(ዘ-ሐበሻ ዜና) የኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ አክሲዮን ማህበር ላለፉት ሁለት የውድድር ዘመናት በክለቦች የተጫዋቾች እና የቴክኒክ አባላት የደመወዝ ክፍያ ላይ ጥሎት የነበረውን ዓመታዊ የወጪ ጣሪያ ሙሉ በሙሉ ማንሳቱን አስታውቋል።
ባለፈው የውድድር ዘመን እያንዳንዱ ክለብ በዓመት ለደመወዝ ማውጣት የሚችለው ከፍተኛው የገንዘብ መጠን 70 ሚሊዮን ብር እንዲሆን ተወስኖ ነበር። ይህ የገንዘብ ጣሪያ አሰራሩ ለመጀመሪያ ጊዜ ሲተገበር ከነበረው 50 ሚሊዮን ብር ከፍ ተደርጎ የተተገበረ ቢሆንም፣ አዲሱ የሊጉ ውሳኔ ግን ክለቦች ለ2026/27 የውድድር ዘመን ያለምንም የገንዘብ ገደብ የደመወዝ በጀታቸውን በራሳቸው እንዲወስኑ ሙሉ ነፃነት ይሰጣቸዋል።
ይህ የገንዘብ ጣሪያ በአንድ ተጫዋች ደመወዝ ላይ ሳይሆን ክለቦች በአጠቃላይ ለደመወዝ በሚያወጡት ወጪ ላይ የተጣለ ሲሆን፣ ዋነኛ ዓላማውም እያሻቀበ የመጣውን የደመወዝ ወጪ ለመቆጣጠር እና የተለያየ የፋይናንስ አቅም ባላቸው ክለቦች መካከል ያለውን የፋይናንስ ፉክክር ለማመጣጠን ነበር። ጣሪያው መነሳቱ በክረምቱ የተጫዋቾች ዝውውር እና የውል ድርድር ላይ ትልቅ ለውጥ እንደሚያመጣ ይጠበቃል፤ ምክንያቱም ክለቦች ከዚህ በኋላ ዓመታዊ የደመወዝ ወጪያቸውን ከ70 ሚሊዮን ብር በታች ለማድረግ አይገደዱም።
ይህ ውሳኔ የተላለፈው አብዛኛዎቹ የኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ ክለቦች አሁንም ለህልውናቸው በክልል መንግስታት፣ በከተማ አስተዳደሮች፣ በመንግስት ተቋማት እና በልማት ድርጅቶች ዓመታዊ በጀት ላይ ጥገኛ በሆኑበት ወቅት ነው። ከስፖንሰርሺፕ፣ ከቴሌቪዥን ስርጭት መብት፣ ከቲኬት ሽያጭ፣ ከማልያ ሽያጭ እና ከመሳሰሉት የንግድ እንቅስቃሴዎች የሚገኘው ገቢ አሁንም በመላው ሊጉ እጅግ አነስተኛ ሆኖ ቀጥሏል። የበርካታ ክለቦች ዋነኛ የፋይናንስ ምንጭ አመታዊ የበጀት ድልድል ሲሆን፣ በርካቶቹ የራሳቸው ስታዲየም፣ ቋሚ የመለማመጃ ሜዳ ወይም ቋሚ ገቢ የሚያስገኝ የንግድ ተቋም የላቸውም።
የስፖርት ተንታኙ ፈይሰል ዘኪር የደመወዝ ወጪን መጨመር ብቻውን የኢትዮጵያን እግር ኳስ መዋቅራዊ ችግር እንደማይፈታው ያስገነዝባል። "ብዙ ገንዘብ ማውጣት ምንም አዲስ ነገር አያመጣም፤ ይልቁንም ይኸው ገንዘብ ለክለቦች ስታዲየም ለመገንባት እና ትልቅ አቅም ያላቸውን ወጣት ተጫዋቾች ለማፍራት መዋል ነበረበት" በማለት ተችቷል። ክለቦች ወጪያቸውን ከማሳደጋቸው በፊት ዘላቂ የገቢ ምንጭ መፍጠር ላይ ሊያተኩሩ እንደሚገባም አሳስቧል። አክሎም "በጀት አመዳደቡ የአጭር ጊዜ ውጤት ላይ ብቻ ያተኮረ ነው፤ ለዚህም ነው አንድ ክለብ በአንድ የውድድር ዘመን ከላይ አጠናቆ፣ በሚቀጥለው ዓመት በጀቱ ሲያልቅ ወደ ታች የሚወርደው" ሲል የችግሩን ስር-መሰረት አብራርቷል።
