የቁጥሮች ፍልሚያና የኢኮኖሚው ሕልውና፡ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ሪፖርት ትንተና
ለተወካዮች ምክር ቤት የቀረበው የብሔራዊ ባንክ የግማሽ ዓመት ሪፖርት፣ በኢኮኖሚ ማሻሻያ ማዕበል ውስጥ ላለችው ኢትዮጵያ ትልቅ ትርጉም አለው። ሪፖርቱ የተሳካ የፖሊሲ ውጤቶችን ቢያሳይም፣ ዘላቂነታቸው ላይ ግን ከባድ ስራ ይጠብቃል።
1. የዋጋ ግሽበት ስባሪ፡ የፍሪድማን ድል ወይስ የኬይንስ ስጋት?
የዋጋ ግሽበት ወደ 9.7% ዝቅ ማለቱ፣ ብሔራዊ ባንክ የገንዘብ አቅርቦትን ለመቆጣጠር የወሰደው የቁጥጥር እርምጃ (Tight Monetary Policy) ውጤት መሆኑን ያሳያል።
የፖሊሲው ስኬት፡ የሚልተን ፍሪድማን የገንዘብ መጠን ቀመር MV = PQ እንደሚያሳየው፣ የገንዘብ ስርጭትን መገደብ ዋጋን ያረጋጋል።
ስጋቱ፡ ግሽበቱ የቀነሰው በምርት ብዛት ሳይሆን፣ በህዝቡ የመግዛት አቅም መዳከም (Low Consumption) ከሆነ፣ ይህ የኢኮኖሚ መቀዝቀዝን ሊያስከትል ይችላል። የኬይንስ ስጋትም ይኸው ነው—ያለ ፍጆታ እድገት የለም።
2. የሐዋላው “ወርቃማ ዝናብ” እና የሪካርዶ ስጋት
የ4.6 ቢሊዮን ዶላር ሐዋላ (36.5% እድገት) ትልቅ የምስራች ነው። ይህ የሚያሳየው የውጭ ምንዛሪ ተመን በገበያ እንዲወሰን መደረጉ በጥቁር ገበያና በህጋዊው መስመር መካከል ያለውን ግንብ ማፍረሱን ነው።
ሚዛኑ፡ አዳም ስሚዝ እንዳለው ሰዎች በህጋዊ መንገድ እንዲንቀሳቀሱ ማበረታቻ (Incentive) መፍጠር ተችሏል።
አደጋው፡ በዴቪድ ሪካርዶ እይታ ግን ሀገር መቆም ያለባት በወጪ ንግድ (Export) እንጂ በስጦታ አይደለም። ሐዋላ እንደማይለዋወጥ ዝናብ ነው፤ ነገ በዓለም አቀፍ ሁኔታዎች ምክንያት ቢቋረጥ የውጭ ምንዛሪ ክምችቱ አደጋ ላይ ይወድቃል።
3. የብድር ስርጭት እና የፋይናንስ ጤናማነት
ለግሉ ዘርፍ የተሰጠው ብድር 94.5% መድረሱ መንግስት ከንግድ ባንኮች ብድር መውሰዱን ቀንሶ ለግል ባለሀብቱ እድል መስጠቱን ያሳያል። ሆኖም የሐይማን ሚንስኪ "የፋይናንስ አለመረጋጋት መላምት" (Financial Instability Hypothesis) እዚህ ጋር ጥንቃቄን ይጠይቃል፦
የብድር አረፋ ስጋት፡ ባንኮች ብድርን በ 45% እድገት ሲያሰራጩ፣ የብድሩ ጥራት ካልተጠበቀ ወደፊት የባንኮች ቀውስ ሊፈጠር ይችላል።
የምርት አለመመጣጠን፡ ብድሩ ወደ ማምረቻ ዘርፍ ሳይሆን ወደ ሪል-እስቴት ግምት (Speculation) ካዘነበለ፣ ውጤቱ ዘላቂ እድገት ሳይሆን የዋጋ ግሽበት አዙሪት ይሆናል።
ቀይ መብራት፡ የማይመለሱ ብድሮች (NPL) መጠን መጨመር የፋይናንስ ዘርፉን ጤናማነት አደጋ ላይ ይጥላል።
4. የዲጂታል ክፍያ አብዮት
የ 14.56 ትሪሊዮን ብር የዲጂታል ዝውውር የጆሴፍ ሹምፔተርን “Creative Destruction” ሃሳብ በግልጽ ያሳያል።
