(ዘ-ሐበሻ ዜና) በመካከለኛው ምስራቅ ካለው ጦርነት ጥላ ስር በዴልሂ በተካሄደው የብሪክስ ታዳጊ ኢኮኖሚ ሀገራት ስብሰባ ላይ፣ የኢራን የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አሜሪካ እና እስራኤል እየፈጸሙት ያለውን "የዓለም አቀፍ ህግ ጥሰት" አባል ሀገራቱ እንዲያወግዙ ሐሙስ ዕለት ጥሪ አቀረቡ።
የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ አባስ አራግቺ፣ የአሜሪካ አጋር የሆነችውን የተባበሩት አረብ ኤምሬቶችን (ዩኤኢ) በኢራን ላይ በሚካሄደው ወታደራዊ ዘመቻ "ቀጥተኛ ተሳትፎ አላት" ሲሉ በግልፅ ከሰዋል። የካቲት 28 ከተጀመረው የአሜሪካ እና እስራኤል ጦርነት ወዲህ፣ የኢራን እና የዩኤኢ ባለስልጣናት በአንድ ስብሰባ ላይ ተገናኝተው ይህ አይነት ክስ ሲሰነዘር የመጀመሪያው ነው። ዩኤኢን ወክለው በስብሰባው ላይ የተገኙት የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ዴኤታ ካሊፋ ሻሂን አል ማራር ናቸው።
አራግቺ ኢራን "የህገ-ወጥ መስፋፋት እና የጦርነት ቀስቃሾች ሰለባ" መሆኗን ገልጸው፤ የብሪክስ ፕላስ ስብስብ (ብራዚል፣ ሩሲያ፣ ህንድ፣ ቻይና፣ ደቡብ አፍሪካ፣ ግብጽ፣ ኢትዮጵያ፣ ኢንዶኔዥያ፣ ኢራን እና ዩኤኢ) "የምዕራባውያንን የበላይነት እና አሜሪካ ያለአንዳች ተጠያቂነት የምታደርገውን የዘፈቀደ ድርጊት" እንዲቋቋሙ ጠይቀዋል። በመሆኑም አባል ሀገራቱ እና ዓለም አቀፉ ማህበረሰብ አሜሪካ እና እስራኤልን እንዲያወግዙ አሳስበዋል።
አሜሪካ እና እስራኤል ላደረሱባት ጥቃት አጸፋውን ለመመለስ ኢራን ዩኤኢን ጨምሮ በባህረ ሰላጤው ሀገራት ላይ ጥቃት መሰንዘሯ ይታወሳል። ይህ በመካከላቸው ያለው ልዩነት፣ ውሳኔዎችን በጋራ ስምምነት በሚያሳልፈው የብሪክስ ስብስብ ውስጥ የጋራ መግለጫ ለማውጣት አስቸጋሪ ሊያደርገው እንደሚችል ተገምቷል። ዩኤኢ እና ሌሎች የብሪክስ ሀገራት ለአራግቺ ንግግር የሰጡት ምላሽ ወዲያውኑ አልታወቀም።
የ2026ቱ የብሪክስ ሊቀመንበር የሆነችው እና ከዩኤኢ ጋር ያላት አጋርነት እያደገ የመጣው ህንድ፣ ጦርነቱን ተከትሎ ኢራን የሆርሙዝ ባህረ ሰላጤን መዝጋቷ ከፍተኛ ተጽዕኖ ካሳደረባቸው ሀገራት ዋነኛዋ ናት።
ይህ የውሃ መስመር ከዓለም የነዳጅ ማጓጓዣ ውስጥ ወደ አንድ አምስተኛውን የሚያስተናግድ ሲሆን፣ መዘጋቱ በቅርብ ታሪክ ውስጥ ከታዩት ትላልቅ የአቅርቦት መስተጓጎሎች አንዱን አስከትሏል። የዓለማችን ሶስተኛዋ ትልቋ የነዳጅ አስመጪ የሆነችው ህንድ በባህረ ሰላጤው መዘጋት የተነሳ ከፍተኛ የአቅርቦት እጥረት ያጋጠማት ሲሆን፣ በመርከቦች ላይ በሚደርሰው ጥቃት የባህር ላይ ሰራተኞቿን አጥታለች።
ምንም እንኳን የተኩስ አቁም ስምምነት ቢኖርም፣ አልፎ አልፎ የሚታዩ ጥቃቶች አሁንም እንደቀጠሉ ናቸው። እሮብ እለት የቁም እንስሳትን ጭና ከሶማሊያ ወደ ዩኤኢ ስትጓዝ የነበረች በህንድ የተመዘገበች መርከብ በኦማን ባህር ውስጥ በእሳት አደጋ መስጠሟ የተገለጸ ሲሆን፣ ሁሉም 14 የቡድን አባላት በኦማን የባህር ዳርቻ ጠባቂዎች ተረፈዋል። ህንድ የጥቃቱን ምንነት ባትገልጽም፣ የብሪታንያ የባህር ላይ አደጋ አስተዳደር ቡድን 'ቫንጋርድ' ግን አደጋው በድሮን ወይም በሚሳኤል ጥቃት ምክንያት የተፈጠረ ፍንዳታ ሊሆን እንደሚችል ገልጿል።
