የዲጂታል መጋረጃ፡ በማህበራዊ ሚዲያ "ፍጹም" ጥንዶች እና በእውነተኛው ህይወት መካከል ያለው ገደል
በ21ኛው ክፍለ ዘመን ፍቅር አዲስ አድራሻ አግኝቷል። ይህ አድራሻ በፎቶ ማጣሪያዎች (filters) የታጀበ፣ በልብ ቅርጽ (likes) የሚመዘን እና በሰከንዶች ውስጥ ለዓለም የሚታይ "ዲጂታል መድረክ" ሆኗል። ነገር ግን በዚህ ደማቅ መጋረጃ በስተጀርባ፣ በፒክስል የማይገለጽ፣ በ"Emoji" የማይተረጎም እና አንዳንዴም እጅግ ስብርባሪ የሆነ እውነታ አለ።
1. የ"ፍጹምነት" ተረት እና የንጽጽር ወጥመድ
በማህበራዊ ሚዲያ ገጾች ላይ የምናያቸው ጥንዶች ሁልጊዜም በሳቅ የተሞሉ፣ ምርጥ ልብሶችን የለበሱ እና በውድ ሆቴሎች የሚዝናኑ ይመስላሉ። ይህ "Curated Reality" ወይም ተለይቶ የተመረጠ እውነታ ይባላል።
ታዋቂው ደራሲና ፈላስፋ አለን ዴ ቦታን እንዲህ ይላል፦ “ፍቅር በፎቶግራፍ ላይ እንደሚታየው ቀላል አይደለም፤ ፍቅር ማለት አብሮ ከመሳቅ ይልቅ፣ አብሮ በችግር ውስጥ መጽናት ነው።” ማህበራዊ ሚዲያ ግን ይህንን የፅናት ጉዞ አያሳየንም። ይልቁንም፣ የሌሎችን የህይወት "ድምቀት" (highlights) ከራሳችን "ከመጋረጃ ጀርባ" (behind-the-scenes) ህይወት ጋር እንድናወዳድር ያስገድደናል።
ተመራማሪዎች ይህንን "Social Comparison Theory" ይሉታል። ሰዎች የራሳቸውን ግንኙነት ዋጋ የሚሰጡት ከሌሎች ጋር በማነፃፀር ሲሆን፣ በማህበራዊ ሚዲያ ላይ የሚታየው ሰው ሰራሽ ፍጹምነት በገሃዱ ዓለም ጥንዶች መካከል የዝቅተኝነት ስሜት እና "ግንኙነታችን እንደ እነሱ ለምን አልደመቀም?" የሚል ቅሬታ ይፈጥራል።
2. ሁልጊዜ መገኘት (Constant Availability)፦ የግንኙነቶች አዲሱ እስር ቤት
ቴክኖሎጂ "ፍቅርን" ከርቀት አቀራርቧል፤ ነገር ግን "ነጻነትን" ነጥቋል። "Online" መሆን ማለት "ለእኔ ዝግጁ ነህ" ማለት በሆነበት ዘመን፣ ፈጣን ምላሽ አለመስጠት እንደ መናቅ ወይም እንደ መለወጥ ይቆጠራል።
ደራሲ ሸሪ ታርክል "Alone Together" በሚለው መጽሐፏ እንደምትገልጸው፣ ቴክኖሎጂ በሰዎች መካከል ያለውን ጥልቅ ግንኙነት ወደ ጥሬ መረጃ ልውውጥ ቀይሮታል። “ስልካችን ሁልጊዜ በእጃችን መሆኑ፣ ለትዳር አጋራችን የምንሰጠውን ትኩረት ይከፋፍለዋል። በአካል እያለን በሃሳብ ግን ተለይተናል” ትላለች።
የስነ-ልቦና ተመራማሪዎች ይህንን "Technostress" ብለውታል።
አጋርዎ መልእክትዎን አይቶ ምላሽ ሳይሰጥ ሲቀር የሚፈጠረው ጭንቀት፣ "Seen" የሚለው ምልክት የሚያስከትለው የጥርጣሬ ደመና እና "Last Seen" መቼ እንደነበር መከታተል፣ ግንኙነቶችን በታማኝነት ሳይሆን በቁጥጥር ላይ የተመሰረቱ እንዲሆኑ እያደረጋቸው ነው።
3. የማረጋገጫ ጥማት (The Validation Loop)
ዛሬ ብዙ ጥንዶች የሚኖሩት ለራሳቸው ሳይሆን ለተመልካች ነው። አንድ ፎቶ ተለጥፎ የሚገኘው የ"Like" ብዛት የግንኙነቱን ጥንካሬ እንደሚለካ መስፈርት ተወስዷል።
