(ዘ-ሐበሻ ዜና) ዳሃቦ ላዲዬህ ከ19 ዓመታት በፊት ተደጋጋሚ ድርቅን ሸሽታ ከኢትዮጵያ ወደ ጅቡቲ ስትሰደድ፣ የተረጋጋ ሕይወት እንደምታገኝ ከፍተኛ ተስፋ አድርጋ ነበር። በወቅቱ ዝናብ በመጥፋቱ እና ሰብል ባለመብቀሉ ቤተሰቧን ማስተዳደር እጅግ ፈታኝ ሆኖባት ነበር። ዛሬ ከሁለት አሥርት ዓመታት ገደማ በኋላ በጅቡቲ ዲኪል በተባለ አካባቢ በሚገኝ ማኅበረሰብ ውስጥ ስትኖር፣ ድርቅ እና የሀብት እጥረት አሁንም በተመሳሳይ መልኩ አካባቢውን እየፈተኑት ይገኛሉ። ይሁን እንጂ ዛሬ አንድ ትልቅ ልዩነት አለ፤ ዳሃቦ የችግሩ ተገቢ ብቻ ሳትሆን፣ ቀጣዩን የመፍትሔ አቅጣጫ ከሚወስኑት ዋነኛ የማኅበረሰቡ መሪዎች አንዷ መሆን ችላለች።
በጅቡቲ የአየር ንብረት ለውጥ ነባር ተግዳሮቶችን እያባባሰ ይገኛል። ተደጋጋሚ ድርቅ የውኃ አቅርቦትን እና የኑሮ ሁኔታን ክፉኛ የጎዳው ሲሆን፣ አካባቢው በዓለም ላይ ካሉ ከፍተኛ የስደት መስመሮች አንዱ በመሆኑ፣ በተወሰነው የሀብት መጠን ላይ ከፍተኛ ጫና ፈጥሯል። ዳሃቦ በምትኖርበት የዲኪል አካባቢም የውኃ፣ የሥራ ዕድል እና የነገ ተስፋ ጉዳይ የዕለት ተዕለት አሳሳቢ የውይይት ርዕሶች ናቸው።
ለዓመታት ማኅበረሰቡን የሚመለከቱ ውሳኔዎች ሲተላለፉ የማኅበረሰቡን አባላት በቀጥታ አያሳትፉም ነበር። ነዋሪዎቹ ስለ ውኃ እጥረት ወይም ስለ መሠረተ ልማት መበላሸት ቅሬታ ቢያነሱም፣ ድምፃቸው ሙሉ በሙሉ አይሰማም ነበር። አሁን ግን ዓለም አቀፉ የስደተኞች ድርጅት (IOM)፣ የጅቡቲ የማኅበራዊ ልማት ኤጀንሲ፣ የአካባቢው ባለሥልጣናት እና የክልል ምክር ቤቶች በሚደግፉት አዲስ የማኅበረሰብ አቀፍ ተነሳሽነት ሁኔታዎች ተቀይረዋል። ማኅበረሰቡ የራሱን ቅድሚያ የሚሰጣቸውን ጉዳዮች ለይቶ ከመንግሥት ተቋማት ጋር በጋራ መሥራት ጀምሯል። ዳሃቦ የማኅበረሰቡን ችግሮች በቀጥታ ወደ አካባቢው ባለሥልጣናት በማድረስ እና ከጎረቤቶቿ ጋር በመሆን መፍትሔዎችን በማፈላለግ ላይ ትገኛለች። "እንዲህ ባሉ ወሳኝ ውሳኔዎች በሚሰጡበት ጠረጴዛ ዙሪያ እቀመጣለሁ ብዬ አስቤ አላውቅም" በማለት በለውጡ ያላትን ደስታ ትገልጻለች።
ይህ ዓይነቱ የማኅበረሰብ ተሳትፎ በሌሎች የጅቡቲ አካባቢዎችም አበረታች ውጤቶችን እያመጣ ነው። በኦቦክ ክልል ፋንቴሄሮ በተባለ ማኅበረሰብ ውስጥ፣ ነዋሪዎቹ የተበላሹ የፀሐይ ብርሃን የመንገድ መብራቶችን በመጠገን ላይ አተኩረው እየሠሩ ይገኛሉ። የአካባቢው መሪ የሆኑት ፋጡማ መሐመድ እንዳሉት፣ ከዚህ ቀደም ጨለማው አደጋን ይጋብዝ የነበረ ሲሆን፣ አሁን የ50 የመንገድ ላይ መብራቶች ጥገና መጀመሩ በተለይ ለሕፃናት፣ ለሴቶች እና ለአረጋውያን የደኅንነት ስሜት ፈጥሯል።