የህንዱ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሱብራህማንያም ጃይሻንካር፣ "እየቀጠለ ያለው ውጥረት፣ በባህር ላይ ትራፊክ ላይ የተጋረጠው አደጋ እና የኃይል አቅርቦት መሰረተ ልማቶች መስተጓጎል የሁኔታውን አሳሳቢነት (ተሰባሪነት) ያሳያል" ብለዋል። አክለውም የሆርሙዝ እና የቀይ ባህርን ጨምሮ በዓለም አቀፍ የውሃ መስመሮች ላይ ደህንነቱ የተጠበቀ የባህር ላይ ጉዞ ለዓለም ኢኮኖሚ ደህንነት ወሳኝ መሆኑን አሳስበዋል።
ጃይሻንካር ማንኛውንም ወገን በስም ባይጠቅሱም፣ "ከዓለም አቀፍ ህግ እና ከተባበሩት መንግስታት ቻርተር ጋር የማይጣጣሙ የአንድዮሽ የማስገደድ (የጫና) እርምጃዎች እና ማዕቀቦች መጨመራቸውን" ተችተዋል። እነዚህ እርምጃዎች በማደግ ላይ ያሉ ሀገራትን አብዝተው እንደሚጎዱ በማንሳት፣ "እነዚህ ተገቢ ያልሆኑ እርምጃዎች ውይይትን እና ዲፕሎማሲን ሊተኩ አይችሉም" ብለዋል።
በሌላ ዜና ከብሪክስ ስብሰባ ጋር በተገጣጠመው የቤጂንግ ጉብኝታቸው፣ የአሜሪካው ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ ከቻይናው ፕሬዚዳንት ሺ ጂንፒንግ ጋር በኢራን ጦርነት ዙሪያ መወያየታቸው ተገልጿል። የዋይት ሃውስ ባለስልጣን እንዳረጋገጡት፣ ሁለቱ መሪዎች የሆርሙዝ ባህረ ሰላጤ ክፍት መሆን እንዳለበት እና ቴህራን መቼም ቢሆን የኑክሌር የጦር መሳሪያ ሊኖራት እንደማይገባ ከስምምነት ላይ ደርሰዋል።
የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ አባስ አራግቺ፣ የአሜሪካ አጋር የሆነችውን የተባበሩት አረብ ኤምሬቶችን (ዩኤኢ) በኢራን ላይ በሚካሄደው ወታደራዊ ዘመቻ "ቀጥተኛ ተሳትፎ አላት" ሲሉ በግልፅ ከሰዋል። የካቲት 28 ከተጀመረው የአሜሪካ እና እስራኤል ጦርነት ወዲህ፣ የኢራን እና የዩኤኢ ባለስልጣናት በአንድ ስብሰባ ላይ ተገናኝተው ይህ አይነት ክስ ሲሰነዘር የመጀመሪያው ነው። ዩኤኢን ወክለው በስብሰባው ላይ የተገኙት የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ዴኤታ ካሊፋ ሻሂን አል ማራር ናቸው።
አራግቺ ኢራን "የህገ-ወጥ መስፋፋት እና የጦርነት ቀስቃሾች ሰለባ" መሆኗን ገልጸው፤ የብሪክስ ፕላስ ስብስብ (ብራዚል፣ ሩሲያ፣ ህንድ፣ ቻይና፣ ደቡብ አፍሪካ፣ ግብጽ፣ ኢትዮጵያ፣ ኢንዶኔዥያ፣ ኢራን እና ዩኤኢ) "የምዕራባውያንን የበላይነት እና አሜሪካ ያለአንዳች ተጠያቂነት የምታደርገውን የዘፈቀደ ድርጊት" እንዲቋቋሙ ጠይቀዋል። በመሆኑም አባል ሀገራቱ እና ዓለም አቀፉ ማህበረሰብ አሜሪካ እና እስራኤልን እንዲያወግዙ አሳስበዋል።
