“ኢትዮጵያ ጎዳና” — በኢየሩሳሌም የሚኖር የኢትዮጵያ ታሪክ አሻራ

ኢየሩሳሌም፣ እስራኤል
#ethiopia | በእስራኤል ቅዱስት ከተማ ኢየሩሳሌም መሃል ላይ አንድ አጭር ጎዳና አለ። በዓይን ሲታይ ከከተማዋ ብዙ ጎዳናዎች የተለየ ላይመስል ይችላል፤ ስሙን ግን ሲያነቡት የሩቅ አገር ስም ያስተጋባል።

“Ethiopia Street — የኢትዮጵያ ጎዳና”።

ይህ ጎዳና በኢየሩሳሌም መሃል፣ ከStreet of the Prophets (HaNevi'im Street) የሚወጣ ሲሆን ከብሉይ ከተማዋ ውጭ በተገነቡት ታሪካዊ አካባቢዎች መካከል ይገኛል። የጎዳናው ስም ግን በቀጥታ ከኢትዮጵያውያን ማኅበረሰብና ከኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተቋማት ታሪክ ጋር የተያያዘ ነው።

ከ“ሐበሻ” ወደ “ኢትዮጵያ”

ዛሬ “Ethiopia Street” የሚባለው ይህ ጎዳና በቀድሞ ዘመን Abyssinian Street ወይም Habashim Street ተብሎ ይጠራ ነበር። በአካባቢውም “Habashim” የሚለው ስም ከኢትዮጵያውያን ማኅበረሰብ ጋር ተያይዞ ይጠቀም ነበር።

በብሪታንያ ማንዴት ዘመን ጎዳናው Abyssinian Street በመባል ይታወቅ ነበር። በኋላ ግን የስያሜው አጠቃቀም ተቀይሮ፣ በታኅሣሥ 1968 “Ethiopia Street” ተብሎ ተሰየመ። የዚህ ለውጥ ዋና ትርጉም የ“Habashim/Abyssinian” የቆየ ስያሜን በአገሪቱ የዘመኑ ስም “Ethiopia” መተካት ነበር።

በእርግጥም የጎዳናው ስም ለውጥ የተመዘገበበት የ1968 የጋዜጣ ማስረጃም በእስራኤል ብሔራዊ ቤተ-መጻሕፍት የጋዜጣ ስብስብ ውስጥ እንዳለ ምንጮች ያመለክታሉ።

የጎዳናው ስም ከመጣበት በላይ የሚነግረው ታሪክ

“Ethiopia Street” የሚለው ስም በዘፈቀደ የተሰጠ አይደለም።

ከ19ኛው መቶ ዘመን ጀምሮ የኢትዮጵያ መንግሥታዊና ሃይማኖታዊ ተወካዮች በኢየሩሳሌም ከብሉይ ከተማዋ ውጭ መሬት መግዛትና ሕንፃዎችን መገንባት ጀመሩ። የንጉሥ ምኒልክ ዳግማዊ ባለቤት እቴጌ ጣይቱ ብጡልና ራስ መኮንን ጨምሮ ከኢትዮጵያ ጋር የተያያዙ ባለሥልጣናት በአካባቢው በርካታ ሕንፃዎች እንዲገነቡ አድርገዋል።

ስለዚህ ጎዳናው የኢትዮጵያ ስም ብቻ የተሰጠው ቦታ ሳይሆን፣ ኢትዮጵያውያን በኢየሩሳሌም ያላቸውን የረጅም ዘመን መገኘት በሕንፃና በተቋማት የሚያሳይ ታሪካዊ አካባቢ ነው።

ኪዳነ ምሕረት — በጎዳናው ላይ የሚገኘው የኢትዮጵያ ምልክት

ከጎዳናው በጣም የሚለየው ታሪካዊ ሕንፃ ኪዳነ ምሕረት ቤተክርስቲያን ነው።

ቤተክርስቲያኑ በደብረ ገነት ገዳም ግቢ ውስጥ ይገኛል። የግንባታው ሥራ በአፄ ዮሐንስ አራተኛ ዘመነ መንግሥት በ1880ዎቹ መጀመሩን ምንጮች ያመለክታሉ፤ በ1893 በአፄ ምኒልክ ዳግማዊ ዘመን ተመርቋል።

የኪዳነ ምሕረት ሕንፃ በባህላዊ የኢትዮጵያ ክብ ቤተክርስቲያን አሠራር የተገነባ መሆኑ ልዩ ያደርገዋል። በደብረ ገነት ገዳምም የኢትዮጵያ መነኮሳት ሃይማኖታዊ ሕይወታቸውን ይቀጥላሉ።

በዚህም ምክንያት ጎዳናው ከቤተክርስቲያኑ ታሪክ ጋር በጥብቅ የተሳሰረ ነው።

ኢትዮጵያውያን ከብሉይ ከተማ ወደ አዲሲቱ ኢየሩሳሌም

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ መገኘት በኢየሩሳሌም ከEthiopia Street በጣም የሚረዝም ታሪክ አለው።

የኢትዮጵያ መነኮሳት በኢየሩሳሌም ከቀደምት ዘመናት ጀምሮ እንደነበሩ ምንጮች ይጠቁማሉ። በብሉይ ከተማዋም Deir al-Sultan የተባለው የኢትዮጵያ ገዳም ከቅዱስ መቃብር ቤተክርስቲያን አጠገብ የኢትዮጵያውያን የረጅም ዘመን መገኘት ምልክት ነው።

በ19ኛው መቶ ዘመን ግን የኢትዮጵያ መገኘት ከብሉይ ከተማዋ ውጭ በአዲሲቱ ከተማ እየተስፋፋ መጣ። ይህም ኪዳነ ምሕረትን፣ ደብረ ገነትን፣ የመኖሪያ ሕንፃዎችን እና በኋላ የኢትዮጵያ ቆንስላን የመሳሰሉ ተቋማትን ያካተተ ሆነ።

