A decade of connecting cultures and continent. We are honored to celebrate 10 years of service to Japan. Thank you to our passengers and partners who have supported our journey between Addis Ababa and Tokyo over the past decade. #ethiopianairlines #tokyo #narita

A decade of connecting cultures and continent. We are honored to celebrate 10 years of service to Japan. Thank you to our passengers and partners who have supported our journey between Addis Ababa and Tokyo over the past decade. #ethiopianairlines #tokyo #narita

A decade of connecting cultures and continent. We are honored to celebrate 10 years of service to Japan. Thank you to our passengers and partners who have supported our journey between Addis Ababa and Tokyo over the past decade. #ethiopianairlines #tokyo #narita

ከቃልኪዳን እስከ ክስ መዝገብ፦ የኢትዮጵያ ትዳሮች ዝምተኛው ፍርክስክስ

​በኢትዮጵያ የፍትሐ ብሔር ችሎቶች ደጃፍ ላይ በየቀኑ የሚታየው ትዕይንት አለ፦ ቀይ ያበጡ ዓይኖች፣ የተሰበሩ ልቦች እና በሁለት ጎራ ተከፍለው የሚወራወሩ የጥላቻ ቃላት። ያ ትላንት "በሞት ካልሆነ አንለይም" ተብሎ የተገቡት ቃላቶች ዛሬ "መዝገቡ ተዘግቷል" በሚል ደረቅ የዳኛ ድምፅ ይደመደማሉ። ይህ ጽሁፍ በኢትዮጵያ ሰማይ ስር እየፈረሱ ስላሉ ቤቶች፣ ስለጠፉ ህልሞች እና በዘመናዊነት ማዕበል ስለሚናወጠው የቤተሰብ መዋቅር በባለሙያዎች እይታና በልብ ሰባሪ እውነታዎች ይተነትናል።

የወደቀው ማዕዘን፦ የማኅበረሰቡ ቁስል

​ሶሾሎጂስቶች እንደሚሉት፣ ቤተሰብ የማኅበረሰብ መሠረት ነው። ነገር ግን ዛሬ ይህ መሠረት እየተሸረሸረ ነው። በኢትዮጵያ የፍቺ መጠን ባለፉት 20 ዓመታት ውስጥ በሦስት እጥፍ አድጓል። በአዲስ አበባ ብቻ በዓመት በአማካይ ከ 8,000 በላይ የፍቺ ጥያቄዎች ይቀርባሉ።
​የኢኮኖሚ ባለሙያው አበበ ካሰሁን እንደሚሉት፣ በሀገር ውስጥ የሚከሰት የኢኮኖሚ ለውጥ በትዳር ላይ ቀጥተኛ ተጽዕኖ አለው። "ሴቶች ኢኮኖሚያዊ ነፃነት ሲያገኙ፣ ለዓመታት ሲታገሱት የነበረውን ጭቆና ለመሸከም ፈቃደኛ አይሆኑም" ይላሉ። ይህ በዓለም አቀፍ ደረጃ "The Independence Effect" ይባላል። ነገር ግን በኢትዮጵያ ይህ ለውጥ የታጀበው በወንዶች የስነ-ልቦና ዝግጁነት ማጣት ነው።

​2የተሰበረው የአባወራነት ኩራት
​፦ የጽጌና የግርማ የጨለመ ቤት

​ጽጌና ግርማ(ስማቸው የተቀየረ) ለ18 ዓመታት በትዳር ኖረዋል። ግርማ "የቤቱ አምድ" ነበር። ጽጌ ግን አነስተኛ ሱቅ ከፍታ በትጋት ሰርታ የቤቱን ገቢ እጥፍ አደረገችው። ግርማ ግን ይህንን እንደ ስኬት ሳይሆን እንደ ሽንፈት ቆጠረው።

​"አንድ ቀን ማታ፣" ትላለች ጽጌ በእንባ እየታነቀች፣ "ግርማ ሰክሮ መጣና 'በገንዘብሽ ልትገዢኝ ነው? እኔን ልታዝዢኝ ነው?' ብሎ የልጆቹን ደብተርና ልብስ በእሳት አቃጠለው። እኔ ገንዘብ ያመጣሁት ልጆቻችን እንዲማሩ እንጂ እሱን ለማዋረድ አልነበረም። ግን እሱ በውስጡ የሞተ መሰለው።" ግርማ የራሱን የበታችነት ስሜት ለመሸፈን ወደ መጠጥና ወደ አካላዊ ጥቃት ተሰደደ። በመጨረሻም ጽጌ ህይወቷን ለማዳን ስትል የ18 ዓመት ትዳሯን በክስ መዝገብ አጠናቀቀች። ዛሬ ግርማ ባዶ ቤት ውስጥ ይኖራል፤ ጽጌ ደግሞ ልጆቿን ብቻዋን ታሳድጋለች። ትዳራቸው የፈረሰው በገንዘብ ማጣት ሳይሆን፣ በገንዘብ መገኘት በፈጠረው "የወንድነት ስብራት" ነበር።

​የሳይካትሪስቶች ምልከታ፦ ስሜታዊ መፈታታት (Emotional Divorce)

​ሳይካትሪስቶች እንደሚሉት፣ ብዙዎች ትዳር ውስጥ ሆነው ግን ተፋተዋል። ይህ "Functional Marriage" ይባላል—ለልጅ፣ ለሰው፣ ለሃይማኖት ተብሎ በአንድ ጣራ ስር የሚኖር ግን የሞተ ግንኙነት።
​
የሄለን እና የዳዊት "ዝምተኛው ጦርነት"