በተመሳሳይ በአርታ ክልል ካርታ በተባለ ስፍራ፣ የአካባቢው የሴቶች ማኅበር ፕሬዝዳንት ሲታኒ ሁሜድ የውኃ እጥረት እና ድርቅን ለመቋቋም የሚያስችሉ ሥራዎችን በማስተባበር ላይ ይገኛሉ። ማኅበረሰቡን የማደራጀት እና ፕሮጀክቶችን የመንደፍ ሥልጠና የወሰዱት ሲታኒ፣ በጋራ መሥራት ለማኅበረሰቡም ሆነ ለአካባቢ ጥበቃ ያለውን ጠቀሜታ በግልጽ ማየት መቻላቸውን ይናገራሉ። በታጁራ አካባቢ ደግሞ አኢሻ መሐመድ አሊ የተባሉ ነዋሪ፣ ይህ ተነሳሽነት ማኅበረሰቡ ያሉበትን ጭንቀቶች ወደ ተግባራዊ ፕሮጀክቶች እንዴት መቀየር እንደሚችል ግልጽ ግንዛቤ እንደፈጠረላቸው ያስረዳሉ።
ከሴፕቴምበር 2024 ጀምሮ በአምስት የጅቡቲ ክልሎች የተተገበረው ይህ አካታች አቀራረብ፣ በማኅበረሰቡ አባላት የተነደፉ አሥራ አንድ የማኅበረሰብ የድርጊት መርሃ ግብሮችን ማፍራት ችሏል። በስዊድን፣ በዴንማርክ እና በአውሮፓ ኅብረት የገንዘብ ድጋፍ የሚንቀሳቀሰው ይህ ፕሮጀክት፣ ዘላቂ መፍትሔዎችን በማምጣት የማኅበረሰቡን አቅም መገንባት ላይ ትኩረት ያደርጋል። ከድርቅ ሸሽታ ጅቡቲ የገባችው ዳሃቦም፣ "ይህ የኛ ማኅበረሰብ ነው፤ አብረን ስንቀመጥ በጣም አስፈላጊ በሆኑት ጉዳዮች ላይ ተስማምተን ከዛው መጀመር እንችላለን" በማለት የጋራ ውይይት እና ተሳትፎ ያለውን ኃይል በተግባር እያሳየች ትገኛለች።
በጅቡቲ የአየር ንብረት ለውጥ ነባር ተግዳሮቶችን እያባባሰ ይገኛል። ተደጋጋሚ ድርቅ የውኃ አቅርቦትን እና የኑሮ ሁኔታን ክፉኛ የጎዳው ሲሆን፣ አካባቢው በዓለም ላይ ካሉ ከፍተኛ የስደት መስመሮች አንዱ በመሆኑ፣ በተወሰነው የሀብት መጠን ላይ ከፍተኛ ጫና ፈጥሯል። ዳሃቦ በምትኖርበት የዲኪል አካባቢም የውኃ፣ የሥራ ዕድል እና የነገ ተስፋ ጉዳይ የዕለት ተዕለት አሳሳቢ የውይይት ርዕሶች ናቸው።
ለዓመታት ማኅበረሰቡን የሚመለከቱ ውሳኔዎች ሲተላለፉ የማኅበረሰቡን አባላት በቀጥታ አያሳትፉም ነበር። ነዋሪዎቹ ስለ ውኃ እጥረት ወይም ስለ መሠረተ ልማት መበላሸት ቅሬታ ቢያነሱም፣ ድምፃቸው ሙሉ በሙሉ አይሰማም ነበር። አሁን ግን ዓለም አቀፉ የስደተኞች ድርጅት (IOM)፣ የጅቡቲ የማኅበራዊ ልማት ኤጀንሲ፣ የአካባቢው ባለሥልጣናት እና የክልል ምክር