የህልም ፍርስራሾች፦ በሃሳብ እና በተግባር መካከል የጠፋች ሀገር
ልበ ወለድ...
በአንድ ወቅት፣ ለምለም ተራራዎች ባሏትና በወንዞቿ ግርማ በሚታወቀው "ኤልዳዶ" በምትባል ሀገር ውስጥ፣ ካሚል የተባለ ወጣት ይኖር ነበር። ካሚል ተራ ወጣት አልነበረም፤ እርሱ የነገን ብርሃን ዛሬ ላይ ሆኖ የሚያይ፣ በሃሳብ የታነፀ ብሩህ አእምሮ ያለው ምሁር ነበር። ካሚል ሁልጊዜም በዴካርት የፍልስፍና መርህ ይመራ ነበር። "አስባለሁ፣ ስለዚህ አለሁ" (I think, therefore I am) የሚለው አባባል ለእርሱ መኖር ብቻ ሳይሆን፣ የመኖር ትርጉሙ ራሱ ነበር።
ካሚል ሀገሩ በችግር ስትታመስ፣ ኢኮኖሚዋ ሲሽመደመድና ህዝቧ በድህነት ሲጠበስ ያያል። ነገር ግን ተስፋ አይቆርጥም ነበር። "ሀገር ማለት የሰዎች የጋራ አስተሳሰብ ውጤት ናት" ብሎ ያምናል። ራልፍ ዋልዶ ኤመርሰን እንዳለው "ቀኑን ሙሉ ስታስብበት የዋልክበትን ነገር ትሆናለህ" የሚለው እውነት በሀገሩ ላይ እንዲሰፍን ይመኝ ነበር።
የሃሳቡ መወለድ
ካሚል ለሀገሩ ታላቅ የኢኮኖሚ ፕላን አረቀ። ይህ ፕላን የመንግስት ቁጥጥርን እና የግል ባለሀብትን ሚዛን የሚጠብቅ፣ ድሃውን የማይረሳና ሀብታሙን የሚያበረታታ ነበር። ፕላኑን ይዞ ወደ መንግስት ባለስልጣናት ሄደ። በወቅቱ የነበሩት መሪዎች በሃሳቡ ተደነቁ። "ይህማ የደቡብ ኮሪያንና የጃፓንን እድገት የሚደግም ድንቅ ሃሳብ ነው!" አሉት።
ካሚል በደስታ ተሞላ። ቪክቶር ሁጎ እንዳለው "በሰራዊት ወረራ ላይ መቆም ይቻላል፤ ጊዜው በደረሰ ሃሳብ ላይ ግን መቆም አይቻልም" የሚለውን አምኖ፣ ሀገሩ ልትለወጥ እንደሆነ ለራሱ ቃል ገባ።
የተግባር መቃብር
ነገር ግን ጊዜው እያለፈ ሲሄድ፣ የካሚል ድንቅ ሃሳብ በቢሮክራሲው አዙሪት ውስጥ መጥፋት ጀመረ። የሀገሪቱ ቢሮክራቶች የቻርለስ ዲከንስን "Little Dorrit" መጽሐፍ ገጸ-ባህሪያት ይመስሉ ነበር። ስራን እንዴት መስራት እንዳለባቸው ሳይሆን፣ "እንዴት እንደማይሰራ" የተካኑ ነበሩ። ካሚል በየቀኑ ወደ መስሪያ ቤቱ ይሄዳል። በየቀኑ "ነገ ተመለስ" ይባላል። ጆን ክላርክ እንዳለው "ሊበለጽግ የሚፈልግ በአምስት ሰዓት (ንጋት) መነሳት አለበት" ቢባልም፣ የሀገሪቱ ባለስልጣናት ግን በአስር ሰዓት ቢሮ ገብተው በኤሌክትሪክ አየር ማቀዝቀዣ ስር ሆነው ሀገሪቱን ወደ ገደል ይመሯት ነበር።
የካሚል ድንቅ ፕላን በመደርደሪያ ላይ አቧራ እየጠጣ ቀረ። በዚህ መሃል ጎረቤት ሀገራት የካሚልን ሃሳብ የሚመስሉ ስልቶችን ተጠቅመው ወደ OECD አባልነት ሲገሰግሱ፣ የእርሱ ሀገር ግን በ "ነጭ ዝሆን" ፕሮጀክቶች ተወጠረች። የመንግስት ተቋማት የሙስና እና የዘመድ አዝማድ መደበቂያ ሆኑ።
