኮች ውስጥ አራቱ ቀድሞውኑ ሞልተዋል።
ሆኖም ሳውዲ አረቢያ የፋርስ ባህረ ሰላጤ የነዳጅ መስኮችን ከቀይ ባህር ተርሚናል ጋር የሚያገናኝ አማራጭ "ምስራቅ-ምዕራብ ቧንቧ" አላት፤ ይህም የሆርሙዝ የባህር በርን ሳይጠቀሙ በሚሊዮን የሚቆጠሩ በርሜሎችን ለማጓጓዝ ያስችላታል።
የአሉሚኒየም ኢንዱስትሪ መዘጋት
ሁኔታው በዓለም አቀፍ ደረጃ 10% የሚሆነውን የአሉሚኒየም ምርት የሚወክለውን የመካከለኛው ምስራቅ የአሉሚኒየም ኢንዱስትሪንም መንካት ጀምሯል።
በኳታር የሚገኘው ቃታሉም ፋብሪካ የተፈጥሮ ጋዝ አቅራቢው ኳታር ኢነርጂ አቅርቦት ማቆሙን ተከትሎ ፋብሪካውን የማቆም ሂደት ጀምሯል።
ፋብሪካውን ሙሉ በሙሉ ወደ ስራ ለመመለስ ከ6 እስከ 12 ወራት ሊፈጅ ይችላል።
በዓለም ላይ ካሉ ትላልቅ ማቅለጫዎች አንዱ የሆነው Aluminium Bahrain (Alba) የውል ግዴታዎቹን መወጣት አለመቻሉን ገልጿል።
በለንደን የብረታ ብረት ልውውጥ የአሉሚኒየም ዋጋ በአሁኑ ጊዜ በአንድ ቶን 3,322 ዶላር የደረሰ ሲሆን፣ መስተጓጎሉ ከቀጠለ እስከ 4,000 ዶላር ሊደርስ እንደሚችል ተገምቷል።
የማዳበሪያ ገበያ እና የምግብ ዋጋ
መካከለኛው ምስራቅ ለዓለም አቀፍ የማዳበሪያ ገበያ ቁልፍ ማዕከል ነው። ከዓለም የዩሪያ ኤክስፖርት ውስጥ 35% የሚሆነው በሆርሙዝ የባህር በር በኩል ያልፋል። ዩሪያ ለዓለማችን ግማሽ ያህል የምግብ ምርት አስፈላጊ የሆነ ግብዓት ነው።
በመካከለኛው ምስራቅ የዩሪያ ዋጋ በአንድ ቶን በ130 ዶላር አድጓል።
የኳታር ኢነርጂ የሰልፈር፣ አሞኒያ እና ዩሪያ ምርትን በድሮን ጥቃት ምክንያት ማቆሙን አስታውቋል።
በኢራን ውስጥ ያለው የአሞኒያ ምርት በጦርነቱ ምክንያት ሙሉ በሙሉ ቆሟል።
በግብርና ምርት ላይ የሚኖረው ተጽዕኖ
ይህ መስተጓጎል የመጣው በሰሜናዊው ንፍቀ ክበብ የሚገኙ ገበሬዎች ለፀደይ ሰብሎች ማዳበሪያ በሚገዙበት ወቅት ነው። የግብርና ባለሙያዎች እንደሚሉት የማዳበሪያ አቅርቦት በወቅቱ ካልደረሰ የሰብል ምርት በመጀመሪያው ምርት እስከ 50% ሊቀንስ ይችላል።
ይህም በቀጥታ ወደ ምግብ ዋጋ የሚተላለፍ ሲሆን፣ ከ6 እስከ 10 ሳምንታት ባለው ጊዜ ውስጥ በዳቦ ዋጋ ላይ፣ እንዲሁም በሚቀጥሉት ወራት እንደ እንቁላል፣ የአሳማ እና የዶሮ ሥጋ ባሉ ምርቶች ላይ የዋጋ ጭማሪ ሊያስከትል ይችላል።
3 months ago
