በአሰሪና ሰራተኛ አዋጅ ቁጥር 1156/2011 በሕገ-ወጥ መንገድ ለተሰናበተ ሠራተኛ የተደነገጉ ሕጋዊ መብቶች ትንተና

መግቢያ #ethiopia በአሠሪና ሠራተኛ ግንኙነት ውስጥ የሥራ ውል መቋረጥ ሕጋዊ ሥርዓትንና የአዋጁን ድንጋጌዎች የተከተለ መሆን ይኖርበታል።

በአሠሪና ሠራተኛ አዋጅ ቁጥር 1156/2011 መሠረት፥ አንድ አሠሪ ሕግና ውልን ባልተከተለ መልኩ ሠራተኛን ከሥራ ሲያሰናብት ድርጊቱ «ሕገ-ወጥ ስንብት» ተብሎ ይፈረጃል።

ሕጉ እንዲህ ዓይነቱ ኢ-ሕጋዊ እርምጃ በሚፈጸምበት ጊዜ የሠራተኛውን መብት ለማስከበርና የአሠሪውን ሕገ-ወጥ አሠራር ለመግታት በርካታ የካሳ፣ ወደ ሥራ የመመለስ እና ተያያዥ የክፍያ መብቶችንና መፍትሔዎችን አስቀምጧል።

ይህ ሰነድ በሕገ-ወጥ መንገድ የተሰናበተ ሠራተኛ ሊጠይቃቸው የሚችላቸውን መሠረታዊ ሕጋዊ መብቶችና ተያያዥ የክስ ጭብጦችን ከአዋጁ ድንጋጌዎች አንጻር በዝርዝር ያብራራል።

መሠረታዊ ሕጋዊ መብቶች እና የሕግ ድንጋጌዎች

1. ወደ ሥራ የመመለስ ወይም የካሳ ክፍያ መብት (አንቀጽ 43)
የሥራ ውል መቋረጡ ሕገ-ወጥ መሆኑ ከተረጋገጠ፥ ፍርድ ቤት ወይም የሠራተኛ ማኅበራዊ ፍርድ ቤት ሠራተኛው ወደ ቀድሞ ሥራው እንዲመለስ ውሳኔ ሊያስተላልፍ ይችላል።

ይሁን እንጂ ሠራተኛው ወደ ሥራው መመለስ ካልፈለገ ወይም የሥራው ጠባይ ሠራተኛውና አሠሪው ተስማምተው እንዲሠሩ የማይፈቅድ ከሆነ (ወይም አሠሪው ሠራተኛው እንዲመለስ ካልፈለገ) ሠራተኛው ወደ ሥራው ከመመለስ ይልቅ የካሳ ክፍያ እንዲሰጠው ይደረጋል።

2. የሕገ-ወጥ ስንብት የካሳ ክፍያ መጠን (አንቀጽ 43 ንዑስ አንቀጽ 4 እና 5)
ሠራተኛው ወደ ሥራው የማይመለስ ከሆነ፥ እንደ ሥራ ልምዱና እንደ ደመወዙ መጠን የሚከተለው ሕጋዊ የካሳ ክፍያ ይፈጸምለታል፡

• ለተወሰነ ጊዜ ለተደረገ የሥራ ውል፦ ውሉ ቢቀጥል ኖሮ ሠራተኛው ሊያገኝ የሚችለው የነበረው ደመወዝ ተ計算ቶ ይሰጠዋል። ሆኖም ይህ ክፍያ ከአምስት ወር ደመወዝ መብለጥ የለበትም።

• ለአልተወሰነ ጊዜ ለተደረገ የሥራ ውል፦ ሠራተኛው የሰጠውን አገልግሎት መሠረት በማድረግ ካሳ ይከፈለዋል። ይህም ክፍያ ከሠራተኛው የሦስት ወር ደመወዝ ሊያንስ አይችልም።

3. የአገልግሎት ስንብት ክፍያ (አንቀጽ 39 እና 40)
በሕገ-ወጥ መንገድ የተሰናበተ ሠራተኛ የሙከራ ጊዜውን የጨረሰ ከሆነ የአገልግሎት ክፍያ (Severance Pay) የማግኘት መብት አለው። ክፍያው የሚሰላው በሚከተለው መልኩ ነው፡