ቴክኖሎጂው አሮጌውን የጥሬ ገንዘብ አያያዝ እየቀየረው ነው። ይህ ለታክስ አሰባሰብ እና ለገንዘብ ቁጥጥር ቢረዳም፣ የሳይበር ደህንነት ስጋት እና የገንዘብ ዝውውር ፍጥነት ከምርት እድገት ጋር ካልተጣጣመ አዲስ ግሽበት ሊቀሰቅስ ይችላል።
5. መዋቅራዊ መፍትሄዎች፡ ከሪፖርት ወደ ተግባር
ለቀጣይ ጊዜያት ሚዛናዊ እድገት ለማምጣት የሚከተሉት ነጥቦች ወሳኝ ናቸው፡
የምርት አብዮት (Supply-Side Economics): በፖሊሲ የገንዘብ ዝውውርን ከመቀነስ ባለፈ፣ ግብርናና ኢንዱስትሪው ላይ ምርትን በከፍተኛ ሁኔታ ማሳደግ።
የሐዋላ ገቢን ወደ ኢንቨስትመንት መቀየር: ሐዋላው ለፍጆታ ብቻ ሳይሆን ለሀገራዊ ፕሮጀክቶች እንዲውል የዲያስፖራ ቦንድና የኢንቨስትመንት አማራጮችን ማስፋፋት።
የፖሊሲ ቅንጅት: ብሔራዊ ባንክ የገንዘብ ቁጥጥር ሲያደርግ፣ የፌዴራል መንግስት ደግሞ የበጀት ጉድለቱን በመቀነስ የፖሊሲ ቅራኔ እንዳይፈጠር ማረጋገጥ አለባቸው።
ማጠቃለያ
የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ አሁን ባለበት ሁኔታ እንደ ደቡብ ኮሪያ ወደ ምርታማነት የመሸጋገር ወይም እንደ ናይጄሪያ በሪፖርት አሃዞች ተታሎ ወደ እዳ አዙሪት የመግባት አጣጥ ላይ ነው። የብሔራዊ ባንክ ስኬት እውነተኛ የሚሆነው በምክር ቤት ቀርቦ ሲመሰገን ሳይሆን፣ የኢትዮጵያ እናቶች በገበያ ውስጥ የኑሮ ውድነት ሳይፈትናቸው በሰላም ሲሸምቱ ነው።
ለተወካዮች ምክር ቤት የቀረበው የብሔራዊ ባንክ የግማሽ ዓመት ሪፖርት፣ በኢኮኖሚ ማሻሻያ ማዕበል ውስጥ ላለችው ኢትዮጵያ ትልቅ ትርጉም አለው። ሪፖርቱ የተሳካ የፖሊሲ ውጤቶችን ቢያሳይም፣ ዘላቂነታቸው ላይ ግን ከባድ ስራ ይጠብቃል።
1. የዋጋ ግሽበት ስባሪ፡ የፍሪድማን ድል ወይስ የኬይንስ ስጋት?
የዋጋ ግሽበት ወደ 9.7% ዝቅ ማለቱ፣ ብሔራዊ ባንክ የገንዘብ አቅርቦትን ለመቆጣጠር የወሰደው የቁጥጥር እርምጃ (Tight Monetary Policy) ውጤት መሆኑን ያሳያል።
የፖሊሲው ስኬት፡ የሚልተን ፍሪድማን የገንዘብ መጠን ቀመር MV = PQ እንደሚያሳየው፣ የገንዘብ ስርጭትን መገደብ ዋጋን ያረጋጋል።
ስጋቱ፡ ግሽበቱ የቀነሰው በምርት ብዛት ሳይሆን፣ በህዝቡ የመግዛት አቅም መዳከም (Low Consumption) ከሆነ፣ ይህ የኢኮኖሚ መቀዝቀዝን ሊያስከትል ይችላል። የኬይንስ ስጋትም ይኸው ነው—ያለ ፍጆታ እድገት የለም።
2. የሐዋላው “ወርቃማ ዝናብ” እና የሪካርዶ ስጋት
የ4.6 ቢሊዮን ዶላር ሐዋላ (36.5% እድገት) ትልቅ የምስራች ነው። ይህ የሚያሳየው የውጭ ምንዛሪ ተመን በገበያ እንዲወሰን መደረጉ በጥቁር ገበያና በህጋዊው መስመር መካከል ያለውን ግንብ ማፍረሱን ነው።
ሚዛኑ፡ አዳም ስሚዝ እንዳለው ሰዎች በህጋዊ መንገድ እንዲንቀሳቀሱ ማበረታቻ (Incentive) መፍጠር ተችሏል።