የግል ውድቀት እና ማህበራዊ ስብራት
ካሚል በግል ህይወቱም መሪር ፅዋ መቅመስ ጀመረ። ትዳር መሰረተ፣ ሴት ልጅም ወለደ። ስሟንም "ተስፋ" አላት። ነገር ግን በሀገሪቱ በነገሰው የትግበራ እጦትና በኢኮኖሚው ውድቀት ምክንያት፣ በካሚል ሰነድ ላይ "ትምህርት ለሁሉም" ተብሎ የተጻፈው ሃሳብ በተግባር አልተተረጎመም። ልጁ ተስፋ ጥራት ያለው ትምህርት ማግኘት አልቻለችም።
አንድ ምሽት ካሚል በቤቱ ተቀምጦ በድቅድቅ ጨለማ ውስጥ (መብራት በየተራ በመጥፋቱ) ሲያለቅስ፣ የኤመርሰንን አባባል አስታወሰ፦
"የእያንዳንዱ ተግባር ቅድመ-አያት ሃሳብ ነው"። እርሱ መልካም ሃሳብ ነበረው፣ ነገር ግን ተግባሩ ሳይወለድ በመጨንገፉ፣ ሀገሪቱ በጨለማ ተዋጠች።
አሳዛኙ ነገር ደረሰ። ተስፋ (ልጁ) በጽኑ ታመመች። ካሚል ወደ መንግስት ሆስፒታል ይዟት ሄደ። ሆስፒታሉ በሰነድ ላይ "ዘመናዊ" ይባላል፤ በተግባር ግን መድሃኒትም ሆነ በቂ ዶክተር አልነበረውም። ካሚል በገዛ ሃሳቡ የገነባትን "የወረቀት ሀገር" እና በተግባር ያለችውን "የገሃነም ሀገር" ልዩነት በገዛ ልጁ ህይወት ላይ አየው።
ተስፋ በካሚል እቅፍ ውስጥ ሆና የመጨረሻ ትንፋshortን ተነፈሰች። ካሚል በጩኸት ምድርን ቀወጠው። "ለምን? ለምን ሃሳባችን ወደ ተግባር አይቀየርም?" እያለ ይጮህ ነበር።
ፍጻሜ፦ የተረሳው ምሁር
ከአመታት በኋላ፣ ካሚል በጎዳና ላይ የሚዞር እብድ መሰለ። ፂሙን አሳድጎ፣ የተቀደደ ወረቀት ይዞ በየመንገዱ ይቆማል። ያ ወረቀት ያ የድሮው ድንቅ የኢኮኖሚ ፕላን ነበር። ሰዎች በጎን ሲያልፉ "ይሄ ምስኪን ምሁር" እያሉ ይራራሉታል።
ካሚል ግን አሁንም አንድ ነገር ያስባል። አኒዩሪን ቤቫን በአንድ ወቅት ስለ እንግሊዝ የተናገረውን ለሀገሩ እየደገመው ይስቃል፦ "ይህች ሀገር በከሰል የተሞላችና በአሳ የተከበበች ናት፤ በተመሳሳይ ሰዓት የከሰልና የአሳ እጥረት እንዲከሰት ለማድረግ ግን 'የማደራጀት ጥበብ ያለው ጋኔን' መሆን ይጠይቃል"።
ካሚል ወደ ሰማይ አሻቅቦ እያየ እንዲህ አለ፦ "እኛ 'መስራት የምንችል' (Can do) ህዝቦች ነበርን፤ ነገር ግን 'እንሰራዋለን' (Will do) የሚል ቁርጠኝነት አጣን። ሃሳባችን ተግባር ሳይወልድ ቀረ፣ ተግባራችን ደግሞ ሃሳብ የሌለው ባዶ ሆነ።"
ታሪኩ የሚያበቃው ካሚል በከተማው አደባባይ ላይ በሚገኘው የዴካርት ሃውልት ስር ወድቆ ህይወቱ ሲያልፍ ነው። በእጁ የያዘው ወረቀት ላይ ግን አንዲት የመጨረሻ መስመር በደሙ ተጽፋ ነበር፦
"ሃሳብ ያለ ተግባር ህልም ነው፤ ተግባር ያለ ሃሳብ ግን ቅዠት ነው። እኛ የኖርነው በቅዠት ውስጥ ነበር።"
ልበ ወለድ...