• ለመጀመሪያው አንድ ዓመት አገልግሎት፦ የአንድ ወር አማካይ የቀን ደመወዝ ተባዝቶ ይከፈላል።

• ከአንድ ዓመት በላይ ላገለገለው ለእያንዳንዱ ተጨማሪ ዓመት፦ ከተከፈለው ላይ የዓመቱ አንድ ሦስተኛ (1/3) እየታሰበ ይታከላል። ሆኖም አጠቃላይ ክፍያው የሠራተኛውን የ12 ወራት ደመወዝ መብለጥ የለበትም።

4. የማስጠንቀቂያ ጊዜ ምትክ ክፍያ (አንቀጽ 44)
አሠሪው ለሠራተኛው ሕጋዊ የማስጠንቀቂያ ጊዜ ሳይሰጥ በድንገት ካሰናበተው፥ ሠራተኛው በማስጠንቀቂያ ጊዜው ውስጥ ሊያገኝ የሚገባውን ደመወዝ በገንዘብ ተሰልቶ የማግኘት መብት አለው።

5. ያልተጠቀመበት ዓመታዊ ዕረፍት ክፍያ (አንቀጽ 77)
ሠራተኛው ሳይጠቀምበት የቀረው የተከማቸ የዓመታዊ ዕረፍት ቀናት ካሉ፥ አሠሪው እነዚህን ቀናት ወደ ገንዘብ በመለወጥ ለሠራተኛው በሥራ ውል መቋረጥ ወቅት የመክፈል ግዴታ አለበት።

6. የትርፍ ሰዓት እና የዕረፍት ቀን ሥራ ክፍያዎች
ሠራተኛው ከሕገ-ወጥ ስንብቱ በተጨማሪ በሥራ ቆይታው ወቅት ያከናወናቸው ነገር ግን ያልተከፈሉ መብቶች ካሉ በክሱ ላይ ማካተት ይችላል፡

• የትርፍ ሰዓት ሥራ ክፍያ (አንቀጽ 67 እና 68)፦ ከመደበኛ የሥራ ሰዓት በላይ ለተሠራ ሥራ በሕጉ በተቀመጠው ጭማሪ ተመን (ከምሽቱ 4 ሰዓት በፊት ለተሠራ 1.25፣ ከምሽቱ 4 እስከ ንጋቱ 12 ሰዓት 1.5፣ በሳምንት ዕረፍት ቀን 2.0፣ እና በሕዝብ በዓላት 2.5) መሠረት ሊከፈለው ይገባል።

• በሳምንት የዕረፍት እና በሕዝብ በዓላት ቀናት የተሠራ ሥራ (አንቀጽ 69-75)፦ በዕረፍት ቀናት እንዲሠራ የተደረገ ሠራተኛ ተገቢው የገንዘብ ክፍያ ወይም ምትክ የዕረፍት ጊዜ የማግኘት ሙሉ መብት አለው።

7. ማጠቃለያ

በአጠቃላይ የአሰሪና ሰራተኛ አዋጅ ቁጥር 1156/2011 የሠራተኞችን የሥራ ዋስትና ለማረጋገጥና ያለአግባብ ከሥራ የመፈናቀል አደጋን ለመከላከል ጥብቅ ድንጋጌዎችን አስቀምጧል።

በአሠሪዎች በኩል የሚፈጸሙ ሕገ-ወጥ ስንብቶች ከፍተኛ የገንዘብ ካሳና የሕግ ተጠያቂነትን የሚያስከትሉ በመሆኑ፥ የስንብት ውሳኔዎች ከመወሰናቸው በፊት በአዋጁ የተደነገጉትን የዲሲፕሊንና የሕግ ሥርዓቶች መከተል ይገባቸዋል።

ሠራተኛውም ከተለመደው የስንብት ካሳ በተጨማሪ ያልተከፈሉ የትርፍ ሰዓት፣ የበዓላት እና የዕረፍት ቀናት ክፍያዎችን አጠቃሎ የመጠየቅ መብቱ በሕግ የተጠበቀ ነው።

ማጣቀሻ
• የኢፌዲሪ አሰሪና ሰራተኛ አዋጅ ቁጥር 1156/2011፣ አንቀጽ 39፣ 40፣ 43፣ 44፣ 67፣ 68 72 እና 77።
https://www.facebook.com/s...

አዘጋጅ፦
ፋንታሁን ደለለው (የህግ ባለሙያ)
Fantahun Delelew +251-929-101037