(ዘ-ሐበሻ ዜና ዳሰሳ) የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ (NBE) በዘጠኝ ቀናት ውስጥ 625 ሚሊዮን ዶላር ወደ አገር ውስጥ የባንክ ሥርዓት ቢያስገባም፣ አቅርቦቱ አሁንም ያለውን ከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ እጥረት ማቃለል እንዳልቻለ ተገለጸ። ባንኩ በነዚህ ቀናት የዶላር አቅርቦቱን አራት እጥፍ በማሳደግ እና የገንዘብ ዝውውርን ለማረጋጋት ተመጣጣኝ የሆነ የሀገር ውስጥ ገንዘብ (ብር) ከገበያ ቢሰበስብም፣ አሁንም የውጭ ምንዛሬ ፍላጎቱ ከቀረበው ዶላር በእጅጉ ልቆ ይገኛል።
ይህ ሁኔታ የተፈጠረው መንግስት በሐምሌ 2024 የብሩን ምንዛሬ ተመን ገበያ እንዲወስነው ማድረጉን ተከትሎ ኢኮኖሚውን ለማረጋጋት በሚደረግ ጥረት ውስጥ ነው። ይህ የፖሊሲ ለውጥ ከዓለም አቀፉ የገንዘብ ድርጅት (IMF) እና ከዓለም ባንክ የተገኘው የፋይናንስ ድጋፍ ቁልፍ ቅድመ ሁኔታ ሲሆን፣ ዓላማውም የቋሚ የምንዛሬ ተመን ማዛባትን ለማስወገድ እና የጥቁር ገበያን ለመቆጣጠር ነበር። የውጭ ቀጥታ ኢንቨስትመንትን ለመሳብ እና አስመጪዎች ዶላር በቀላሉ እንዲያገኙ ታስቦ የተተገበረ ቢሆንም፣ የሽግግሩ ሂደት ከዚህ ቀደም የተጠራቀመውን ከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ ጥያቄ አጋልጦታል።
የባንክ ኃላፊዎች እንደሚገልጹት አሁን ላለው እጥረት ዋነኛ ምክንያቶች ለዓመታት የታፈነ የውጭ ምንዛሬ ፍላጎት እንዲሁም ነዳጅ፣ መድኃኒት እና የኢንዱስትሪ ጥሬ ዕቃዎችን በአስቸኳይ የማስገባት ፍላጎት መደራረብ ናቸው። ቀደም ሲል አስመጪዎች በቅድሚያ በሚሰጥበት አሰራር (Priority system) ምክንያት አነስተኛ የውጭ ምንዛሬ ለማግኘት ለወራት ወይም ለዓመታት ወረፋ መጠበቅ ግዴታቸው ነበር። ብሔራዊ ባንክ ያቀረበው 625 ሚሊዮን ዶላር አቅርቦቱ አራት እጥፍ ቢያድግም የግሉን ዘርፍ ፈጣን ፍላጎት ሊያረካ አለመቻሉን እና ጥልቅ መዋቅራዊ አለመመጣጠን መኖሩን አሳይቷል።
ብሔራዊ ባንኩ ዶላር በሚሸጥበት ጊዜ የሀገር ውስጥ ገንዘብን መሰብሰቡ፣ የምንዛሬ ተመን ለውጡ ከፍተኛ የዋጋ ግሽበት እንዳያስከትል ለመከላከል እና የገንዘብ ዝውውርን ለመቆጣጠር የታለመ ነው። ይሁን እንጂ ይህ ሂደት አገሪቱ ካለባት የዕዳ ክፍያ እና አነስተኛ ዓለም አቀፍ ክምችት የማስቀጠል ግዴታ ጋር ሲጣመር እጅግ ፈታኝ ሆኗል። ንግድ ባንኮች የአሁኑ የዶላር አቅርቦት ፍጥነት የተጠራቀሙትን የአስመጪዎች ጥያቄ ለማስተናገድ በቂ አለመሆኑን የገለጹ ሲሆን፣ በርካታ አነስተኛና መካከለኛ ኢንተርፕራይዞች እንዲሁም አምራቾች ለምርት የሚሆን ጥሬ ዕቃ ማግኘት ተስኗቸዋል።
የብሩ የምንዛሬ ተመን መዋዠቅ የሀገር ውስጥ ንግዶች ትክክለኛ ዋጋ እንዳያወጡ ያስቸገረ ሲሆን፣ የገቡ ዕቃዎች የዋጋ ጭማሪ በቀጥታ በሸማቹ ላይ እንዲያርፍ በማድረግ ለሀገር ውስጥ የዋጋ ግሽበት አስተዋጽኦ እያደረገ ነው። የብሔራዊ ባንክ ጣልቃ ገብነት የገበያውን ሁኔታ እየተከታተለ ወደፊትም ይቀጥላል ተብሎ ይጠበቃል። የፖሊሲው የረጅም ጊዜ ስኬት፣ የምንዛሬ ተመኑ ላኪዎች ገቢያቸውን ወደ ሀገር ውስጥ እንዲያስገቡ እና የውጭ ባለሀብቶች አዲስ ካፒታል እንዲያመጡ ማግባባት መቻሉ ላይ የተመሰረተ ይሆናል። የመንግሥት ቀጣይ ወሳኝ ምዕራፍ ከዓለም ባንክ እና አይኤምኤፍ ጋር የሚያደርገው የፕሮግራም ግምገማ ሲሆን፣ በዚህም የለውጡ ውጤታማነት እና የባንክ ሥርዓቱ መረጋጋት በከፍተኛ ትኩረት ይፈተሻል።