በአንድ ወቅት፣ ለምለም ተራራዎች ባሏትና በወንዞቿ ግርማ በሚታወቀው "ኤልዳዶ" በምትባል ሀገር ውስጥ፣ ካሚል የተባለ ወጣት ይኖር ነበር። ካሚል ተራ ወጣት አልነበረም፤ እርሱ የነገን ብርሃን ዛሬ ላይ ሆኖ የሚያይ፣ በሃሳብ የታነፀ ብሩህ አእምሮ ያለው ምሁር ነበር። ካሚል ሁልጊዜም በዴካርት የፍልስፍና መርህ ይመራ ነበር። "አስባለሁ፣ ስለዚህ አለሁ" (I think, therefore I am) የሚለው አባባል ለእርሱ መኖር ብቻ ሳይሆን፣ የመኖር ትርጉሙ ራሱ ነበር።
ካሚል ሀገሩ በችግር ስትታመስ፣ ኢኮኖሚዋ ሲሽመደመድና ህዝቧ በድህነት ሲጠበስ ያያል። ነገር ግን ተስፋ አይቆርጥም ነበር። "ሀገር ማለት የሰዎች የጋራ አስተሳሰብ ውጤት ናት" ብሎ ያምናል። ራልፍ ዋልዶ ኤመርሰን እንዳለው "ቀኑን ሙሉ ስታስብበት የዋልክበትን ነገር ትሆናለህ" የሚለው እውነት በሀገሩ ላይ እንዲሰፍን ይመኝ ነበር።
የሃሳቡ መወለድ
ካሚል ለሀገሩ ታላቅ የኢኮኖሚ ፕላን አረቀ። ይህ ፕላን የመንግስት ቁጥጥርን እና የግል ባለሀብትን ሚዛን የሚጠብቅ፣ ድሃውን የማይረሳና ሀብታሙን የሚያበረታታ ነበር። ፕላኑን ይዞ ወደ መንግስት ባለስልጣናት ሄደ። በወቅቱ የነበሩት መሪዎች በሃሳቡ ተደነቁ። "ይህማ የደቡብ ኮሪያንና የጃፓንን እድገት የሚደግም ድንቅ ሃሳብ ነው!" አሉት።
ካሚል በደስታ ተሞላ። ቪክቶር ሁጎ እንዳለው "በሰራዊት ወረራ ላይ መቆም ይቻላል፤ ጊዜው በደረሰ ሃሳብ ላይ ግን መቆም አይቻልም" የሚለውን አምኖ፣ ሀገሩ ልትለወጥ እንደሆነ ለራሱ ቃል ገባ።
የተግባር መቃብር
ነገር ግን ጊዜው እያለፈ ሲሄድ፣ የካሚል ድንቅ ሃሳብ በቢሮክራሲው አዙሪት ውስጥ መጥፋት ጀመረ። የሀገሪቱ ቢሮክራቶች የቻርለስ ዲከንስን "Little Dorrit" መጽሐፍ ገጸ-ባህሪያት ይመስሉ ነበር። ስራን እንዴት መስራት እንዳለባቸው ሳይሆን፣ "እንዴት እንደማይሰራ" የተካኑ ነበሩ። ካሚል በየቀኑ ወደ መስሪያ ቤቱ ይሄዳል። በየቀኑ "ነገ ተመለስ" ይባላል። ጆን ክላርክ እንዳለው "ሊበለጽግ የሚፈልግ በአምስት ሰዓት (ንጋት) መነሳት አለበት" ቢባልም፣ የሀገሪቱ ባለስልጣናት ግን በአስር ሰዓት ቢሮ ገብተው በኤሌክትሪክ አየር ማቀዝቀዣ ስር ሆነው ሀገሪቱን ወደ ገደል ይመሯት ነበር።
የካሚል ድንቅ ፕላን በመደርደሪያ ላይ አቧራ እየጠጣ ቀረ። በዚህ መሃል ጎረቤት ሀገራት የካሚልን ሃሳብ የሚመስሉ ስልቶችን ተጠቅመው ወደ OECD አባልነት ሲገሰግሱ፣ የእርሱ ሀገር ግን በ "ነጭ ዝሆን" ፕሮጀክቶች ተወጠረች። የመንግስት ተቋማት የሙስና እና የዘመድ አዝማድ መደበቂያ ሆኑ።
የግል ውድቀት እና ማህበራዊ ስብራት
