የህልም ሰማዕቷ ኑዛዜ፦ በሚኪያ በሃይሉ "ለማልምህ" ውስጥ የሚነበብ የናፍቆት ሜታፊዚክስ

​በኢትዮጵያ የሙዚቃ ሰማይ ስር እንደ ሚኪያ በሃይሉ ያለች ድምፅ በድንገት ብቅ ብላ፣ የብዙዎችን ልብ በሀዘን ሰባብራ፣ እንደ ማለዳ ጤዛ ፈጥና የረገፈች የጥበብ ኮከብ ማግኘት ከባድ ነው። የእሷ "ለማልምህ" የተሰኘው ዜማ፣ ዝም ብሎ የፍቅር ሙዚቃ አይደለም። ይልቁንም በሞት እና በህይወት፣ በህልም እና በእውነት መካከል ያለን ስስ ድንበር የሚመረምር፣ የሰው ልጅን ዘላለማዊ የፍለጋ ጥማት የሚገልጥ የነፍስ ስደት ነው።

​ የፍለጋው አዋጅ፦ "ልቤ ከዘመተ"

​ይድረስ ለማስብህ ለማልምህ ለአንተ
ፍቅርህን ለማግኘት ልቤ ከዘመተ
ፍለጋ ከወጣ ቆየ ሰነበተ

​በዚህ ስንኝ ውስጥ "መዘመት" የሚለው ቃል እጅግ ኃይለኛ ነው። ፍቅር እረፍት ሳይሆን "ጦርነት" መሆኑን ይነግረናል።

​የፈረንሳይ ደራሲያን እይታ፦ እንደ ማርሴል ፕሩስት ገለጻ፣ እውነተኛ ገነቶች የጠፉ ገነቶች ናቸው። ሚኪያ "ፍለጋ ከወጣ ቆየ ሰነበተ" ስትል፣ የምትፈልገው ያንን ያለፈውን፣ አሁን የማይጨበጠውን ገነት ነው። ፕሩስት እንደሚለው ትዝታ ልክ እንደ ሽቶ ነው፤ አንዴ ከተረጨ በኋላ የሚቀረው ሽታው ብቻ ነው።

​የሀንጋሪ ፈላስፋው ጆርጅ ሉካች፦ ሉካች "መንፈሳዊ ቤት-አልባነት" (Transcendental Homelessness) ይለዋል። ነፍሷ ከቤቷ (ከፍቅረኛዋ) ወጥታ በበረሃ ላይ እየተንከራተተች "ወዴት ነህ?" ብላ ትጮኻለች። ይህ የጠፋ ነፍስ ጥሪ ነው።

​የሁለትዮሽ ስቃይ፦ "አይኔን ስከድን... አይኔን ስከፍት"

​አይኔን ስከድን ሁሌ አይሃለሁ
አይኔን ስከፍት ወዲያው አጣሃለሁ

​ይህ የግጥሙ በጣም ልብ አንጠልጣይ ክፍል ነው። እዚህ ጋር የምናየው Cognitive Dissonance (የእውቀት ግጭት) ነው። አእምሮዋ በአንድ ጊዜ ሁለት የሚጋጩ እውነታዎችን ያስተናግዳል። አይን ሲከድን "መገኘት"፣ አይን ሲከፈት "ባዶነት"።

​የሳይካትሪስቶች እይታ፦ ሳይካትሪስቶች ይህንን ሁኔታ "Persistent Complex Bereavement" ወይም ስር የሰደደ የሀዘን ስሜት ይሉታል። ሚኪያ ንቃተ ህሊናዋን የምታምነው አይኗን ስትዘጋ ብቻ ነው። ይህ "የእውነታ ማምለጥ" (Escapism) ዘዴ ነው። አእምሮ ህመሙን መቋቋም ሲያቅተው፣ የሌለውን ሰው በምስል ይፈጥራል።

​ቤላ ሃምቫስ ፦ ይህ ታላቅ የሀንጋሪ ፈላስፋ "ናፍቆት ማለት ወደ ቀደመው ማንነት የመመለስ ጥማት ነው" ይላል።

​"የማይነጋው ሌሊት"

​ከአመታት በፊት በአዲስ አበባ በድንገተኛ የመኪና አደጋ ባለቤቱን ያጣ አንድ ወጣት ነበር። ወጣቱ ከቀብር በኋላ ለሳምንታት አልተናገረም። ከአንድ ወር በኋላ ግን ለቅርብ ጓደኛው እንዲህ አለው፦
​"ታውቃለህ? እኔ አሁን መኖር የምጀምረው ማታ ስተኛ ነው። ልክ አይኔን ስከድን እሷን አገኛታለሁ። ትናገረኛለች፣ ትስቃለች፣ አብረን ቡና እንጠጣለን። ስቃዩ የሚጀምረው ጠዋት ፀሐይ ስትወጣ ነው። አይኔን ስከፍት እሷ የለችም። ያኔ ነው በየቀኑ የምሞተው።" ሚኪያም "ህልሜ እልም ወይስ አይኔ ግራ ገባኝ" ስትል የዚህን ወጣት ስቃይ ነው እየደገመችው ያለችው። ለእሷ እንቅልፍ መጠለያዋ ነው፤ ንቃት ግን ጠላቷ። በሀንጋሪ ፈላስፎች እይታ ይህ "The Tragedy of the Awakened" (የነቁ ሰዎች አሳዛኝ ዕጣ) ይባላል።
​
"I'll See You in My Dreams"

