የነፃነት ሻማው እሳት፡ ሸዋረገድ ገድሌ እና የየካቲት 12 ቁጭት

​የካቲት 12፤ የታሪክ ጥቁር ጠባሳ ብቻ ሳይሆን፣ የኢትዮጵያዊነት ጽናት ዳግም የተወለደበት የደም ጥምቀት ቀን ነው። የፋሺስት ጣሊያን ግፈኛ መሪ ግራዚያኒ በአብርሃም ደቦጭና ሞገስ አስገዶም ቦምብ ቆስሎ፣ ለበቀል ባዘዘው የጅምላ ጭፍጨፋ አዲስ አበባ በደም ስትታጠብ፣ ያ ያፈሰሰው ደም ግን አልደረቀም።

ይልቁንም እንደ ሸዋረገድ ገድሌ ያሉ ቆራጥ እናቶችን ልብ በማንደድ ለነፃነት የሚፋጅ እሳት ሆኖ ተቀጣጠለ።

​ፈላስፎች ስለ ነፃነት ሲተነትኑ "ነፃነት የሚገኘው በሞት ጥላ ስር ቆሞ ለሕይወት ዋጋ ሲሰጥ ነው" ይላሉ። ሸዋረገድ ገድሌ ለዚህ የፍልስፍና እውነት ሕያው ምስክር ነበሩ። የታሪክ ምሁራን ዘመን ተሻጋሪ ጀግንነታቸውን ሲዘክሩ፣ ፖለቲካል ሳይንቲስቶች ደግሞ በሴቶች የማይበገር የዲፕሎማሲ እና የስለላ ጥበብ ላይ ያተኩራሉ። ሸዋረገድ ገድሌ ግን ከቃላት በላይ የሆነች፣ ለሀገሯ ፍቅር ራሷን መሥዋዕት ያደረገች "የሴት ጀግና " ነበረች።

​የቁጭቱ ጅማሬ እና የአደባባዩ እምቢተኝነት

​ወይዘሮ ሸዋረገድ ገድሌ በ1878 ዓ.ም በደብረ ብርሃን ተወልደው፣ በአባታቸው በፊታውራሪ ገድሌ እቅፍ ውስጥ የሀገር ፍቅርን እየተጋቱ አደጉ። በ1928 ዓ.ም ፋሺስት ጣሊያን ዳግም ሀገራችንን ሲወር፣ ሸዋረገድ የ52 ዓመት ጎልማሳ ነበሩ። በወቅቱ ጣሊያን አዲስ አበባን ሲቆጣጠር፣ የኢትዮጵያ ሰንደቅ ዓላማ ወርዶ የጣሊያን ባንዲራ ሲሰቀል ሲያዩ ልባቸው በሀዘን ተሰበረ።

​ያኔ ነበር የየካቲት 12 የጭፍጨፋ ድባብ በከተማዋ ላይ ሲያንዣብብ፣ ሸዋረገድ በአደባባይ ወጥተው ማልቀስ የጀመሩት። ጣሊያኖች "ለምን ታለቅሻለሽ?" ብለው ሲጠይቋቸው የሰጡት ምላሽ ለታሪክ ምሁራን ትልቅ ትምህርት ነው፦

​"አዎ አልቅሻለሁ፤ የሀገሬን መወረርና መዋረድ ያወቅሁት የኛ ሰንደቅ ዓላማ ወርዶ የናንተ ሲውለበለብ በመታየቱ ነው። ሰው ለእናት ሀገሩ ቢያለቅስ ነውሩ የት ላይ ነው?"

​ይህ ንግግር የፖለቲካ ሳይንስ ምሁራን እንደሚሉት "የሕዝባዊ እምቢተኝነት" (Civil Disobedience) ቀዳሚ ማሳያ ነበር። በዚህ ድርጊታቸው የሞት ፍርድ ተፈርዶባቸው በልመና ወደ እስር ተቀየረላቸው። ነገር ግን እስር ቤቱ ለእሳቸው የትግል አውድማ እንጂ የመሸነፊያ ስፍራ አልነበረም።

​ልብ አንጠልጣይ ተጋድሎ እና የግል መስዋዕትነት

​የሸዋረገድ ገድሌ ታሪክ በጣም ልብን የሚነካው በሁለት ምክንያቶች ነው፡- ንብረታቸውን ለሀገር መስጠታቸው እና በልጆቻቸው ላይ የደረሰው መከራ።

​አባታቸው ፊታውራሪ ገድሌ ካወረሷቸው ሰፊ መሬትና ሀብት መካከል አብዛኛውን በመሸጥ ለአርበኞች ጥይት፣ ልብስና መድኃኒት ይገዙ ነበር። የሴትነት አጥሩን ሰብረው፣ የቤት እመቤትነቱን ትተው፣ በንግድ ስራ ያገኙትን ትርፍ ሁሉ ለቀይ መስቀልና ለነፃነት ትግሉ አዋሉ።
​በጣም አስለቃሹ የታሪካቸው ምዕራፍ የሚጀምረው በሚስጥራዊ መረጃ ልውውጥ ወቅት ነው። መረጃዎችን በቅርጫት ውስጥ ደብቀው ለአርበኞች ሲልኩ፣ መልእክተኛው ተይዞ መረጃው እንዳይወጣ ደብዳቤውን አላምጦ ዋጠው።