ካሚል በግል ህይወቱም መሪር ፅዋ መቅመስ ጀመረ። ትዳር መሰረተ፣ ሴት ልጅም ወለደ። ስሟንም "ተስፋ" አላት። ነገር ግን በሀገሪቱ በነገሰው የትግበራ እጦትና በኢኮኖሚው ውድቀት ምክንያት፣ በካሚል ሰነድ ላይ "ትምህርት ለሁሉም" ተብሎ የተጻፈው ሃሳብ በተግባር አልተተረጎመም። ልጁ ተስፋ ጥራት ያለው ትምህርት ማግኘት አልቻለችም።
አንድ ምሽት ካሚል በቤቱ ተቀምጦ በድቅድቅ ጨለማ ውስጥ (መብራት በየተራ በመጥፋቱ) ሲያለቅስ፣ የኤመርሰንን አባባል አስታወሰ፦
"የእያንዳንዱ ተግባር ቅድመ-አያት ሃሳብ ነው"። እርሱ መልካም ሃሳብ ነበረው፣ ነገር ግን ተግባሩ ሳይወለድ በመጨንገፉ፣ ሀገሪቱ በጨለማ ተዋጠች።
አሳዛኙ ነገር ደረሰ። ተስፋ (ልጁ) በጽኑ ታመመች። ካሚል ወደ መንግስት ሆስፒታል ይዟት ሄደ። ሆስፒታሉ በሰነድ ላይ "ዘመናዊ" ይባላል፤ በተግባር ግን መድሃኒትም ሆነ በቂ ዶክተር አልነበረውም። ካሚል በገዛ ሃሳቡ የገነባትን "የወረቀት ሀገር" እና በተግባር ያለችውን "የገሃነም ሀገር" ልዩነት በገዛ ልጁ ህይወት ላይ አየው።
ተስፋ በካሚል እቅፍ ውስጥ ሆና የመጨረሻ ትንፋshortን ተነፈሰች። ካሚል በጩኸት ምድርን ቀወጠው። "ለምን? ለምን ሃሳባችን ወደ ተግባር አይቀየርም?" እያለ ይጮህ ነበር።
ፍጻሜ፦ የተረሳው ምሁር
ከአመታት በኋላ፣ ካሚል በጎዳና ላይ የሚዞር እብድ መሰለ። ፂሙን አሳድጎ፣ የተቀደደ ወረቀት ይዞ በየመንገዱ ይቆማል። ያ ወረቀት ያ የድሮው ድንቅ የኢኮኖሚ ፕላን ነበር። ሰዎች በጎን ሲያልፉ "ይሄ ምስኪን ምሁር" እያሉ ይራራሉታል።
ካሚል ግን አሁንም አንድ ነገር ያስባል። አኒዩሪን ቤቫን በአንድ ወቅት ስለ እንግሊዝ የተናገረውን ለሀገሩ እየደገመው ይስቃል፦ "ይህች ሀገር በከሰል የተሞላችና በአሳ የተከበበች ናት፤ በተመሳሳይ ሰዓት የከሰልና የአሳ እጥረት እንዲከሰት ለማድረግ ግን 'የማደራጀት ጥበብ ያለው ጋኔን' መሆን ይጠይቃል"።
ካሚል ወደ ሰማይ አሻቅቦ እያየ እንዲህ አለ፦ "እኛ 'መስራት የምንችል' (Can do) ህዝቦች ነበርን፤ ነገር ግን 'እንሰራዋለን' (Will do) የሚል ቁርጠኝነት አጣን። ሃሳባችን ተግባር ሳይወልድ ቀረ፣ ተግባራችን ደግሞ ሃሳብ የሌለው ባዶ ሆነ።"
ታሪኩ የሚያበቃው ካሚል በከተማው አደባባይ ላይ በሚገኘው የዴካርት ሃውልት ስር ወድቆ ህይወቱ ሲያልፍ ነው። በእጁ የያዘው ወረቀት ላይ ግን አንዲት የመጨረሻ መስመር በደሙ ተጽፋ ነበር፦
"ሃሳብ ያለ ተግባር ህልም ነው፤ ተግባር ያለ ሃሳብ ግን ቅዠት ነው። እኛ የኖርነው በቅዠት ውስጥ ነበር።"
9 months ago