ተመራማሪዎች እንደሚሉት፦ በማህበራዊ ሚዲያ ላይ ግንኙነታቸውን አብዝተው "ፖስት" የሚያደርጉ ሰዎች፣ በውስጣቸው ከፍተኛ የደህንነት ስሜት ማጣት (Insecurity) ያለባቸው ሊሆኑ ይችላሉ።
ይህ "Relationship Contingent Self-Esteem" ይባላል። ማለትም፣ የግለሰቡ በራስ የመተማመን ስሜት የሚወሰነው በግንኙነቱ ስኬት እና ያ ግንኙነት በሌሎች ዘንድ በሚያገኘው አድናቆት ላይ ነው።
ደራሲ ሚላን ኩንደራ እንደሚለው፣ “ህይወት በሌሎች እይታ ውስጥ የምትኖር ትዕይንት ከሆነች፣ እውነተኛ ማንነት ይጠፋል።” ጥንዶች በማህበራዊ ሚዲያ ላይ "ደስተኛ" ለመምሰል በሚያደርጉት ጥረት፣ እውነተኛ ደስታቸውን ሊያጡት ይችላሉ።
4. የ"ተሻለ አማራጭ አለ" ስነ-ልቦና (The Paradox of Choice)
ማህበራዊ ሚዲያ እና የፍቅር መተግበሪያዎች (Dating Apps) አለምን አንድ መንደር አድርገዋታል። ይህ ግን "ከዚህ የተሻለ ሰው አላጣም" የሚል የተሳሳተ ስሜት ይፈጥራል።
የስነ-ልቦና ባለሙያው ባሪ ሽዋርትዝ "The Paradox of Choice" በሚለው ስራው፣ አማራጮች በበዙ ቁጥር ሰዎች እርካታ ያጣሉ ይላል። በአንድ ግንኙነት ውስጥ ችግር ሲፈጠር፣ ችግሩን ከመፍታት ይልቅ ወደ ሌላ "አዲስ እና ማራኪ" መስሎ ወደሚታይ ሰው መሸጋገር ቀላል ሆኗል። ይህም ለፍቅር ግንኙነቶች አስፈላጊ የሆነውን "ትዕግስት" እና "መስዋዕትነት" አዳክሞታል።
5. የዲጂታል ማንበብና መጻፍ አስፈላጊነት (Emotional Digital Literacy)
ማህበራዊ ሚዲያ ራሱ ክፉ አይደለም፤ ነገር ግን እኛ የምንጠቀምበት መንገድ ግንኙነታችንን ሊያጸናው ወይም ሊያፈርሰው ይችላል። ተመራማሪዎች "ዲጂታል ማንበብና መጻፍ" (Digital Literacy) ለስሜታዊ ጤንነት ወሳኝ መሆኑን ያሳስባሉ።
ይህም ማለት፦
👉ስክሪኑ ላይ የሚታየው "ፍጹምነት" ተስተካክሎ የቀረበ (Edited) መሆኑን መረዳት።
👉ከአጋር ጋር ያለን ግንኙነት ከስልካችን በላይ ዋጋ እንዳለው ማወቅ።
👉ግጭቶችን በማህበራዊ ሚዲያ አዝዋሪ ውስጥ ሳይሆን፣ ፊት ለፊት ተቀምጦ በመነጋገር መፍታት።
ማጠቃለያ
ፍቅር በሁለት ሰዎች መካከል ያለ ምሥጢር ነው። ማህበራዊ ሚዲያ ግን ይህንን ምሥጢር ወደ "ህዝባዊ ትርኢት" ቀይሮታል። እውነተኛ ፍቅር የሚለካው በፎቶው ጥራት ሳይሆን በልቡ ቅንነት፣ በ"Comment" ብዛት ሳይሆን በቃላት ታማኝነት፣ እና በ"Online" መገኘት ሳይሆን በችግር ጊዜ አብሮ በመቆም ነው።
እንደ ደራሲያን እይታ፣ ፍቅር "ውብ ስዕል" ሳይሆን "የሚታረስ መሬት" ነው። መሬቱ ደግሞ ጭቃ፣ ድካም እና ላብ አለበት። በማህበራዊ ሚዲያ ላይ ጭቃውን አንመለከትም፤ ነገር ግን ያለ ጭቃው ምርት የለም።
ወደ እውነተኛው ህይወት እንመለስ፤ ስልካችንን እናጥፋና የአጋራችንን አይን እንይ። እውነተኛው ፍቅር ያለው እዚያ ነው።
