(ዘ-ሐበሻ ዜና) የሰብዓዊ መብቶች ተሟጋች ድርጅቱ (ሂውማን ራይት ዋች)፣ በኢትዮጵያ እና በአሜሪካ መካከል የተደረገው አዲስ የሁለትዮሽ የጤና ድጋፍ ስምምነት የኢትዮጵያን ብሔራዊ የጤና ፖሊሲ ሉዓላዊነት፣ የመረጃ ሚስጥራዊነት እና የባዮሎጂካል ሀብት ቁጥጥርን አደጋ ላይ የሚጥል መሆኑን በማስጠንቀቅ ከፍተኛ ስጋቱን ገልጿል። የአሜሪካ ተራድኦ ድርጅት (USAID) ከፈረሰ በኋላ በአዲሱ የአሜሪካ አስተዳደር "አሜሪካ ትቅደም" ፖሊሲ ማዕቀፍ ስር የተፈረመው ይህ ስምምነት፣ የጤና እርዳታን ከበርካታ ጥብቅ ቅድመ-ሁኔታዎች ጋር የሚያስተሳስር ነው።

ድርጅቱ ባወጣው ሂሳዊ ምልከታ መሰረት፣ የገንዘብ ድጋፉ የአሜሪካን ጥብቅ የስነ-ተዋልዶ ፖሊሲዎችን ማክበርን ግዴታ ያደርጋል፤ በተለይም ከፅንስ ማቋረጥ ጋር የተያያዘውን የሄልምስ ማሻሻያ ህግን አፈጻጸም መከታተልን ያካትታል። ይህንን መረጃ አሳልፎ አለመስጠት ወሳኝ የሆኑ የሀገሪቱን የጤና ፕሮግራሞች ሊያስተጓጉል ወይም ስምምነቱን ሙሉ በሙሉ ሊያቋርጥ እንደሚችል ተገልጿል።

ከዚህም በተጨማሪ ስምምነቱ ኢትዮጵያ አዳዲስ ተላላፊ በሽታዎችን የተመለከቱ ጥልቅ የባዮሎጂካል እና የፓቶጅን ናሙናዎችን ለአሜሪካ እንድታጋራ የሚያስገድድ ነው። ሆኖም ከእነዚህ ናሙናዎች ከሚሰሩ ክትባቶች እና መድኃኒቶች ላይ ኢትዮጵያ ፍትሃዊ ተጠቃሚነት እንደምታገኝ የሚያረጋግጥ ምንም ዓይነት ግልጽ ዋስትና በስምምነቱ ውስጥ አለመካተቱ ሌላኛው አብይ ስጋት ሆኗል።

ይህ የ1.46 ቢሊዮን ዶላር ስምምነት በውጫዊ ገጽታው የጤና ዘርፉን ለመደገፍ የታለመ ቢመስልም፣ በረዥም ጊዜ ግን የውጭ ሀገራትን ፍላጎት እና ቁጥጥር በኢትዮጵያ ብሔራዊ የጤና ፖሊሲ ውስጥ እንዲሰርጽ ሊያደርግ እንደሚችል ተንታኞች ያስጠነቅቃሉ። አያይዘውም ስምምነቱ በማህበረሰብ ላይ ለተመሰረቱ የጤና ተቋማት የሚሰጠውን ድጋፍ የሚያዳክም መሆኑን ጠቁመዋል።

ይህ ዓይነቱ እርዳታን ከመረጃ እና ሉዓላዊነት ጋር የሚያስተሳስር ስምምነት በአፍሪካ አህጉር ከፍተኛ አከራካሪ እየሆነ መጥቷል። ከዚህ ቀደም ጋና፣ ዛምቢያ እና ዚምባብዌ ተመሳሳይ የሆኑ የአሜሪካ የጤና ትብብር ስምምነቶችን በመረጃ ሚስጥራዊነት እና በሉዓላዊነት ስጋት ምክንያት ውድቅ ማድረጋቸው ይታወሳል። በመሆኑም ይህ የኢትዮጵያ ስምምነትም ከሚያስገኘው ጊዜያዊ የገንዘብ ጥቅም ባሻገር፣ በረዥም ጊዜ በሀገሪቱ የፖሊሲ ነጻነት ላይ የሚያመጣው ተጽዕኖ በጥልቀት ሊመረመር እንደሚገባ ጥሪ ቀርቧል።