በአህጉር አቀፍ ደረጃ የተለያዩ የአፍሪካ ሊጎች በክለብ ወጪ እና በተጫዋቾች ክፍያ ላይ የተለያየ አሰራር አላቸው። ለምሳሌ ጋና የክለቦችን አጠቃላይ ወጪ ከመገደብ ይልቅ ለተጫዋቾች የሚከፈል አነስተኛ የደመወዝ እርከን በማውጣት ተጫዋቾችን ትጠብቃለች። ደቡብ አፍሪካ ደግሞ ምንም ዓይነት የደመወዝ ጣሪያ ሳታስቀምጥ ክለቦች በስፖንሰር እና በቴሌቪዥን መብት በሚያገኙት ገቢ በነጻነት ይደራደራሉ። በአውሮፓ እግር ኳስ ማህበር (UEFA) በኩል ደግሞ የክለቦችን ወጪ ከሚያገኙት ገቢ ጋር የሚያስተሳስር የፋይናንስ ህግ ይተገበራል።
የኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ የተነሳውን የደመወዝ ጣሪያ በሌላ ከገቢ ጋር በተገናኘ የፋይናንስ ህግ ወይም የፋይናንስ ሪፖርት አቀራረብ ስርዓት ስለመተካቱ እስካሁን ያሳወቀው ነገር የለም። የጣሪያው መነሳት ለክለቦች በዝውውር ገበያው ላይ ሰፊ ነፃነት ቢሰጥም፣ የደመወዝ ክፍያ ግዴታዎችን ማክበር እና የፋይናንስ አስተዳደር ኃላፊነትን ግን ሙሉ በሙሉ በእያንዳንዱ ክለብ ትከሻ ላይ ጥሎታል ያስብላል።
ባለፈው የውድድር ዘመን እያንዳንዱ ክለብ በዓመት ለደመወዝ ማውጣት የሚችለው ከፍተኛው የገንዘብ መጠን 70 ሚሊዮን ብር እንዲሆን ተወስኖ ነበር። ይህ የገንዘብ ጣሪያ አሰራሩ ለመጀመሪያ ጊዜ ሲተገበር ከነበረው 50 ሚሊዮን ብር ከፍ ተደርጎ የተተገበረ ቢሆንም፣ አዲሱ የሊጉ ውሳኔ ግን ክለቦች ለ2026/27 የውድድር ዘመን ያለምንም የገንዘብ ገደብ የደመወዝ በጀታቸውን በራሳቸው እንዲወስኑ ሙሉ ነፃነት ይሰጣቸዋል።
ይህ የገንዘብ ጣሪያ በአንድ ተጫዋች ደመወዝ ላይ ሳይሆን ክለቦች በአጠቃላይ ለደመወዝ በሚያወጡት ወጪ ላይ የተጣለ ሲሆን፣ ዋነኛ ዓላማውም እያሻቀበ የመጣውን የደመወዝ ወጪ ለመቆጣጠር እና የተለያየ የፋይናንስ አቅም ባላቸው ክለቦች መካከል ያለውን የፋይናንስ ፉክክር ለማመጣጠን ነበር። ጣሪያው መነሳቱ በክረምቱ የተጫዋቾች ዝውውር እና የውል ድርድር ላይ ትልቅ ለውጥ እንደሚያመጣ ይጠበቃል፤ ምክንያቱም ክለቦች ከዚህ በኋላ ዓመታዊ የደመወዝ ወጪያቸውን ከ70 ሚሊዮን ብር በታች ለማድረግ አይገደዱም።