በ21ኛው ክፍለ ዘመን ፍቅር አዲስ አድራሻ አግኝቷል። ይህ አድራሻ በፎቶ ማጣሪያዎች (filters) የታጀበ፣ በልብ ቅርጽ (likes) የሚመዘን እና በሰከንዶች ውስጥ ለዓለም የሚታይ "ዲጂታል መድረክ" ሆኗል። ነገር ግን በዚህ ደማቅ መጋረጃ በስተጀርባ፣ በፒክስል የማይገለጽ፣ በ"Emoji" የማይተረጎም እና አንዳንዴም እጅግ ስብርባሪ የሆነ እውነታ አለ።
1. የ"ፍጹምነት" ተረት እና የንጽጽር ወጥመድ
በማህበራዊ ሚዲያ ገጾች ላይ የምናያቸው ጥንዶች ሁልጊዜም በሳቅ የተሞሉ፣ ምርጥ ልብሶችን የለበሱ እና በውድ ሆቴሎች የሚዝናኑ ይመስላሉ። ይህ "Curated Reality" ወይም ተለይቶ የተመረጠ እውነታ ይባላል።
ታዋቂው ደራሲና ፈላስፋ አለን ዴ ቦታን እንዲህ ይላል፦ “ፍቅር በፎቶግራፍ ላይ እንደሚታየው ቀላል አይደለም፤ ፍቅር ማለት አብሮ ከመሳቅ ይልቅ፣ አብሮ በችግር ውስጥ መጽናት ነው።” ማህበራዊ ሚዲያ ግን ይህንን የፅናት ጉዞ አያሳየንም። ይልቁንም፣ የሌሎችን የህይወት "ድምቀት" (highlights) ከራሳችን "ከመጋረጃ ጀርባ" (behind-the-scenes) ህይወት ጋር እንድናወዳድር ያስገድደናል።
ተመራማሪዎች ይህንን "Social Comparison Theory" ይሉታል። ሰዎች የራሳቸውን ግንኙነት ዋጋ የሚሰጡት ከሌሎች ጋር በማነፃፀር ሲሆን፣ በማህበራዊ ሚዲያ ላይ የሚታየው ሰው ሰራሽ ፍጹምነት በገሃዱ ዓለም ጥንዶች መካከል የዝቅተኝነት ስሜት እና "ግንኙነታችን እንደ እነሱ ለምን አልደመቀም?" የሚል ቅሬታ ይፈጥራል።
2. ሁልጊዜ መገኘት (Constant Availability)፦ የግንኙነቶች አዲሱ እስር ቤት
ቴክኖሎጂ "ፍቅርን" ከርቀት አቀራርቧል፤ ነገር ግን "ነጻነትን" ነጥቋል። "Online" መሆን ማለት "ለእኔ ዝግጁ ነህ" ማለት በሆነበት ዘመን፣ ፈጣን ምላሽ አለመስጠት እንደ መናቅ ወይም እንደ መለወጥ ይቆጠራል።
ደራሲ ሸሪ ታርክል "Alone Together" በሚለው መጽሐፏ እንደምትገልጸው፣ ቴክኖሎጂ በሰዎች መካከል ያለውን ጥልቅ ግንኙነት ወደ ጥሬ መረጃ ልውውጥ ቀይሮታል። “ስልካችን ሁልጊዜ በእጃችን መሆኑ፣ ለትዳር አጋራችን የምንሰጠውን ትኩረት ይከፋፍለዋል። በአካል እያለን በሃሳብ ግን ተለይተናል” ትላለች።
የስነ-ልቦና ተመራማሪዎች ይህንን "Technostress" ብለውታል።
አጋርዎ መልእክትዎን አይቶ ምላሽ ሳይሰጥ ሲቀር የሚፈጠረው ጭንቀት፣ "Seen" የሚለው ምልክት የሚያስከትለው የጥርጣሬ ደመና እና "Last Seen" መቼ እንደነበር መከታተል፣ ግንኙነቶችን በታማኝነት ሳይሆን በቁጥጥር ላይ የተመሰረቱ እንዲሆኑ እያደረጋቸው ነው።
3. የማረጋገጫ ጥማት (The Validation Loop)
ዛሬ ብዙ ጥንዶች የሚኖሩት ለራሳቸው ሳይሆን ለተመልካች ነው። አንድ ፎቶ ተለጥፎ የሚገኘው የ"Like" ብዛት የግንኙነቱን ጥንካሬ እንደሚለካ መስፈርት ተወስዷል።