አደጋው፡ በዴቪድ ሪካርዶ እይታ ግን ሀገር መቆም ያለባት በወጪ ንግድ (Export) እንጂ በስጦታ አይደለም። ሐዋላ እንደማይለዋወጥ ዝናብ ነው፤ ነገ በዓለም አቀፍ ሁኔታዎች ምክንያት ቢቋረጥ የውጭ ምንዛሪ ክምችቱ አደጋ ላይ ይወድቃል።
3. የብድር ስርጭት እና የፋይናንስ ጤናማነት
ለግሉ ዘርፍ የተሰጠው ብድር 94.5% መድረሱ መንግስት ከንግድ ባንኮች ብድር መውሰዱን ቀንሶ ለግል ባለሀብቱ እድል መስጠቱን ያሳያል። ሆኖም የሐይማን ሚንስኪ "የፋይናንስ አለመረጋጋት መላምት" (Financial Instability Hypothesis) እዚህ ጋር ጥንቃቄን ይጠይቃል፦
የብድር አረፋ ስጋት፡ ባንኮች ብድርን በ 45% እድገት ሲያሰራጩ፣ የብድሩ ጥራት ካልተጠበቀ ወደፊት የባንኮች ቀውስ ሊፈጠር ይችላል።
የምርት አለመመጣጠን፡ ብድሩ ወደ ማምረቻ ዘርፍ ሳይሆን ወደ ሪል-እስቴት ግምት (Speculation) ካዘነበለ፣ ውጤቱ ዘላቂ እድገት ሳይሆን የዋጋ ግሽበት አዙሪት ይሆናል።
ቀይ መብራት፡ የማይመለሱ ብድሮች (NPL) መጠን መጨመር የፋይናንስ ዘርፉን ጤናማነት አደጋ ላይ ይጥላል።
4. የዲጂታል ክፍያ አብዮት
የ 14.56 ትሪሊዮን ብር የዲጂታል ዝውውር የጆሴፍ ሹምፔተርን “Creative Destruction” ሃሳብ በግልጽ ያሳያል።
ቴክኖሎጂው አሮጌውን የጥሬ ገንዘብ አያያዝ እየቀየረው ነው። ይህ ለታክስ አሰባሰብ እና ለገንዘብ ቁጥጥር ቢረዳም፣ የሳይበር ደህንነት ስጋት እና የገንዘብ ዝውውር ፍጥነት ከምርት እድገት ጋር ካልተጣጣመ አዲስ ግሽበት ሊቀሰቅስ ይችላል።
5. መዋቅራዊ መፍትሄዎች፡ ከሪፖርት ወደ ተግባር
ለቀጣይ ጊዜያት ሚዛናዊ እድገት ለማምጣት የሚከተሉት ነጥቦች ወሳኝ ናቸው፡
የምርት አብዮት (Supply-Side Economics): በፖሊሲ የገንዘብ ዝውውርን ከመቀነስ ባለፈ፣ ግብርናና ኢንዱስትሪው ላይ ምርትን በከፍተኛ ሁኔታ ማሳደግ።
የሐዋላ ገቢን ወደ ኢንቨስትመንት መቀየር: ሐዋላው ለፍጆታ ብቻ ሳይሆን ለሀገራዊ ፕሮጀክቶች እንዲውል የዲያስፖራ ቦንድና የኢንቨስትመንት አማራጮችን ማስፋፋት።
የፖሊሲ ቅንጅት: ብሔራዊ ባንክ የገንዘብ ቁጥጥር ሲያደርግ፣ የፌዴራል መንግስት ደግሞ የበጀት ጉድለቱን በመቀነስ የፖሊሲ ቅራኔ እንዳይፈጠር ማረጋገጥ አለባቸው።
ማጠቃለያ
የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ አሁን ባለበት ሁኔታ እንደ ደቡብ ኮሪያ ወደ ምርታማነት የመሸጋገር ወይም እንደ ናይጄሪያ በሪፖርት አሃዞች ተታሎ ወደ እዳ አዙሪት የመግባት አጣጥ ላይ ነው። የብሔራዊ ባንክ ስኬት እውነተኛ የሚሆነው በምክር ቤት ቀርቦ ሲመሰገን ሳይሆን፣ የኢትዮጵያ እናቶች በገበያ ውስጥ የኑሮ ውድነት ሳይፈትናቸው በሰላም ሲሸምቱ ነው።
6 months ago
