በዘመናዊው የኢትዮጵያ አስተዳደግ ልጆች እያጡ ያሏቸው ሦስት ወሳኝ ክህሎቶች

​በኢትዮጵያ የወላጅነት ዘይቤ ከትውልድ ወደ ትውልድ እየተቀየረ ነው። በአንድ በኩል፣ እንደ ድሮው "በትር"ን ብቻ እንደ ዋና የማስተማሪያ መሳሪያ ከመጠቀም ወጥተን፣ ለልጆች ስሜትና ለሰብአዊ መብታቸው ትኩረት መስጠታችን ትልቅ እርምጃ ነው። በሌላ በኩል ግን፣ የከተማው ኑሮ መጣበብና የዲጂታል መሣሪያዎች መስፋፋት ልጆቻችን በራሳቸው ተነሳሽነት የሚያገኟቸውን ወሳኝ የሕይወት ክህሎቶች ነጥቋቸዋል።

​ዛሬ በኢትዮጵያ ከተሞች ውስጥ የሚገኙ ወላጆች ከበፊቱ በበለጠ ለልጆቻቸው የተሻለ ትምህርት ቤት፣ የተመጣጠነ ምግብና ምቹ ኑሮ ለማቅረብ ሌት ተቀን ይተጋሉ። ነገር ግን በዚህ ሩጫ ውስጥ ሳናስተውላቸው የሚቀሩ ሦስት መሠረታዊ ነገሮች አሉ።

​1. አካላዊ እድገትና የተፈጥሮ እንቅስቃሴ (Physical Development)

​በኢትዮጵያ የከተማ አካባቢዎች፣ በተለይም እንደ አዲስ አበባ ባሉ ትልልቅ ከተሞች፣ ልጆች የሚጫወቱባቸው ሰፊ ሜዳዎች በህንፃዎች እየተተኩ ነው። ድሮ "ሰፈር ውስጥ" የሚደረጉ የኳስ ጨዋታዎች፣ ሩጫዎች፣ ዛፍ መውጣትና "እቃ እቃ" ጨዋታዎች ዛሬ በቪዲዮ ጌሞችና በቲቪ ስክሪኖች ተተክተዋል።

​ያጋጠሙ ችግሮች፦
​የእንቅስቃሴ እጥረት፦ ብዙ ልጆች እንደ "ሰቅሰቅ" (Jumping jacks) ወይም "ግልብጥብጥ" (Somersaults) ያሉ ቀላል አካላዊ እንቅስቃሴዎችን ማድረግ ይከብዳቸዋል። ይህ ደግሞ በጡንቻ ጥንካሬና በሰውነት ቅንጅት (Coordination) ላይ ጉድለት ይፈጥራል።

​ከቤት አለመውጣት፦ በደህንነት ስጋት ወይም በቦታ ጥበብ ምክንያት ልጆች ተዘግቶባቸው እንዲውሉ ይገደዳሉ። ይህም ለውፍረትና ለልብ ጤና ችግሮች ተጋላጭ ያደርጋቸዋል።

​ምን ማድረግ ይቻላል?
ልጆችን ቅዳሜና እሁድ ወደ መናፈሻዎች መውሰድ፣ በእግር እንዲጓዙ ማበረታታትና በቤት ውስጥም ቢሆን የአካል ብቃት እንቅስቃሴ እንዲያደርጉ ማነሳሳት ያስፈልጋል። እንቅስቃሴ ለአካል ብቻ ሳይሆን ለአእምሮ እድገትና ለተሻለ ትምህርት አቀባበል መሠረት ነው።

​2. ፈጠራና መሰላቸትን መቋቋም (Creativity and Boredom)
​በአሁኑ ጊዜ ኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ ልጆች "ሰለቸኝ" የሚል ቃል ሲናገሩ፣ ወላጆች ወዲያውኑ ስልክ በመስጠት ወይም ቲቪ በመክፈት ትኩረታቸውን ለመቀየር ይሞክራሉ። ነገር ግን "መሰልቸት" (Boredom) ለፈጠራ ትልቁ በር እንደሆነ ይዘነጋል።

​በኢትዮጵያ አውድ ሲታይ፦
ድሮ ልጆች ሲሰለቻቸው ከጭቃ ቤት ይሰራሉ፣ ከቆርቆሮ መኪና ይቀጥላሉ፣ ወይም ከጨርቅ ኳስ ይጠቅልሉ ነበር። ይህ "የሌለን ነገር የመፍጠር" (Resourcefulness) ክህሎት ዛሬ እየጠፋ ነው። ዛሬ ሁሉም ነገር ተዘጋጅቶ (Ready-made) ስለሚቀርብላቸው፣ ልጆች የራሳቸውን ምናብ ተጠቅመው ታሪክ የመፍጠር ወይም አዳዲስ ጨዋታዎችን የማመንጨት አቅማቸው እየቀነሰ ነው።