ይህ ውሳኔ የተላለፈው አብዛኛዎቹ የኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ ክለቦች አሁንም ለህልውናቸው በክልል መንግስታት፣ በከተማ አስተዳደሮች፣ በመንግስት ተቋማት እና በልማት ድርጅቶች ዓመታዊ በጀት ላይ ጥገኛ በሆኑበት ወቅት ነው። ከስፖንሰርሺፕ፣ ከቴሌቪዥን ስርጭት መብት፣ ከቲኬት ሽያጭ፣ ከማልያ ሽያጭ እና ከመሳሰሉት የንግድ እንቅስቃሴዎች የሚገኘው ገቢ አሁንም በመላው ሊጉ እጅግ አነስተኛ ሆኖ ቀጥሏል። የበርካታ ክለቦች ዋነኛ የፋይናንስ ምንጭ አመታዊ የበጀት ድልድል ሲሆን፣ በርካቶቹ የራሳቸው ስታዲየም፣ ቋሚ የመለማመጃ ሜዳ ወይም ቋሚ ገቢ የሚያስገኝ የንግድ ተቋም የላቸውም።
የስፖርት ተንታኙ ፈይሰል ዘኪር የደመወዝ ወጪን መጨመር ብቻውን የኢትዮጵያን እግር ኳስ መዋቅራዊ ችግር እንደማይፈታው ያስገነዝባል። "ብዙ ገንዘብ ማውጣት ምንም አዲስ ነገር አያመጣም፤ ይልቁንም ይኸው ገንዘብ ለክለቦች ስታዲየም ለመገንባት እና ትልቅ አቅም ያላቸውን ወጣት ተጫዋቾች ለማፍራት መዋል ነበረበት" በማለት ተችቷል። ክለቦች ወጪያቸውን ከማሳደጋቸው በፊት ዘላቂ የገቢ ምንጭ መፍጠር ላይ ሊያተኩሩ እንደሚገባም አሳስቧል። አክሎም "በጀት አመዳደቡ የአጭር ጊዜ ውጤት ላይ ብቻ ያተኮረ ነው፤ ለዚህም ነው አንድ ክለብ በአንድ የውድድር ዘመን ከላይ አጠናቆ፣ በሚቀጥለው ዓመት በጀቱ ሲያልቅ ወደ ታች የሚወርደው" ሲል የችግሩን ስር-መሰረት አብራርቷል።
በአህጉር አቀፍ ደረጃ የተለያዩ የአፍሪካ ሊጎች በክለብ ወጪ እና በተጫዋቾች ክፍያ ላይ የተለያየ አሰራር አላቸው። ለምሳሌ ጋና የክለቦችን አጠቃላይ ወጪ ከመገደብ ይልቅ ለተጫዋቾች የሚከፈል አነስተኛ የደመወዝ እርከን በማውጣት ተጫዋቾችን ትጠብቃለች። ደቡብ አፍሪካ ደግሞ ምንም ዓይነት የደመወዝ ጣሪያ ሳታስቀምጥ ክለቦች በስፖንሰር እና በቴሌቪዥን መብት በሚያገኙት ገቢ በነጻነት ይደራደራሉ። በአውሮፓ እግር ኳስ ማህበር (UEFA) በኩል ደግሞ የክለቦችን ወጪ ከሚያገኙት ገቢ ጋር የሚያስተሳስር የፋይናንስ ህግ ይተገበራል።
የኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ የተነሳውን የደመወዝ ጣሪያ በሌላ ከገቢ ጋር በተገናኘ የፋይናንስ ህግ ወይም የፋይናንስ ሪፖርት አቀራረብ ስርዓት ስለመተካቱ እስካሁን ያሳወቀው ነገር የለም። የጣሪያው መነሳት ለክለቦች በዝውውር ገበያው ላይ ሰፊ ነፃነት ቢሰጥም፣ የደመወዝ ክፍያ ግዴታዎችን ማክበር እና የፋይናንስ አስተዳደር ኃላፊነትን ግን ሙሉ በሙሉ በእያንዳንዱ ክለብ ትከሻ ላይ ጥሎታል ያስብላል።
5 days ago