አሜሪካ እና እስራኤል ላደረሱባት ጥቃት አጸፋውን ለመመለስ ኢራን ዩኤኢን ጨምሮ በባህረ ሰላጤው ሀገራት ላይ ጥቃት መሰንዘሯ ይታወሳል። ይህ በመካከላቸው ያለው ልዩነት፣ ውሳኔዎችን በጋራ ስምምነት በሚያሳልፈው የብሪክስ ስብስብ ውስጥ የጋራ መግለጫ ለማውጣት አስቸጋሪ ሊያደርገው እንደሚችል ተገምቷል። ዩኤኢ እና ሌሎች የብሪክስ ሀገራት ለአራግቺ ንግግር የሰጡት ምላሽ ወዲያውኑ አልታወቀም።
የ2026ቱ የብሪክስ ሊቀመንበር የሆነችው እና ከዩኤኢ ጋር ያላት አጋርነት እያደገ የመጣው ህንድ፣ ጦርነቱን ተከትሎ ኢራን የሆርሙዝ ባህረ ሰላጤን መዝጋቷ ከፍተኛ ተጽዕኖ ካሳደረባቸው ሀገራት ዋነኛዋ ናት።
ይህ የውሃ መስመር ከዓለም የነዳጅ ማጓጓዣ ውስጥ ወደ አንድ አምስተኛውን የሚያስተናግድ ሲሆን፣ መዘጋቱ በቅርብ ታሪክ ውስጥ ከታዩት ትላልቅ የአቅርቦት መስተጓጎሎች አንዱን አስከትሏል። የዓለማችን ሶስተኛዋ ትልቋ የነዳጅ አስመጪ የሆነችው ህንድ በባህረ ሰላጤው መዘጋት የተነሳ ከፍተኛ የአቅርቦት እጥረት ያጋጠማት ሲሆን፣ በመርከቦች ላይ በሚደርሰው ጥቃት የባህር ላይ ሰራተኞቿን አጥታለች።
ምንም እንኳን የተኩስ አቁም ስምምነት ቢኖርም፣ አልፎ አልፎ የሚታዩ ጥቃቶች አሁንም እንደቀጠሉ ናቸው። እሮብ እለት የቁም እንስሳትን ጭና ከሶማሊያ ወደ ዩኤኢ ስትጓዝ የነበረች በህንድ የተመዘገበች መርከብ በኦማን ባህር ውስጥ በእሳት አደጋ መስጠሟ የተገለጸ ሲሆን፣ ሁሉም 14 የቡድን አባላት በኦማን የባህር ዳርቻ ጠባቂዎች ተረፈዋል። ህንድ የጥቃቱን ምንነት ባትገልጽም፣ የብሪታንያ የባህር ላይ አደጋ አስተዳደር ቡድን 'ቫንጋርድ' ግን አደጋው በድሮን ወይም በሚሳኤል ጥቃት ምክንያት የተፈጠረ ፍንዳታ ሊሆን እንደሚችል ገልጿል።
የህንዱ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሱብራህማንያም ጃይሻንካር፣ "እየቀጠለ ያለው ውጥረት፣ በባህር ላይ ትራፊክ ላይ የተጋረጠው አደጋ እና የኃይል አቅርቦት መሰረተ ልማቶች መስተጓጎል የሁኔታውን አሳሳቢነት (ተሰባሪነት) ያሳያል" ብለዋል። አክለውም የሆርሙዝ እና የቀይ ባህርን ጨምሮ በዓለም አቀፍ የውሃ መስመሮች ላይ ደህንነቱ የተጠበቀ የባህር ላይ ጉዞ ለዓለም ኢኮኖሚ ደህንነት ወሳኝ መሆኑን አሳስበዋል።
ጃይሻንካር ማንኛውንም ወገን በስም ባይጠቅሱም፣ "ከዓለም አቀፍ ህግ እና ከተባበሩት መንግስታት ቻርተር ጋር የማይጣጣሙ የአንድዮሽ የማስገደድ (የጫና) እርምጃዎች እና ማዕቀቦች መጨመራቸውን" ተችተዋል። እነዚህ እርምጃዎች በማደግ ላይ ያሉ ሀገራትን አብዝተው እንደሚጎዱ በማንሳት፣ "እነዚህ ተገቢ ያልሆኑ እርምጃዎች ውይይትን እና ዲፕሎማሲን ሊተኩ አይችሉም" ብለዋል።
በሌላ ዜና ከብሪክስ ስብሰባ ጋር በተገጣጠመው የቤጂንግ ጉብኝታቸው፣ የአሜሪካው ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ ከቻይናው ፕሬዚዳንት ሺ ጂንፒንግ ጋር በኢራን ጦርነት ዙሪያ መወያየታቸው ተገልጿል። የዋይት ሃውስ ባለስልጣን እንዳረጋገጡት፣ ሁለቱ መሪዎች የሆርሙዝ ባህረ ሰላጤ ክፍት መሆን እንዳለበት እና ቴህራን መቼም ቢሆን የኑክሌር የጦር መሳሪያ ሊኖራት እንደማይገባ ከስምምነት ላይ ደርሰዋል።
21 days ago
