“ኢትዮጵያውያን አሜሪካን በግብፅ እና በኢትዮጵያ መካከል እንድትመርጥ በፍጹም መጠየቅ የለባቸውም” — አምባሳደር ቲቦር ናጊ
በአሁኑ ወቅት ዓለማችን በ‘ግብይት ላይ የተመሰረተ ዲፕሎማሲ’ (Transactional Diplomacy) ማዕበል ውስጥ ትገኛለች።
በተለይም ያልተረጋጋው የአፍሪካ ቀንድ እና የቀይ ባህር ቀጠና የዚህ አዲስ የዲፕሎማሲ አካሄድ ዋነኛ መፈተኛ ሆነዋል። የቀድሞ ህጎች የማይሰሩበት፣ አዳዲስ አጋርነቶች የሚፈጠሩበትና የቆዩ ወዳጅነቶች የሚፈተኑበት ወቅት ላይ እንገኛለን።
እስራኤል ለሶማሊላንድ የሰጠችው ያልተጠበቀ እውቅና፣ የፕሬዝዳንት ኢሳይያስ አፈወርቂ ከዋሽንግተን ጋር ለመታረቅ ያሳዩት ፍላጎት፣ እና የፕሬዝዳንት ትራምፕ ወደ ካይሮ ያጋደለ አቋም የቀጠናውን ጂኦ-ፖለቲካዊ ገጽታ እየቀየሩት ነው። በዚህ ግራ የሚያጋባ ቀመር ውስጥ የኢትዮጵያ ሚና እና የወደፊት ዕጣ ፈንታ ምንድነው?
እነዚህንና ተያያዥ ጉዳዮችን በተመለከተ አንጋፋው ዲፕሎማት እና የትራምፕ የቀድሞ የአፍሪካ አምባሳደር ቲቦር ናጊ በአፍሪካ ቀንድ ስላለው እድገት ይናገራሉ።
አምባሳደር ቲቦር ናጊ ከሪፖርተር መጽሔት ጋር ያደረጉት ቆይታ እንደሚከተለው ቀርቧል።
እስራኤል እና ሶማሊላንድ፡ የካርታው ወደ እውነታነት መቀየር
ባለፈው ታህሳስ ወር (እ.ኤ.አ. ዲሴምበር 2025) እስራኤል ለሶማሊላንድ ይፋዊ እውቅና በመስጠት የመጀመሪያዋ የተባበሩት መንግስታት አባል ሀገር ሆናለች። ይህ እርምጃ በቀጠናው ትልቅ ድንጋጤን ፈጥሯል።
አምባሳደር ናጊ ለዓመታት የሶማሊላንድን እውቅና ሲሟገቱ የቆዩ በመሆናቸው ይህንን እርምጃ “እውነታን መቀበል” ሲሉ ይጠሩታል።
“እስራኤል እና ሶማሊላንድ በስተጀርባ ረጅም ድርድር ሲያካሂዱ ቆይተው ነው ይህንን አስገራሚ ዜና ይፋ ያደረጉት። እስራኤል በቀይ ባህር ላይ ስትራቴጂካዊ ቦታ ለማግኘት ስትል፣ ሶማሊላንድ ደግሞ ለ34 ዓመታት የጠፋባትን የህግ እውቅና (De jure legitimacy) ለማግኘት ሲሉ ይህንን ስምምነት አድርገዋል።”
እንደ አምባሳደሩ ገለፃ፣ ይህ እርምጃ ከአረብ ሊግ እና ከአፍሪካ ህብረት ተቃውሞ ቢገጥመውም፣ ሌሎች ሀገራት “አይተው ለመወሰን” (Wait and see) እየተጠባበቁ ነው። ይሁን እንጂ በ2026 ውስጥ ተጨማሪ ሀገራት ሶማሊላንድን እውቅና እንደሚሰጡ አምባሳደሩ ይተነብያሉ።
ትራምፕ፣ ግብፅ እና የዓባይ ጉዳይ፡ ኢትዮጵያውያን ሊረዱት የሚገባ ሀቅ
የፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ ዳግም ወደ ስልጣን መምጣት በህዳሴ ግድብ ድርድር ላይ የራሱን ጥላ አሳርፏል። ትራምፕ በቅርቡ ከግብፅ ፕሬዝዳንት አብዱልፈታህ አል-ሲሲ ጋር በዳቮስ ሲገናኙ ግድቡን “አደገኛ” ሲሉ መግለጻቸውና የዓባይ ጉዳይ በአጀንዳቸው አናት ላይ እንደሚገኝ መናገራቸው ይታወሳል።
አምባሳደር ናጊ በዚህ ጉዳይ ላይ ለኢትዮጵያውያን ግልፅ የሆነ ማስጠንቀቂያ አዘል ምክር ሰጥተዋል፡-