ቤቶች በሚደግፉት አዲስ የማኅበረሰብ አቀፍ ተነሳሽነት ሁኔታዎች ተቀይረዋል። ማኅበረሰቡ የራሱን ቅድሚያ የሚሰጣቸውን ጉዳዮች ለይቶ ከመንግሥት ተቋማት ጋር በጋራ መሥራት ጀምሯል። ዳሃቦ የማኅበረሰቡን ችግሮች በቀጥታ ወደ አካባቢው ባለሥልጣናት በማድረስ እና ከጎረቤቶቿ ጋር በመሆን መፍትሔዎችን በማፈላለግ ላይ ትገኛለች። "እንዲህ ባሉ ወሳኝ ውሳኔዎች በሚሰጡበት ጠረጴዛ ዙሪያ እቀመጣለሁ ብዬ አስቤ አላውቅም" በማለት በለውጡ ያላትን ደስታ ትገልጻለች።
ይህ ዓይነቱ የማኅበረሰብ ተሳትፎ በሌሎች የጅቡቲ አካባቢዎችም አበረታች ውጤቶችን እያመጣ ነው። በኦቦክ ክልል ፋንቴሄሮ በተባለ ማኅበረሰብ ውስጥ፣ ነዋሪዎቹ የተበላሹ የፀሐይ ብርሃን የመንገድ መብራቶችን በመጠገን ላይ አተኩረው እየሠሩ ይገኛሉ። የአካባቢው መሪ የሆኑት ፋጡማ መሐመድ እንዳሉት፣ ከዚህ ቀደም ጨለማው አደጋን ይጋብዝ የነበረ ሲሆን፣ አሁን የ50 የመንገድ ላይ መብራቶች ጥገና መጀመሩ በተለይ ለሕፃናት፣ ለሴቶች እና ለአረጋውያን የደኅንነት ስሜት ፈጥሯል።
በተመሳሳይ በአርታ ክልል ካርታ በተባለ ስፍራ፣ የአካባቢው የሴቶች ማኅበር ፕሬዝዳንት ሲታኒ ሁሜድ የውኃ እጥረት እና ድርቅን ለመቋቋም የሚያስችሉ ሥራዎችን በማስተባበር ላይ ይገኛሉ። ማኅበረሰቡን የማደራጀት እና ፕሮጀክቶችን የመንደፍ ሥልጠና የወሰዱት ሲታኒ፣ በጋራ መሥራት ለማኅበረሰቡም ሆነ ለአካባቢ ጥበቃ ያለውን ጠቀሜታ በግልጽ ማየት መቻላቸውን ይናገራሉ። በታጁራ አካባቢ ደግሞ አኢሻ መሐመድ አሊ የተባሉ ነዋሪ፣ ይህ ተነሳሽነት ማኅበረሰቡ ያሉበትን ጭንቀቶች ወደ ተግባራዊ ፕሮጀክቶች እንዴት መቀየር እንደሚችል ግልጽ ግንዛቤ እንደፈጠረላቸው ያስረዳሉ።
ከሴፕቴምበር 2024 ጀምሮ በአምስት የጅቡቲ ክልሎች የተተገበረው ይህ አካታች አቀራረብ፣ በማኅበረሰቡ አባላት የተነደፉ አሥራ አንድ የማኅበረሰብ የድርጊት መርሃ ግብሮችን ማፍራት ችሏል። በስዊድን፣ በዴንማርክ እና በአውሮፓ ኅብረት የገንዘብ ድጋፍ የሚንቀሳቀሰው ይህ ፕሮጀክት፣ ዘላቂ መፍትሔዎችን በማምጣት የማኅበረሰቡን አቅም መገንባት ላይ ትኩረት ያደርጋል። ከድርቅ ሸሽታ ጅቡቲ የገባችው ዳሃቦም፣ "ይህ የኛ ማኅበረሰብ ነው፤ አብረን ስንቀመጥ በጣም አስፈላጊ በሆኑት ጉዳዮች ላይ ተስማምተን ከዛው መጀመር እንችላለን" በማለት የጋራ ውይይት እና ተሳትፎ ያለውን ኃይል በተግባር እያሳየች ትገኛለች።
3 days ago