ተመራማሪዎች እንደሚሉት፦ በማህበራዊ ሚዲያ ላይ ግንኙነታቸውን አብዝተው "ፖስት" የሚያደርጉ ሰዎች፣ በውስጣቸው ከፍተኛ የደህንነት ስሜት ማጣት (Insecurity) ያለባቸው ሊሆኑ ይችላሉ።
ይህ "Relationship Contingent Self-Esteem" ይባላል። ማለትም፣ የግለሰቡ በራስ የመተማመን ስሜት የሚወሰነው በግንኙነቱ ስኬት እና ያ ግንኙነት በሌሎች ዘንድ በሚያገኘው አድናቆት ላይ ነው።
ደራሲ ሚላን ኩንደራ እንደሚለው፣ “ህይወት በሌሎች እይታ ውስጥ የምትኖር ትዕይንት ከሆነች፣ እውነተኛ ማንነት ይጠፋል።” ጥንዶች በማህበራዊ ሚዲያ ላይ "ደስተኛ" ለመምሰል በሚያደርጉት ጥረት፣ እውነተኛ ደስታቸውን ሊያጡት ይችላሉ።
4. የ"ተሻለ አማራጭ አለ" ስነ-ልቦና (The Paradox of Choice)
ማህበራዊ ሚዲያ እና የፍቅር መተግበሪያዎች (Dating Apps) አለምን አንድ መንደር አድርገዋታል። ይህ ግን "ከዚህ የተሻለ ሰው አላጣም" የሚል የተሳሳተ ስሜት ይፈጥራል።
የስነ-ልቦና ባለሙያው ባሪ ሽዋርትዝ "The Paradox of Choice" በሚለው ስራው፣ አማራጮች በበዙ ቁጥር ሰዎች እርካታ ያጣሉ ይላል። በአንድ ግንኙነት ውስጥ ችግር ሲፈጠር፣ ችግሩን ከመፍታት ይልቅ ወደ ሌላ "አዲስ እና ማራኪ" መስሎ ወደሚታይ ሰው መሸጋገር ቀላል ሆኗል። ይህም ለፍቅር ግንኙነቶች አስፈላጊ የሆነውን "ትዕግስት" እና "መስዋዕትነት" አዳክሞታል።
5. የዲጂታል ማንበብና መጻፍ አስፈላጊነት (Emotional Digital Literacy)
ማህበራዊ ሚዲያ ራሱ ክፉ አይደለም፤ ነገር ግን እኛ የምንጠቀምበት መንገድ ግንኙነታችንን ሊያጸናው ወይም ሊያፈርሰው ይችላል። ተመራማሪዎች "ዲጂታል ማንበብና መጻፍ" (Digital Literacy) ለስሜታዊ ጤንነት ወሳኝ መሆኑን ያሳስባሉ።
ይህም ማለት፦
👉ስክሪኑ ላይ የሚታየው "ፍጹምነት" ተስተካክሎ የቀረበ (Edited) መሆኑን መረዳት።
👉ከአጋር ጋር ያለን ግንኙነት ከስልካችን በላይ ዋጋ እንዳለው ማወቅ።
👉ግጭቶችን በማህበራዊ ሚዲያ አዝዋሪ ውስጥ ሳይሆን፣ ፊት ለፊት ተቀምጦ በመነጋገር መፍታት።
ማጠቃለያ
ፍቅር በሁለት ሰዎች መካከል ያለ ምሥጢር ነው። ማህበራዊ ሚዲያ ግን ይህንን ምሥጢር ወደ "ህዝባዊ ትርኢት" ቀይሮታል። እውነተኛ ፍቅር የሚለካው በፎቶው ጥራት ሳይሆን በልቡ ቅንነት፣ በ"Comment" ብዛት ሳይሆን በቃላት ታማኝነት፣ እና በ"Online" መገኘት ሳይሆን በችግር ጊዜ አብሮ በመቆም ነው።
እንደ ደራሲያን እይታ፣ ፍቅር "ውብ ስዕል" ሳይሆን "የሚታረስ መሬት" ነው። መሬቱ ደግሞ ጭቃ፣ ድካም እና ላብ አለበት። በማህበራዊ ሚዲያ ላይ ጭቃውን አንመለከትም፤ ነገር ግን ያለ ጭቃው ምርት የለም።
ወደ እውነተኛው ህይወት እንመለስ፤ ስልካችንን እናጥፋና የአጋራችንን አይን እንይ። እውነተኛው ፍቅር ያለው እዚያ ነው።
4 months ago