​የሚኪያ "ለማልምህ" ከአለም አቀፉ ታዋቂ ዜማ "I'll See You in My Dreams" (በተለይ በ Joe Brown ስሪት) ጋር በሚገርም ሁኔታ ይመሳሰላል።
​የእንግሊዘኛው ዘፈን ግጥም እንዲህ ይላል፦ "Lonely days are long / Because I miss you so / I'll see you in my dreams / Hold you in my dreams"

ንፅፅሩ፦ ሁለቱም ዘፈኖች "ብቸኝነት" የሚጀምረው ቀን ላይ መሆኑን ይነግሩናል። በእንግሊዘኛው ዘፈን ውስጥ ያለው "Hold you in my dreams" እና የሚኪያ "ና በህልሜ ፍቅር አካፍለኝ" አንድ አይነት ፍላጎት ናቸው። ሆኖም የሚኪያ ድምፅ የበለጠ "አሳዛኝ" እና "ተስፋ የቆረጠ" (Desperate) የሚሆነው በባህልና በኑሮዋ ውስጥ በነበረው ጥልቅ ሀዘን ምክንያት ነው።

​"የመጨረሻው ድምፅ"

​ሌላኛው ታሪክ ከሚኪያ ህይወት ጋር በቀጥታ የተያያዘ ነው። ሚኪያ ይህንን ዘፈን ሱቱዲዮ ስትቀዳ በህመም እየተሰቃየች እንደነበር ይነገራል። አንድ የቅርብ ወዳጇ እንደገለጸው፣ ስቱዲዮ ውስጥ ስትዘፍን አይኖቿን ጨፍና ነበር። "ለምን አይንሽ ይዘጋል?" ሲሏት፣ "አይኔን ካልጨፈንኩ ያጣሁትን ፍቅር ማየት አልችልም" የሚል ምላሽ ሰጥታለች።

​ይህ ዘፈኑን "ዘፈን" ብቻ ሳይሆን "ኑዛዜ" ያደርገዋል። እሷ የምትዘፍነው ለህዝብ ብቻ ሳይሆን፣ ወደ ማታገኘው የህልም ዓለም ለመግባት የምታደርገው ጥሪ ነበር።

​"ውብ አይኖችህ የሚንከባለሉ"፦ የትዝታው ስዕል

​በግጥሙ ውስጥ "ውብ አይኖችህ የሚንከባለሉ" የሚለው አገላለጽ እጅግ መሳጭ ነው። አይን የነፍስ መስኮት ነው። መንከባለል ደግሞ ህይወትን፣ እንቅስቃሴን ያሳያል። የሚኪያ ድምፅ በዚህ ቦታ ላይ ሲደርስ አንድ አይነት "ልምሻ" (Melancholy) ይገጥመዋል።

​በሳይካትሪ ጥናት መሰረት፣ የሰው ልጅ የሚወደውን ሰው ሲያጣ መጀመሪያ የሚረሳው "የአይን አገላለጽን" ነው። ሚኪያ ግን ያንን ውብ እንቅስቃሴ በህልሟ ታየዋለች። ይህ በትዝታ እስር ቤት ውስጥ የመታሰር ከፍተኛው ጥበብ ነው። እውነታው አይን አልባ ሆኖባታል።

​ የመጨረሻው ልመና፦ "ቆሜ እንዳልቀር"

​ለአንተ እኮ ነው ቃል ኪዳኔ ቆሜ እንዳልቀር እዚህ ነኝ በለኝ

​ይህ የመጨረሻ ስንኝ የፍርሀት መግለጫ ነው። "ቆሜ እንዳልቀር" የሚለው ቃል፣ ሰው ሳይኖር፣ ፍቅር ሳይኖር፣ ምላሽ ሳይኖር በቆሙበት መቅረት የሚፈጠርን "የህይወት መቆም" ያሳያል።

​የማጠቃለያ እይታ፦
​ሚኪያ በሃይሉ ይህንን ዘፈን ስትዘፍን፣ ራሷ በህይወትና በሞት መገናኛ ድልድይ ላይ የቆመች ትመስላለች። ዛሬ እሷ በአካል የለችም። ነገር ግን በግጥሟ ውስጥ "ህልም ልሁን" እንዳለችው፣ ዛሬ ለእኛ ህልም ሆናለች። እኛ በሰማናት ቁጥር እሷን በምናባችን እናገኛታለን።
​የሀንጋሪ ፈላስፎች እንደሚሉት ናፍቆት "የማይሞት ሞት" ነው።

የሚኪያ "ለማልምህ" ዜማም ይህንኑ የማይሞት ናፍቆት በውስጣችን እየቀሰቀሰ ይኖራል። እሷ የራሷን ቃል ኖራ ያለፈች፣ በህልምና በእውነት መካከል ያለውን ስስ ክር በድምጿ የፈተለች የጥበብ ሰማዕት ናት።
​ይህ ዘፈን ዝም ብሎ ሙዚቃ አይደለም፤ የጠፉ ነፍሳት ሁሉ የጋራ ለቅሶ እንጂ!!!