“ኢትዮጵያውያን አሜሪካን በግብፅ እና በኢትዮጵያ መካከል እንድትመርጥ በፍጹም መጠየቅ የለባቸውም። ምክንያቱም በቀኑ መጨረሻ ግብፅ ለአሜሪካ የውጭ ፖሊሲ ከኢትዮጵያ ይልቅ እጅግ አስፈላጊ ናት። ይህ ተጨባጭ ሀቅ ነው።”
አምባሳደሩ አክለውም፣ አሜሪካ ታማኝ አስታራቂ ለመሆን ገለልተኛ መሆን ቢገባትም፣ ትራምፕ ግን ከካይሮ ጋር ያላቸውን ጥብቅ ግንኙነት ቅድሚያ እንደሚሰጡ ጠቁመዋል። ይሁን እንጂ ትራምፕ በድርድሩ ውስጥ በግላቸው ጥልቅ ተሳትፎ እንደማያደርጉ፣ ይልቁንም ውጤት ላይ ያተኮረ (Transactional) ስምምነት እንዲመጣ ግፊት እንደሚያደርጉ ገልጸዋል።
ኤርትራ እና አሜሪካ፡ የማይጨበጠው ተስፋ
ፕሬዝዳንት ኢሳይያስ አፈወርቂ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ለአሜሪካ ያላቸውን አቋም እያለዘቡ ቢመስሉም፣ አምባሳደር ናጊ ግን በሁለቱ ሀገራት መካከል የቅርብ ጥምረት ይፈጠራል ብለው አያምኑም።
“ከኢሳይያስ ጋር መደነስ አይቻልም” የሚሉት አምባሳደሩ፣ የቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ በአንድ ወቅት የነገሯቸውን ጠቅሰዋል፡- “ኢሳይያስ በሚቀጥለው ቀን ጠዋት ተነስቶ እስኪወስን ድረስ ምን እንደሚያደርግ ማወቅ አይቻልም።” በዚህም ምክንያት ትራምፕም ቢሆኑ ከኤርትራ ጋር ባላቸው ግንኙነት እንደ መጀመሪያው የስልጣን ዘመናቸው ተስፋ ሊቆርጡ እንደሚችሉ ተንብየዋል።
የአሜሪካ አዲሱ የብሔራዊ ደህንነት ስትራቴጂ
በ2025 በወጣው የአሜሪካ የብሔራዊ ደህንነት ስትራቴጂ መሠረት፣ ዋሽንግተን በሌሎች ሀገራት ጉዳይ የምትገባው ጥቅሟ በቀጥታ ሲነካ ብቻ እንደሆነ ተደንግጓል። ለዚህም ነው አምባሳደር ናጊ “አሜሪካ የበጎ አድራጎት ድርጅት አይደለችም” የሚሉት።
እንደ አምባሳደሩ ገለፃ፣ አዲሱ የትራምፕ አስተዳደር ትኩረት የሚያደርገው በሚከተሉት ነጥቦች ላይ ነው፡-
ደህንነት፡ እንደ አልሸባብ ያሉ ቡድኖች ስጋት ሲሆኑ።
ኢንቨስትመንት፡ እንደ የኢትዮጵያ አየር መንገድ ያሉ ስኬታማ ተቋማት ለአሜሪካ ኩባንያዎች እድል ሲፈጥሩ።
የሰው ኃይል (ቪዛ)፡ አሜሪካ የአፍሪካን የሰው ኃይል ትመዘብራለች የሚለውን ትችት ለማስቀረት እና ህገወጥ ስደትን ለመቆጣጠር የቪዛ አሰጣጥ ላይ ጥብቅ ቁጥጥር ማድረግ።
ማጠቃለያ
በአምባሳደር ናጊ እይታ፣ የአፍሪካ ቀንድ ሀገራት ከአሜሪካ ጋር ያላቸው ግንኙነት ከ“ታላቅ ወንድም እና ታናሽ ወንድም” ስሜት ወጥቶ ወደ እኩል የንግድ እና የጥቅም አጋርነት መሸጋገር አለበት። ኢትዮጵያም በብሪክስ (BRICS) በኩል የምታደርገውን የአጋርነት ብዝሃነት አሜሪካ እንደ ስጋት ሳይሆን እንደ ነባራዊ ሀቅ እንደምትመለከተው ገልጸዋል።
በመጨረሻም፣ በቀጠናው እየታዩ ያሉ ለውጦች—ከእስራኤል እውቅና እስከ ትራምፕ የንግድ ፖሊሲ—ኢትዮጵያ በዲፕሎማሲው ረገድ እጅግ ብልህና ስትራቴጂካዊ መሆን ያለባት ወቅት ላይ መሆኗን አምባሳደሩ አስምረውበታል።