​ሄለንና ዳዊት በሰው ዘንድ "ምርጥ ጥንዶች" ናቸው። ነገር ግን ቤታቸው ውስጥ ያለው ዝምታ ይጮኻል። ዳዊት ሁልጊዜ ስልኩ ላይ ነው፣ ሄለን ደግሞ መኝታ ክፍል ገብታ ታለቅሳለች። "አብረን እንበላለን፣ ግን አንተነፋፈስም" ትላለች ሄለን።
​የስነ-ልቦና ባለሙያዎች እንደሚሉት፣ በዘመናዊው ኑሮ ውስጥ ባለትዳሮች ለስሜታዊ ቅርበት ጊዜ የላቸውም። በጃፓን "Naritakon" እንደሚባለው ሁሉ፣ በኢትዮጵያም ጥንዶች በትዳር መጀመሪያው አካባቢ ያለውን ግለት ይዘው መዝለቅ ያቅታቸዋል። ዳዊትና ሄለን በመጨረሻ የተፋቱት ማንም ሳይሰማ ነበር። "የሚገደል ፍቅር ስላልነበረን መለያየቱ አልከበደንም" ይላል ዳዊት። ይህ ግን እጅግ አስለቃሽ እውነት ነው—አብሮ እየኖሩ መሞት።

​ የኑሮ ውድነት እና "የፍቅር ጠላት"

​የኢኮኖሚ ባለሙያው አድሚር ቻቫሊች እንዳሉት፣ የኑሮ ውድነት በትዳር ውስጥ ያለውን ትዕግስት ይበላዋል። "ገንዘብ ሲጠፋ፣ ፍቅር በመስኮት ይወጣል" የሚለው አባባል ዛሬ በኢትዮጵያ ምድር እውነት ሆኗል። የቤት ኪራይ መናር፣ የጤፍ ዋጋ መጨመር እና የልጆች ወጪ ባልና ሚስትን ለጭንቀት (Depression) ይዳርጋቸዋል።

​ዓለም አቀፍ ልምድ፦ እንደ ስዊድን ባሉ ሀገራት መንግስት ለቤተሰብ የሚሰጠው ድጋፍ ከፍተኛ ነው። በኢትዮጵያ ግን "የእንክብካቤ ኢኮኖሚ" (Care Economy) የለም። አንዲት ሴት ሰርታ ስትመጣ የቤት ስራውም፣ የልጁም ሸክም እሷ ላይ ነው። ይህ "Double Burden" (ድርብ ሸክም) ሴቶችን ለከፍተኛ የስነ-አእምሮ ቀውስና ለፍቺ ውሳኔ ይዳርጋቸዋል።

​ የልጆች እንባ፦ የመጨረሻው ተጎጂ

​በትዳር መፍረስ ውስጥ ትልቁን ዋጋ የሚከፍሉት ህፃናት ናቸው። በኢትዮጵያ የፍቺ ህግ "የልጆች ጥቅም" ቀዳሚ ቢሆንም፣ በስነ-ልቦና ደረጃ የሚደርስባቸውን ጠባሳ ማንም አይጠግነውም።

​ የ7 ዓመቷ ቅድስት

​አባቷና እናቷ በፍርድ ቤት ሲለያዩ ቅድስት እዚያው ነበረች። "አባቴ ወደ ቀኝ፣ እናቴ ወደ ግራ ሲሄዱ መሃል ላይ ቀረሁ" ትላለች። ዛሬ ቅድስት በትምህርት ቤት ውጤቷ ቀንሷል፣ ከሰው ጋር አትግባባም። አባቷ አዲስ ትዳር መስርቷል፣ እናቷም በኑሮ ትታገላለች። ቅድስት ግን በየቀኑ ማታ "አባዬ መቼ ነው ቤት የሚመጣው?" ብላ ትጠይቃለች። ይህ ጥያቄ መልስ የለውም። የፍቺ መዝገብ ይዘጋል፣ የልጆች ቁስል ግን ለዘላለም ይከፈታል።

​መፍትሄ

ይህንን ቀውስ ለመቀነስ የሚከተሉት ነጥቦች ወሳኝ ናቸው፦

​የአመለካከት ለውጥ፦ ወንዶች የሴቶችን ኢኮኖሚያዊ ጥንካሬ እንደ በረከት ማየት አለባቸው።

​የእንክብካቤ ኢኮኖሚ፦ መንግስትና ድርጅቶች የመዋዕለ ሕፃናትን በማስፋፋት በቤተሰብ ላይ ያለውን ጫና መቀነስ አለባቸው።

​የቅድመ ጋብቻ ምክር፦ ጥንዶች ስለ ኢኮኖሚና ስሜታዊ ግንኙነት በቂ ግንዛቤ ሊኖራቸው ይገባል።

​ማጠቃለያ

​ትዳር የሚፈርሰው ማኅበረሰቡ ሊሸከመው ከሚችለው በላይ ፈጣን ለውጥ ስለመጣ ነው። ቃልኪዳን የሚታሰረው በደስታ ቀን ቢሆንም፣ የሚፀናው ግን በፈተና ቀን ነው። ዛሬ በየቤቱ የሚሰማው የዝምታ ጩኸት ነገ ሀገርን እንዳያፈርስ፣ ቆም ብለን ማሰብ አለብን። ትዳር የሁለት ሰዎች ስምምነት ብቻ ሳይሆን የሀገር ህልውና መሠረት ነው።