​የባለሙያ እይታ፦
የስነ-ልቦና ባለሙያዎች እንደሚሉት፣ አንድ ልጅ ሲሰለቸውና የሚያደርገው ሲጠፋው ነው አእምሮው አዲስ ነገር ለማሰብ የሚገደደው። ዲጂታል መዝናኛዎች ግን አእምሮው "ተገቢ" (Passive) ተቀባይ ብቻ እንዲሆን ያደርጉታል።

​ምን ማድረግ ይቻላል?
ልጆች ስልክ ሳይይዙ "ዝም ብለው" የሚቀመጡበትን ጊዜ አይፍሩ። "ምን ላድርግ?" ሲሉ ወዲያውኑ መፍትሄ አይስጧቸው፤ ይልቁንም የራሳቸውን ጨዋታ እንዲፈጥሩ እድል ይስጧቸው። "ደስተኛ የሆነን ልጅ በጭራሽ የበለጠ ደስተኛ ለማድረግ አይሞክሩ" የሚለው ምክር እዚህ ላይ ይሰራል። በራሳቸው ተመስጠው ሲጫወቱ ጣልቃ አለመግባት ትልቅ ስጦታ ነው።

​3. የቤት ውስጥ ስራና ራስን መቻል (Household Skills)
​በኢትዮጵያ ባህል ልጆች በቤት ውስጥ ስራ እንዲሳተፉ ይደረግ ነበር። ሴቶችም ወንዶችም እንደየአቅማቸው እንጨት ከመልቅለቅ ጀምሮ፣ ቡና እስከ ማፍላትና እቃ እስከ ማጠብ ይሳተፉ ነበር። ዛሬ ግን በተለይ በመካከለኛው ገቢ ባለው ማህበረሰብ ውስጥ፣ የቤት ሰራተኞች ሁሉንም ነገር ስለሚከውኑ ልጆች "ተገልጋይ" ብቻ እየሆኑ መጥተዋል።

​የታዩ ክፍተቶች፦
​የተግባር እውቀት ማጣት፦ ብዙ ወጣቶች ዩኒቨርሲቲ ሲገቡ ወይም ለብቻቸው መኖር ሲጀምሩ የራሳቸውን ልብስ ማጠብ፣ ምግብ ማብሰል ወይም የፈሰሰ ነገር ማጽዳት ይከብዳቸዋል።

​የኃላፊነት ስሜት መቀነስ፦ የቤት ውስጥ ስራን እንደ "ዝቅተኛ ስራ" ማየትና "እኔን አይመለከተኝም" የሚል መንፈስ በልጆች ዘንድ እየዳበረ ነው።

​ምን ማድረግ ይቻላል?
ልጆች እንደ እድሜያቸው የራሳቸውን ካልሲ እንዲያጥቡ፣ ከተመገቡ በኋላ ሳህናቸውን እንዲያነሱ፣ ወይም አልጋቸውን እንዲያነጥፉ ማበረታታት የግድ ነው። ይህ ስራን የመናቅ ስሜትን ያጠፋል፤ በራስ የመተማመን ስሜትንም ይገነባል። "ይህንን ማድረግ እችላለሁ" የሚል ስሜት በልጁ ውስጥ መፈጠሩ ለነገው ማንነቱ ትልቅ ጥንካሬ ነው።

​ማጠቃለያ
​እነዚህ ሦስት መሠረታዊ ነገሮች—አካላዊ እንቅስቃሴ፣ ፈጠራና የቤት ውስጥ ስራ—ብቻቸውን የናፍቆት ወሬዎች አይደሉም። ይልቁንም አንድ ልጅ በህይወቱ ስኬታማና ራሱን የቻለ ዜጋ እንዲሆን የሚያስችሉ የህይወት ክህሎቶች (Life Skills) ናቸው።

​ልጆቻችንን ለትምህርት ቤት ብቻ ሳይሆን ለህይወትም ማዘጋጀት አለብን። ለዚህ ደግሞ ትንሽ ቦታ መስጠት፣ ትንሽ መሰልቸትን መፍቀድና በቤት ውስጥ ስራዎች እንዲሳተፉ ማድረግ በቂ ነው። ይህም "እችላለሁ!" የሚል ጠንካራ ስብዕና እንዲኖራቸው ያደርጋቸዋል።

በሰው ሰራሽ አስተውሎት የተሰራ ምስል