በአሁኑ ወቅት ዓለማችን በ‘ግብይት ላይ የተመሰረተ ዲፕሎማሲ’ (Transactional Diplomacy) ማዕበል ውስጥ ትገኛለች።
በተለይም ያልተረጋጋው የአፍሪካ ቀንድ እና የቀይ ባህር ቀጠና የዚህ አዲስ የዲፕሎማሲ አካሄድ ዋነኛ መፈተኛ ሆነዋል። የቀድሞ ህጎች የማይሰሩበት፣ አዳዲስ አጋርነቶች የሚፈጠሩበትና የቆዩ ወዳጅነቶች የሚፈተኑበት ወቅት ላይ እንገኛለን።
እስራኤል ለሶማሊላንድ የሰጠችው ያልተጠበቀ እውቅና፣ የፕሬዝዳንት ኢሳይያስ አፈወርቂ ከዋሽንግተን ጋር ለመታረቅ ያሳዩት ፍላጎት፣ እና የፕሬዝዳንት ትራምፕ ወደ ካይሮ ያጋደለ አቋም የቀጠናውን ጂኦ-ፖለቲካዊ ገጽታ እየቀየሩት ነው። በዚህ ግራ የሚያጋባ ቀመር ውስጥ የኢትዮጵያ ሚና እና የወደፊት ዕጣ ፈንታ ምንድነው?
እነዚህንና ተያያዥ ጉዳዮችን በተመለከተ አንጋፋው ዲፕሎማት እና የትራምፕ የቀድሞ የአፍሪካ አምባሳደር ቲቦር ናጊ በአፍሪካ ቀንድ ስላለው እድገት ይናገራሉ።
አምባሳደር ቲቦር ናጊ ከሪፖርተር መጽሔት ጋር ያደረጉት ቆይታ እንደሚከተለው ቀርቧል።
እስራኤል እና ሶማሊላንድ፡ የካርታው ወደ እውነታነት መቀየር
ባለፈው ታህሳስ ወር (እ.ኤ.አ. ዲሴምበር 2025) እስራኤል ለሶማሊላንድ ይፋዊ እውቅና በመስጠት የመጀመሪያዋ የተባበሩት መንግስታት አባል ሀገር ሆናለች። ይህ እርምጃ በቀጠናው ትልቅ ድንጋጤን ፈጥሯል።
አምባሳደር ናጊ ለዓመታት የሶማሊላንድን እውቅና ሲሟገቱ የቆዩ በመሆናቸው ይህንን እርምጃ “እውነታን መቀበል” ሲሉ ይጠሩታል።
“እስራኤል እና ሶማሊላንድ በስተጀርባ ረጅም ድርድር ሲያካሂዱ ቆይተው ነው ይህንን አስገራሚ ዜና ይፋ ያደረጉት። እስራኤል በቀይ ባህር ላይ ስትራቴጂካዊ ቦታ ለማግኘት ስትል፣ ሶማሊላንድ ደግሞ ለ34 ዓመታት የጠፋባትን የህግ እውቅና (De jure legitimacy) ለማግኘት ሲሉ ይህንን ስምምነት አድርገዋል።”
እንደ አምባሳደሩ ገለፃ፣ ይህ እርምጃ ከአረብ ሊግ እና ከአፍሪካ ህብረት ተቃውሞ ቢገጥመውም፣ ሌሎች ሀገራት “አይተው ለመወሰን” (Wait and see) እየተጠባበቁ ነው። ይሁን እንጂ በ2026 ውስጥ ተጨማሪ ሀገራት ሶማሊላንድን እውቅና እንደሚሰጡ አምባሳደሩ ይተነብያሉ።
ትራምፕ፣ ግብፅ እና የዓባይ ጉዳይ፡ ኢትዮጵያውያን ሊረዱት የሚገባ ሀቅ
የፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ ዳግም ወደ ስልጣን መምጣት በህዳሴ ግድብ ድርድር ላይ የራሱን ጥላ አሳርፏል። ትራምፕ በቅርቡ ከግብፅ ፕሬዝዳንት አብዱልፈታህ አል-ሲሲ ጋር በዳቮስ ሲገናኙ ግድቡን “አደገኛ” ሲሉ መግለጻቸውና የዓባይ ጉዳይ በአጀንዳቸው አናት ላይ እንደሚገኝ መናገራቸው ይታወሳል።
አምባሳደር ናጊ በዚህ ጉዳይ ላይ ለኢትዮጵያውያን ግልፅ የሆነ ማስጠንቀቂያ አዘል ምክር ሰጥተዋል፡-