ይህ ሁኔታ የተፈጠረው መንግስት በሐምሌ 2024 የብሩን ምንዛሬ ተመን ገበያ እንዲወስነው ማድረጉን ተከትሎ ኢኮኖሚውን ለማረጋጋት በሚደረግ ጥረት ውስጥ ነው። ይህ የፖሊሲ ለውጥ ከዓለም አቀፉ የገንዘብ ድርጅት (IMF) እና ከዓለም ባንክ የተገኘው የፋይናንስ ድጋፍ ቁልፍ ቅድመ ሁኔታ ሲሆን፣ ዓላማውም የቋሚ የምንዛሬ ተመን ማዛባትን ለማስወገድ እና የጥቁር ገበያን ለመቆጣጠር ነበር። የውጭ ቀጥታ ኢንቨስትመንትን ለመሳብ እና አስመጪዎች ዶላር በቀላሉ እንዲያገኙ ታስቦ የተተገበረ ቢሆንም፣ የሽግግሩ ሂደት ከዚህ ቀደም የተጠራቀመውን ከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ ጥያቄ አጋልጦታል።
የባንክ ኃላፊዎች እንደሚገልጹት አሁን ላለው እጥረት ዋነኛ ምክንያቶች ለዓመታት የታፈነ የውጭ ምንዛሬ ፍላጎት እንዲሁም ነዳጅ፣ መድኃኒት እና የኢንዱስትሪ ጥሬ ዕቃዎችን በአስቸኳይ የማስገባት ፍላጎት መደራረብ ናቸው። ቀደም ሲል አስመጪዎች በቅድሚያ በሚሰጥበት አሰራር (Priority system) ምክንያት አነስተኛ የውጭ ምንዛሬ ለማግኘት ለወራት ወይም ለዓመታት ወረፋ መጠበቅ ግዴታቸው ነበር። ብሔራዊ ባንክ ያቀረበው 625 ሚሊዮን ዶላር አቅርቦቱ አራት እጥፍ ቢያድግም የግሉን ዘርፍ ፈጣን ፍላጎት ሊያረካ አለመቻሉን እና ጥልቅ መዋቅራዊ አለመመጣጠን መኖሩን አሳይቷል።
ብሔራዊ ባንኩ ዶላር በሚሸጥበት ጊዜ የሀገር ውስጥ ገንዘብን መሰብሰቡ፣ የምንዛሬ ተመን ለውጡ ከፍተኛ የዋጋ ግሽበት እንዳያስከትል ለመከላከል እና የገንዘብ ዝውውርን ለመቆጣጠር የታለመ ነው። ይሁን እንጂ ይህ ሂደት አገሪቱ ካለባት የዕዳ ክፍያ እና አነስተኛ ዓለም አቀፍ ክምችት የማስቀጠል ግዴታ ጋር ሲጣመር እጅግ ፈታኝ ሆኗል። ንግድ ባንኮች የአሁኑ የዶላር አቅርቦት ፍጥነት የተጠራቀሙትን የአስመጪዎች ጥያቄ ለማስተናገድ በቂ አለመሆኑን የገለጹ ሲሆን፣ በርካታ አነስተኛና መካከለኛ ኢንተርፕራይዞች እንዲሁም አምራቾች ለምርት የሚሆን ጥሬ ዕቃ ማግኘት ተስኗቸዋል።
የብሩ የምንዛሬ ተመን መዋዠቅ የሀገር ውስጥ ንግዶች ትክክለኛ ዋጋ እንዳያወጡ ያስቸገረ ሲሆን፣ የገቡ ዕቃዎች የዋጋ ጭማሪ በቀጥታ በሸማቹ ላይ እንዲያርፍ በማድረግ ለሀገር ውስጥ የዋጋ ግሽበት አስተዋጽኦ እያደረገ ነው። የብሔራዊ ባንክ ጣልቃ ገብነት የገበያውን ሁኔታ እየተከታተለ ወደፊትም ይቀጥላል ተብሎ ይጠበቃል። የፖሊሲው የረጅም ጊዜ ስኬት፣ የምንዛሬ ተመኑ ላኪዎች ገቢያቸውን ወደ ሀገር ውስጥ እንዲያስገቡ እና የውጭ ባለሀብቶች አዲስ ካፒታል እንዲያመጡ ማግባባት መቻሉ ላይ የተመሰረተ ይሆናል። የመንግሥት ቀጣይ ወሳኝ ምዕራፍ ከዓለም ባንክ እና አይኤምኤፍ ጋር የሚያደርገው የፕሮግራም ግምገማ ሲሆን፣ በዚህም የለውጡ ውጤታማነት እና የባንክ ሥርዓቱ መረጋጋት በከፍተኛ ትኩረት ይፈተሻል።
1 month ago