የንጉሥ ምኒልክ ዳግማዊ ሕንፃ

በEthiopia Street ቁጥር 8 ላይ የሚገኘው ሕንፃም ከኢትዮጵያ ንጉሣዊ ታሪክ ጋር የተያያዘ ነው።

ሕንፃው በአፄ ምኒልክ ዳግማዊ ተነሳሽነት እንደተገነባ የታሪክ ምንጮች ያስረዳሉ። የኪራይ ገቢውም ለቤተክርስቲያኑና በኢየሩሳሌም ለሚከናወኑ የኢትዮጵያ ሥራዎች ለመዋል የታሰበ ነበር።

ይህ የሚያሳየው ደግሞ የኢትዮጵያ መገኘት በኢየሩሳሌም በሃይማኖት ብቻ ያልተወሰነ መሆኑን ነው፤ መኖሪያ፣ ንብረት፣ ዲፕሎማሲ እና ማኅበራዊ ተቋማትንም ያካተተ ነበር።

የኢትዮጵያ ቆንስላና የዲፕሎማሲ አሻራ

በአቅራቢያው በProphets Street የሚገኘው የኢትዮጵያ ቆንስላ ሕንፃ ሌላው የኢትዮጵያ ታሪካዊ አሻራ ነው። ሕንፃው በ1928 እንደተቋቋመ ምንጮች ይጠቁማሉ። የኢየሩሳሌም ታሪክ ምንጮችም በዚያ ወቅት ኢትዮጵያ በከተማዋ የዲፕሎማሲ መገኘት ያላት ልዩ የአፍሪካ አገር እንደነበረች ያስታውሳሉ።

ይህም Ethiopia Street እና አካባቢው በኢትዮጵያ–ኢየሩሳሌም ግንኙነት ውስጥ ሃይማኖታዊ ቦታ ብቻ ሳይሆን የዲፕሎማሲና የማኅበራዊ ታሪክ ማስረጃም መሆኑን ያሳያል።

አፄ ኃይለ ሥላሴና ኢየሩሳሌም

የኢትዮጵያ ንጉሣዊ ቤተሰብ ከኢየሩሳሌም ጋር የነበረው ትስስር በአፄ ኃይለ ሥላሴ ዘመንም ቀጥሏል።

እ.ኤ.አ. በ1936 ጣሊያን ኢትዮጵያን ከወረረች በኋላ አፄ ኃይለ ሥላሴ በስደት ወቅት ኢየሩሳሌምን ጎብኝተው ከተማዋ ውስጥ ለተወሰነ ጊዜ እንደቆዩ የታሪክ ምንጮች ይመዘግባሉ።

ይህ የሚያሳየው ኢየሩሳሌም ለኢትዮጵያ የእምነት መዳረሻ ብቻ ሳትሆን፣ በኢትዮጵያ የፖለቲካና የንጉሣዊ ታሪክ ውስጥም ልዩ ቦታ እንደነበራት ነው።

አንድ ጎዳና፣ ብዙ ታሪኮች

ዛሬ በኢየሩሳሌም የሚገኘውን Ethiopia Street ስንመለከት፣ አንድ የጎዳና ስም ብቻ አናይም።

በዚያ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቅርስ አለ፤
የንጉሣዊ ቤተሰብ አሻራ አለ፤
የዲፕሎማሲ ታሪክ አለ፤
የኢትዮጵያውያን መነኮሳትና ምዕመናን የረጅም ዘመን መገኘት አለ፤
እንዲሁም በኢየሩሳሌም የተገነባ የኢትዮጵያ ታሪካዊ ሕንፃ ቅርስ አለ።

የከተማዋ ታሪክ ምንጮችም Ethiopia Street ከProphets Street ጋር በመያያዝ ከብሉይ ከተማ ወደ አዲሲቱ ከተማ የሚዘረጋ ታሪካዊ፣ ሥነ-ሕንፃዊና ሃይማኖታዊ የከተማ አካባቢ እንደሆነ ይገልጻሉ።

የዛሬው ትርጉም

በ1968 ከ“Abyssinian Street” ወደ “Ethiopia Street” የተቀየረው ስም ዛሬም በኢየሩሳሌም ይገኛል።

ይህ የጎዳና ስያሜ ኢትዮጵያ በኢየሩሳሌም ያላትን ታሪካዊ መገኘት በከተማዋ የሚያስታውስ የቦታ ስም ሆኖ ቀጥሏል። ዛሬም በEthiopia Street ላይ የሚገኘው ኪዳነ ምሕረት እና ደብረ ገነት የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ታሪክ በኢየሩሳሌም በሕያው ተቋም መቀጠሉን ያሳያሉ።

ኢየሩሳሌምን ለሚጎበኝ ኢትዮጵያዊ፣ “Ethiopia Street” የሚለው ስም በካርታ ላይ ያለ ስም ብቻ አይደለም። የቀደሙት ትውልዶች በኢየሩሳሌም ያሳረፉትን አሻራ የሚያስታውስ ታሪካዊ ምልክት ነው።

አንድ ጎዳና — ከሐበሻ ስም ወደ ኢትዮጵያ ስም፤ ከቤተክርስቲያን ወደ ዲፕሎማሲ፤ ከታሪክ ወደ ዛሬ።

Ethiopia Street — Jerusalem

Getu Temesgen - (ጌጡ ተመስገን)

​#jerusalem #ethiopiastreet #ethiopianhistory #kidanemihret #debregenet #israel #ethiopia #getutemesgen #getu #ጌጡ #ጌጡተመስገን #addisababa