“ኢትዮጵያውያን አሜሪካን በግብፅ እና በኢትዮጵያ መካከል እንድትመርጥ በፍጹም መጠየቅ የለባቸውም። ምክንያቱም በቀኑ መጨረሻ ግብፅ ለአሜሪካ የውጭ ፖሊሲ ከኢትዮጵያ ይልቅ እጅግ አስፈላጊ ናት። ይህ ተጨባጭ ሀቅ ነው።”
አምባሳደሩ አክለውም፣ አሜሪካ ታማኝ አስታራቂ ለመሆን ገለልተኛ መሆን ቢገባትም፣ ትራምፕ ግን ከካይሮ ጋር ያላቸውን ጥብቅ ግንኙነት ቅድሚያ እንደሚሰጡ ጠቁመዋል። ይሁን እንጂ ትራምፕ በድርድሩ ውስጥ በግላቸው ጥልቅ ተሳትፎ እንደማያደርጉ፣ ይልቁንም ውጤት ላይ ያተኮረ (Transactional) ስምምነት እንዲመጣ ግፊት እንደሚያደርጉ ገልጸዋል።
ኤርትራ እና አሜሪካ፡ የማይጨበጠው ተስፋ
ፕሬዝዳንት ኢሳይያስ አፈወርቂ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ለአሜሪካ ያላቸውን አቋም እያለዘቡ ቢመስሉም፣ አምባሳደር ናጊ ግን በሁለቱ ሀገራት መካከል የቅርብ ጥምረት ይፈጠራል ብለው አያምኑም።
“ከኢሳይያስ ጋር መደነስ አይቻልም” የሚሉት አምባሳደሩ፣ የቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ በአንድ ወቅት የነገሯቸውን ጠቅሰዋል፡- “ኢሳይያስ በሚቀጥለው ቀን ጠዋት ተነስቶ እስኪወስን ድረስ ምን እንደሚያደርግ ማወቅ አይቻልም።” በዚህም ምክንያት ትራምፕም ቢሆኑ ከኤርትራ ጋር ባላቸው ግንኙነት እንደ መጀመሪያው የስልጣን ዘመናቸው ተስፋ ሊቆርጡ እንደሚችሉ ተንብየዋል።
የአሜሪካ አዲሱ የብሔራዊ ደህንነት ስትራቴጂ
በ2025 በወጣው የአሜሪካ የብሔራዊ ደህንነት ስትራቴጂ መሠረት፣ ዋሽንግተን በሌሎች ሀገራት ጉዳይ የምትገባው ጥቅሟ በቀጥታ ሲነካ ብቻ እንደሆነ ተደንግጓል። ለዚህም ነው አምባሳደር ናጊ “አሜሪካ የበጎ አድራጎት ድርጅት አይደለችም” የሚሉት።
እንደ አምባሳደሩ ገለፃ፣ አዲሱ የትራምፕ አስተዳደር ትኩረት የሚያደርገው በሚከተሉት ነጥቦች ላይ ነው፡-
ደህንነት፡ እንደ አልሸባብ ያሉ ቡድኖች ስጋት ሲሆኑ።
ኢንቨስትመንት፡ እንደ የኢትዮጵያ አየር መንገድ ያሉ ስኬታማ ተቋማት ለአሜሪካ ኩባንያዎች እድል ሲፈጥሩ።
የሰው ኃይል (ቪዛ)፡ አሜሪካ የአፍሪካን የሰው ኃይል ትመዘብራለች የሚለውን ትችት ለማስቀረት እና ህገወጥ ስደትን ለመቆጣጠር የቪዛ አሰጣጥ ላይ ጥብቅ ቁጥጥር ማድረግ።
ማጠቃለያ
በአምባሳደር ናጊ እይታ፣ የአፍሪካ ቀንድ ሀገራት ከአሜሪካ ጋር ያላቸው ግንኙነት ከ“ታላቅ ወንድም እና ታናሽ ወንድም” ስሜት ወጥቶ ወደ እኩል የንግድ እና የጥቅም አጋርነት መሸጋገር አለበት። ኢትዮጵያም በብሪክስ (BRICS) በኩል የምታደርገውን የአጋርነት ብዝሃነት አሜሪካ እንደ ስጋት ሳይሆን እንደ ነባራዊ ሀቅ እንደምትመለከተው ገልጸዋል።
በመጨረሻም፣ በቀጠናው እየታዩ ያሉ ለውጦች—ከእስራኤል እውቅና እስከ ትራምፕ የንግድ ፖሊሲ—ኢትዮጵያ በዲፕሎማሲው ረገድ እጅግ ብልህና ስትራቴጂካዊ መሆን ያለባት ወቅት ላይ መሆኗን አምባሳደሩ አስምረውበታል።
9 months ago