ሸዋረገድ ይህን ሲሰሙ መልእክተኛው መረጃውን በእርግጥም መዋጡን ለማረጋገጥ ኮሶ በጥብጠው አጠጡት። ይህ የሚያሳየው ለሀገር ነፃነት ሲባል የሚደረግን ጥንቃቄና የላቀ የቁርጠኝነት ደረጃ ነው።

​የሸዋረገድን ልብ የሰበረው ግን የታሰሩ እለት የማደጎ ልጃቸው በዓይናቸው ፊት በፋሺስቶች መገደሉ ነበር። እናት ሆና ልጇ ሲታረድ እያየች፣ ለሀገሯ ምስጢር ግን አልበገረችም። ጣሊያኖች በኤሌክትሪክ ገመድ እየገረፉ ሰውነቷን ሲያቆስሉ፣ እሷ ግን "ለሀገሬ የሰራሁት ሲያንስ እንጂ አይበዛብኝም" በሚል ጽናት መከራውን ተቀበለች።

​ከአሲናራ ደሴት እስከ አዲስ ዓለም ምሽግ

​ፋሺስቶች ሸዋረገድን አዲስ አበባ ውስጥ ማሰር ስላልቻሉ፣ ወደ ሜድትራኒያን ባሕር አሲናራ ወደተባለችው የጣሊያን ደሴት በግዞት ሰደዷቸው። እዚያም ሆነው ግን አልተኙም። ከጅቡቲ በመጣላቸው "ሞአ አንበሳ ዘእምነገደ ይሁዳ" የሚል ምልክት ያለበት ወረቀት ላይ፣ ከንጉሡ የተላከ መልዕክት በማስመሰል ለአርበኞች የሞራል ማበረታቻ ደብዳቤዎችን በምስጢር ይልኩ ነበር።

​ከግዞት ተመልሰው እንደገቡም በቀጥታ ወደ ጦር ግንባር ነበር ያመሩት። የታሪክ ጸሐፊዎች እንደሚዘግቡት፣ በህዳር 5 ቀን 1933 ዓ.ም. የአዲስ ዓለም የጣሊያን ምሽግ ሲሰበር፣ ዋናውን የመረጃ አውታር የዘረጉትና ዕቅዱን የነደፉት እሳቸው ነበሩ።

​ለአራት ሰዓታት ያህል መቂ አካባቢ በነበረው ውጊያ ላይ ራሳቸው ጥይት እየተኮሱ ተዋግተዋል። በመጨረሻም በገረሱ ዱኪ ጦር አቅራቢያ በተደረገ ድንገተኛ ውጊያ ተማረኩ። ወደ እስር ቤት ተወስደው የፊጥኝ ታስረው እያለ እንኳን፣ "የሀገሬ ነፃነት ካልመጣ ሞቴን እመርጣለሁ" በማለት የረሀብ አድማ አድርገዋል።

​የታሪክ ምሁራንና የትውልድ ዕዳ

​የፖለቲካ ሳይንስ ጸሐፊዎች ሸዋረገድን "የውስጥ አርበኝነትና የደጀን ግንባታ ምሰሶ" ይሏታል። ፈላስፎች ደግሞ "የአንድ ሀገር ነፃነት የሚረጋገጠው በወንዶች ክንድ ብቻ ሳይሆን፣ በሴቶች ጽናትና መስዋዕትነት ነው" ለሚለው አስተሳሰብ ሸዋረገድን እንደ ትልቅ ምሳሌ ያነሳሉ።

​ሸዋረገድ ገድሌ በጥቅምት 22 ቀን 1942 ዓ.ም. ሲያርፉ፣ ሕዝቡ በለቅሶ እንዲህ ብሎ ነበር፡-

​"እናንት ወጥ ቤቶች በርበሬ ቀንጥሱ፣
እናንት ሥጋ ቤቶች ሥጋውን ምረጡ፣
ሸዋረገድ ገድሌ ለገና ሲመጡ...
ቤተሰቧ ሰፊ ገና እና ጥቅምት፣
ሸዋረገድ ገድሌ እንደምን ትሙት?"
​በእርግጥም ሸዋረገድ አልሞተችም። የካቲት 12 ቀን በፈሰሰው ደም ውስጥ፣ በአሲናራ ደሴት ግዞት ውስጥ፣ በአዲስ ዓለም ምሽግ ሰበራ ውስጥ እና በዛሬዋ ኢትዮጵያ ውስጥ ስሟ ህያው ነው።

​ትምህርቱ፡- ጀግንነት ጾታ የለውም፤ ሀገር ወዳድነት ደግሞ ዋጋ ያስከፍላል። የሸዋረገድ ገድሌ ታሪክ ለዘመኑ ትውልድ የሚያስተምረው፣ ለሀገር የሚከፈል መስዋዕትነት ከመቃብር በላይ የሚያስከብር ስም እንደሚሰጥ ነው።

​ክብርና ዘላለማዊ እረፍት ለጀግናዋ ሸዋረገድ ገድሌ!